Trống trận Quang Trung

Chào các bạn,

Khi tìm hiểu bài Trống trận Quang Trung (TTQT), mình phát hiện ra hiện nay có nhiều thông tin rối rắm và chưa thống nhất xung quanh bài TTQT này.

Đây là sự kiện cần quan tâm vì ngay cả “hướng dẫn viên du lịch khi giới thiệu với khách tham quan màn diễn tấu [TTQT] tại Bảo tàng Quang Trung (Bình Định) đều đưa ra những thông tin võ đoán về nguồn gốc của bài nhạc võ”.

Rối rắm và chưa thống nhất ở chỗ:

  • Bài TTQT hiện nay có phải là bài hồi xưa vua Quang Trung dùng để đánh trận hay không?
  • Bài TTQT hiện nay và bài hồi xưa vua Quang Trung dùng để đánh trận có liên hệ với nhau không và liên hệ đến mức nào?
  • Bài TTQT hiện nay có phải là môn võ trống thời Quang Trung hay không?
  • Bài TTQT hiện nay và môn võ trống thời Quang Trung có liên hệ với nhau không và liên hệ đến mức nào?

Dưới đây là 2 bài báo:

  • Bản hùng ca Trống trận Quang Trung
  • Trống trận Quang Trung: Cần có sự nghiên cứu thêm!

Tóm tắt bài báo Bản hùng ca Trống trận Quang Trung:

1. Bài này nói nguồn gốc của bài Trống trận Quang Trung hiện nay là bài Tam luân cửu chuyển.

(Tam luân cửu chuyển – Ba hồi trống rung chuyển chín tầng mây là nhã nhạc của Triều Nguyễn.)

Vào Triều Nguyễn, việc thờ cúng Triều Tây Sơn là trọng tội. Nhưng người dân Bình Định cứ thương nhớ nhà Tây Sơn. Để che giấu / ngụy trang việc thờ cúng nhà Tây Sơn, họ dùng bài nhạc lễ này của Triều Nguyễn.

(Chi tiết lịch sử giai đoạn xung đột giữa Triều Tây Sơn và Triều Nguyễn, các bạn có thể tìm hiểu trong Thư mục Lịch sử của CVD, cuốn số 23 – Việt Nam Sử Lược – Trần Trọng Kim.)

Sau 143 năm làm vua, Triều Nguyễn kết thúc, người dân mới được công khai thờ cúng Triều Tây Sơn. Vào lúc này, bài nhạc lễ Tam luân cửu chuyển đã phát triển thành bài mới, gọi là Đả thập nhị cổ.

(Đả thập nhị cổ  – Không rõ nghĩa là gì. “Thập nhị” là “mười hai”. “Cổ là môn võ trống, một bộ môn võ thuật đặc biệt của thời Tây Sơn… Trống võ dùng để luyện tập võ và điều binh khiển trận” – Trích từ bài báo tiếp theo: Trống trận Quang Trung: Cần có sự nghiên cứu thêm!)

Hiện nay bài nhạc mang nhiều tên gọi: “Trống trận Quang Trung”, “Bài 12 trống”, hay đơn giản chỉ gọi là bài “Nhạc võ”.

2. Bài báo cũng nói nghệ nhân Nguyễn Thị Thuận (người biểu diễn thành công nhất bản TTQT) không phải là võ sư, cũng không phải là cháu chín đời của người đánh trống trận Quang Trung ngày xưa như người ta đồn thổi mà chỉ là một nông dân làng Kiên Mỹ, con gái của người chơi nhạc lễ trước kia.

Sau 2 bài báo là các clips:

  • Bài nhạc lễ Tam luân cửu chuyển (Ba hồi trống rung chuyển chín tầng mây) được cho là bài gốc của bài Trống trận Quang Trung hiện nay.
  • Bài Trống trận Quang Trung – tên trên clip là Nhạc võ Tây Sơn Bình Định
  • 3 clips tìm hiểu về bài Trống trận Quang Trung 

Mời các bạn cùng nghe nhé.

PTH
***

 

Bản hùng ca Trống trận Quang Trung
Nhân Dân – Thứ Sáu, 08/01/2016, 22:12:13
Đội nhạc võ Bảo tàng Quang Trung biểu diễn Múa cờ – Trống trận Tây Sơn.

