bothsidesnow_ĐB

Tân Nhạc VN – Nhạc Ngoại Quốc Lời Việt – Nhạc Phổ Thông – “Hai Khía Cạnh Cuộc Đời” (“Both Sides Now”, “Je N’ai Rien Appris”) – Joni Mitchell, Eddy Marnay, Phạm Duy

Đọc các bài cùng chuỗi, xin click vào đây.

Chào các bạn.

Hôm nay mình giới thiệu đến các bạn nhạc phẩm “Hai Khía Cạnh Cuộc Đời” (“Both Sides Now”, “Je N’ai Rien Appris”) của các nhạc sĩ Joni Mitchell, Eddy Marnay, Phạm Duy.

Roberta Joan “Joni” Mitchell (tên khai sinh Anderson, sinh ngày 7 tháng 11 năm 1943) là ca sĩ, nhạc sĩ, họa sĩ người Canada. Các sản phẩm của Mitchell nhận được nhiều đánh giá cao, và bà là nghệ sĩ có ảnh hưởng lớn tới nhiều thể loại âm nhạc khác nhau. Tạp chí Rolling Stone viết về bà như là “một trong những nhạc sĩ xuất sắc nhất”, trong khi All Music nhấn mạnh “Khi tranh cãi qua đi, Joni Mitchell có thể vẫn vững vàng là một trong những nghệ sĩ nữ quan trọng và có ảnh hưởng nhất thế kỷ 20”. Phần ca từ của bà gây chú ý qua tính thi ca, liên kết những ý tưởng xã hội và môi trường thông qua cảm xúc cá nhân như những khao khát lãng mạn, sự hoang mang, ảo mộng và cả niềm hân hoan.

Joni Michell bắt đầu sự nghiệp bằng việc đi hát tại các tụ điểm nhỏ ở Saskatchewan và vùng phía Tây Canada, rồi hát dạo trên phố trước khi quyết định lập nghiệp tại Toronto. Năm 1965, bà chuyển tới Mỹ và bắt đầu đi tour. Những ca khúc đầu tiên của bà (“Urge for Going”, “Chelsea Morning”, “Both Sides, Now”, “The Circle Game”) đều là những bản hát lại từ các nghệ sĩ nhạc folk trước kia, từ đó khiến hãng Reprise Records chú ý và thu âm album đầu tay vào năm 1968.

Nhạc sĩ Joni Mitchell.
Ca/Nhạc sĩ Joni Mitchell.
Chân dung tự họa của Joni Mitchell.
Chân dung tự họa của Joni Mitchell.

Sau khi định cư tại Miền Nam California, Mitchell với những sáng tác như “Big Yellow Taxi”“Woodstock” đã góp phần định hình nên thế hệ và cả thời kỳ đặc biệt này. Album “Blue” (1971) của bà được tạp chí Rolling Stone xếp hạng 31 trong danh sách “500 album vĩ đại nhất”. Joni Mitchell sau đó thay đổi hãng đĩa và chuyển sang dòng nhạc jazz và pop với album “Court and Spark” (1974), trở thành LP bán chạy nhất sự nghiệp bà với các ca khúc đình đám là “Help Me”“Free Man in Paris”.

Chất giọng contralto, cách chơi guitar chỉnh dây mở và phần sáng tác piano đặc trưng của bà được phát triển hài hòa với sự phức tạp trong hòa âm và nhịp điệu mà bà khám phá với jazz, rock and roll, R&B, âm nhạc cổ điển và world music. Tới cuối thập niên 1970, bà cộng tác với nhiều nghệ sĩ tên tuổi trong làng nhạc jazz, bao gồm cả Jaco Pastorius, Wayne Shorter, Herbie Hancock, Pat Metheny và Charles Mingus – những người tham gia vào các sản phẩm sau đó của bà. Sau này bà một lần nữa quay trở về với pop, kết hợp với âm nhạc điện tử, kết hợp với nhiều chủ đề phản đối chính trị.

Joni Mitchell là người sản xuất cho hầu hết các album của chính mình, tính cả những sản phẩm sau thập niên 1970. Với khả năng hội họa đặc biệt, bà cũng tự tay thiết kế phần bìa đĩa cho các album cá nhân. Vốn là một người không ủng hộ ngành công nghiệp âm nhạc, bà dừng đi tour và cho phát hành album thứ 17, cũng là album cuối cùng của mình, vào năm 2007. Bà thường nói mình là “họa sĩ đi lầm đường vì hoàn cảnh”.

Ca sĩ Judy Collins.
Ca sĩ Judy Collins.

