Việt Nam, Chất độc Da cam, và GMOs

Monsanto – nhà sảm xuất chất
độc da cm – trở lại Việt Nam

Một nhà sản xuất Chất độc Da cam đang được chào đón trở lại Việt Nam để phát triển sinh vật biến đổi gen.

Bài viết của Brian Leung

Ngày 24 tháng 11 năm 2014

Việt Nam tiếp tục trải thảm đỏ cho những gã khổng lồ công nghệ sinh học nước ngoài, bao gồm cả cái tên Monsanto khét tiếng, để bán các giống ngô biến đổi gen (GM) gây tranh cãi trong nước. Những nhà bình luận nói rằng bằng cách chào đón Monsanto, Việt Nam đã tỏ ra quá tử tế đối với nhà sản xuất chính của Chất độc Da cam (Agent Orange) – chất làm rụng lá độc hại sử dụng trong Chiến tranh Việt Nam mà đã để lại một di sản tàn phá vẫn tiếp tục gây thêm nhiều nạn nhân cho đến tận ngày hôm nay.

Theo báo cáo trên các phương tiện truyền thông của Việt Nam, trong tháng 8/2014, Bộ Nông nghiệp của đất nước này đã thông qua việc nhập khẩu của bốn giống ngô được thiết kế gen để dùng trong chế biến thực phẩm và thức ăn gia súc: MON 89034 và NK 603, sản phẩm của DeKalb Việt Nam (một chi nhánh của công ty đa quốc gia Monsanto, Mỹ), và GA 21 và MIR 162 từ công ty Thụy Sĩ Syngenta. (Xem It’s official: Vietnam licenses genetically modified organisms -ND).

Bộ Môi trường Việt Nam cho đến nay đã cấp giấy chứng nhận an toàn sinh học cho các giống ngô MON 89034 và NK 603 của Monsanto và giống ngô GA 21 của Syngenta, nghĩa là nông dân có thể bắt đầu canh tác thương mại hóa/đại trà các loại cây trồng biến đổi gen. Bộ đang xem xét cấp giấy chứng nhận tương tự cho nhiều loại khác, ví dụ MR 162. Với bối cảnh chính trị hiện tại, có vẻ như sự thông qua đó chỉ là vấn đề thời gian. (Xem Ngô biến đổi gen đầu tiên được cấp chứng nhận an toàn sinh học -ND)

Năm 2006, Chính phủ Việt Nam đã xây dựng một kế hoạch đầy tham vọng để phát triển cây trồng GM như là một phần của một “chương trình lớn cho sự phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học trong nông nghiệp và phát triển nông thôn”. Theo kế hoạch, Việt Nam đang tìm cách để trồng đại trà vụ GM đầu tiên vào năm 2015 và sử dụng 30-50% phần trăm đất nông nghiệp của đất nước cho việc canh tác với sinh vật biến đổi gen (GMOs) vào năm 2020.

Các nhà hoạt động môi trường đã ghi nhận sự thật trớ trêu rằng, trong khi ngày càng nhiều người Mỹ và người dân ở những nơi khác trên thế giới đang rất nỗ lực nổi dậy chống lại biến đổi gen, Việt Nam lại đang ném đi một lợi thế lớn của đất nước như là một nhà sản xuất không biến đổi gen. Bà Marcia Ishii-Eiteman, nhà khoa học cấp cao của Mạng lưới Hành động về Thuốc trừ sâu Bắc Mỹ có trụ sở tại Mỹ nói: “Ngày càng nhiều nước trên thế giới đang từ chối GMOs, với sự chống đối công khai phát triển hàng ngày. Trên khắp châu Âu và nhiều nước châu Á, Mỹ Latinh và châu Phi, người dân và thông thường cả chính phủ của họ loại bỏ hạt giống biến đổi gen như là một công nghệ cũ đã thất bại để cung cấp theo những hứa hẹn”.