 

Đất Bình Định Tây Sơn hạ, xứ sở mang danh miền đất võ, quê hương của ba vị anh hùng Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ, một buổi sớm giữa đông. Lão võ sư Đinh Tuấn đã ngoại thất tuần, dắt đám môn sinh chúng tôi lội dọc mép sóng Kôn giang đầy ắp phù sa, thong thả khỏa chân bên bến Trường Trầu man mác gió, nơi các thủ lĩnh nông dân xưa từng ngược đò lên miền Tây Sơn thượng, nhóm binh trong buổi đầu khởi nghĩa.

Khúc tưởng niệm anh hùng

Đền thờ Tây Sơn Tam Kiệt ngày nay chính là khu gia trang của gia đình ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ – những người anh hùng lãnh đạo cuộc khởi nghĩa nông dân Tây Sơn xưa.

Hai thập kỷ sau khúc quanh bi tráng của nhà Tây Sơn, những người dân đất võ chưa bao giờ dứt lòng ngưỡng vọng về triều vua cũ, đã dựng lên một ngôi đình lớn ngay trên nền nhà xưa Tam Kiệt. Tiếng là để thờ thành hoàng làng, nhưng thực chất, chính là nơi hương khói cho vương triều đã khuất. Trăm năm sau, những bà mẹ đất này vẫn ru con bằng câu ca khắc khoải:

Cây me cũ, bến trầu xưa
Dẫu không nên tình nghĩa, cũng đón đưa cho trọn niềm…

Trong các kỳ cúng tế nhà Tây Sơn ở đình Kiên Mỹ thời ẩn tích, phần khấn cáo bao giờ cũng chỉ là mật niệm, bởi để lộ việc nhắc đến vương triều cũ là mang trọng tội. Cứ mỗi dịp húy kỵ, dân làng Kiên Mỹ lại mượn bản nhạc lễ cổ truyền “Tam luân cửu chuyển” để tưởng vọng triều vua cũ. Đó là cách thức hậu nhân vừa có thể bày tỏ chính kiến, lại vừa che giấu được thân phận một cách an toàn trong buổi loạn ly.

Trải qua bao thế hệ nhạc công, vẫn những nhạc cụ ngũ cung truyền thống gồm: trống, kèn, chiêng, nhị, mõ, bạt…, nhưng ở mỗi thời kỳ, người chơi nhạc lễ lại thêm thắt, biến thể các khúc thức, tiết tấu, làm cho bản nhạc thêm dày dặn, sống động.

Hơn một thế kỷ sau, khi ông vua cuối cùng của triều Nguyễn thoái vị, thì đình làng Kiên Mỹ mới được công khai thờ cúng ba vị anh hùng và đổi tên thành Điện thờ Tây Sơn Tam Kiệt.

Từ đây, bài nhạc lễ trang nghiêm nơi đền, miếu dần được biến chuyển sang hình thức diễn tấu mới rộn ràng, khai mở. Số nhạc cụ trống trong dàn nhạc cũng được bổ sung từ một chiếc lên ba chiếc, sáu chiếc, chín chiếc rồi 12 chiếc.

Bài nhạc lễ “Tam luân cửu chuyển” đã vượt khỏi không gian mật niệm hồi nhớ, để đến với công chúng trong các dịp hội hè, lễ Tết. Từ nơi thờ tự bước ra sân khấu, nó trở thành bài diễn tấu mang tên “Đả thập nhị cổ”.

Võ sư Đinh Tuấn nhớ lại: Ở xứ võ Tây Sơn, khi thời kỳ che giấu thân phận đã qua, người dân luôn náo nức xem biểu diễn bài 12 trống, bởi một lý do rất đặc biệt: bản nhạc mà người nghệ sĩ biểu diễn tung hoành bên dàn trống, vận dụng cả tứ pháp và thế, bộ của võ thuật rất uyển chuyển, liên hoàn ấy không chỉ gợi lại hào khí một thời mà như còn vương vất hình hài của một môn võ đã thất truyền ngay trên quê hương của nó: môn võ trống.

