Lên lầu mình, ngắm trăng không,
Trời in đáy nước, trăng lồng bóng khơi.
Hỡi người cùng ngắm trăng ơi,
Cảnh xưa còn đó, người nơi nao rồi?
Đinh Đức Dược dịch
Nguyên văn:
Giang lâu hữu cảm
Độc thượng giang lâu tứ tiểu nhiên
Nguyệt quang như thủy thủy như thiên
Đồng lai ngoạn nguyệt nhân hà tại
Phong cảnh y hi tự tích niên
Triệu Hổ
Dịch nghĩa:
Cảm nghĩ khi ở lầu sông
Một mình lên lầu trên sông lòng buồn man mác
Trăng sáng như nước, nước trong như trời
Người cùng ngắm trăng với ta nay đâu rồi?
Phong cảnh nầy vẫn y như năm trước
Tuổi thơ luôn gắn với những mơ ước. Mơ ước của chung của nhiều cô cậu học trò là đừng học mà vân có kiến thức, điểm vẫn cao.
Nơi tôi ở và dạy học gần nhiều buôn của đông bào Ê Đê . Lên cấp hai nhiều em đến học ở trường tôi công tác, mỗi lớp có chừng bốn hoặc năm em ( bây giờ thì nhiều hơn). Các em hiền ngoan nhưng phần nhiều có kết quả học tập lẹt đẹt, cá biệt mới có em đạt tiên tiến . Nhiều lần trong giờ học- nhất là sau mỗi lần phát bài hiểm tra, tôi đọc thấy trên nét mặt nhiều em đang nhìn tôi nét gì đó rất thương vẻ như là ân hận, như là khát khao . Những lúc ấy tôi nghĩ giá có phép màu tôi sẽ giúp các em tiếp thu nhanh, dễ thuộc bài để các em không còn vẻ khác thường ấy nữa. Và tôi viết truyện ngắn này.
***
LÁ THUỘC BÀI
“Này . Của cậu đây. Cất nhanh kẻo mấy đứa khác thấy”
“Sao ít thế này? Tớ không chịu đâu”
“Thì cậu chả bảo là không thể nào học thuộc bốn môn là gì . Vậy phần cậu bốn lá là phải rồi”
“Ai bảo bốn . Sử, Địa, Sinh học, Công nghệ, Anh văn cả môn Văn nữa mà”
“ Rõ lắm chuyện. Thôi. Cầm lấy.”
“Tớ chả thèm nữa đâu. Cậu tham lắm. Cầu cho phép thần không đến với cậu.”
Nhỏ Hải vùng vằng với nhỏ Hằng rồi hất tay nó đang cầm nắm lá gói trong giấy bóng khiến nó rơi xuống chân H’Rơm .
“Hải, Hằng. Hai em mất trật tự. Lên bảng ngay”
Tiếng thầy Tuấn giận dữ khiến hai đứa xanh mặt, đùn đẩy nhau rồi líu ríu theo nhau đi.
Từ nãy giờ H’Rơm không nén nỗi tò mò khi nghe hai đứa thầm thì với nhau về sự thần kỳ của một loại lá. Hai đứa hí hửng ra mặt với nhau rằng từ nay sẽ chơi thoả thích, không cần học mà vẫn thoát khỏi nạn “ chào cờ ” như bấy nay khi bị thầy cô kiểm tra bài trên lớp. H’Rơm vừa phải cố ngồi nghiêm nghe thầy giảng,vừa căng tai hết cỡ mới lỏm bỏm biết công dụng và cách thức sử dụng loại lá thần đó và không cưỡng được ý muốn thấy tận mắt. Nhưng đời nào hai nhỏ đó chịu cho xem Thật may, cơ hội đã đến. Nhân lúc thầy đang hỏi tội hai nhỏ xí xọn, H’Rơm cúi nhặt lên và sững sờ. Thì ra lá thần là đây. Lá này đầy ở hiên nhà cô Mai hôm cô ốm cả lớp đến thăm, Rơm cũng đi cùng. Mình sẽ xin cô. Chỉ cần ba lá thôi.Ba lá cho ba môn Văn học, Địa lý và Anh văn. Chẳng cần đến năm như nhỏ Hải. H’Rơm mong sao giờ học qua thật mau. Kìa ! Thầy Tuấn đã cho hai đứa về chỗ sau khi cho mỗi đứa hai thước kẻ vào tay. Phải làm như không hay biết gì kẻo hai cái miệng đó xúm lại la lối thì khốn. Chút nữa tan học, đợi lớp về hết mình sẽ ghé nhà cô Mai. Nhà cô ở gần trường,trên đường về thôi mà.
H’Rơm không ham chơi như hai nhỏ Hải và Hạnh. Nhưng thuộc hết các môn học thì quá khó đối với em. Sau buổi tới trường em còn phải chăm hai con bò nữa. Hai con này là con, cháu của con bò cái mà Ama H’Un – già làng khá giả và tốt bụng cho Amí, Ama em mượn nuôi xoá nghèo. Con bò hồi đó được trả lại sau khi đẻ cho nhà em một con bê cái và bây giờ con bê đó đã là mẹ. Chúng là tài sản lớn của gia đình. Em biết thế và ra sức chăm chút. Nhưng còn việc học nữa.Nhiều môn học quá. Mỗi cô giáo có giọng nói khác nhau, em tập trung hết sức mới hiểu phần nào những gì các cô giảng. Nhất là môn Toán do thầy Tuấn dạy .May có cô H’Phương cùng là người trong buôn nên em nghe hiểu dễ dàng. Tiếc là cô chỉ dạy thể dục, môn học không cần phải thuộc từng lời. Buổi chiều đưa bò đi ăn cỏ, H’Rơm luôn mang theo vở để học Nhưng hai mẹ con nhà bò maĩ chơi lắm. Nhiều khi vừa nhẩm đọc bài được vài giòng thì chúng đã biến đâu mất, báo hại em phải tìm hụt hơi. Sợ nhất là chúng vọt ra đi lơ ngơ trên đường nhựa, xe cán thì nguy. Có lần chính mẵt em thấy con bê nhà Y Zen bị xe máy của một người chẹt chết làm Y Zen khóc sưng cả mắt bên con bê bẹp dúm.Thật tội nghiệp.
