Thoát khỏi ngục tù tư tưởng

Chào các bạn,

Chúng ta nghe rất thường cụm chữ “ngục tù tư tưởng”, từ các triết gia, đạo gia, chính trị gia, giáo dục gia… Thế nhưng ta có thật hiểu ngục tù tư tưởng là gì? Bạn có ngục tù tư tưởng của riêng bạn? Bạn có thấy được ngục tù tưởng của riêng bạn? Và làm sao để bạn thoát ra được ngục tù tư tưởng của bạn?

Từ “tư tưởng” làm cho chúng ta nghĩ ngay đến suy tư lý luận (thinking), như là trước kia ta suy nghĩ kiểu “cha mẹ đặt đâu con ngồi đó” thì nay ta có thể thay đổi tư tưởng thành “Cha mẹ khuyến khích con suy tư theo cách riêng và sống theo cách riêng của mình”. Chuyển đổi suy tư từ cách này sang cách kia như vậy thì có gì là khó khăn đâu? Sao có thể có cái gọi là “ngục tù tư tưởng” được?

Nhưng sự thật không gian dị thế. Từ “tư tưởng” trong cụm “ngục tù tư tưởng” thật ra bao gồm suy tư luận lý, cảm xúc hỉ nộ ái ố bi lạc dục, thói quen, thói xấu tham sân si kiêu căng…, khái niệm về các giá trị luân lý sai đúng hợp lý vô lý… Đó là một mạng lưới chằng chịt của rất nhiều thứ, tất cả những thứ tạo ta thái độ và tác phong con người. Và ta đang nằm trong mạng lưới đó, chịu ảnh hưởng chỉ huy của mạng lưới đó, không thoát ra được, vì vậy mà không muốn ghét nhưng vẫn ghét, không muốn ghen nhưng vẫn ghen, không muốn đua đòi những vẫn đua đòi, không muốn lo sợ nhưng vẫn lo sợ… Và vì thế mà gọi là “ngục tù tư tưởng”.

Nhận xét vừa rồi rất quan trọng trong việc phát triển nhân cách. Vì các triết gia và tâm l‎ý gia tây phương xưa kia nghĩ rằng chỉ có “tư tưởng lý luận”, tức là tư tưởng của phần ý thức (thinking, thoughts), là quan trọng, cho nên dùng ‎ý niệm “ngục tù tư tưởng” chỉ như là một cung cách suy nghĩ lý luận, và vì đó tạo cho người ta 2 loại lầm lạc: Thứ nhất, “Thằng này thật là cứng đầu, chỉ một việc thay đổi tư duy cho hợp thời đại mới mà nói mãi nó không chịu làm!” Có biết đâu, “thằng ấy” đã rất cố gắng thay đổi tư duy mà không thay đổi được! Thứ hai, rất nhiều người trong chúng ta tự gõ vào đầu mình rất nhiều lần: “Tại sao chỉ một việc là đừng nổi nóng và phải từ tốn, việc dễ thế, mà tôi không làm được cả bao năm nay? Sao tôi tồi vậy?”

Các bạn có biết về người điên không? Điên thường có nghĩa là đi quá đà mà không cản lại được. Vi dụ, người tỉnh thì khi giận có thể kềm lại phần nào, nhưng người điên thì khi giận phải cầm dao chém ai đó chứ không cản lại được. Nếu điên là mất khả năng tự chủ hoàn toàn, thì tình trạng “ngục tù tư tưởng” của chúng ta cũng là một hiện tượng điên, một hiện tượng mất tự chủ thường trực, dù rằng ở một mức nhẹ hơn người điên trong trại điên. Vì thế kinh sách nói “Đời sống của chúng ta là điên đảo mộng tưởng” là có căn cứ thực nghiệm rất khoa học. Không phải là chỉ dùng từ hoa mỹ.