Vị võ sư già không quên lúc thiếu thời, khi còn thọ giáo ba vị võ sư nổi danh làng võ là Đinh Hề, Hồ Ngạnh và Ấm Hổ, ông đã được các thầy chỉ dạy cho chiêu luyện tứ pháp bằng mấy chục cái… mô hình trống uốn bằng vành tre treo nơi góc vườn.

Thầy dạy: Môn luyện võ bằng trống ngày xưa coi những chiếc trống quanh mình là đối thủ, khi xoay trở, thủ, công phải vận dụng linh hoạt tứ pháp gồm: thân pháp, thủ pháp, bộ pháp và nhãn pháp, cùng phương châm “túc bất ly địa, thủ bất ly thân”.

Khi trò luyện võ, người thầy chỉ cần lắng nghe tiếng trống là lượng được võ công của người học. Cách luyện võ này được coi là đặc dị, nhưng không kém phần vi diệu bởi công năng tuyệt vời của nó. Khi nhà Tây Sơn cùng môn phái võ lui vào bóng tối, việc luyện võ bằng trống cũng phải rút bước âm thầm để bảo toàn cho môn phái, bằng cách sử dụng những vành tre không phát ra tiếng động.

“Bản hùng ca” mang hồn chiến trận

Ông Tám Nga và con trai là NSƯT Văn Bá Anh ở Đoàn tuồng Liên khu 5, lúc sinh thời đều là những người từng biểu diễn rất thành công bài nhạc 12 trống vào thời kỳ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Sau năm 1954, khi tập kết ra miền bắc, NSƯT Văn Bá Anh từng đem 12 trống đi biểu diễn ở các nước Đông Âu. Ông đã ký âm lại bản nhạc dành cho 12 trống và hướng dẫn cho một số nhạc công biểu diễn. Sau năm 1975, nhạc sĩ Đào Duy Kiền ở Nhà hát tuồng Đào Tấn là người tiếp tục ký âm, phát triển thêm một lần nữa bài nhạc trống đặc biệt này.

Khi được nhiều thế hệ nghệ nhân tham gia biểu diễn và bồi đắp, sáng tạo thêm, khúc nhạc lễ cổ truyền đã phát triển lên một tầm cao mới. Bài nhạc lễ ba hồi chín đoạn xưa, chỉ có một trống cùng dàn khí nhạc, nay được phối âm cho 12 trống và chia thành năm khúc thức, đặt tên theo nội dung tiết tấu từng phần gồm: tập binh, hành quân, xung trận, phá thành và khải hoàn. Bản nhạc mang kết cấu như một vở nhạc kịch, mô tả không khí chiến trận với sự kết hợp khéo léo giữa bộ hơi và bộ gõ, tạo nên sự đa tầng, đa dạng trong phối âm, đưa nội dung thể hiện ngày càng đến gần với sự hoàn mỹ.

Từ một bản nhạc tế chỉ tấu lên mỗi dịp vọng linh xưa, ngày nay bài “Đả thập nhị cổ” đã được nhiều thế hệ tham gia sáng tạo, biến thể thành một tác phẩm mang dáng dấp sử thi, như một “bản anh hùng ca”. Với cách thức biểu diễn hòa quyện giữa chất võ và chất hội, bài nhạc đem đến cho người xem những cảm thức đặc biệt và mới lạ. Hiện nay bài nhạc mang nhiều tên gọi: “Trống trận Quang Trung”, “Bài 12 trống”, hay đơn giản chỉ gọi là bài “Nhạc võ”.

Không rõ từ đâu các hướng dẫn viên du lịch khi giới thiệu với khách tham quan màn diễn tấu tại Bảo tàng Quang Trung đều đưa ra những thông tin võ đoán về nguồn gốc của bài nhạc võ. Hầu hết đều cho rằng, dàn diễn tấu gồm cả trống, kèn, chiêng, mõ, chập chõa này, xưa kia đã theo Quang Trung ra trận, để khích lệ tinh thần binh sĩ. Và dàn nhạc ngũ cung cùng trống này có nguồn gốc từ môn … võ trống. Trong mắt những khán giả mới đến đất võ lần đầu, nhạc võ, võ nhạc cứ đan xen, lẫn lộn với nhau là vậy.