*
Thập thò một lúc H’Rơm mới dám đẩy cổng nhà cô Mai. Em giật mình khi thấy mở cửa đi ra không phải là cô mà là một anh dáng người cao. Chắc là em trai cô.
“Có việc gì vậy em? Muốn gặp cô giáo hả? Cô đi thăm bà ngoại rồi” Vừa định thụt lùi thì anh ấy lên tiếng không có vẻ gì là đáng sợ ngược lại nghe cũng ấm áp như giọng cô Mai. Thêm can đảm, em bày tỏ ý định khi đến đây.
“ Tưởng gì khó mới phải chờ có cô. Việc ấy dễ ẹt”
Vừa vui vẻ trả lời, anh vừa với tay chọn bẻ cho H’Rơm mấy nhánh thật xanh.
“Chắc là sưu tầm lá phải không ?”
“ Dạ”
H’Rơm nhận lá, mừng thầm là cô sẽ không hay biết việc này. Ít nữa khi có giờ Văn, nếu mình được kiểm tra bài mà thuộc chắc cô sẽ khen mình chăm, có tiến bộ chứ hoàn toàn không hay biết gì về “ bí quyết ” em vừa học lóm ở hai nhỏ Hải và Hạnh. Như vậy đỡ xấu hổ. Cô không cho là mình lười nhác.
“Em cảm ơn anh. Em chào anh để về”
“Ừ. Về thôi kẻo trưa lắm rồi. Mí mong lắm đó” Bỏ cẩn thận nắm lá vào cặp, H’ Rơm nhón chân chạy. Em biết mình sẽ có mặt ở nhà muộn hơn thường lệ. Biết nói thế nào với Ama,Amí đây . Nhất là Amí vốn rất nghiêm khắc.
* *
Một tuần trôi qua nhẹ nhàng.
Thứ ba tuần sau. Giờ tiếng Anh.
“Hải. Em hãy đọc và viết từ số một đến hai mươi” Cô Vân cao giọng gọi khiến nhỏ Hải giật thốt. Nhưng khác mọi khi hôm nay nó lên bảng một cách tự tin, thậm chí còn kịp ngoái lui nguýt trả câu “ Nghiêm. Chào cờ. Chào” của thằng Kiên.
“One, two, three, four …..” Cả lớp sửng sốt khi nhỏ Hải đếm rành rọt, và càng kinh ngạc hơn khi thấy nó viết không sai một nét.
“ Khá lắm. Bạn Hải hôm nay rất tiến bộ. Cô ghi điểm mười. Cả lớp cố gắng như bạn Hải nhé!”
Hải đỏ mặt sung sướng nghe cô Vân khen, trên đường về chỗ nó nheo nheo mắt với bọn thằng Kiên ra điều tự đắc. H’Rơm thoáng thấy đầu lá thuộc bài nhú ra từ cuốn sách nó cầm theo. Nó không làm sao biết H’Rơm đang mừng thầm với phép màu chỉ nó và nhỏ Hằng nắm giữ.
*
Thứ bảy.
“Cả lớp lấy giấy làm bài 15 phút”
Cô Nga chưa kịp ngồi vào bàn đã ra lệnh. Lớp loạt xoạt tiếng xé vở. H’Rơm hồi hộp lắm. Chiều hôm qua khi đi chăn bò em cũng đã mang theo sách Địa lý học như thói quen dù trước đó đã thận trọng ép lá vào sách, lầm rầm câu thần chú được nghe lóm và để tăng phần linh ứng em còn con bắt chước Amí khấn cả Giàng với thần Cây nữa. Địa lý là môn em rất sợ. Cô Nga có giọng rin rít nói lại nhanh khiến em không sao kịp nghe hiểu, mà vì không kịp hiểu hết nên học rất khó thuộc.
“Hãy cho biết tại sao có hiện tượng ngày đêm kế tiếp nhau khắp nơi trên trái đất”
Vừa đi lại cô vừa đọc câu hỏi chứ không ghi lên bảng như nhiều thầy cô khác. Lớp yên ắng lạ lùng Tiếng ngòi bút rào rào trên mặt giấy. Khe khẽ có tiếng hỏi nhau. H’Rơm kịp kết thúc câu trả lời khi cô hạ lệnh thu bài .
“ Hạnh hãy trình bày lại câu trả lời của em” cô Nga cất tập bài vào túi xách,dỏng dạc.
Nhỏ Hạnh luống cuống rồi cũng hoàn thành. Cô Nga chăm chú nghe và thủng thẳng tuyên bố ai trả lời như nhỏ Hạnh là đúng và sẽ được điểm cao. Cả lớp được thể hò reo khiến cô Nga phải gõ thước xuống bàn vãn hồi trật tự. H’ Rơm mừng ghê.Bài làm của em y sì ý nhỏ Hạnh vừa nói. Như vậy lá thuộc bài rất linh nghiệm. Nhỏ Hải rồi nhỏ Hạnh và cả em nữa đều có kết quả học khác hẳn mấy tuần trước.
*
Lại một tuần nữa trôi qua.
Sáng nay có giờ Tiếng Việt. Cô Mai đến lớp với chiếc áo dài đỏ thắm nhưng không làm sao bớt “ lạnh” cho bốn mươi học trò của cô. Tiếng Việt là môn “ kinh hoàng” với những định nghĩa rối rắm, với các bài tập hóc búa. Không riêng gì H’Rơm mà cả đứa giỏi như Lan ,Tuyết, Đăng cũng mong giờ học qua mau hoặc không bị kiểm tra bài dù ai nấy đều quí mến cô Mai vì cô rất tận tâm mà lại hiền. Tay mở sổ điểm, mắt nhìn xuống lớp cô thông báo sẽ kiểm tra ba bạn với ba nội dung đã học tuần trước. H’Rơm không ngờ kẻ thứ ba lại là mình.