“Both Sides Now” (“Hai Khía Cạnh Cuộc Đời”) được bà viết viết vào tháng 3 năm 1967, lấy cảm hứng từ một đoạn trong cuốn truyện “Henderson the Rain King” viết bởi Saul Bellow. Bà thu âm bài hát và xuất hiện lần đầu tiên trong đĩa nhạc “Clouds”, phát hành năm 1969. Bà có thu âm bản này một lần nữa chơi theo kiểu nhạc Jazz trong đĩa nhạc “Both Sides Now”, phát hành vào năm 2000. Đây là một trong những bản nhạc nổi tiếng nhất của Joni Mitchell bên cạnh “Big Yellow Taxi”, “Woodstock”,“A Case of You”.

Judy Collins là người đầu tiên đã thâu bản nhạc này, đã có mặt trong đĩa nhạc “Wildflowers” vào năm 1967, bản này sau đó cũng được phát hành riêng trong đĩa đơn vào giữa năm 1968. Phiên bản của Judy Collins đạt được hạng 8 trong bảng các đĩa đơn tại Hoa Kỳ vào năm 1968 và được giải Grammy về nhạc dân ca.

Cả đĩa nhạc của Joni Mitchell “Both Sides Now” và một bài được thâu vào năm 2003 của Joni Mitchell được đưa vào phim “Love Actually”.

Rolling Stone xếp hạng “Both Sides Now” thứ 171 trong danh sách “500 bài hát vĩ đại nhất”.

“Both Sides Now” du nhập vào Việt Nam cuối thập niên 1960s, được nhạc sĩ Phạm Duy viết lời Việt với tựa “Hai khía cạnh cuộc đời” và ca sĩ Julie Quang hát lần đầu tiên đầu thập niên 1970s.

bothsidesnow_ĐB

bothsidesnow_BSN

Nhạc phẩm “Both Sides Now” (Nhạc sĩ Joni Mitchell)

Rows and flows of angel hair
And ice cream castles in the air
And feather canyons everywhere
I’ve looked at clouds that way
But now they only block the sun
They rain and snow on everyone
So many things I would have done
But clouds got in my way

I’ve looked at clouds from both sides now
From up and down, and still somehow
It’s cloud illusions I recall
I really don’t know clouds at all

***

Moons and Junes and Ferris wheels
The dizzy dancing way you feel
As every fairy tale comes real
I’ve looked at love that way
But now it’s just another show
You leave ’em laughing when you go
And if you care, don’t let them know
Don’t give yourself away

I’ve looked at love from both sides now
From give and take, and still somehow
It’s love’s illusions I recall
I really don’t know love at all

***

Tears and fears and feeling proud
To say “I love you” right out loud
Dreams and schemes and circus crowds
I’ve looked at life that way
But now old friends are acting strange
They shake their heads, they say I’ve changed
Well something’s lost, but something’s gained
In living every day

I’ve looked at life from both sides now
From win and lose and still somehow
It’s life’s illusions I recall
I really don’t know life at all
I’ve looked at life from both sides now
From up and down, and still somehow
It’s life’s illusions I recall
I really don’t know life at all

“Từ Hai Phía” – Bản dịch của Trần Đình Hoành:

Từng hàng từng dòng tóc thiên thần
Từng lâu đài kem trên không
Và từng rãnh núi khắp nơi
Tôi đã nhìn mây như thế
Nhưng giờ mây chỉ che mặt trời
Làm mưa làm tuyết trên mọi người
Nhiều điều tôi muốn làm
Nhưng mây che mờ lối tôi

Giờ tôi nhìn mây từ hai phía
Dưới lên trên xuống, và dù thế nào
Vẫn chỉ nhớ mây ảo ảnh
Tôi thật chẳng hiểu mây chút nào

***

Trăng, tháng sáu, và vòng đu quay
Khiêu vũ đến chóng mặt
Như truyện cổ tích thành sự thật
Tôi đã nhìn tình yêu như thế
Nhưng giờ tình chỉ là màn kịch
Bạn bỏ đi và cười
Và nếu bạn đau, đừng cho họ biết
Đừng lộ mình ra như thế

Giờ tôi nhìn tình yêu từ hai phía
Từ cho và nhận, và dù thế nào
Vẫn chỉ nhớ tình yêu ảo ảnh
Tôi thật chẳng hiểu tình yêu chút nào

