Khoảng cách hệ cấp

Chào các bạn,

Điều mình quan tâm rất nhiều trong phát triển Việt Nam là văn hóa hệ cấp của chúng ta. Chúng ta có ông versus thằng, bà v. con, chuyên gia v. chuyên viên, thầy v. thợ, bác tài v. phu quét đường, thợ may v. nhà thiết kế… Gần nhau hơn thì có bác v. cháu, chú v. cháu, ông v. cháu, bà v. con…

Trong môi trường xã hội thì có đẳng cấp cao thấp, trọng khinh, rõ rệt trong cách gọi các ngành nghề. Và ngay cả cách gọi thân tình trong gia đình, đưa ra dùng ngoài xã hội, thực sự là có sức mạnh làm cho xã hội gần gũi và thân thương, nhưng cũng tạo một hệ thống đẳng cấp chặt chẽ trong công việc. Dù bạn có cố gắng lý luận bằng trời, thì bạn không thể nói là bạn có thể ngồi một bàn và thảo luận công việc bình đẳng với một người mà bạn phải gọi là chú và xưng cháu. Mình đã nghe nhiều bậc chú bác nhất định rằng đó chỉ là cách gọi truyền thống, chẳng có gì cản việc thảo luận và làm việc bình đẳng. Nói như thế chỉ là vì các vị chóng quên thuở còn trẻ ngồi nghe và thưa gởi với các chú các bác. Mình chẳng thể nhớ, dù chỉ một lần trong đời, mình cảm thấy bình đẳng và nói chuyện bình đẳng với một người mà mình gọi là chú, bác, cô, dì… Nói chuyện với người lớn hơn, chúng ta chỉ có thể kính lão đắc thọ, dạ dạ vâng vâng cho lễ phép. Vậy thì đương nhiên là tốt. Nhưng chẳng thể có thảo luận thật sự giữa hai người bình đẳng. Và đó là điều rất đáng tiếc thì nó hạn chế sáng tạo cũng như tinh thần bình đẳng và dân chủ trong mỗi người.

Mình không có giải pháp, và thật sự là mình cũng thích và ủng hộ 100% cách mọi người trong nước gọi nhau như người thân trong gia đình. Ở ĐCN mình cố gắng giải quyết vấn đề bằng cách nói mọi người gọi nhau là anh chị em, và loại bỏ ra ngoài mọi cách xưng hô khác – đủ thân tình như gia đình, nhưng rút ngắn hệ cấp đến mức tối thiểu.

Nhưng trong xã hội thì mình chẳng làm sao thuyết phục cả nước đổi cách xưng hô. Tiếng Anh thì chỉ cần thêm “er” hay “or” vào cuối chữ là xong – professor đại học thì cũng bình đẳng với taylor. Nhưng tiếng Việt thì đó là Giáo sư đại học v. thợ may. Nếu gọi là thợ dạy đại học và thợ may thì mới là bình đẳng. Và thợ cãi nữa, trong tòa án, thay vì luật sư. Hoặc nếu nâng lên thì nâng lên cả – nhà dạy đại học, nhà may mặc, và nhà cãi – cho sang hơn là thợ.

Thực sự là mình suy nghĩ mấy mươi năm rồi, và không có giải pháp. Và các bạn đừng nói với mình là gọi nhau thì có đẳng cấp như thế nhưng thực ra chúng ta vẫn bình đẳng. Nói vậy thì một là bạn mới học tiếng Việt được có một tuần, hoặc là bạn tự dối lòng.

Trong thời gian tìm ra giải pháp, có thể là 500 năm nữa, hãy nhớ kính lão đắc thọ. Và hy vọng là nếu bạn góp ý với ông bác, ông chú, bạn suy nghĩ cách ăn nói lịch sự và lễ độ như nhà ngoại giao lỗi lạc, thì may ra có được một cuộc nói chuyện (nói chuyện, không phải tranh luận) với các bác, các chú bình đẳng và lợi ích. OK?

Chúc các bạn giỏi lèo lái ngôn ngữ Việt.

Mến,

Hoành

© copyright 2021
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một bình luận về “Khoảng cách hệ cấp”

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s