“Em hãy cho biết cụm danh từ là gì? Cho ví dụ”
“Thưa cô, cụm danh từ là ..là …”
“Em cứ bình tĩnh trả lời” Cô Mai nhìn em trấn an .
“Thưa cô . Cụm danh từ là …..”
Tiếng xì xào bắt đầu.Thằng Kiên thè lưỡi trêu. Nhỏ Hoà che miệng nhắc.Tất cả khiến H’Rơm rối tinh lên. Vừa lúc em kịp hiểu ra từ mở đầu của câu định nghĩa nhỏ Hoà vừa khẽ đọc thì cũng là lúc hình ảnh Ama Y Rôkin đáng ghét hiện ra. Tối qua sau khi ăn cơm cả nhà bắt tay vào việc. Amí, Ama tẻ bắp; anh Y Ngun và H’Rơm ngồi học bài thì Ama Y Rôkin, một người nát rượu xuất hiện. Sau khi rít nhiều hơi thuốc dài Ama Y Rôkin chép miệng đòi uống rượu. Nhà không sẵn. Ama Y Rokin nhìn sang H’Rơm ngụ ý bảo em đi mua. Đang đánh vật với bài Tiếng Việt khó nhớ lại bị giục đi mua rượu H’Rơm vờ không nghe, xếp vở đi ngủ bụng bảo dạ là đã có thần lá hộ mệnh cho bài học. Bây giờ, hình ảnh của Ama Y Rôkin tối qua mồn một trong đầu em nhưng bài Tiếng Việt thì mù mịt. H’Rơm nhìn cô Mai. Chả lẽ nói với cô điều này. Cô có tin không. Lá thuộc bàiMà cô tin thì mình cũng có lỗi. Anh mắt em khiến cô Mai mềm lòng. Cô nén tiếng thở dài thất vọng lật từng trang vở của em vừa để kiểm tra vừa tìm chỗ ký. Bỗng cô cầm lên nhánh lá mảnh như tơ vừa hiện ra giữa hai trang kín chữ. Cô nhìn H’Rơm. Cô săm soi nhành lá. Một chớp loé bừng trong mắt cô. H’Rơm run lên chờ đợi .
“Thôi được. Hôm nay cô cho H’Rơm nợ. Cô sẽ kiểm tra lần khác”
Giữ lại nhành lá , cô trả vở và đứng dậy tỏ ý kết thúc phần kiểm tra bài. H’Rơm nhẹ nhõm nhưng nỗi xấu hổ khiến em không dám ngẩng nhìn ai nhất là đám mấy đứa con trai hay đùa ác.
“Lá này có tên là thuộc bài. Đẹp quá phải không các em ?” Khác hẳn mấy giây trước đó, cô Mai sôi nỗi hẳn, giọng nói vốn đã trong càng thánh thót hơn .
“Ai biết lá có từ đâu ?” Cô bước khỏi bục, hỏi.
Cả lớp nhìn nhau ngơ ngác. Chả lẽ cô không biết lá có từ cây! Mà cây thì mọc trên đất. Hay cô định đố gì đây. Chỉ vào nhỏ Hương cô hỏi lại câu hỏi kỳ cục một lần nữa.
“Thưa cô, từ cây ạ!”
“Cây có từ đâu?” Chỉ vào thằng Tý đang lén che miệng cười, cô lại hỏi.
“Thưa cô … Từ ….đất ạ” Tý đứng dậy mặt đỏ vì nín cười, lúng búng trả lời. Chợt nhớ ra nó tiếp luôn một hơi như sợ quên.
“Thưa cô. Cây mọc từ đất. Cây sinh ra cành, nhánh. Từ cành nhánh sinh ra lá, hoa. Hoa sinh ra trái. Trái có hạt. Đem hạt gieo xuống đất ta lại có cây ạ! Ngoài ra cây cũng có thể sinh từ một ….”
Tý lúng túng, nó không biết phải gọi là gì khi nhớ ra cây khoai mì mọc từ một khúc cây mì khác, hoặc cây lá bỏng mọc từ một lá bỏng khác và càng hết sức lúng túng khi cả lớp cười rần rần trước kiến thức về môn sinh học mà thường ngày nó rất tệ được trình bày một cách ngon ơ .
“Bạn Tý nói rất đúng”
Cô Mai lên tiếng chặn bốn chục cái miệng đang lợi dụng cơ hội để ngoác hết cỡ mà cười rung lớp học không chừng sẽ bị ban giám hiệu phê bình .
“Vậy muốn cây có nhiều quả thì ta phải làm gì?”
“ Ô hay. Cô Mai của chúng em ơi!” Cả bốn chục cái đầu thầm nghĩ và chúng đồng thanh nói thầm bằng ánh mắt đắc chí. “ Phải chăm bón, tưới nước cho cây chứ còn sao nữa. Quanh đây nhà nào chẳng trồng cà phê. Cô không thấy sao “
“Cô biết các em định nói gì rồi. Vậy cô hỏi cả lớp, điểm học tập là cây hay quả?”
Cô Mai gây bất ngờ thêm . Ừ nhỉ. Bốn chuc bộ óc lại bị khuấy động. Cây hay quả? Quả hay cây? À. Phải rồi. Điểm được ghi vào mục kết quả học tập. Vậy điểm học tập là quả rồi chứ còn gì nữa. Vậy học trò cũng là cây luôn.
Bốn chục cái miệng, không – ba chín thôi vì H’Rơm bận há ra thích thú, đồng thanh reo:
“Quả. Quả.Quả.”
“Thế là các em đã hiểu. Điểm học tập của ai là thứ quả do ngươi đó quyết định. Ai thông minh chăm chỉ thì quả tròn đẹp. Ai chậm trí mà không cần cù hoặc mải chơi thì quả nhỏ, lép. Phải vậy không các em?”