***

Nước mắt, sợ hãi, và hãnh diện
Tôi nói “Em yêu anh” thật to
Mơ và toan tính và đoàn người xem xiếc
Tôi đã nhìn đời như thế
Nhưng giờ bạn cũ làm lạ
Lắc đầu, họ nói tôi đổi thay
Vâng, mất một chút được một chút
Trong đời sống hàng ngày

Giờ tôi nhìn đời từ hai phía
Từ thắng và thua, và dù thế nào
Vẫn chỉ nhớ đời ảo ảnh
Tôi thật không hiểu đời chút nào
Giờ tôi nhìn đời từ hai phía
Dưới lên trên xuống, và dù thế nào
Vẫn chỉ nhớ đời ảo ảnh
Tôi thật không hiểu đời chút nào.

bothsidesnow_Nhạc sĩ Eddy Marnay

Nhạc phẩm “Je N’ai Rien Appris” (“Both Sides Now” – Lời Pháp: Nhạc sĩ Eddy Marnay)

Quand je voyais les nuages
Dessiner des ombres aux feuillages
Je croyais que des coquillages
Se promenaient au ciel
Mais aujourd’hui je sais qu’ils n’ont
Que neige et pluie dans leur coton
Je les ai vus plus d’une fois
S’amonceler sur moi

J’ai vu le ciel des deux côtés
Ses jours de gloire, de vérité
Et c’est bien triste de penser
Que je n’ai rien appris du tout

J’ai voulu laisser mon cœur
Danser la danse du bonheur
J’ai cru que l’amour était né
Dans un conte de fées
Mais aujourd’hui je sais qu’il faut
Souvent quitter un lit trop chaud
En souriant pour bien cacher
Tout ce qu’on a donné

J’ai vu l’amour des deux côtés
Ses jours de gloire, de vérité
Et c’est bien triste de penser
Que je n’ai rien appris du tout
Découvrir chaque matin
Qu’on tient le monde au creux des mains
Plein d’orgueil et plein d’ambition
L’amitié pour chanson
Et puis des amis étrangers
Qui vous disent “Tu as changé”
Et la sagesse qu’on a gagnée
Et ce qui est perdu

J’ai vu la vie des deux côtés
Ses jours de gloire, de vérité
Et c’est bien triste de penser
Que je n’ai rien appris du tout

Nhạc sĩ Phạm Duy.
Nhạc sĩ Phạm Duy.
Ca sĩ Julie Quang.
Ca sĩ Julie Quang.

Nhạc phẩm “Hai Khía Cạnh Cuộc Đời” (“Both Sides Now” – Lời Việt: Phạm Duy)

Mây xây lâu đài trên cõi trùng
Nhẹ nhàng như bông chuyển thành tơ buông
Mây như tóc thần uốn trên màn không
Tôi cho mây đẹp vô cùng.
Nhưng nay mây thay mầu trên khắp trời
Từng làn mây đen về làm mưa rơi
Bao nhiêu những điều tôi vẫn hằng mơ
Theo mây tan về tít mù.
Nay tôi xin nhìn mây tới hai lần
Nhìn khắp xa gần, nhưng vẫn cho rằng
Ðám mây, đám mây mông lung ảo huyền
Ôi mây, ôi mây, ôi mây là gì ? Mây huyền !

Như bao nhiêu chuyện thần tiên đẹp
Này là yêu anh, này là yêu em !
Bao nhiêu mối tình đến trong ngày đêm
Tôi cho yêu là lâu bền.
Nhưng nay tôi nghe chuyện như bắt đầu.
Từng người yêu nhau, từng người xa nhau.
Xa trong tiếng cười hay trong lời than.
Yêu đương hay là chán chường ?
Nay tôi xin nhìn yêu tới hai chiều
Dù ít hay nhiều, nhưng hết tin vào
Chữ yêu, chữ yêu lung linh ảo hình
Ôi yêu, ôi yêu, ôi yêu là gì ? Hỡi tình !

Lo âu hay là tự tin nhiều
Hoặc là hoang mang, hoặc là tin yêu
Bao nhiêu khát vọng, bấy nhiêu chờ mong
Tôi cho cõi đời dễ dàng
Nhưng nay tôi nghe đi sao khác thường
Bạn bè hôm qua, bạn bè hôm nay
Bao nhiêu tháng ngày, bấy nhiêu đổi thay.
Trong tay nhưng rồi mất hoài
Nay tôi xin nhìn kiếp sống hai bề
Ðời sống đi về nhưng sẽ ước thề
Sống như, sống như giấc mơ hiện về
Sinh ra, sinh ra, sinh ra làm gì? Hỡi đời!