Gìn giữ gia tài ký ức

Ở Bảo tàng Quang Trung, nghệ nhân Nguyễn Thị Thuận là người biểu diễn thành công nhất bản nhạc trống mang hồn chiến trận. Bà không phải là võ sư, cũng không phải là cháu chín đời của người đánh trống trận Quang Trung ngày xưa như người ta đồn thổi mà chỉ là một nông dân làng Kiên Mỹ, con gái của người chơi nhạc lễ ở Đền Tây Sơn Tam Kiệt trước kia.

Năm mươi năm trước, khi không gian tế lễ còn là chốn cấm kỵ với đàn bà con gái, cha bà vì không có con trai nối dõi nên đã cùng người bạn trong ban nhạc lễ truyền nghề cho đứa con gái út mới lên sáu tuổi. Có thể lúc đó, ông đã hồi nhớ về lịch sử oanh liệt của đất Tây Sơn, vì ngưỡng mộ năm vị nữ tướng được mệnh danh Ngũ Phụng Thư, từng oai phong lẫm liệt chỉ huy hàng nghìn nữ binh chiến đấu dưới ngọn cờ đào của Tây Sơn Tam Kiệt. Ông đã không ngại ngần khi đặt vào tay cô con gái bé nhỏ đôi dùi, với sứ mệnh làm người lưu giữ ký ức hào hùng của quê hương qua tiếng trống.

Bây giờ, tuổi đã cao, bà Thuận đang gắng truyền nghề cho hai nữ võ sinh trẻ trong Đội diễn võ Bảo tàng Quang Trung. Một trong hai thiếu nữ ấy là con gái bà. Cũng thật hay, cái nghề này thời trước chỉ dành cho nam giới, nay lại “vượng” theo cách mẹ truyền… con nối. Âu cũng là chuyện bình thường ở đất võ, nơi gái cũng như trai thông thạo từng đường roi, nét thảo.

Trở lại câu chuyện với lão võ sư Đinh Tuấn, người suốt một đời gắn bó với nghiệp võ.

Ông từng là Phó Chủ tịch Liên đoàn Võ cổ truyền Việt Nam, nhiều lần ra nước ngoài phổ biến võ Việt cho hàng nghìn môn sinh trên khắp thế giới. Ông cũng là tác giả của nhiều đầu sách viết về y võ và thuật võ Tây Sơn. Những năm cuối đời ông dành nhiều tâm huyết khôi phục bài luyện võ với 45 trống mà ông từng được sư phụ chỉ dạy với những vành tre trong góc vườn bí mật. Mong muốn của ông thật đơn giản: lưu lại bài võ cổ cho quê hương trước khi ông nhắm mắt. Ông đã gõ cửa nhiều nơi, và đợi cũng nhiều năm nhưng chưa tìm ra người giúp mua bộ trống.

Ông ước, khi có trống sẽ gọi đám môn sinh quây quần để trao hết những ngón nghề của môn võ trống. Ký ức của ông về võ trống như một thứ di sản quý báu mà bao năm ông đã giữ gìn, nhưng ông không muốn mang theo nó trong hành trình xa xăm về với đất…

PHƯƠNG LAN

***

Trống trận Quang Trung: Cần có sự nghiên cứu thêm!
08:54, 21/02/2017 (GMT+7)

(GLO)- Thời đại Tây Sơn trong lịch sử dân tộc tuy ngắn ngủi nhưng đã để lại những dấu son chói lọi mà đỉnh cao là chiến thắng quân xâm lược nhà Thanh mùa xuân năm 1789 với thiên tài quân sự của Hoàng đế Quang Trung – Nguyễn Huệ. Nhiều di sản quý báu, kể cả di sản vật thể và phi vật thể của thời đại Tây Sơn còn để lại cho đến ngày nay đang được nhân dân bảo tồn và gìn giữ, nhất là ở Bình Định – vùng đất sinh thành và khởi nghiệp của ba anh em nhà Tây Sơn, trong đó có môn trống võ và nhạc võ. 

Trong sách “Võ nhân Bình Định” của Quách Tấn – Quách Giao xuất bản năm 2001 có ghi: “Cổ là môn võ trống, một bộ môn võ thuật đặc biệt của thời Tây Sơn… Trống võ dùng để luyện tập võ và điều binh khiển trận”.