Giơ cao cánh lá mỏng manh cô Mai tủm tỉm:
“Chiếc lá thuộc bài tự kể chuyện mình. Đó là đề bài làm thêm cho tiết tập làm văn tuần đến mà cả lớp cần chuẩn bị. Nghe chưa?”
Hướng về phía H’Rơm cô cười ý nhị. Em ngượng quá, cúi mặt chẳng dám nhìn cô nhưng bụng nói với cô rằng “Còn em. Em sẽ kể chuyện cô giáo dạy văn của em. Thưa cô”
Cô Mai không hề hay biết rằng nhỏ Hải và nhỏ Hạnh đang len lén thả ra khỏi mấy cuốn vở những nhành lá mỏng manh như lá cô đang cầm trên tay với vẻ nâng niu dường kia. Những lá thuộc bài chao nhẹ xuống gầm bàn đậu lại chân H’Rơm.
Em cúi nhặt, tự nhủ “ Mình sẽ giữ mãi, nhưng không phải để dễ thuộc bài”.
The American Dream – Giấc mơ Mỹ là khái niệm lần đầu tiên được sử dụng bởi James Truslow Adams trong cuốn sách The Epic of America của ông viết năm 1931.
Giấc mơ Mỹ là “giấc mơ về một mảnh đất trong đó cuộc sống nên tốt hơn và giàu có hơn và đầy đủ hơn với tất cả mọi người, với cơ hội cho mỗi người tùy theo khả năng hoặc thành tích. Nó là một giấc mơ khó khăn đối với tầng lớp thượng lưu châu Âu để hiểu được một cách tương đối, và cũng nhiều người trong chúng ta tự cảm thấy mệt mỏi và nghi ngờ nó. Nó là không chỉ là một giấc mơ về chiếc ô tô và mức lương cao, mà là một giấc mơ về trật tự xã hội trong đó mỗi người đàn ông và phụ nữ có thể giành được vị trí cao nhất tùy theo khả năng bẩm sinh của họ, và được công nhận bởi những người khác vì chính con người họ, mặc cho hoàn cảnh ngẫu nhiên về mặt sinh trưởng hay vị trí.
Cội rễ của tư tưởng này không đâu khác là từ bản Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ, trong đó có câu:
…tất cả mọi người sinh ra đều bình đẳng, rằng họ được Tạo hóa ban cho những quyền bất di bất dịch, trong số đó là Sinh sống, Tự do và mưu cầu Hạnh phúc.
Tuy vậy theo thời gian khái niệm Giấc mơ Mỹ cũng đã có nhiều biến đổi cùng với lịch sử của nước Mỹ. Trong giai đoạn công nghiệp hóa thế kỉ 19 và 20, từ những ý nghĩa lớn lao ban đầu, Giấc mơ Mỹ đã dần dần biến đổi thành một thứ triết lý “get rich quick”, làm giàu nhanh . Với đa số người dân Mỹ, Giấc mơ Mỹ một sự theo đuổi giàu có về vật chất: có nhà, có xe và có việc. Người Mỹ ngày càng bị cuốn vào vòng xoáy: làm việc nhiều giờ hơn để có những chiếc ô-tô lớn hơn, những ngôi nhà đẹp hơn, mua sắm nhiều hơn. Có điều là họ ngày có ít thời gian hơn để hưởng thụ chính sự thịnh vượng mà mình tạo ra.
Một Giấc mơ Mỹ ngày càng xa vời
Nếu hiểu Giấc mơ Mỹ theo nghĩa hẹp là sự theo đuổi vật chất như trên thì các con số thống kê gần đây cho thấy Giấc mơ Mỹ đang ngày càng kém lung linh và xa vời hơn trong mắt người dân Mỹ.
Một nghiên cứu cho thấy mức độ bất bình đẳng giữa mức lương của CEO và công nhân Mỹ đang ngày càng tăng theo cấp số nhân.
Mức lương của một CEO ở Mỹ trong năm 1980 gấp 40 lần mức lương trung bình của một nhân viên cùng công ty, trong khi ngày nay con số đó là 500 lần.
Trong suốt 20 năm từ năm 1979 đến năm 2000, mức lương trung bình của một công nhân Mỹ chỉ tăng có 11.5 cents một giờ mỗi năm (tính theo giá $ năm 2001). Số nhân công không có bằng cấp lên tới 100 triệu, chiếm 72.1% lực lượng lao động và mức lương trung bình của những công nhân này vào cuối năm 2000 còn thấp hơn cả so với năm 1979.
Trái lại, mức lương và thưởng của các CEO Mỹ đang không ngừng tăng nhanh chóng. Từ năm 1989 đến năm 2000, lương tăng 79%. Trong khi nếu tính cả thưởng bao gồm các khoản như thưởng quản lý, bán cổ phiếu, thưởng cổ phiếu mới, thưởng đặc biệt vv..thì con số này là 342%. Tính theo giá trị thực thì mức lương thưởng trả cho một CEO Mỹ trung bình là 2.4 triệu $ năm 1989 và 10.7 triệu $ năm 2000.
Một vấn đề nữa là lương cơ bản giảm, tức là khoảng 10 triệu người dân Mỹ đang phải chịu mức lương này và phần lớn trong số đó là những bà mẹ nuôi con một mình hoặc đàn ông là trụ cột gia đình. Năm 1979 mức lương cơ bản là 6.55$, và năm 2003 chỉ còn 4.94$ một giờ, giảm 21.4%.
Lương cơ bản giảm là nguyên nhân khiến cho nhiều người phải làm hai việc hay làm nhiều giờ hơn để đảm bảo nuôi sống gia đình. Trong khi số giờ làm việc ở các nước châu Âu như Đức giảm từ 1764 giờ xuống 1562 giờ từ năm 1979 đến năm 1998, thì ở Mỹ con số này tăng từ 1905 lên 1966. Nhiều gia đình người chồng phải đi làm hai việc còn vợ cũng phải đi làm thêm bán thời gian, thậm chí hai việc khác nhau, để có đủ tiền trang trải chi phí.