Dưới đây mình có bài:

– BOTH SIDES NOW (Hai khía cạnh cuộc đời) – JONI MITCHELL (trích)

Cùng với 15 clips tổng hợp nhạc phẩm “Hai Khía Cạnh Cuộc Đời” (“Both Sides Now”, “Je N’ai Rien Appris”) do các ca sĩ nổi tiếng trên thế giới trình diễn để các bạn tiện việc tham khảo và thưởng thức.

Mời các bạn,

Túy Phượng

(Theo Wikipedia)

bothsidesnow_HN1

BOTH SIDES NOW (Hai khía cạnh cuộc đời) – JONI MITCHELL (trích)

(Hoài Nam)

Trong hai năm 1967, 1968 – thời vàng son của rock-and-roll – có hai ca khúc êm dịu, buồn và đẹp, đã trở nên phổ biến và được ưa chuộng còn hơn cả những bản nhạc rock nổi tiếng nhất. Ca khúc thứ nhất là Those Were The Days do Mary Hopkin thu đĩa, được đặt lời Việt với tựa Như lá thu vàng, Tình ca du mục mà chúng tôi đã giới thiệu trong một bài trước đây. Ca khúc thứ hai là Both Sides Now, được nhiều người xưng tụng là đóng góp lớn nhất của một nghệ sĩ gốc Gia-nã-đại vào nền nhạc phổ thông.

Thực ra, nếu xét về mức độ phổ biến quốc tế, Both Sides Now không bằng Those Were The Days, nhưng xét về giá trị nghệ thuật và tư tưởng, Both Sides Now hơn hẳn Those Were The Days. Bởi vì trong khi Those Were The Days nguyên là một ca khúc dân gian Nga được đặt lời Anh, thì Both Sides Now là một sáng tác hiện đại, với nội dung là triết lý sống trước thắng bại, được mất trong đời thường. Hiện nay, Both Sides Now đang đứng hạng 171 trong danh sách “500 ca khúc hay nhất của mọi thời đại” do tạp chí ca nhạc Rolling Stone thiết lập.

Tác giả bản Both Sides Now là nữ ca nhạc sĩ gốc Gia-nã-đại Joni Mitchell.

Chân dung tự họa của Joni Mitchell.
Chân dung tự họa của Joni Mitchell.

Từ giữa thế kỷ thứ 20 tới nay, đất nước Gia-nã-đại đã sản sinh nhiều ca nhạc sĩ nổi tiếng quốc tế, như Paul Anka, Céline Dion, Alanis Morissette, Diana Krall…, và hiện nay là “cậu bé” Justin Bieber đang làm mưa làm gió, nhưng nếu chỉ xét về mặt nghệ thuật chứ không kể tới thành công thương mại, tên tuổi của Joni Mitchell (sinh năm 1943) phải được đứng đầu. Bởi Joni Mitchell không chỉ là một nhạc sĩ tây ban cầm và dương cầm, một nhà sáng tác ca khúc, mà còn là một họa sĩ có biệt tài, và qua lời hát trong các khúc của mình, cô đã được nhiều người xưng tụng là một thi sĩ.

Joni Mitchell tên thật là Roberta Joan Anderson, ra chào đời tại tỉnh Saskatchewan – một vùng thảo nguyên bát ngát ở miền Nam Gia-nã-đại. Cô bắt đầu đàn hát trong các hộp đêm nhỏ ở địa phương, và sau đó tới Toronto hát dạo trên hè phố và trong các quán rượu tồi tàn. Năm 1965, Joni Mitchell khăn gói sang Hoa Kỳ, tới sống ở khu nghệ sĩ Greenwich Village, New York City, cái nôi của hippie và phong trào phản chiến ở miền Đông Hoa Kỳ.

Tại đây, vừa sáng tác vừa đàn hát, Joni Mitchell mau chóng tạo được tên tuổi với các sáng tác thuộc cả ba thể loại dân ca, du ca, và jazz, với lời hát đầy rung cảm, trữ tình, và phần hòa âm độc đáo soạn cho tây ban cầm và dương cầm. Các sáng tác của Joni Mitchell rất được các ca sĩ hát dân ca của Mỹ ưa chộng, trong đó có bản Both Sides Now, viết năm 1967.

Ít lâu sau, Joni Mitchell sang Nam California sinh sống; hai ca khúc nổi tiếng sáng tác trong thời gian này là Big Yellow Taxi và Woodstock đã được các nhạc sử gia xưng tụng là những sáng tác điển hình của một thời đại, một thế hệ. Joni Mitchell cũng là một trong những tên tuổi nổi bật tại đại nhạc hội ngoài trời ở Woodstock năm 1969.