Cho nên nếu chúng ta muốn thoát ra khỏi ngục tù tư duy đó, chúng ta bắt buộc phải qua một tiến trình luyện tập cam khổ để các phản xạ tâm lý do mạng lưới tư duy trong ta tạo ra bị yếu đi, không còn đủ sức mạnh để ép ta đi về hướng chúng muốn, có thể bị ta nhận thấy và cản ngăn, để tâm trí chúng ta có thể suy tư và cảm xúc theo hướng ta muốn.

Khoa học nhất ngày nay là các phương pháp thiền định của Phật gia giúp chúng ta nhận ra được các cảm xúc và suy tư rất thầm kín của mình, có thể là ngay cả ở tầng vô thức mà bình thường ta không hề biết. Các phương pháp “thiền chỉ” để định tâm, không bị xúc cảm ồ ạt, và “thiền quán”—quán sát thân thể, quán sát cảm xúc và quán sát tư tưởng của mình—giúp ra “thấy” được các hoạt động của mạng lưới cảm xúc và tư duy, do đó ta có thể kiểm soát các hoạt động đó, ngăn chận và vô hiệu hóa các hoạt động ta không muốn, huấn luyện mạng lưới cảm xúc và tư duy hoạt động theo hướng mình muốn để tự chủ được cảm xúc và tư duy của mình. Đó là giải thoát khỏi ngục tù tư tưởng.

Cho người Thiên chúa giáo, cầu nguyện đúng cách cũng đạt được mục đích tương tự, nhưng phải là đúng cách. Người tín đồ phải rất tin vào Chúa, cầu nguyện thường xuyên với Chúa và hỏi “Chúa Giêsu sẽ làm gì nếu Chúa ở trong cùng hoàn cảnh với mình” để so sánh cách sống của mình và cách sống của Chúa để tiếp tục cải tiến và vươn lên, cố sống như Chúa. Tập trung mọi nỗ lực, mọi cố gắng, mọi năng lực vào việc “sống như Chúa Giêsu, cảm xúc như Chúa, suy nghĩ như Chúa, hành động như Chúa”, sẽ từ từ giúp ta tự chủ được trong cảm xúc, tư duy và hành động, thoát khỏi “ngục tù tư tưởng” trước đây.

(Cách cầu nguyện này có thể áp dụng được trong mọi truyền thống tâm linh, không chỉ là Thiên chúa giáo. Ở đây ta dùng Thiên chúa giáo làm kiểu mẫu vì cầu nguyện là khí cụ DUY NHẤT trong Thiên chúa giáo, không có khí cụ nào khác, và vì ảnh hưởng của Thiên chúa giáo trong văn hóa Việt Nam).

Các việc này nói thì dễ nhưng làm thì khó, và mức tiến triển có thể là rất chậm, cho đến nỗi nhiều người bỏ cuộc vì mất lòng tin. Nhưng nếu các bạn để ‎ý quán sát mình rất kỹ, các bạn có thể nhận ra những bước tiến rất nhỏ hàng ngày để có thể có thêm lòng tin mà kiên trì tiến bước.

Mình tin rằng thay đổi tư duy tại gốc rễ sâu thẳm như thế là cách duy nhất để đổi mới toàn diện hệ tư duy của chúng ta, để có thể thực sự giải thoát ta ra khỏi ngục tù tư tưởng. Các cách khác, không trực diện giải quyết vấn đề một cách căn bản như thế sẽ không hiệu quả, và bạn sẽ phải chới với lạc lõng trên đường đời rất nhiều năm.

Chúc các bạn một ngày tinh tấn.

Mến,

Hoành

© copyright 2010
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một suy nghĩ 3 thoughts on “Thoát khỏi ngục tù tư tưởng”

  1. Cám ơn anh Hoành, Nhờ đọc các bài viết của anh hàng ngày em mới lĩnh hội được triết lí của Phật Giáo và thực hành được. Hóa ra Phật Pháp không “cao xa” đến vậy. Mầu nhiệm của Phật pháp nằm ngay trong những chi tiết, những sự việc rất nhỏ hàng ngày.

    Em chúc anh Hoành luôn mạnh khỏe, bình an để tiếp tục công việc chia sẻ kiến thức của mình.

    Em My

    Thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s