Dân ca dân nhạc VN – Hát Ống/Hát Ví Bắc Giang

Đọc các bài cùng chuỗi, xin click vào đây.

Chào các bạn,

Tiếp theo “Hát Xẩm”, mình giới thiệu đến các bạn “Hát Ống/Hát Ví – Bắc Giang” hôm nay.

Hát Ống/Hát Ví là một thể loại âm nhạc dân gian mộc mạc nhưng trữ tình luôn làm xao xuyến lòng người của cộng đồng nông dân thôn Hậu, xã Liên Chung (Tân Yên-Bắc Giang).

“Thôn Hậu hội tụ đủ các yếu tố của một làng quê thuần Việt, mang đậm nét truyền thống nông thôn Bắc Bộ với đình Ao Vường cổ kính, cổng làng, giếng nước còn phủ bóng thời gian, con ngõ nhỏ dài hun hút, những rặng tre bám dọc đường làng…

Các bậc cao niên trong làng kể lại: Hát ví, hát ống xuất phát từ nguồn vui trong lao động sản xuất nông nghiệp, dần dần được phát triển với nhiều loại hình như: hát hoạ, hát đố, hát giao duyên, giã bạn…” (trích VTC10)

hatong13

Hai câu hát đối đáp trữ tình giữa hai bạn trong thể loại Hát Ống/Hát Ví của thôn Hậu mà mình thích nhất:

Nam:
Hỏi cô thắt cái bao xanh
Có về làng Hậu quê anh thì về
Làng Hậu có gốc cây đề
Có sông tắm mát có nghề làm ăn”.

Nữ:
Thương anh em cũng muốn về
Chỉ e vụng dại bạn chê, người cười
Thương nhau chín bỏ làm mười
Thế gian cứ nhại ai cười mặc ai”.

Dưới đây mình có bài “Độc Đáo Hát Ống” của Nguyễn Trường, bài “Nhớ về câu hát ống Bắc Giang” của Dân Ca Việt, và 3 clips “Di sản văn hóa: Hát ống hát ví Bắc Giang – Phần 1, 2, 3” sẽ dẫn giải giúp các bạn tham khảo chi tiết hơn về bộ môn dân ca truyền thống cổ độc đáo này. Các bạn còn có thể đọc thêm bài “Hát Ống” của anh Nguyễn Chí Thuận ở đây.

Mời các bạn.

Túy Phượng

hatong12

Độc đáo hát ống

Ở xã Liên Chung (Tân Yên, Bắc Giang) hiện vẫn tồn tại một hình thức hát khá đặc sắc: hát qua… ống. Bị mai một khoảng hai chục năm, nay địa phương đã quyết định phục dựng.

Ông Ngô Văn Nguyên, một người dân Liên Chung cho biết: Theo nhiều cụ, từ thời phong kiến đã xuất hiện những cuộc hát ví, hát ống bên gốc đa Nhã Nam của thợ cày, thợ cấy Liên Chung vê gặt thuê cho địa chủ. Có canh hát kéo cả ngày trời, có khi hàng tuần trăng. Trong khởi nghĩa Yên Thế có nhiều hoạt động văn hóa văn nghệ, có cả hát ví. Nghe nói Cả Trọng (con của Hoàng Hoa Thám) là một trong những người hát ví hay nhất nghĩa quân đất hùm thiêng.

Bà Nguyễn Thị Nga (thôn Hậu, xã Liên Chung), 73 tuổi cho biết: Ở Liên Chung, hát ống, hát ví vẫn diễn ra trong các buổi sinh hoạt cộng đồng, các tiểu phẩm kịch, hoạt cảnh dân ca do người dân tự biên tự diễn hay qua lời ru của bà hát cho cháu nghe. Trong các buổi đi cấy đi cày, làm cỏ, tát nước… nông dân hát đối đáp thông qua các câu ví và gọi hình thức hát này một cách mộc mạc: hát cày, hát cấy, hát vơ cỏ…

Hát ống về bản chất vẫn là hát ví, thông qua chiếc ống bằng tre, nứa hoặc ống bịt bằng da ếch, nối với nhau bởi sợi tơ. Âm thanh truyền qua ống đến với người nghe. Trong hát ống, hát ví cũng có đoạn tự thuật về hình thức hát này:

Mong em hết đứng lại ngồi
Lòng anh trống vắng bồi hồi lẻ loi
Hôm nay gặp mặt đây rồi
Ống cầm em hát, trả lời anh đi.

hatong10

Điểm đặc biệt nữa của hát ví, hát ống là ngôn từ phong phú và khả năng ứng biến linh hoạt của người hát cũng như sự sáng tạo trong lời bài hát. Những người tâm huyết với môn nghệ thuật này ở xã Liên Chung đã sưu tầm được hàng nghìn lời hát truyền lại và trong quá trình hát, người hát có thể tự sáng tác sao cho phù hợp với hoàn cảnh.