Theo New York Times, một sự đột biến chưa từng có trong phong trào người tiêu dùng từ chối GMOs đã được chứng kiến ở Mỹ, với các công ty thực phẩm tranh giành nhau để đảm bảo những nguồn cung không biến đổi gen. Châu Âu đã buộc toàn bộ ngành công nghiệp thực phẩm của mình phải loại bỏ hoàn toàn GMOs. Như một trường hợp điển hình, các nhà chức trách châu Âu đã từ chối 99% ngô nhập khẩu từ Mỹ tại thời điểm khi mà chỉ có 25% ngô của Mỹ là bị biến đổi gen. Năm ngoái, Trung Quốc đã từ chối nhập cảng 887 nghìn tấn ngô của Mỹ bởi vì đó là giống ngô biến đổi gen MIR 162 của Syngenta – cùng một giống ngô vừa được cấp phép sử dụng tại Việt Nam. (Xem China cancels U.S. corn purchases as GMO dispute drags on -ND).

Báo cáo Đánh giá Quốc tế về Kiến thức Nông nghiệp, Khoa học và Công nghệ cho Phát triển đã đánh giá từ phân tích toàn diện nhất của ngành nông nghiệp và phát triển bền vững trong lịch sử, kết luận rằng chi phí cao của các hạt giống biến đổi gen và các hóa chất, sản lượng không chắc chắn, và tiềm năng làm suy yếu an ninh lương thực của địa phương, làm cho công nghệ sinh học này trở thành một lựa chọn rất tồi cho các nước đang phát triển. Theo báo cáo, GMOs trong tình trạng hiện tại không có gì để cung cấp giải pháp cho nạn đói ăn, giảm nghèo, hay tạo ra nông nghiệp bền vững.

Theo một báo cáo của Friends of the Earth International, một mạng lưới quốc tế của các tổ chức môi trường ở 74 quốc gia, hiện có sáu công ty đa quốc gia – Monsanto, Syngenta, Du Pont, Bayer, Dow, và BASF – đang kiểm soát gần 2/3 của thị trường toàn cầu cho hạt giống, 3/4 thị phần bán hàng hoá chất nông nghiệp, và toàn bộ thị trường hạt giống GM.

Sự chào đón nồng nhiệt

Monsanto là nhà sản xuất chính của Chất độc Da cam trong Chiến tranh Việt Nam, cuộc chiến kết thúc vào năm 1975. Việt Nam khẳng định các chất hóa học làm rụng lá độc hại vẫn còn đang giết chết thêm nhiều nạn nhân cho đến ngày hôm nay. Trong chiến tranh, khoảng 2.1 cho đến 4.8 triệu người Việt Nam đã bị tiếp xúc trực tiếp với Chất độc Da cam và các hoá chất khác được biết tới như nguyên nhân gây bệnh ung thư, dị tật bẩm sinh, và các bệnh mãn tính khác, theo Hội Chữ thập đỏ Việt Nam. Các nhà hoạt động cho rằng sự giới thiệu ngô biến đổi gen của Monsanto và thuốc diệt cỏ Roundup – chất hóa học bắt buộc phải sử dụng trong gói sản phẩm với các loại cây trồng của Monsanto – có thể báo hiệu một sự lặp lại thảm kịch của Chất độc Da cam.

Jeffrey Smith, tác giả của cuốn sách bán chạy nhất “Hạt giống Lừa dối” (Seeds of Deception), đồng thời là người sáng lập và giám đốc điều hành của một tổ chức phi chính phủ Trách nhiệm về Công nghệ (NGO Institute for Responsible Technology) ở California, Mỹ, đã nói: “Điều đó thật trớ trêu khi Việt Nam vẫn đang phải chịu đựng hậu quả từ các loại thuốc diệt cỏ Chất độc Da cam được sản xuất bởi công ty Monsanto, đã tung ra trong chiến tranh. Điều đã được chỉ ra rõ ràng là thuốc diệt cỏ Roundup, cũng được sản xuất bởi công ty Monsanto, và được sử dụng trên hầu hết các loại cây trồng biến đổi gen, cũng liên quan đến các dị tật bẩm sinh“. Ông cho biết: “Bằng chứng này được tìm thấy trong các nghiên cứu riêng của Monsanto, cũng như kinh nghiệm của ngày hôm nay tại Argentina và các nước khác, nơi dân chúng đang phải chứng kiến một sự tăng vọt của các dị tật bẩm sinh khi tiếp xúc với thuốc diệt cỏ dại nguy hiểm này. Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đã chứng minh rằng khi để phôi tiếp xúc với Roundup gây ra cùng một loại khuyết tật bẩm sinh mà những người nông dân sống gần khu vực phun thuốc Roundup đã trải qua. Tương tự như vậy, những vật nuôi gia súc tiêu thụ cây trồng kháng Roundup có tỷ lệ cao mắc cùng một loại khuyết tật bẩm sinh“. (Xem Argentines link health problems to agrochemicals -ND)

