Các luận cứ hiến pháp và luật pháp liên quan đến vaccine

Chào các bạn,

Hiện nay đang có nhiều cuộc biểu tình tại nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là Châu Âu, chống vaccine Covid. Và mình nghĩ rằng trong tương lai, khi các chính phủ gia tăng yêu cầu vaccine, thì những biểu tình chống đối của những người không thích vaccine có thể tăng theo, cộng với nhiều vụ khởi kiện chống lại quyết định của chính phủ. Để giúp các bạn hiểu được những yếu tố pháp lý nằm bên dưới những hiện tượng xã hội lớn lao này, mình viết bài này để trình bày một vài yếu tố hiến pháp và luật pháp chính.

– Trước hết, một yếu tố xã hội chính rõ ràng nhất là tại sao người ta không muốn vaccine? Trả lời: Bởi vì những người đó không tin vào những vaccine dùng cho đại dịch hiện nay. Thông thường mỗi loại thuốc, trước khi được một chính phủ chấp thuận cho sử dụng rộng rãi, phải qua rất nhiều nghiên cứu và thí nghiệm trong rất nhiều năm, đôi khi cả chục năm. Các vaccine Covid, vì nhu cầu khẩn cấp chống dịch, thì được chấp thuận dùng cấp kì chỉ sau vài tháng – Covid bắt đầu hiện rõ cho thế giới vào khoảng đầu tháng 3 năm 2020 (dù là Vũ Hán thì có vấn đề trước đó một chút). Chính vì vấn đề thời gian nghiên cứu và thử nghiệm quá ngắn ngủi này mà nhiều người sợ rằng vaccine không có kết quả như ý và rất có thể mang hại cho chính người sử dụng. Vì thế, những người đó không thích vaccine.

– Nhưng các chính phủ thì cảm thấy mọi người cần được chích ngừa để chống dịch, và hiện đang có nhiều chính sách bắt buộc chích ngừa trong nhiều trường hợp, như học sinh, sinh viên và giáo chức phải chích ngừa trước khi vào lớp học; phải có thông hành chích ngừa để được dùng các phương tiện giao thông công cộng như đi máy bay; công nhân viên nhà nước phải chích ngừa, v.v…

Có nhiều lý lẽ pháp lý để đòi hỏi chích ngừa cũng như đòi hỏi không chích ngừa. Sau đây là những lý lẽ pháp lý của đôi bên.

* Thân thể con người là bất khả xâm phạm. Đây thường là điều khoản Hiến pháp của mọi quốc gia, chẳng chỉ là luật thường. Ví dụ, Điều 20, khoản 1 của Hiến Pháp Việt Nam quy định (các nơi in đậm là do mình):

Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm.

Tức là thân thể của một người là bất khả xâm phạm, không ai được đụng tới mà không được đương sự đồng ý trước. Chích vaccine (hay bất kỳ thứ gì) vào thân thể một người mà không được người đó đồng ý là vi hiến (vi phạm Hiến Pháp).

* Đằng khác, nhà nước (chính phủ) có nhiệm vụ bảo vệ sức khỏe của mọi người. Nhà nước có “quyền lợi bảo vệ sức khỏe cộng đồng” (interest in public health), quyền lợi này cho phép nhà nước có thể yêu cầu vaccine trong một số trường hợp, với cung cách không xâm phạm quyền tự do thân thể của người dân một cách quá đáng (not unduly invading the freedom of physical body of a person).

Đòi hỏi nhà nước phải dùng biện pháp hợp lý (reasonable) và “không xâm phạm quyền tự do thân thể của người dân một cách quá đáng” thường được gọi tắt là “due process” (quy trình hợp lý). “Quy trình hợp lý” cũng là một khái niệm hiến pháp trong hệ thống luật pháp Anglo-Saxon. Mọi nước khác thì cũng dùng khái niệm này dù có thể dùng một cụm từ khác, vì đây là một khái niệm rất hợp lý và phổ thông. Ví dụ: Các trẻ em cần được vaccine chống nhiều thứ bệnh, không chỉ bảo vệ các em mà còn bảo vệ những người khác trong cộng đồng. Vì vậy, các bố mẹ thường không có quyền không cho các em được vaccine khi có yêu cầu hợp lý của bác sĩ. “Quy trình hợp lý” ở đây gồm có: Các bệnh nguy hiểm thường đến với trẻ em; các em không tự quyết được và bố mẹ phải quyết định; bố mẹ không quyết định thì nhà nước phải quyết định thay bố mẹ; bác sĩ có thẩm quyền đã có quyết định về phương diện y tế cho bố mẹ và nhà nước.