 Nghệ nhân Nguyễn Thị Thuận biểu diễn trống trận Tây Sơn. Ảnh: Internet
Nghệ nhân Nguyễn Thị Thuận biểu diễn trống trận Tây Sơn. Ảnh: Internet

Đã nhiều lần tôi đến thăm Bảo tàng Quang Trung và Đoàn tuồng Đào Tấn, được tận mắt chiêm ngưỡng nghệ thuật biểu diễn trống trận, trong đó có nghệ nhân Nguyễn Thị Thuận, được cho là cháu 9 đời của dòng họ Nguyễn Tây Sơn, đánh dàn trống 12 chiếc khá điêu luyện, đẹp mắt mà xưa nay người ta cho đó là trống trận Quang Trung.

Trong tôi, từ trước đến nay vẫn tin rằng dàn trống 12 chiếc ấy có xuất xứ từ môn võ trống mà nhà Tây Sơn sáng tạo ra để điều binh khiển tướng xông pha trận mạc. Từ xa xưa, trong thuật luyện binh và dùng binh, người ta hay sử dụng các hiệu lệnh bằng cờ, phèng la, kèn hoặc trống để chỉ huy, điều khiển ba quân. Nhưng điều đặc biệt, ở thời kỳ Tây Sơn, ông cha ta đã sáng chế ra môn trống võ và nhạc võ khá kỳ công để khi luyện quân, xung trận, người lính không lạc thế, chiêu thức, tinh thần được cổ vũ, nâng cao sức chiến đấu, đồng thời còn là chiến thuật tâm công đánh vào tâm lý hoang mang của kẻ địch.

Mới đây, trên Báo Nhân Dân điện tử có bài “Bản hùng ca trống trận Quang Trung” của Phương Lan, có đề cập đến võ sư Đinh Văn Tuấn – nguyên Phó Chủ tịch Liên đoàn Võ cổ truyền Việt Nam kể lại môn võ trống ở Tây Sơn – Bình Định đã bị thất truyền.

Võ sư Đinh Văn Tuấn còn nhớ khi theo các thầy luyện võ ngày xưa, có cho tập môn võ trống rất đặc biệt và vi diệu. Khi tập, các võ sinh phải làm mô hình hàng chục trống treo ở góc vườn được xem là đối thủ và bằng các thủ pháp, thân pháp linh hoạt để đánh vào dàn trống ấy. Thầy dạy võ chỉ cần nhắm mắt nghe tiếng trống của môn sinh mà đánh giá được sự tinh luyện và công lực của từng người.

Như vậy, đích thực là tại quê hương Tây Sơn Tam kiệt đã từng tồn tại môn võ trống – một môn võ khá lợi hại vốn bị thất truyền. Điều đó cho thấy, tại nơi phát tích môn võ này không có nhiều người am hiểu và luyện thành công về nó. Còn từ môn võ trống này về sau người ta chế tác thành kiểu trống trận Quang Trung, như cách biểu diễn còn tồn tại đến ngày nay chưa được ai tìm hiểu sâu và mối liên hệ của nó như thế nào thì chưa được giải thích cặn kẽ.

Tác giả Trần Thị Huyền Trang, trong cuốn “Võ Bình Định – Nhìn từ tâm thức dân gian” xuất bản cuối năm 2016, có giải thích rằng: Từ lâu, môn trống trận như Quách Tấn, Quách Giao mô tả không còn thấy xuất hiện ở Bình Định nữa.

Đầu thế kỷ XX, người ta còn biết đến môn trống võ qua võ sư Đoàn Phong – người có biệt tài đánh dàn trống 45 chiếc bằng roi trống kết hợp với thủ pháp nhuần nhuyễn. Phương pháp đánh trống võ theo trận pháp bát quái, ngũ hành, sử dụng bộ pháp tứ hành thủ âm. Khi đánh võ sĩ sử dụng linh hoạt cả hai tay kết hợp với thủ pháp, bộ pháp chính xác.

Có hai người may mắn được thừa truyền từ võ sư Đoàn Phong môn trống võ này là: Võ sư Hồ Bửu – Giám đốc Võ đường Tây Sơn-Bình Định tại Virginia-Mỹ và võ sư Đinh Văn Tuấn-người từng biểu diễn với dàn trống 45 chiếc (5 trống chầu, 24 trống chiến, 16 trống lỡ) trước hàng trăm khán giả.

