Buổi sáng ngày đầu tuần, mình đến quán Starbuck, số 1068 phố Chapel, New Haven, chọn một góc nhìn ra cả hai con phố Chapel và High để làm việc. Bên kia đường là mấy toà nhà cổ kính của trường Yale. Mọi người đi lại tấp nập và vội vã, một hình ảnh quen thuộc trên các con phố ở nước Mỹ, nhất là lại gần khuôn viên của một trường đại học danh giá như thế này.
Ngay đằng sau mình là một anh chàng trung niên đang rất chăm chú vẽ, dáng cao và mảnh khảnh, quần áo xộc xệch, trông giống mấy anh Mỹ da đen làm công nhân hơn là một sinh viên ngành hội họa của trường Yale. Mình chợt nghĩ chắc do yêu thích vẽ nên hôm nay rảnh anh vào quán ngồi sáng tác. Một lúc sau có mấy người nữa cũng vào quán uống café và bắt đầu bắt chuyện với anh. Mình để ý thấy anh chàng còn xếp các tác phẩm của mình dọc bên tường kính chỗ anh ngồi, quay chúng ra ngoài để người đi đường có thể nhìn thấy được. Vì mình cũng thích vẽ nên tò mò đến bắt chuyện anh.
Tên anh chàng là Isaac Canady, sinh ra ở vùng này và đã vẽ được 17 năm. Anh là kiểu họa sĩ đường phố, không đi học vẽ qua một trường lớp nào mà tự học lấy. Các tác phẩm của anh đã bán ở khắp nơi trên nước Mỹ, thi thoảng có các chương trình giới thiệu bán tranh thì anh cũng đến các thành phố khác như New York hay là Chicago.
Dưới đây là nội dung cuộc hội thoại của mình và anh Isaac, chia sẻ với các bạn cái nhìn của một họa sĩ đường phố người Mỹ da đen về sáng tạo, suy nghĩ cởi mở và sống với đam mê.
– Chào anh, tôi có thể ngồi xem anh vẽ được không?
– Ồ tất nhiên rồi.
– Tranh của anh trông rất lạ. Anh làm thế nào để phát triển được sự sáng tạo để vẽ nhiều thế này?
– Sáng tạo không thể dạy được. Bạn chỉ có thể để cho cái đầu của mình thật cởi mở và suy nghĩ tự do. Cứ thế để các ý tưởng tuôn ra thôi.
– Anh đã đi học vẽ bao giờ chưa?
– Tôi không theo một trường lớp nào cả, tự học thôi, cho nên tôi lại không bao giờ bị bó buộc vào bất cứ một thể loại vẽ nào. Tôi dùng tất cả mọi chất liệu như bút bi màu, bút chì, màu nước, kể cả tô nhòe nhoẹt cho bẩn tranh miễn sao chúng thể hiện được ý tưởng của tôi.
– Mà anh bán mỗi bức như thế này khoảng bao nhiêu tiền?
– Cũng tùy nhưng từ 60$ trở lên.
– Anh có sống được với nghề vẽ không?
– Cũng bình thường, đôi khi tôi cũng chết đói lắm.
– Anh có triển lãm tác phẩm của mình bao giờ không?
– Không. Tôi chưa bao giờ triển lãm ở đâu cả.
– Anh có website riêng không?
– Không. Quan điểm của tôi là không quảng cáo, tôi đã ở chỗ này gần 20 năm và mọi người biết đến tôi. Ai thích tranh của tôi thì đến đây mua thôi. Đây toàn là các bản gốc, tôi không bán bản copy.
– Mỗi ngày anh vẽ mấy bức?
– Thường chỉ được một thôi, có bức tôi vẽ mất 3-4 ngày như bức này này. Anh nói và chỉ vào tấm tranh đang vẽ dở. Trong bức này tôi vẽ hình đôi môi và cái tai, trên là mặt trăng, phía dưới là trái đất, xa xa là mặt trời đang tỏa sáng.
– Thế còn 3 cái cây ở giữa đây?
– Đấy là thể hiện cho gia đình.
– À..hay quá, như là bố mẹ và con phải không ạ. Anh có vẻ nghiên cứu nhiều về sinh học nhỉ? (Tôi nói vậy là vì thấy anh vẽ cái tai rất chi tiết, giống như một hình giải phẫu trong sách giáo khoa)
– Đúng vậy. Tôi thích vẽ về con người, và mối liên hệ giữa con người với vũ trụ. Nhưng tôi thường hướng về mô tả đời sống tinh thần và những thay đổi của thế giới và vũ trụ, những tranh đấu của con người với các thay đổi đó. Như bạn thấy trong bức này, đôi môi bị đâm xuyên qua. Đó là sự đau đớn khi con người đối mặt với thay đổi. Hay bức này, tôi vẽ cái cuốc, cái xẻng, ống nước đang phun nước. Theo tôi là những công cụ để con người gieo trồng cuộc sống. Tranh của tôi thường mang tính hình tượng, mỗi người có thể hiểu theo một kiểu.