* Trong trường hợp vaccine Covid, bằng chứng hiển nhiên cho thấy (1) các vaccine đều được sáng tạo và sản xuất nhanh cực kì mà không qua hệ thống kiểm nghiệm thông thường cho những loại thuốc như thế, (2) các vaccine mới được dùng đã cho thấy có nhiều hệ quả bất ngờ mà nhà sản xuất không biết trước, (3) đa số vaccine, nếu gọi là có hiệu quả, thì tỉ lệ hiệu quả cũng không đủ cao như các vaccine khác thường dùng, và (4) rất có thể các vaccine có nhiều tác dụng phụ (side effects) xấu trong trường kỳ mà hiện nay chưa ai biết. Vì thế, người ta lý luận, dù nhà nước có quyền lợi và trách nhiệm trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nhà nước cũng không có đủ quyền pháp lý để xâm phạm thân thể người ta bằng cách ép buộc người ta phải chích ngừa với những vaccine có nhiều dấu hỏi như thế.

* Nhà nước, đương nhiên là sẽ đáp lại với những bằng chứng là vaccine, dù không kiện toàn 100%, cũng là cách tốt nhất để phòng chống dịch bệnh.

Đây là những luận cứ luật pháp và hiến pháp chính của đôi bên. Mỗi vụ kiện cáo thì lại có thêm nhiều yếu tố cụ thể hơn – ví dụ, sự hạn chế tự do của người dân để ép buộc họ đi vaccine có lớn không và hợp lý không trong điều kiện vaccine như thế. Ví dụ: Bắt buộc sinh viên học sinh phải được vaccine mới cho vào lớp học có hợp lý không? Nếu có nhiều học sinh sinh viên không muốn vaccine và yêu cầu nhà trường có giải pháp cho các em, như là cho các em học riêng, hoặc các em phải đeo khẩu trang, trong khi các em đã vaccine rồi thì không phải đeo khẩu trang, thì đó có phải là phương cách hợp lý hơn là xâm phạm luôn cả quyền được đi học của các em (bên cạnh việc đòi hỏi xâm phạm tự do thân thể)?

Nói chung là trong thực tế, mỗi vụ tranh cãi sẽ có những yếu tố cụ thể làm cho việc phân tích và áp dụng luật pháp và Hiến Pháp khác nhau một chút, dù là luật và Hiến Pháp thì luôn như thế.

Và đương nhiên là tòa án sẽ phải phán quyết kết luận cuối cùng.

Đại khái các lý luận hiến pháp và luật pháp chính là như thế.

Bài này mình chỉ dùng để giải thích tư duy của mọi người, ủng hộ vaccine cũng như chống đối vaccine trên thế giới, để các bạn hiểu được các tư duy luật pháp và hiến pháp nằm bên dưới các tranh cãi về vaccine khắp thế giới. Mình chẳng bàn gì về y học trong bài này. Hơn nữa, những tranh luận hiến pháp và luật pháp ở đây chỉ xảy ra trong trường hợp nhà nước ép buộc người dân. Nếu nhà nước không ép buộc mà chỉ dùng những cách khuyến khích vaccine, và để người dân tự quyết cho mình, thì đương nhiên là chẳng có vấn đề pháp lý gì để tranh luận.

Chúc các bạn ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright 2021
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một suy nghĩ 2 thoughts on “Các luận cứ hiến pháp và luật pháp liên quan đến vaccine”

  1. Tòa Án Tối Cao của Mỹ vừa nhận được đơn của các sinh viên Đại Học Indiana (bang Indiana) thỉnh cầu Tòa ra lệnh Ban giám đốc Đại Học ngừng yêu cầu tiêm vaccine Covid.

    Supreme Court of the US ges request to halt Indiana U. vaccine mandate
    A filing by a group of Indiana University students requests that the US Supreme Court put the university’s coronavirus vaccine requirement on pause. The students argue that the vaccine mandate, which the US Court of Appeals for the 7th Circuit has allowed to remain in effect while a legal challenge moves forward, runs afoul of their “bodily integrity, autonomy, and medical choice.”

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s