Riêng võ sư Hồ Bửu được hướng dẫn đánh nhạc võ Tây Sơn theo cách của con nhà võ, tức bằng tay, chân và các thế võ. Ông đã từng về nước dự Liên hoan Quốc tế Võ cổ truyền Việt Nam và lưu lại Bình Định cả tháng trời để nghiên cứu với ý định “xuất khẩu nhạc võ Tây Sơn sang Mỹ”.

Trong vòng 30 năm trở lại đây, dàn nhạc võ Tây Sơn tại Bảo tàng Quang Trung và các lễ hội tại Bình Định chỉ còn 12 trống, tượng trưng cho thập nhị địa chi (12 con giáp), gồm đủ trống chiến, kèn bóp, chiêng, phèng la, xếp thành 3 bậc trên giá đỡ, ứng với triết lý tam tài (thiên-địa-nhân). Nhiều người nhầm tưởng rằng đây là “trống trận” Tây Sơn, dẫn đến những tranh cãi đáng tiếc…

Cũng theo tác giả Trần Thị Huyền Trang thì nhạc võ Tây Sơn không phải là trống trận mà là nhạc lễ, có thể do Nhà Tây Sơn hay dân gian vùng Tây Sơn sáng tác để tôn vinh và ca ngợi chiến thắng Đống Đa, nay nó trở thành một di sản văn hóa độc đáo, một nghi thức truyền thống không thể thiếu trong các kỳ tế lễ.

Tôi nghĩ rằng, mọi sự vật, hiện tượng đều có nguồn gốc của nó. Dàn trống 12 chiếc hiện nay được biểu diễn tại các lễ, hội ở Bình Định là một di sản quý hiếm và còn lại rất ít nghệ nhân biểu diễn thành thục. Chúng ta trân trọng và bảo tồn di sản ấy gắn liền với các lễ hội đặc sắc ở quê hương Tây Sơn Tam kiệt.

Còn việc nghiên cứu sâu hơn về môn trống võ và nhạc võ cũng cần được xúc tiến một cách khoa học, nghiêm túc. Vì hiện nay có thuận lợi là các nhân vật mang trong mình bí kíp của môn võ đặc biệt này đang còn sống và có ý thức khôi phục, phát triển nó, như võ sư Hồ Bửu ở Mỹ hay võ sư Đinh Văn Tuấn ở Việt Nam…

Nếu nghiên cứu tỉ mỉ thì mới chỉ ra được mối liên hệ giữa môn trống võ 45 chiếc ngày xưa và dàn nhạc gọi là trống trận Quang Trung 12 chiếc hiện nay được kế thừa như thế nào, đồng thời chỉ ra đâu là võ, đâu là nhạc để các thế hệ sau thừa kế và phát triển tinh hoa của cha ông ta.

 Bùi Quang Vinh

***

Tam luân cửu chuyển – Ba hồi trống rung chuyển chín tầng mây

Nhạc võ Tây Sơn Bình Định

Nhạc Võ Tây Sơn – Võ Bình Định – Nẻo Về Nguồn Cội

Trống trận Tây Sơn và Biểu diễn võ Thuật tại bảo tàng Quang Trung 01/2014

Nhạc võ trống trận Tây Sơn

 

Một suy nghĩ 5 thoughts on “Trống trận Quang Trung”

  1. Tks, Hương. “Đả thập nhị cổ” có nghĩa là “Đánh 12 trống” (Đả là đánh. Thặp nhị là 12. Cổ là trống).

    Cách đánh trống trận của Quang Trung thì chắc chẳng ai còn biết, nhưng điều khá chắc chắn là dàn 12 trống để biểu diễn âm nhạc thì được, nhưng không thể dùng trong chiến trận.