Các nhà hoạt động nói rằng các giống ngô biến đổi gen mà gần đây đã được thông qua ở Việt Nam chỉ là đỉnh của tảng băng trôi. Khi các công ty GMO này có thể theo đúng quy định pháp lý đi vào Việt Nam, và thiết lập tiền lệ cho sự thông qua của chính phủ đối với các sản phẩm của họ, họ không giấu diếm rằng sẽ nhanh chóng đẩy mạnh các sản phẩm GMO/thuốc diệt cỏ nguy hiểm hơn. Thay vì làm giảm nhu cầu đối với thuốc trừ sâu, cây biến đổi gen (GE) đã dẫn đến làm gia tăng nhu cầu với thuốc diệt cỏ. Hạt giống kháng thuốc diệt cỏ đòi hỏi một sự gia tăng lớn trong việc sử dụng thuốc diệt cỏ còn liên quan đến những vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe môi trường và cộng đồng.

Theo Ishii-Eiteman của Mạng lưới Hành động về Thuốc trừ sâu Bắc Mỹ: “Các bí mật nhỏ bẩn thỉu của ngành công nghiệp thuốc trừ sâu nằm ở hạt giống kháng thuốc diệt cỏ biến đổi gen như là những động lực tăng trưởng doanh thu của ngành công nghiệp và chiến lược marketing. Những hạt giống này là một phần của một gói công nghệ được thiết kế một cách rõ ràng để khuyến khích sự sử dụng tăng dần và bừa bãi các thuốc diệt cỏ và đẩy mạnh doanh thu mặt hàng hóa chất bán được”. Theo các nhà hoạt động, nông dân không muốn bị lâm vào bế tắc trong một thị trường hạt giống được kiểm soát bởi Monsanto và Syngenta (Monsanto đã kiểm soát hơn một phần tư thị trường hạt giống toàn cầu, và bốn công ty thuốc trừ sâu/công nghệ sinh học hàng đầu kiểm soát hơn một nửa số hạt giống thương mại của thế giới). Họ chỉ ra rằng người trồng ngô ở Mỹ hầu như không thể tìm thấy hạt giống không biến đổi gen hiện nay, vì Monsanto đã bảo đảm một sự kiểm soát độc quyền trên thị trường hạt giống Mỹ.

Nhưng bất chấp sự phản đối mạnh mẽ công ty đã phải đối mặt ở những nơi khác trên thế giới, Monsanto đã nhận được sự chào đón nồng nhiệt tại Việt Nam. Cuối tháng Một năm ngoái,  Monsanto đã được vinh danh là một “công ty nông nghiệp bền vững” tại một hoạt động quốc gia. (Xem Monsanto vì sự nghiệp phát triển nông nghiệp VN bền vững -ND)

Tháng trước, Monsanto công bố một học bổng 1.5 tỷ đồng ($70 500) nhằm tài trợ cho các nghiên cứu về công nghệ sinh học tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

MONSANTO AND VIETNAM UNIVERSITY OF AGRICULTURE COLLABORATE TO DEVELOP TALENTS IN AGRICULTURAL BIOTECHNOLOGY

Tập đoàn Monsanto và Học viện Nông nghiệp Việt Nam hợp tác phát triển nhân tài nông nghiệp