– Anh thường truyền tải ý tưởng gì trong tranh?
– Tranh của tôi thường mang một thông điệp về hòa bình với các chủ đề về người Mỹ da đen, người Mỹ da đỏ, gia đình. Tôi ước muốn có được sự hòa bình trên khắp thế giới này.
– Ồ hay quá. Tôi cũng là người ủng hộ quan điểm đó, tôi thường hay viết các bài viết về tư duy tích cực và chúng tôi cũng nghiên cứu Kinh thánh và đạo Phật.
– Bạn nói kinh thánh là kinh thánh nào đấy? Kinh thánh không phải lúc nào cũng được hiểu để ủng hộ hòa bình, thậm chí còn là nguồn gốc gây chiến tranh. Tôi thì nghĩ không nhất thiết phải theo một tôn giáo nào nhất định cả. Nếu bạn thấy thích đạo Phật thì cứ tìm hiểu, nếu thích đạo Hồi thì cứ tìm hiểu, đừng có sợ gì cả.
– Anh nói đúng rồi.
– Tôi cũng nghĩ là con tất cả chúng ta dù có đến từ những nơi khác nhau ví như tôi là người Mỹ, bạn là người Việt Nam, nhưng đều xuất phát từ một cái gốc nào đó nên chúng ta mới hiểu được nhau.
– Tôi nghĩ là chúng ta là con người nên có thể từ quốc gia khác, từ văn hóa khác, nhưng chúng ta đều chia sẻ những giá trị chung như tình bạn, tình yêu, sự thành thật. Vì thế mà chúng ta nói chuyện và hiểu được nhau.
– Đúng vậy. Tôi quen rất nhiều người ở đây. À bạn bảo là bạn học kinh tế hả? Tôi biết một anh chàng người Hy Lạp hay lắm. Anh ta không học kinh tế nhưng nó cũng có cái gì đó liên quan. Nếu bạn thích tôi giới thiệu với bạn. Hai người có thể nói chuyện với nhau.
– Ồ, cảm ơn anh. Thế thì hay quá. Vậy thông thường thì anh giữ liên lạc với mọi người ở đây như thế nào? Mọi người có đi chơi cùng nhau hay gặp nhau ở đâu đó không?
– Không. Chúng tôi chỉ gặp ở đây. Tôi ngồi ở đây suốt mà. Tôi có nhiều bạn bè như vậy lắm. Tôi thích kết bạn và lôi kéo những người tốt đến với tôi. Trông bạn cũng là người tốt đấy. Nói chuyện với bạn hay lắm.
– Ồ, cảm ơn anh. Thế anh sinh ra ở vùng này à?
– Đúng, đây là nhà tôi.
– Anh có thích vùng New Haven không?
– Nói chung tôi thấy vùng này không ủng hộ các nghệ sĩ như tôi lắm. Các nghệ sĩ khác có vẻ xa lánh. Tôi thấy ở New York thích hơn, họ cổ vũ các nghệ sĩ kiểu như tôi hơn.
– Ồ, New York là thành phố dành cho các họa sĩ mà. Nhưng sống ở đây rẻ hơn New York nhiều.
– Nhưng nếu được chọn lại tôi vẫn thích làm một họa sĩ như thế này. Tôi thích vẽ dù đời sống cũng không giàu có lắm. Mà có lẽ tôi không hợp với sự giàu có.
– Ồ, nghèo là tốt đấy ạ.
– Tôi nghĩ ở một góc độ nào đó điều này đúng, nghèo cái khác nhưng giàu về tinh thần.
– Tôi có thể mang giấy bút đến đây vẽ cùng anh được không, anh không ngại chứ?
– Ồ tất nhiên là tôi luôn đón chào mọi người đến vẽ cũng tôi rồi. Bạn cứ tự nhiên.
Buổi chiều hôm đó mình để ý thấy vài người nữa đi qua chào Isaac, một hai người ngồi lại nói chuyện với anh và anh lại hào hứng chia sẻ về công việc của mình. Khi tìm hiểu thông tin về anh trên Internet, mình biết thêm là Isaac đã gần 50 tuổi, có một tuổi thơ khá dữ dội trong một gia đình 7 anh chị em và đã từng mất nhà một lần. Anh là người theo trường phái vẽ chấm (pointilist drawing).
Người họa sĩ này đang thật sự hạnh phúc vì anh đang được tự do làm công việc mình yêu thích với một đời sống tinh thần phong phú.
Trong những con người ngày ngày qua lại quán café này có bao nhiêu con người với những xuất thân khác nhau, phần lớn họ là sinh viên đại học Yale, đến từ những gia đình danh giá ở Mỹ và khắp nơi trên thế giới. Nhưng từ một góc nhìn nào đó, mình cho rằng Isaac là người giàu có nhất.
Hoàng Khánh Hòa
Feb 22, 2010