    Ngày xưa trống dùng trong chiến trận không phải để ba quân vừa chém giết vừa thưởng thức nhạc, mà là hiệu lệnh của tướng. Chiến trường chẳng có khán giả lặng yên ngồi nghe trống. Chiến trường toàn là chém giết la hét kinh khủng. Chẳng ai có thể nghe những tiếng trống khác nhau tế nhị và đủ thứ nhip điệu khác nhau tế nhị, như trong dàn 12 trống. Tiếng trống trận phải lớn và cực kỳ giản dị để ba quân nghe qua, dù đang la hét ngập trời, cũng có thể nghe và hiểu.

    Vầy thì chỉ có thể có một tiếng trống, nghe rất lớn, và các âm hiệu phải rất giản dị. Ví dụ: ba tiếng đi sát nhau, nhiều loạt – tùngtùngtùng tùngtùngtùng tùngtùngtùng… là tiến, hai tiếng nhanh một tiếng chậm – tùngtùng tùng, tùngtùng tùng, tùngtùng tùng.. là lùi.

    Nếu muốn dùng nhiều trống cho kêu to, thì phải dùng nhiều trống cùng cỡ, đánh cùng nhịp, để nghe to, nhưng như chỉ một tiếng trống, thế thì ba quân mới hiểu được giữa trận chiến máu lửa kinh hoàng.

    A. Hoành

    Liked by 1 person

  2. Em cảm ơn anh giúp sáng tỏ thắc mắc.

    Vậy bài 12 trống này không phải là bài hồi xưa vua Quang Trung dùng để đánh trận và không có liên hệ đến việc đánh trận.

    Vậy còn 2 thắc mắc:

    Bài TTQT hiện nay có phải là môn võ trống thời Quang Trung hay không?
    Bài TTQT hiện nay và môn võ trống thời Quang Trung có liên hệ với nhau không và liên hệ đến mức nào?

    Em Hương

    P/S: Em mới phát hiện ra điểm khác biệt: Anh giải nghĩa “Cổ là trống“, còn “sách ‘Võ nhân Bình Định’ của Quách Tấn – Quách Giao xuất bản năm 2001 có ghi: ‘Cổ là môn võ trống, một bộ môn võ thuật đặc biệt của thời Tây Sơn…'”

    (Trích bài báo thứ hai – Trống trận Quang Trung: Cần có sự nghiên cứu thêm!)

    Số lượt thích

  3. Hi Hương,

    Anh nghĩ rằng “Cổ là môn võ trống” thì không đúng, vì tiếng Hán Việt không có chữ “cổ” có nghĩa đó. Có “cổ vũ” tức là “múa trống” tức là đánh trống và múa. Đây là từ ngày nay người Việt dùng trong thể thao: “Cổ vũ đội nhà”.

    Còn một chữ “vũ” nữa, còn đọc là “võ”, tức mà military (con nhà võ, khác với con nhà văn) hay võ thuật, như là võ công, võ đạo. Chữ “võ/vũ” này thì lại không có đi đôi với chũ “cổ”.

    “Võ trống” nếu hiểu đúng nghĩa tiếng Việt thì đó là (1) môn võ dùng trống làm vũ khí, hay (2) ít nhất là môn võ tập với tiếng trống. hay (3) đánh trống với các tư thế võ thuật- đây là môn biểu diễn đánh trống tay chân như múa võ, thông thường nhất là người Đại Hàn biểu diễn.

    Nếu là số (3) đánh trống với các tư thế võ thuật cho đẹp mắt thì không có gì đáng nói. Số (2) môn võ tập với tiếng trống, thì cũng chỉ là bài vũ cho vui, chẳng thể tập võ thật để chiến đấu với trống hay kèn gì cả. Chiến đấu là sống chết, chẳng thể tập với nhạc. Số (1) nói là một võ dùng trống làm vũ khí thì có lẽ là rất farfetched, vì chẳng ai nói trống là môn vũ khí lợi hại (dù rằng tiểu thuyết võ hiệp thì có tiếng đàn ma, tiếng sáo thần, gảy lên hay thổi lên người yếu công lực thì ngã ra chết. Nếu nói tiếng trống cũng có thể làm thế thì xạo như truyện võ hiệp cũng được :-).

    Còn nói về một bài nhạc trống để biểu diễn võ thuật, như một loại vũ cộng đồng, thì có lẽ được. Nhưng bài nhạc nào làm thế cũng được. Một bài nhạc trống đặc biệt thì cũng chẳng có gì đặc biệt.