Một cuộc trưng cầu dân ý của đại học Xavier đã cho thấy rằng giấc mơ Mỹ dường như đang ngày càng vượt quá tầm tay của đại đa số dân chúng Mỹ, và họ ngày càng mất niềm tin đạt được nó.
– 68% cho rằng thế hệ con cái họ sẽ khó khăn hơn để đạt được giấc mơ Mỹ. Trừ những người dân Mỹ da đen thì lại cho rằng thế hệ họ và con cháu họ thấy dễ dàng hơn.
– 58% nghĩ rằng giấc mơ Mỹ đang trên đà đi xuống
– Những người hiểu giấc mơ Mỹ theo nghĩa là sự đảm bảo về tài chính có xu hướng tiêu cực hơn là những người nhìn nhận giấc mơ Mỹ là cơ hội, tự do và gia đình.
Nhiều người Mỹ đã nhận ra mặt trái của sự theo đuổi một Giấc mơ Mỹ về vật chất. Họ mệt mỏi vì làm việc quá nhiều, rồi mua sắm quá nhiều, rồi lại tiếp tục phải đi làm nhiều hơn để trả các hóa đơn đang ngày càng chồng chất. Rõ ràng là xét về mặt bảo đảm về vật chất, nhiều người dân Mỹ đã không có được giấc mơ của mình mà thậm chí còn là nạn nhân của chính sự theo đuổi Giấc mơ đó. Khi đặt những mục tiêu vật chất làm trọng, họ cũng đã không có được hạnh phúc hay tự do như những ý nghĩa cao đẹp nhất mà Adams đã khởi xướng.
Đồng cảm với ông, Marianne Williamson đã nhấn mạnh lại điều cốt lõi nhất của Giấc mơ Mỹ:
Giấc mơ Mỹ, khi được hiểu đúng nhất, không phải là một thứ vật chất. Hơn thế, đó là một thực tế rằng chúng ta có quyền để mơ mọi thứ. Đó là quyền để kì vọng rằng những tài năng và khả năng và sự tận tụy của chúng ta – chứ không phải là thành kiến của người khác – sẽ quyết định bản chất cuộc sống mà chúng ta sống.
Nhìn lại Giấc mơ Mỹ để thấy rằng những giá trị nhân bản sẽ luôn trường tồn với thời gian. Ngược lại sự theo đuổi vật chất không phải là con đường đi tới hạnh phúc như nhiều người trong chúng ta vẫn tưởng. Một đất nước mạnh và giàu có như nước Mỹ không có nghĩa là người dân nước đó hạnh phúc và xã hội đó phát triển bền vững.
Một giấc mơ quốc gia – Giấc mơ Việt Nam
Không chỉ có Mỹ mới có một Giấc mơ quốc gia, một giấc mơ của đại đa số dân chúng, mà còn có Giấc mơ Châu Âu, Giấc mơ Úc, Giấc mơ Canada… Mỗi một dân tộc, dựa trên hoàn cảnh lịch sử và văn hóa của mình, đều có thể có một giấc mơ chung.
Còn bạn, bạn nghĩ thế nào về một Giấc mơ Việt Nam?
Liệu rằng khi chúng ta cùng chia sẻ những suy nghĩ về giấc mơ của cá nhân mình, chúng ta có thể có được một giấc mơ chung cho toàn dân tộc?
Gasan đang ngồi bên giường thầy của mình, Tekisui, ba ngày trước khi thầy qua đời. Tekisui đã chọn Gasan làm truyền nhân.
Một ngôi chùa đã bị cháy gần đây và Gasan đang bận rộn xây chùa lại. Tekisui hỏi Gasan: “Khi xây xong chùa rồi con sẽ làm gì?”
“Khi thầy khỏe lại, tụi con muốn thầy giảng ở đó,” Gasan nói.
“Nếu như thầy không sống đến lúc đó thì sao?”
“Thì con sẽ tìm một người khác,” Gasan trả lời.
“Nếu con không tìm được người khác thì sao?” Tekisui tiếp tục.
• Các câu hỏi này rất ngớ ngẩn. Có lẽ là Tekisui đang trong trạng trái nửa mê nửa tỉnh, sắp chết.
Gasan chỉ muốn Tekisui tích cực (nghĩ đến lúc mình hết bệnh) hay là nằm nghỉ.
• Bên ngoài các lý lẽ thường tình này, Thiền là sống ở đây lúc này. Thiền sư chẳng quan tâm đến các chuyện chưa tới “nếu này… nếu nọ…” Các câu bắt đầu bằng chữ “nếu” luôn luôn làm cho người ta sống với những cái “nếu” chưa đến, và không bao giờ sống thực.
Người mà cứ lo “nếu” hoài thì mê sảng như người bệnh sắp chết.
(Trần Đình Hoành dịch và bình)
.
Just Go to Sleep
Gasan was sitting at the bedside of Tekisui three days before his teacher’s passing. Tekisui had already chosen him as his successor.
A temple recently had burned and Gasan was busy rebuilding the structure. Tekisui asked him: “What are you going to do when you get the temple rebuilt?”
“When your sickness is over we want you to speak there,” said Gasan.
“Suppose I do not live until then?”
“Then we will get someone else,” replied Gasan.
“Suppose you cannot find anyone?” continued Tekisui.
Gasan answered loudly: “Don’t ask such foolish questions. Just go to sleep.”
Hôm nay mình giới thiệu với các bạn một bài hát dễ thương ra đời những năm 1970, “You don’t have to say you love me”. Mình biết đến bài hát này là nhờ cô giáo dạy tiếng Anh ở lớp đại học. Cô đã dạy cho cả lớp mình hát bài hát này, có lẽ là vì đây là bài hát yêu thích của cô và giai điệu cũng khá nhẹ nhàng, lời hát dễ nhớ :).
