Bạn Của Người Xưa

Lục tìm trong thư tịch xưa, ta gặp nhiều ứng xử khiến ta phải băn khoăn suy nghĩ.
Cổ nhân khóc, cổ nhân cười, cổ nhân xuất xử lắm lúc lạ lùng.
Đây là tiếng khóc của cụ Tam Nguyên Yên Đổ.
Cụ Nguyễn mất vợ, không khóc, chỉ phảng phất nét côi cút tội nghiệp:

    “ Bà bỏ đi đâu vội bấy, để cho lão thất thơ thất thưởng, búi tóc củ hành, buông quần lá tọa, gật gù tay đũa chạm tay chén, cùng ai kể lể chuyện trăm năm”

Cụ Nguyễn mất con, khóc ít:

    “ Bảng vàng bia đá nghìn thu, tiếc con người ấy
    Tóc bạc da mồi trăm tuổi, tội lắm con ơi!”

Có khóc, nhưng vẫn là giọng điệu vững vàng của một bậc nghiêm phụ.

Cụ Nguyễn mất bạn, khóc òa.
Dương Khuê, ông tiến sĩ làng Vân Đình, bạn cụ Nguyễn, mất năm 1902, thương bạn, cụ để lại cả một chuỗi tiếng khóc dài tấm tức thành bài “Khóc Dương Khuê” nổi tiếng.

Ngẫm nghĩ đến là vô lí.
Một ứng xử không theo lẽ thường tình.
Trong tiếng khóc dài bi ai ấy, có thể tưởng tượng một cụ già tuổi cao vóc hạc lần về với kí ức, đếm từng kỉ niệm thưở tôi bác đề huề.banha
Mà kỉ niệm ấy có gì?
Đếm đi ngẫm lại cũng chỉ là cầm- kì- thi- tửu, là ngoạn thủy, du sơn.

Vậy mà cái lí mới thật là sâu sắc đấy.
Nào chỉ là những thú vui; là thức chơi cao nhã, là phép di dưỡng tinh thần của những thức giả chân nho.
Mượn giai âm để gửi lòng người quân tử.
Đặt quân cờ như xuất xử tùy thời.
Câu thơ tải nặng lòng đạo lí.
Chén rượu để chí ở cao xanh.
Cổ nhân quí nhau nâng rượu.
Cổ nhân thương nhau dạo cờ.
“ Băng tâm ngọc hồ” đãi người bằng hữu.
Tri kỉ khát tình nghẹn đứt câu thơ.
ChoiCo

Trượng phu xưa đặt mình trong tọa độ xã hội, đo giá mình bằng tầm vóc xã hội nên nặng nghĩa lớn nhẹ tình riêng, trọng bằng hữu nhẹ gia đình.

Người xưa qua giao du mà kết bạn, qua giao du mà trọng bạn, qua giao du mà yêu người như mình (tri kỉ), mà biết được âm hao (tri âm).

Cầm-kì- thi- tửu, những thú vui cao nhã của những bậc thức giả chân nho mà hạng phàm phu tục tử dễ gì đạt đến.

Kẻ phàm này cũng có thuở theo thầy thọ giáo kì lí, đến giờ đã vào cái ngưỡng “ tứ thập nhi bất hoặc”, vẫn khôn nguôi một nét khuyên buồn của sư phụ ngày xưa “Cầm cờ gặp cao thủ mà sợ, gặp kẻ yếu mà khinh, gặp người lạ mà kính, gặp kẻ thất phu mà chán, con chưa lạnh được cái lòng của kẻ cầm cờ”.
Vậy mới hay quí những thú vui cao nhã cũng là quí cái tâm sáng, cái tầm cao, cái nhân, cái phẩm của người tri kỉ.
Mới hay cổ nhân kén bạn. Mà kén bạn thì quí bạn.
Một bài học đẹp về ứng xử.

Ôn cố tri tân”, cứ mỗi lần nhìn vào cái nghĩa bạn ngày nay tôi vẫn sẵn một cái lòng ngài ngại.
tuuthi
Nhìn vào một đám cưới, khách mời vẫn thường đông hơn khách viếng một đám tang.
Mâm tiệc nhà mới vẫn đông đúc hơn, sang trọng hơn mâm cỗ của một hội đồng gia tộc.
Sau những cuộc ngao du bè bạn với bốn phương trời, cụng ly ồn ào náo nhiệt, liệu rồi có phải bấy nhiêu linh hồn lại trở về làm nhánh rong biển nằm vắt mình cô đơn trên ghềnh đá?
Ừ, nhịp sống hiện đại cần như thế, cần hội nhập, cần đi bằng tốc độ ánh sáng để đến được sao Hỏa, sao Kim, cần nhiều những vụ nổ big bang để làm nên tân vũ trụ, cái chỉ pháp “ quán nhật xuyên nguyệt” mà người xưa chỉ có trong mơ giờ đã là hiện thực.
Thời đại quả diệu kì.
soidacannhau

Nhưng phải chăng để thật vững vàng, cũng có lúc cần chầm chậm đến mình, cần sâu với mình hơn, cần kĩ với mình hơn? Phải chăng cũng rất cần lọc mình cho chín, cho thanh trước khi đem mình làm quà tặng bạn?
Phải chăng trước một mối quan hệ mới, lòng nhớ dặn lòng “chớ mở cửa ra nếu bạn chưa biết cách khép cửa lại”?
Phải chăng…để rồi còn giành được cho mình cái quyền thanh thản nâng chén mời nhau!

Quế Sơn mùa hạ
Nguyễn Tấn Ái

Một bình luận về “Bạn Của Người Xưa”

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s