    Tóm lại, anh chẳng thấy có gì võ thuật thực sự, ngoài khả năng có thể là âm nhạc và võ thuật biểu diễn với nhau cho đẹp mắt. Nhưng có lẽ đó là do một vũ công hay nhạc công tạo nên để biểu diễn, hơn là một chiến tướng sáng tạo. Quang Trung 18 năm cầm quân, đánh trận liên miên, chẳng có thời giờ ngơi nghỉ. Hơn nữa chẳng ai nói Quang Trung thích nhạc và vũ, hay biết nhạc và vũ gì cả. Thêm vào đó con nhà võ, thường kỵ biến võ thành vũ nhạc – coi như là hạ nhục võ (dù rằng ngày nay văn hóa thay đổi, người ta đưa nhạc vào võ như là một loại vũ rất nhiều. Nhưng ngày nay, võ “thật” cũng chỉ là khều khều cho vui thôi). Cho nên nói Quang Trung sáng tạo bản vũ nhạc thì rất thiếu căn cứ.

    Tiếng trống dùng rất thường trong hát bộ (bắc nguồn từ kịch nghệ Bắc Kinh – hay Kinh Kịch), luôn có nhạc trống khi diễn viên biểu diễn võ thuật trên sân khấu. Cho nên khả năng một vũ công hay nhạc công sáng tạo một bài trống võ là có thể, và không loại bỏ khả năng người đó sáng tạo vào thời Quang Trung. Và như vậy thì nói là “bài trống võ” mới đúng, chứ không phải “bài võ trống”.

    Tóm lại, chỉ dùng suy luận để làm việc, anh thấy đến hơn 90% Quang Trung không có môn võ trống hay trống võ gì cả. Nhưng nếu ai đó tạo một bài trống võ cho vui thời Quang Trung thì có thể.

    Còn bản trống võ thời nay chơi có phải bản trống võ thời Quang Trung hay không thì cũng hơi khó nói. Nhưng anh nhận thấy trong văn hóa cổ của người Việt hầu như không có dàn nhiều trống đủ kiểu. Thường là có trống lớn đánh chung với chiêng lớn, để hành lễ. Các dàn nhạc thì thường có một người gõ trống vừa hay nhỏ, phụ họa cho nhiều nhạc cụ khác. Các dàn vũ có thể mang trống nhỏ (còn gọi trống cơm).

    Trống với nhiều cỡ khác nhau, với âm điệu khác nhau, đánh nhiều âm khác nhau, thay đổi trong một dòng nhạc trống một mình solo, mà không phải là chỉ chơi phụ cho một dàn nhiều đàn và kèn, thì có vẻ như là một kiểu sáng tạo tân thời, vào thời cận đại vài chục năm nay là cao.

    Suy luận của anh là vậy. Đương nhiên là suy luận nghe có vẻ có lý, nhưng sự thật thì vẫn có thể khác suy luận 100%. Đời mà, sao chắc điều gì được? Nhiều khi mình chắc ăn tới 99%, nhưng sự thật lại nằm trong 1% còn lại thì sao? Minh chắc chắn là cóc thì không thể thành cá. Nhưng tại một hang động nào đó trên thế giới có một loại cóc hóa cá, sống cả 20 triệu năm nay thì sao?

    A. Hoành

    Số lượt thích

  4. Số (1) nói là một võ dùng trống làm vũ khí thì có lẽ là rất farfetched, vì chẳng ai nói trống là môn vũ khí lợi hại (dù rằng tiểu thuyết võ hiệp thì có tiếng đàn ma, tiếng sáo thần, gảy lên hay thổi lên người yếu công lực thì ngã ra chết. Nếu nói tiếng trống cũng có thể làm thế thì xạo như truyện võ hiệp cũng được :-).

    Hồi nhỏ em tin có tiếng sáo thần kỳ như vậy, nhất là tiếng sáo trên cành cây cổ thụ trong khu rừng rậm dưới ánh trăng tròn, nên đi mua một cây sáo, sách tập thổi sáo và tập thổi, cũng tập được vài bữa. 🙂

    Em cảm ơn anh giúp sáng tỏ câu chuyện trống võ này ạ.

    Em Hương

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s