You don’t have to say you love me có nguyên gốc tiếng Tây Ban Nha do hai nhạc sĩ Pino Donaggio và Vito Pallavicini sáng tác, sau đó được ca sĩ người Anh Dusty Springfield chuyển thể sang Anh ngữ . Bài hát này đã mang lại thành công vang dội cho Dusty khi đứng số 1 trong bảng xếp hạng của Anh, và sau này được tạp chí Rolling Stone bình chọn là một trong 500 bài hát của mọi thời đại.
Các bạn cùng lắng nghe giai điệu nhẹ nhàng của “You don’t have to say you love me” qua giọng ca của Dusty Springfield và một số giọng ca gạo cội nhé. Trong số đó đừng bỏ qua tiếng hát ngọt ngào của Elvis Presley :).
Lời bài hát:
When I said, I needed you
You said you would always stay
It wasn’t me who changed, but you
And now you’ve gone away
Don’t you know that now you’re gone
And I’m left here on my own
Now I have to follow you
And beg you to come home
You don’t have to say you love me
Just be close at hand
You don’t have to stay forever
I will understand
Believe me, believe me
I can’t help but love you
But believe me, I’ll never tie you down
Left alone with just a memory
Life seems dead and so unreal
All that’s left is loneliness
There’s nothing left to feel
Thương tặng em Thanh Mai! Cô em nhỏ dễ thương của chị!
Chúc em mọi điều an lành. Những niềm yêu sẽ cùng em vượt qua giông bão.
Cố lên! Phía trước là bầu trời tươi hồng!!!.
.
.
Trời buồn giăng phủ mưa ngâu
Xót cành xuân thắm vì đâu lá vàng
Tiếc Mai, Đào những ngỡ ngàng
Đài thương lấy nhụy lỡ làng cánh rơi
Nỗi niềm trăn trở đầy vơi
Trào dâng gợn sóng trùng khơi chạnh lòng
Lục bình phận bạc má hồng
Thuyền con nửa mảnh bão giông nhấn chìm
Cầu trời ban lộc bình yên
Trả em tôi lại trái tim biết cười
Ngày mai nắng ấm hồng tươi
Xuân vui lại đến tặng người ước mơ
Họa vần thêu chữ dệt thơ
Nâng cung nắn phím tiếng tơ giao hòa
Này đây một khúc mơ hoa
Tay đan tay ấm vượt qua nẻo đời
Vầng dương mãi ấm sáng ngời
Vầng trăng mãi tỏa dịu vời đêm thanh
Non ngàn còn mãi màu xanh
Dòng đời tay ấm an lành trao tay
.
Mười mấy năm nuôi tạo cặp vừng,
Uốn cành, vặt lá để chào xuân.
Song hình nghinh bái đôi phu phụ,
Độc thế tung hoành một tướng quân.
Rút ruột thổi hồn vì tác phẩm,
Kỳ công trau dáng bởi con cưng.
Ai ngờ! đạo chích cao tay quá
Phù phép – đêm vào bợ khỏe tưng.
2
Sáng bước ra nhìn đứng chửng hưng
Lấy gì tết đến đón chào xuân!
Phải nghiêng, trái ngửa trơ hai chậu,
Dưới có, trên không khuyết cặp vừng!
Cảnh thế tạo nhìn chưa thỏa mắt
Dấu gầy lui tới đã mòn chân.
Thôi rồi! như mất người yêu dấu.
Khoảng trống mơ màng… giọt lệ rưng
3
Lũ nhác- biếng làm lại giỏi bưng,
Nên chi ông mất cặp cây vừng!
Đôi vừng khách trả mười hai triệu,
Mấy triệu! Ông xin…mỗi một đừng.
Người tính của tiền đem tủ cất
Ông chơi hoa kiểng để sân chưng.
E hèm! Ông nghĩ phường dơi, chuột
Rồi cũng có ngày… bị nứt lưng.
.
Một ngày nọ con hổ kia đi săn quanh khu rừng. Một con cáo không may gặp hổ và bị vồ.
Đối với con cáo, rõ ràng là không thể tránh được cái chết. Mặc dù nguy hiểm, con cáo nghĩ rất căng để tìm một lối thoát.
Rất nhanh, con cáo tuyên bố với hổ, “Làm sao ngươi dám giết ta!”
Khi nghe những lời nói đó con hổ ngạc nhiên và hỏi lý do. “Con cáo cao giọng hơn một chút và ngạo mạn nói:”Nói thực với ngươi, Thượng Đế đã công nhận ta là vua của các loài vật trong rừng! Nếu ngươi giết ta, tức là đã chống lại ý Người, ngươi có biết không?”
Thấy con hổ nghi ngờ, con cáo bồi thêm: “Hãy thử kiểm tra xem. Chúng ta cùng đi qua rừng.. Đi theo ta, ngươi sẽ thấy CÁC LOÀI VẬT SỢ TA DƯỜNG NÀO.” Con hổ đồng ý.
Thế nên cáo đi trước hổ một cách tự hào qua khu rừng. Như bạn có thể tưởng tượng, tất cả các loài vật, nhìn thấy hổ ở đằng sau đều sợ hãi và bỏ chạy. Con cáo hãnh diện nói:Không còn nghi ngờ gì về điều ta nói nữa chứ?
Con hổ chẳng biết nói gì hơn là thừa nhận kết quả đó.Thế nên hổ gật đầu và nói:
“Ngài nói đúng. Ngài là vua.”
.
Phạm Lê Đoan Trang và Hà Mai Phương dịch
Lớp 6, Trường THCS Phan Chu Trinh
.
A FOX AND A TIGER
One day a tiger was hunting around in a forest. An unlucky fox was met and caught by the tiger. For the fox, the inescapable destination was very clear — death. Despite the danger, the fox thought hard to find a way out.
Promptly, the fox declared to the tiger, “How dare you kill me!”
On hearing the words the tiger was surprised and asked for the reason. The fox raised his voice a bit higher and declared arrogantly: “To tell you the truth, it’s I who was accredited by God to the forest as the king of all the animals! If you kill me, that will be against the God’s will, you know?”