Năm 1971, Joni Mitchell thu album “Blue”, về sau được tạp chí ca nhạc Rolling Stone xếp hạng 30 trong danh sách “500 album của mọi thời đại”.

Nhiều người đã so sánh Joni Mitchell với Carole King của Mỹ. Chỉ có điều đáng tiếc là càng ngày Joni Mitchell càng lún sâu vào phong trào phản chiến cũng như các hoạt động chống chính phủ, cho nên các sáng tác của cô sau này thường chỉ phổ biến trong một số đối tượng hạn chế.

Bên cạnh đó, việc Joni Mitchell – người thường gọi các hãng đĩa lớn là “con buôn” – sau khi nổi tiếng, đã tự đứng ra sản xuất các đĩa nhạc của mình, theo ý mình, cũng đã ảnh hưởng không ít tới mức độ phổ biến những sáng tác của cô. Tuy nhiên, ít ra cũng có một điểm lợi, và độc đáo, là nhờ vậy Joni Mitchell có quyền tự trình bày vỏ đựng đĩa hát bằng những bức tranh, những chân dung tự họa của cô. Bởi vì bên trên tất cả, Joni Mitchell luôn tự nhận mình là người của hội họa.

Năm 2007, sau khi thu album thứ 17, cũng là album cuối cùng, Joni Mitchell giải nghệ trình diễn vào tuổi 64, và tuyên bố: “Tôi là một họa sĩ mà vì hoàn cảnh đã đi trật đường rầy”.

Thế nhưng, dù Joni Mitchell tự nhận mình là người của hội họa, trang mạng âm nhạc uy tín Allmusic cũng đã viết một cách trân trọng:

“Sau khi những đám bụi đã lắng xuống, hiện rõ một Joni Mitchell – nữ ca nhạc sĩ tạo ảnh hưởng mạnh nhất trong những năm cuối thế kỷ thứ 20.”

Về phần tạp chí ca nhạc Rolling Stone thì xưng tụng Joni Mitchell là “một trong những nhà viết ca khúc lớn nhất xưa nay”.

Trở lại với Both Sides Now, đây là một ca khúc có lời hát thật đẹp, thật buồn, chất chứa những tư tưởng bi quan yếm thế; mở đầu với đám mây trắng như tóc thiên thần, xây lâu đài và tạo ra bao cảnh đẹp trên khung trời xanh…, nhưng rồi mây che khuất mặt trời, mây biến thành mưa, mây đổ tuyết buốt giá xuống khắp miền.

Các phiên khúc kế tiếp viết về tình yêu, tình đời, tất cả cũng đều có hai mặt cho nên, như điệp khúc đã lập đi lập lại, việc gì, điều gì, chúng ta cũng cần nhìn từ hai khía cạnh…

bothsidesnow_HN2

Both Sides Now

Rows and floes of angel hair
And ice cream castles in the air
And feather canyons everywhere
I’ve looked at clouds that way
But now they only block the sun
They rain and snow on everyone
So many things I would have done
But clouds got in my way

I’ve looked at clouds from both sides now
From up and down, and still somehow
It’s cloud illusions I recall
I really don’t know clouds at all
Moons and Junes and Ferris wheels
The dizzy dancing way you feel
As every fairy tale comes real
I’ve looked at love that way
But now it’s just another show
You leave ’em laughing when you go
And if you care, don’t let them know
Don’t give yourself away
I’ve looked at love from both sides now
From give and take, and still somehow
It’s love’s illusions I recall
I really don’t know love at all

Tears and fears and feeling proud
To say “I love you” right out loud
Dreams and schemes and circus crowds
I’ve looked at life that way

But now old friends are acting strange
They shake their heads, they say I’ve changed
Well something’s lost, but something’s gained
In living every day

I’ve looked at life from both sides now
From win and lose and still somehow
It’s life’s illusions I recall
I really don’t know life at all
I’ve looked at life from both sides now
From up and down, and still somehow
It’s life’s illusions I recall
I really don’t know life at all

Joni Mitchell viết ca khúc này vào tháng 3-1967 nhân đọc cuốn “Henderson the Rain King” của Saul Bellow.