Monsanto – Học viện Nông nghiệp: Phát triển nhân tài nông nghiệp

“Học bổng này nhằm mục đích để nuôi dưỡng và khuyến khích sự tham gia của các tài năng trẻ trong sự phát triển của công nghệ sinh học nông nghiệp và sản phẩm của chúng để hỗ trợ nông dân”, Monsanto cho biết trên trang web của mình. Công ty dẫn lời Trần Đức Viên, Giám đốc Học viện, cho biết: “Công nghệ sinh học là một ngành đầy hứa hẹn của khoa học trong thế kỷ 21, cung cấp khả năng tuyệt vời trong việc cải thiện cuộc sống của con người theo những cách khác nhau. Trong nông nghiệp, công nghệ sinh học đã được chứng minh để cải thiện cuộc sống của hơn 18 triệu nông dân trên khắp thế giới. Chính phủ Việt Nam đã xác định trong việc đưa và phát triển công nghệ này ở Việt Nam, và đã tập trung vào việc phát triển vật chất và nhân lực trong lĩnh vực công nghệ sinh học. Chúng tôi rất vui mừng khi thấy sự tham gia của khu vực tư nhân trong quá trình này và đánh giá cao Monsanto về cam kết của họ trong việc phát triển tài năng trong công nghệ sinh học nông nghiệp.”

Vị thế đó của Monsanto rất phù hợp với thái độ của các quan chức Việt Nam thể hiện niềm tin rằng sự ra đời của các loại cây trồng GM là một kết luận hợp lý của những nỗ lực để cải thiện năng suất và để nuôi một dân số ngày càng tăng của khoảng 90 triệu người ở một mức giá hợp lý. Monsanto và những người ủng hộ của nó đã thúc đẩy GMO như một giải pháp đầy hứa hẹn cho những mối quan tâm an ninh lương thực của Việt Nam.

Những người ở phía đối lập không đồng ý. Với thực tế rằng Việt Nam đã thể hiện sự sẵn sàng để ký các Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương dẫn đầu bởi Mỹ (TPP), các nhà hoạt động lo ngại rằng Mỹ đang cố gắng sử dụng các điều ước quốc tế để áp đặt các quy định hạn chế sở hữu trí tuệ – điều có thể chứng minh mức độ rất có hại cho các nước đang phát triển. Họ nói rằng TPP, nếu đã ký kết, sẽ mở đường cho các công ty giống như Monsanto tận dụng ngón đòn sở hữu bằng sáng chế trí tuệ về GMO của họ tại Việt Nam.

Genna Reed, một nhà nghiên cứu tại Tổ chức Giám sát Thực phẩm & Nước, có trụ sở tại Washington DC, cho biết: “Theo quy định của TPP, các công ty dược phẩm và công ty hạt giống sẽ có quyền không bị giới hạn, cho phép họ kéo dài sự độc quyền của mình về bằng sáng chế để giữ giá cao cho dược phẩm và thuốc trong thời gian dài hơn, và để giữ giá cao cho hạt giống với bằng sáng chế. TPP cũng sẽ khiến cho việc chống lại các bằng sáng chế phi lý khó khăn hơn, và cũng làm cho các phiên bản của dược phẩm và thuốc khó khăn hơn để trở nên có sẵn trong khu vực Thái Bình Dương. Thỏa thuận thương mại và thực thi quyền sở hữu trí tuệ này sẽ làm tăng giá các loại thuốc thiết yếu và các loại hạt giống, cũng như khó khăn hơn để có mặt trên thị trường”.

Smith, tác giả của cuốn sách Hạt giống Lừa dối, đã tổng kết điều này: “Đây là một bước ranh giới nguy hiểm khỏi chủ quyền quốc gia cho Việt Nam và nông dân của quốc gia này. Hiệp định TPP đã được thiết kế chủ yếu từ các mối quan tâm của doanh nghiệp Mỹ cho lợi ích kinh doanh của Mỹ”.

Brian Leung là một nhà báo khu vực Đông Nam Á.

Người dịch: Phạm Thu Hường

*****

Vietnam, Agent Orange, and GMOs

Vietnam continues to roll out the red carpet for foreign biotech giants, including the infamous Monsanto, to sell the controversial genetically modified (GM) corn varieties in the country. Critics say that by welcoming Monsanto, Vietnam has been too nice to the main manufacturer of Agent Orange, the toxic defoliant used during the Vietnam War that left a devastating legacy still claiming victims today.

According to Vietnamese media reports, in August that country’s agriculture ministry approved the imports of four corn varieties engineered for food and animal feed processing: MON 89034 and NK 603, products of DeKalb Vietnam (a subsidiary of U.S. multinational Monsanto), and GA 21 and MIR 162 from the Swiss firm Syngenta.