Seeing that the tiger became suspicious, the fox added: “Let’s have a test. Let’s go through the forest. Follow me and you will see HOW THE ANIMALS ARE FRIGHTENED OF ME.” The tiger agreed.
So the fox walked ahead of the tiger proudly through the forest. As you can imagine, the animals, seeing the tiger behind, were all terribly frightened and ran away. Then the fox said proudly: “There is no doubt that what I said is true, isn’t it?”
The tiger had nothing to say but to acknowledge the result. So the tiger nodded and said:
Bình tĩnh chờ đợi.
Thế là xong quá trình lấy mẫu xét nghiệm, giờ thì nằm dài ở đây mà chờ đợi. Còn chờ đợi cái gì thì Nó cũng chẳng rõ nữa. Thiên đường hay địa ngục vậy nhỉ? Thôi kệ, là cái gì cũng được, Nó đang tập làm quen dần với tất cả những gì không chờ mà tới, cho dù có trớ trêu, bạc bẽo đến đâu đi nữa. Dù đã qua mấy lần xét nghiệm và đã có sự chuẩn bị tinh thần cả buổi sáng nhưng khi thấy chị y tá cầm cái xiranh để lấy máu Nó hoảng quá, mắt nhắm tịt chẳng dám nhìn. Cuối cùng thì việc đó cũng xong mà không có bất trắc gì xảy ra. Chị y tá nói Nó có thể thở được rồi Nó mới dám thở. Đáng sợ thật đó. Lần này chắc cũng làm xét nghiệm giống mấy lần trước. Người không hiểu chuyện nhìn vào tưởng chừng rất đơn giản, nghĩ rằng chỉ cần rút ra một tí ti máu rồi mang tới phòng xét nghiệm là OK. Nếu mà đơn giản vậy đã chẳng có gì đáng để bàn. Điều đáng nói là những dòng chữ mà vị bác sĩ đáng kính ghi vào những tờ giấy đề là “ Kết quả xét nghiệm” kìa. Quãng thời gian nằm chờ cái tờ giấy đó tới tay cũng đáng sợ và có thể gây shock vì những gì ghi trong đó.Thời gian như trêu ngươi con người, cái đồng hồ treo trên tường cứ bình tĩnh quay theo đúng quy luật,cứ chậm rãi nhả ra những âm thanh tích tắc, tích tắc, gây khó chịu, mà không thể chạy nhanh hơn chút nào được nữa.
Trong khu điều trị đặc biệt này, bệnh nhân ở đủ mọi lứa tuổi, nhưng chiếm đa số là người trẻ như Nó. Tất cả dường như đã nắm chắc trong tay chiếc vé tốc hành sang bên kia thế giới. Rõ ràng là như vậy rồi mà vẫn phải nằm đây chờ đợi, chờ đợi thần chết đi chu du thiên hạ xong quay lại đón mình đi cùng. Cái khổ là không biết khi nào ông ta tới nên ngày qua ngày cứ phải sống trong một tâm trạng thấp thỏm, lo lắng, rồi có khi không chết vì bệnh tật thực sự mà lại chết vì sự chờ đợi tuyệt vọng ấy. Nó ghét chờ đợi, nhưng vẫn phải chấp nhận nó là một phần tất yếu, không thể thiếu và tách rời khỏi công cuộc tồn tại trên cõi đời này. Bắt đầu là sự chờ đợi được sinh ra, kết thúc là sự chờ đợi được chết đi. Hay thật! Và trong quá trình đi từ cái bắt đầu tới cái kết thúc đó, ta đã phải ngồi chờ như thể này bao nhiêu lần nhỉ? Nhiều lắm, không thể đếm được, chỉ biết rằng dù là còn sống dù chỉ 1 giây thì vẫn phải chờ đợi. Mà không, có khi chết rồi con người ta vẫn cứ phải chờ đợi. Chờ đợi người ra thăm mộ phần, chờ đợi người lên chùa thắp cho nén hương, chờ đợi đủ ba năm để được thay cái áo quan mới… Lắm chuyện quá, “ngỏm củ tỏi” rồi thì còn biết gì nữa mà chờ với đợi chứ!
Khổ sở chờ đợi là thế nhưng kết quả nhận được đôi khi lại dở khóc dở cười và thường thì nó không diễn ra theo đúng ý mình. Những người bệnh như Nó chờ đợi được thần may mắn ghé qua, chạm nhẹ vào mũi một cái thôi. Vậy mà có mấy ai đủ kiên nhẫn ngồi chờ đâu, thường thì họ ra đi trước khi ông thần đó tới. Họ nghĩ rằng ông ấy không tới với họ thì họ đi tìm ông ấy vậy. Liệu họ có tìm thấy không? Hình như là có, vì họ đã may mắn hơn những người vẫn đang ngày đêm ngồi đây chờ đợi ông thần hạ cánh xuống đôi vai mình. Ngồi đó mà chờ ư? Vô ích thôi! Ông thần may mắn có quá nhiều việc nên chẳng thể nào nhớ nổi những con bệnh đang ngắc ngoải chờ đợi ông trong khu điều trị đặc biệt này cả.
Nó đã có bao nhiêu ngày tháng sống trong sự chờ đợi rồi. Mới đầu Nó ghét lắm nhưng biết làm thế nào bây giờ, khi chờ đợi đã như là hơi thở. Nó hít vào – chờ đợi và thở ra – đợi chờ. Không hít thở làm sao duy trì sự sống? Thế là nó bình tĩnh duy trì sự sống bằng cách hít thở và đợi chờ. Trong khi bình tĩnh hít thở và đợi chờ, nó đã chứng kiến nhiều câu chuyện đau lòng: nhiều người bệnh nặng rồi ra đi, nhiều người khác gặp tai nạn cũng đột ngột ra đi. Nó hiểu ra là có những sự thật dù kinh hoàng đến cỡ nào, dù đau lòng đến cỡ nào cũng có thể xảy ra. Nó hiểu ra là thần may mắn đang hiện hữu trong mỗi con người, mỗi hoàn cảnh, mỗi thời khắc. Nó dễ dàng đặt câu với từ “may mà”. May mà gặp cô y tá giỏi, may mà mình đã được bác sĩ định đúng bệnh, may mà mình không quá nghèo để không có tiền chữa bệnh, may mà bên cạnh xa gần vẫn còn có mhững người yêu thương đang dõi theo mình. May mà mình vẫn còn hít thở để viết, may mà vẫn có người chờ đợi đọc những gì mình viết được ra. May mà nó đã kịp đứng dậy. May mà nó biết cách suy nghĩ khác với những người bệnh kia, không cam chịu, không chấp nhận, biết cố gắng, và biết bình tĩnh đợi chờ. Chờ đợi xem thử thách kỳ này sẽ khó khăn đến mức nào và xem thử có lúc nào không đặt được câu với từ “may mà” không.