[Saul Bellow (1915-2005) là một văn sĩ Mỹ gốc Gia-nã-đại nổi tiếng bậc nhất của hậu bán thế kỷ thứ 20, và có lẽ cũng là người đoạt nhiều giải thưởng và vinh dự cao quý nhất, trong đó có giải Pulitzer Prize, giải Nobel Văn chương, National Medal of Arts của Quốc hội Hoa Kỳ. Ông cũng là nhà văn duy nhất, tính cho tới nay, đoạt giải National Book Award for Fiction tới 3 lần. Năm 1990, ông được Hiệp hội các nhà bán sách ở Hoa Kỳ trao tặng Medail for Distinguished Contribution to American Letters]

Sau này, Joni Mitchell hồi tưởng:

…Lúc ấy tôi đang ngồi trên máy bay và đọc cuốn “Henderson the Rain King” của Saul Bellow. Trong một đoạn tôi đã đọc, cũng có cảnh “Henderson the Rain King” ngồi trên máy bay trên đường đi Phi châu và nhìn xuống những đám mây. Tôi bỏ cuốn sách xuống, nhìn qua cửa sổ và cũng thấy những đám mây, cảm hứng chợt đến, lập tức tôi đặt bút viết ca khúc này. Tôi không hề nghĩ có ngày nó sẽ phổ biến đến như thế.”

Viết Both Sides Now vào tháng 3-1967, nhưng mãi tới năm 1969, Joni Mitchell mới thu đĩa để đưa vào album “Clouds” của cô, do chính cô tự đệm tây ban cầm.

Phải đợi hơn 30 năm sau, Joni Mitchell mới chịu thu đĩa Both Sides Now với một dàn nhạc trong album mang cùng tựa; kết quả, trong giải âm nhạc Grammy năm 2001, album này đã đoạt Grammy cho album nhạc pop truyền thống hay nhất, và bản Both Sides Now đoạt Grammy phối khí cho ca khúc.

Nhưng đó là chuyện của năm 2000, còn vào thập niên 1960, người có công giới thiệu “Both Sides Now “ tới người yêu nhạc khắp năm châu lại là một đàn chị, cũng thuộc thành phần phản chiến, của Joni Mitchell: Judy Collins.

bothsidesnow_HN3

Judy Collins, sinh năm 1939, là một ca sĩ dân ca và nhạc pop, nhà viết ca khúc, nhạc sĩ tây ban cầm và dương cầm. Tuy nhiên, hai ca khúc gắn liền với tên tuổi của Judy Collins lại không phải sáng tác của bà.

Ca khúc thứ nhất là Both Sides Now của Joni Mitchell, ca khúc thứ hai là Amazing Grace, nguyên là một bản “nhạc đạo” đã được Judy Collins biến thành một ca khúc phản chiến được hát nhiều nhất trong những năm đầu thập niên 1970.

Trong năm 1967, ít lâu sau khi Joni Mitchell sáng tác Both Sides Now, Judy Collins đã thu đĩa ca khúc này trong album “Wildflowers” của bà; tuy nhiên phải đợi qua năm 1968, khi được phát hành thương mại dưới hình thức một đĩa single (45 rpm), Both Sides Now do Judy Collins trình bày mới đạt tới đỉnh cao của nó: đứng hạng 8 trong danh sách Billboard Hot 100 và hạng 3 trong danh sách Billboard Easy Listening (so với bản Those Were The Days đứng hạng 3 trong danh sách Billboard Hot 100 và No.1 trong danh sách Billboard Easy Listening).

Qua năm 1969, Both Sides Now do Judy Collins thu đĩa đã đem lại cho bà giải Grammy nữ ca sĩ hát hay nhất, và từ đó cũng trở thành ca khúc “cầu chứng” của bà.

Như chúng tôi đã viết ở một đoạn trên, xét về mức độ phổ biến quốc tế và được nhiều thành phần thính giả trên thế giới ưa chuộng, Both Sides Now không bằng Those Were The Days, nhưng về mặt nghệ thuật, Both Sides Now lại được giới nghệ sĩ trân trọng hơn. Ngoài việc lời hát đã được các nhà phê bình văn học, giới khoa bảng xưng tụng là một bài thơ tuyệt vời, Both Sides Now còn được soạn hòa âm cho các dàn nhạc jazz, và mới đây, vào hai năm 2011, 2012, phiên bản soạn cho dương cầm của Meredith White đã được cơ quan khảo thí Associated Board of the Royal Schools of Music (ABRSM) của Anh quốc chọn làm đề cho dương cầm cấp 3 (Piano Grade 3 Syllabus (List C, No. 3).

Số lượng ca sĩ nổi tiếng của Mỹ thuộc nhiều thế hệ thu đĩa Both Sides Now cũng vượt xa Those Were The Days.