Những lời hát hay thường chứa đựng sự hóm hỉnh, thông minh, tình cảm và thái độ trân trọng với người hát đối. Những địa danh của xã Liên Chung như làng Hậu, xóm Trong, xóm Giữa, đình Vường, thôn Liên Bộ… được đưa vào thật tự nhiên:

Hỡi cô thắt cái bao xanh
Có về làng Hậu với anh thì về
Làng Hậu có gốc cây đề
Có sông tắm mát, có nghề làm ăn…
Đình Vường mở hội nay mai
Có thương có nhớ thì ai hãy về.

Hát ví ở Liên Chung cũng có ba hình thức là ví lẻ, ví vặt và ví cuộc. Ví lẻ, ví vặt có thể hát bất cứ lúc nào, bất cứ nơi đâu với đề tài có thể là bất cứ cái gì, vấn đề gì mà người hát quan tâm. Địa điểm hát ví vặt và ví lẻ thường gắn với thiên nhiên và đời sống thường nhật. Ví cuộc thường được hát trong các lễ hội với ba giai đoạn: hát chào hỏi, hát giao duyên, nguyện ước và hát tiễn dặn.

(Theo Nguyễn Trường – tienphong.vn)

hatong11

Nhớ về câu hát ống Bắc Giang

Hàng thế kỷ nay, tại làng Hậu, xã Chung Sơn (Phủ Yên Thế xưa), nay là thôn Hậu, xã Liên Chung, huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang từng là cái nôi của làn điệu hát ống rất nổi tiếng.

Nơi đây đã khởi nguồn và phát triển loại hình hát ống gây nức lòng du khách. Đây là loại hình dân gian truyền thống với lối hát giao duyên, đối đáp nam nữ và trở thành hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng đậm nét. Trong câu hát thường có sự ví von so sánh để giãi bày tâm tư, tình cảm giữa người này và người kia.

Để có một cuộc hát ống không quá khó, vì là hát đối đáp nên có khi chỉ với hai người cũng có thể thành một cuộc hát ống. Hơn thế hát ví gắn liền với lao động của nhà nông vì thế, nó còn gọi là hát cày cấy, hát vơ cỏ… Hình thức diễn xướng của hát ống đơn giản, gắn liền với quang cảnh thiên nhiên sẵn có và sinh hoạt đời sống hàng ngày của người lao động. Cũng như các loại hình văn nghệ dân gian khác, hát ống là hình thức thỏa mãn nhu cầu giao lưu văn hoá, văn nghệ, giao lưu tình cảm của người lao động một cách ý nhị và thuận lợi nhất.

Ông Nguyễn Văn Đài - nghệ nhân làm Ống.
Ông Nguyễn Văn Đài – nghệ nhân Hát Ống, Tân Yên-Bắc Giang.

Ống hát thường được làm bằng những nguyên liệu tự nhiên vốn rất sẵn ở các vùng quê như ống tre hoặc nứa. Sau khi làm sạch, tròn trịa, một đầu ống người ta bịt lại bằng da con ếch, rồi nối hai ống với nhau bằng sợi tơ hoặc cước với khoảng cách vài chục sải tay. Khi hát, mỗi khi bên này dùng ống làm loa để hát thì bên kia đặt ống lên tai để nghe, rồi đổi lại. Cứ thế, cứ thế, sợi tơ mỏng mảnh khẽ rung lên, truyền đi những âm điệu ngọt ngào, khiến cả người hát lẫn người xem đều thích thú, say mê.

Trong ký ức của nhiều người dân làng Hậu, xã Liên Chung bây giờ vẫn ghi nhớ hình ảnh những buổi hội làng hoặc sinh hoạt văn nghệ ở đình, chùa, những đêm trăng thanh gió mát, nam thanh nữ tú trong làng lại ngân nga những câu hát đượm tình quê hương, thắm tình người. Đã có nhiều mối lương duyên giữa trai gái trong ngoài thôn được se nên cũng từ những sợi tơ ấy.

Một trong nhưng địa phương được coi là cái nôi hát ống, ví ống của Tân Yên là làng Hậu xã Liên Chung. Với trên 400 hộ, 1700 nhân khẩu thôn quê này nuôi dưỡng nhiều hạt nhân văn nghệ, nhưng nói về hát ví hát ống cũng không còn nhiều người nhớ.

oOo

Di sản văn hóa: Hát ống hát ví Bắc Giang – Phần 1:

 

Di sản văn hóa: Hát ống hát ví Bắc Giang – Phần 2:

 

Di sản văn hóa: Hát ống hát ví Bắc Giang – Phần 3:

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s