Nó đã nhận đủ kiểu quà tặng của cuộc sống. Nó hơn nhiều người cái cảm nhận đau khổ, đắng cay, chiến thắng và tự hào. Suy nghĩ tích cực lên một chút, mọi chuyện sẽ đơn giản hơn. Hành động tích cực lên một chút, sẽ thay đổi được số phận của mình và của người khác. Nó nghĩ vậy và trong cái đầu thông minh của Nó đang dần hình thành những ý tưởng thay đổi định mệnh thật táo bạo. Trước tiên là phải làm gì để thay đổi suy nghĩ cực đoan của những người đang cùng điều trị với Nó. Khó khăn đấy, nhưng chắc chắn Nó sẽ làm được. Không làm được nhiều thì một phần thôi cũng được, không ảnh hưởng nhiều người thì một thôi cũng tốt. Nó hy vọng lần này thần may mắn sẽ mỉm cười với nó và mọi người.
Đành cố gắng để chờ đợi vậy. Nhưng dù khoảng thời gian chờ đợi này có là bao lâu, trong đôi mắt nó đã thấy hạt hi vọng đang nảy mầm và màu xanh của cây lá ngoài kia qua khung cửa sổ.
.
Khi Bankei đang giảng thuyết tại chùa Ryumon, một sư Chân Tông, tin rằng có thể được cứu độ nhờ niệm phật Adiđà liên tục, ganh tị với Bankei vì đông người nghe Bankei và muốn cãi nhau với thiền sư.
Bankei đang giảng bài nửa chừng thì vị sư này xuất hiện, và làm rộn đến nỗi Bankei phải ngưng giảng và hỏi điều gì gây ồn ào.
“Tổ sư của tông chúng tôi,” vị sư nói, “có những quyền lực mầu nhiệm đến nỗi tổ cầm cây cọ đứng bên này sông, người phụ tá cầm tờ giấy đứng bên kia sông, và tổ viết thánh hiệu Adiđà trên tờ giấy, xuyên qua không gian. Ông có làm được phép lạ như thế không?
Bankei trả lời nhẹ nhàng: “Có lẽ con chồn của ông có thể làm xảo thuật đó, nhưng đó không phải cung cách của Thiền. Phép lạ của tôi là khi tôi đói tôi ăn, và khi tôi khát tôi uống.”
.
Bình:
• Shinshu là jodo shinshu, tịnh độ chân tông.
• Người ta hay nói đến những phép thần thông mà quên mất đời sống thật. Thiền hay ngộ là sống bình thường, giản dị, với một tâm rỗng lặng. Trần Nhân Tông, thiền tổ thiền Trúc Lâm viết bài Cư trần lạc đạo:
Cư trần lạc đạo thả tùy duyên
Cơ tắc xan hề khốn tắc miên
Gia trung hữu báo hưu tầm mịch
Đối cảnh vô tâm mạc vấn thiền
Trần Nhân Tông
(Trần Khâm 1258-1308)
Sống đời vui đạo cứ tùy duyên
Đói thì ăn no mệt ngủ liền
Trong nhà có của, đừng tìm nữa
Nhìn cảnh vô tâm, hỏi chi thiền
TĐH dịch
Các phép thần thông chẳng ăn nhập gì đến Thiền cả.
• Chúng ta tu tập đạo pháp để làm mọi việc hàng ngày một cách bình thường. Người không tu tập thì làm mọi việc hàng ngày một cách căng thằng và phức tạp.
Chúng ta tu tập để loại bỏ tất cả mọi thói quen và gánh nặng phức tạp, để trở thành “như trẻ em.” Chúng ta không tu tập để có thêm thần thông phức tạp.
• Rất tiếc là cho đến ngày nay các món bùa phép mê tín dị đoan cũng vẫn còn rất thịnh hành trong hàng phật tử ít học. Phật giáo thực sự là đạo giáo của trí tuệ khai mở.
(Trần Đình Hoành dịch và bình)
.
The Real Miracle
When Bankei was preaching at Ryumon temple, a Shinshu priest, who believed in salvation through repetition of the name of the Buddha of Love, was jealous of his large audience and wanted to debate with him.
Bankei was in the midst of a talk when the priest appeared, but the fellow made such a disturbance that Bankei stopped his discourse and asked about the noise.
“The founder of our sect,” boasted the priest, “had such miraculous powers that he held a brush in his hand on one bank of the river, his attendant held up a paper on the other bank, and the teacher wrote the holy name of Amida through the air. Can you do such a wonderful thing?”
Bankei replied lightly: “Perhaps your fox can perform that trick, but that is not the manner of Zen. My miracle is that when I feel hungry I eat, and when I feel thirsty I drink.”
Hôm nay mình giới thiệu với các bạn một bài hát dễ thương ra đời những năm 1970, “You don’t have to say you love me”. Mình biết đến bài hát này là nhờ cô giáo dạy tiếng Anh ở lớp đại học. Cô đã dạy cho cả lớp mình hát bài hát này, có lẽ là vì đây là bài hát yêu thích của cô và giai điệu cũng khá nhẹ nhàng, lời hát dễ nhớ :).
Đọt Chuối Non 