Those Were The Days cũng là một trong những bản thành công của khá nhiều ca sĩ nhạc country và dân ca nổi tiếng, như Anne Murray, Johnny Cash, Neil Diamond, Glen Campbell…

Theo bách khoa tự điển Wikipedia, con số ca sĩ nổi tiếng hát lời hát tiếng Anh của bản Both Sides Now cho tới nay đã lên đến hàng trăm.

Về các phiên bản lời ngoại quốc, bản Je N’ai Rien Appris (Tôi đã chẳng học hỏi được gì cả) của Pháp cũng đã trở thành một trong những ca khúc được trân trọng và ưa chuộng bậc nhất tại các quốc gia nói tiếng Pháp.

Tác giả lời Pháp là Eddy Marnay (1920-2003), một người Pháp gốc Algeria. Tới Paris năm 1937, Eddy Marnay (tên thật là Edmond Bacri) khởi nghiệp với việc viết kịch bản cho phim, sau đó chuyển sang sáng tác ca khúc. Tác phẩm nổi tiếng đầu tiên của ông là bản Les Amants de Paris (1948) viết cho nữ danh ca huyền thoại Édith Piaf; năm 1957, ông viết bản nhạc chủ đề cho cuốn phim A King in New York của Charlie Chaplin…

Eddy Marnay và Céline Dion.
Eddy Marnay và Céline Dion.

Trong số hơn 4000 ca khúc của ông (viết hoàn toàn hoặc chỉ đặt lời) có những ca khúc đã gắn liền với nhiều tên tuổi hàng đầu khác, như Dalida, Marie Laforêt, Claude Francois của Pháp, Barbra Streisand của Mỹ, Nana Mouskouri của Hy-lạp, Frida Boccara của Morocco (người đã đoạt giải Eurovision 1969 với ca khúc Un Jour, Un Enfant do ông đặt lời)…

Tới thập niên 1980, Eddy Marnay đã viết nhiều ca khúc cho “mầm non” Céline Dion của Gia-nã-đại, trong đó có bản La Voix du Bon Dieu, ca khúc đã giúp Céline được hãng đĩa CBS Records ký hợp đồng. Sau này, vào năm 2010, khi sinh con trai, Céline đã đặt tên là “Eddy” để nhớ ơn ông.

Riêng bản Je N’ai Rien Appris, độc giả nào thông thạo cả tiếng Anh lẫn tiếng Pháp, có lẽ cũng phải đồng ý với chúng tôi đây là một phóng tác rất đạt.

Je N’ai Rien Appris

Quand je voyais les nuages
Dessiner des ombres aux feuillages
Je croyais que des coquillages
Se promenaient au ciel
Mais aujourd’hui je sais qu’ils n’ont
Que neige et pluie dans leur coton
Je les ai vus plus d’une fois
S’amonceler sur moi

J’ai vu le ciel des deux côtés
Ses jours de gloire, de vérité
Et c’est bien triste de penser
Que je n’ai rien appris du tout

J’ai voulu laisser mon cœur
Danser la danse du bonheur
J’ai cru que l’amour était né
Dans un conte de fées
Mais aujourd’hui je sais qu’il faut
Souvent quitter un lit trop chaud
En souriant pour bien cacher
Tout ce qu’on a donné

J’ai vu l’amour des deux côtés
Ses jours de gloire, de vérité
Et c’est bien triste de penser
Que je n’ai rien appris du tout
Découvrir chaque matin
Qu’on tient le monde au creux des mains
Plein d’orgueil et plein d’ambition
L’amitié pour chanson
Et puis des amis étrangers
Qui vous disent “Tu as changé”
Et la sagesse qu’on a gagnée
Et ce qui est perdu

J’ai vu la vie des deux côtés
Ses jours de gloire, de vérité
Et c’est bien triste de penser
Que je n’ai rien appris du tout

Je N’ai Rien Appris được nữ diễn viên kiêm ca sĩ Pháp Marie Laforêt thu đĩa vào đầu năm 1968. Như giới mộ điệu ở Sài Gòn ngày ấy có thể còn nhớ, Marie Laforêt, sinh năm 1939, có những nét đẹp độc đáo với cặp mắt xanh ve (green), đã vụt nổi tiếng qua cuốn phim Plein Soleil, đóng chung với Alain Delon năm 1960.

Tới giữa thập niên 1960, Marie Laforêt chuyển sang ca nhạc, chuyên hát dân ca, du ca, và được các nhà phê bình đánh giá cao, mặc dù các đĩa hát của cô không thành công cho lắm về mặt thương mại, bởi cô không nhắm vào thành phần thính giả “dễ tính”.