The Vietnamese environment ministry has to date issued bio-safety certificates for Monsanto’s MON 89034 and NK 603 corn varieties and Syngenta’s GA 21, meaning farmers can start commercially cultivating the crops. The ministry is considering issuing a similar certificate for the other variety, MR 162. Given the current political landscape, it seems that approval is just a matter of time.

In 2006, the Vietnamese government formulated an ambitious plan to develop GM crops as part of a “major program for the development and application of biotechnology in agriculture and rural development.” Under the blueprint, Vietnam is looking to cultivate its first GM crops by 2015 and have 30-50 percent of the country’s farmland covered with genetically modified organisms (GMOs) by 2020.

Environmental activists have noted the irony that just as Americans and people elsewhere around the world are revolting against GMOs in greater numbers, Vietnam is throwing away its great advantage as a non-GMO producer. “Increasingly countries around the world are rejecting GMOs, with public opposition growing daily. Across Europe and much of Asia, Latin America and Africa, people and often their governments are rejecting GMO seeds as an old technology that has failed to deliver on its promises,” said Marcia Ishii-Eiteman, senior scientist at the U.S.-based Pesticide Action Network North America.

The has been an unprecedented surge in consumer rejection of GMOs in the U.S., with food companies scrambling to secure non-GMO supplies, according to the New York Times. Europe forced its entire food industry to jettison GMOs altogether. In one prominent case, European authorities shut down 99 percent of corn imports from the U.S. at a time when only 25 percent of the corn was genetically engineered. Last year, China rejected 887,000 tons of U.S. corn because it contained Syngenta’s GM maize MIR 162 – the very same variety that has just been licensed for use in Vietnam.

The International Assessment of Agricultural Knowledge, Science and Technology for Development report, considered the most exhaustive analysis of agriculture and sustainability in history, concludes that the high costs of seeds and chemicals, uncertain yields, and the potential to undermine local food security make biotechnology a poor choice for the developing world. GMOs in their current state have nothing to offer the cause of feeding the hungry, alleviating poverty, and creating sustainable agriculture, according to the report. Six multinationals – Monsanto, Syngenta, Du Pont, Bayer, Dow, and BASF – now control almost two-thirds of the global market for seeds, three quarters of agro-chemicals sales, and the entire GM seed market, according to a report by Friends of the Earth International, an international network of environmental organizations in 74 countries.

Warm Welcome

Monsanto was the main manufacturer of Agent Orange during the Vietnam War, which ended in 1975. Vietnam claims the toxic defoliant is still killing victims today. Between 2.1 to 4.8 million Vietnamese were directly exposed to Agent Orange and other chemicals that have been linked to cancers, birth defects, and other chronic diseases during the war, according to the Vietnam Red Cross. Activists claim that introducing Monsanto’s modified corn and the toxic weed killer Roundup Monsanto plugs for use along with its crops could signal a repeat of the tragedy of Agent Orange.

“It’s ironic that Vietnam is still suffering from the Agent Orange herbicide produced by Monsanto, unleashed during the war. It turns out that Roundup herbicide, also produced by Monsanto, and used on most GMO crops, is also linked to birth defects,” said Jeffrey Smith, author of the bestselling Seeds of Deception and founder and executive director of the California, U.S.-based NGO Institute for Responsible Technology. “This evidence is found in Monsanto’s own research, as well as experience today in Argentina and other countries where populations are experiencing a skyrocketing of birth defects when exposed to this dangerous weed killer. Lab studies have demonstrated that exposing embryos to Roundup causes the same type of birth defects experience by the peasants living near the Roundup sprayed fields. Similarly, livestock consuming Roundup ready crops have high incidences the same type of birth defects,” Smith said.

Activists say the GMO corn varieties that have been recently approved in Vietnam are just the tip of the iceberg. As these GMO companies make regulatory headway into Vietnam, and establish precedent for government approval of their products, they will soon be pushing more dangerous GMO/herbicide products, they say. Rather than reducing the need for pesticides, genetically engineered (GE) crops have led to rising use of herbicides. Herbicide-resistant seeds require a massive increase in herbicide use that has been linked to significant environmental and public health concerns.

According to Ishii-Eiteman of the Pesticide Action Network North America: “The dirty little secret of the pesticide industry is that genetically engineered, herbicide-resistant seeds are the growth engines of that industry’s sales and marketing strategy. These seeds are part of a technology package explicitly designed to facilitate increased, indiscriminate herbicide use and pump up chemical sales.” According to the activists, farmers do not want to be locked into a seed market controlled by Monsanto and Syngenta (Monsanto already controls more than a quarter of the global seed market, and the top four pesticide/biotech companies control over half of the world’s commercial seeds). They point out that corn farmers in the U.S. are virtually unable to find non-GMO seed now, because Monsanto has secured a monopoly control over the U.S. seed market.

But despite the fierce opposition it has faced elsewhere in the world, Monsanto has received a hearty welcome in Vietnam. Last January, it was honored as a “sustainable agriculture company” at a national function. Last month, Monsanto announced a VND 1.5 billion ($70,500) scholarship aimed at funding the study of biotechnology at the Vietnam University of Agriculture. “This scholarship aims to nurture and encourage the engagement of young talents in the development of agricultural biotechnology and products thereof to support farmers,” Monsanto said in its blog. It quoted Tran Duc Vien, the school rector, as saying: “Biotechnology is a promising branch of science in the 21st century, offering great possibilities in improving human lives in various ways. In agriculture, biotechnology has been proved to improve lives of over 18 million farmers around the world. The Government of Vietnam is determined in bringing and developing this technology in Vietnam, and has focused on developing physical and human capacity in the biotechnology sector. We are glad to see the participation of the private sector in this process and highly appreciate Monsanto for their commitment in developing talents in agricultural biotechnology.”

That position is very much in line with the attitude of the Vietnamese officials who appear to believe that the introduction of GM crops is a logical conclusion of efforts to improve yields and feed a growing population of around 90 million people at a reasonable price. Monsanto and its proponents have promoted GMOs as a highly promising solution to Vietnam’s food security concerns.

Its opponents disagree. Given that Vietnam has indicated its willingness to sign the U..S-led Trans-Pacific Partnership (TPP), activists are concerned that the U.S. is trying to use the treaty to impose restrictive intellectual property rules that could prove highly damaging to developing countries. They say the TPP, if signed, would pave the way for seed companies like Monsanto to iron out its GMO patent wrinkles in Vietnam.

Genna Reed, a researcher at the Washington D.C.-based Food & Water Watch, said: “Under the rules of the TPP, pharmaceutical firms and seed companies would have unrestrained power, allowing them to lengthen their monopolies on patents to keep generics out and drug prices high for longer periods of time, and to keep the prices of patented seeds high. The TPP would also make it more difficult to make a case against unjustified patents and harder for generic versions of drugs to become available in the Pacific region. This trade deal and the enforcement of intellectual property rights will make essential drugs and seeds more expensive and harder to come by.” Smith, the author of Seeds of Deception, summed it up: “This is a dangerous march away from national sovereignty for Vietnam and its farmers. The TPP has been designed primarily by US business interests for US business interests.”

Brian Leung is a Southeast Asia-based journalist.

Một suy nghĩ 6 thoughts on “Việt Nam, Chất độc Da cam, và GMOs”

  1. Monsanto làm Agent Orange tạo nên bao nạn nhân cho đến ngày nay.

    Monsanto chưa hề xin lỗi dân Việt Nam một câu, chưa hề bồi thường một đồng, chưa hề cho quỹ nạn nhân Agent Orange một xu.

    Và chính phủ VN trải thảm đỏ mời Monsanto trở lại, để bán GMOs, một vấn đề được nhiều người trên thế giới cho là có hại cho sức khỏe và kinh tế. Đó có phải là sỉ nhục vong linh các chiến sĩ và nạn nhân, và là khinh thường tổ quốc hay không?

    Monsanto đã rải ra bao nhiêu tiền?

    Thích

  2. Em cảm ơn anh Hoành và Hằng, vấn đề GMO/Agent Orange đã luôn khiến em có cảm giác nhói tim mỗi khi nghĩ đến. Chắc chắn team dịch của ĐCN sẽ còn trăn trở với vấn đề này bằng kiến thức và hành động thực tế trong những dự án tiếp theo ạ.

    em/ Hường

    Thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s