Ngoài những ca khúc Pháp, Marie Laforêt còn thu đĩa những bản nổi tiếng quốc tế như The House of Rising Sun, The Sound of Silence, và những ca khúc được đặt lời Pháp như Both Sides Now – Je N’ai Rien Appris.

Tuy nhiên, với những người yêu nhạc Pháp trên thế giới nói chung, nói tới Je N’ai Rien Appris là nói tới tiếng hát của Nana Mouskouri, người nữ danh ca gốc Hy-lạp có khả năng hát bằng 13 ngôn ngữ khác nhau và bán được trên 300 triệu đĩa hát (chúng tôi sẽ trở lại với tên tuổi Nana Mouskouri trong phần viết về nhạc Pháp và ca khúc trong phim).

bothsidesnow_HN4

Nana Mouskouri thu đĩa Je N’ai Rien Appris trong album có tựa Dans Le Soleil Et Dans Le Vent (Trong nắng trong gió) vào cuối năm 1968.

Tại Việt Nam, Both Sides Now được nhạc sĩ Phạm Duy đặt lời Việt vào đầu thập niên 1970 với tựa Hai khía cạnh cuộc đời, cùng khoảng thời gian với bản Scarborough Fair (Giàn thiên lý đã xa).

Muốn cho chính xác, phải viết rằng Phạm Duy đã “dịch” hai ca khúc nói trên; có khác nhau chăng là trong khi bản Scarborough Fair được ông dịch từ lời Pháp Chèvrefeuille Que Tu Es Loin thì Both Sides Now lại được dịch thẳng từ lời Anh.

Việc này cho thấy sự uyển chuyển và tài tình của Phạm Duy trong việc đặt lời Việt cho các khúc ngoại quốc nổi tiếng: ông chọn phiên bản lời Pháp Chèvrefeuille Que Tu Es Loin của bản Scarborough Fair bởi, như độc giả có thể nhận thấy, lời hát trong nguyên tác tiếng Anh rất khó hiểu, và người nghe nhạc không phải ai cũng biết về “Hội chợ Scarborough” của thời Trung Cổ, trong khi Chèvrefeuille Que Tu Es Loin thì đơn sơ, dễ cảm, có thể địa phương hóa mà không bị gượng ép; còn bản Both Sides Now được ông dịch thẳng từ lời Anh vì, như chúng tôi đã viết ở một đoạn trên, lời hát không chỉ đẹp như một bài thơ mà còn chuyển những tư tưởng về hai mặt trái ngược của mọi thứ trên đời; lẽ dĩ nhiên, Phạm Duy không thể bỏ qua!

Duy Quang và Julie
Duy Quang và Julie.

Hai khía cạnh cuộc đời

Mây xây lâu đài trên cõi trùng
Nhẹ nhàng như bông chuyển thành tơ buông
Mây như tóc thần uốn trên màn không
Tôi cho mây đẹp vô cùng.
Nhưng nay mây thay mầu trên khắp trời
Từng làn mây đen về làm mưa rơi
Bao nhiêu những điều tôi vẫn hằng mơ
Theo mây tan về tít mù.
Nay tôi xin nhìn mây tới hai lần
Nhìn khắp xa gần, nhưng vẫn cho rằng
Ðám mây, đám mây mông lung ảo huyền
Ôi mây, ôi mây, ôi mây là gì ? Mây huyền !

Như bao nhiêu chuyện thần tiên đẹp
Này là yêu anh, này là yêu em !
Bao nhiêu mối tình đến trong ngày đêm
Tôi cho yêu là lâu bền.
Nhưng nay tôi nghe chuyện như bắt đầu.
Từng người yêu nhau, từng người xa nhau.
Xa trong tiếng cười hay trong lời than.
Yêu đương hay là chán chường ?
Nay tôi xin nhìn yêu tới hai chiều
Dù ít hay nhiều, nhưng hết tin vào
Chữ yêu, chữ yêu lung linh ảo hình
Ôi yêu, ôi yêu, ôi yêu là gì ? Hỡi tình !

Lo âu hay là tự tin nhiều
Hoặc là hoang mang, hoặc là tin yêu
Bao nhiêu khát vọng, bấy nhiêu chờ mong
Tôi cho cõi đời dễ dàng
Nhưng nay tôi nghe đi sao khác thường
Bạn bè hôm qua, bạn bè hôm nay
Bao nhiêu tháng ngày, bấy nhiêu đổi thay.
Trong tay nhưng rồi mất hoài
Nay tôi xin nhìn kiếp sống hai bề
Ðời sống đi về nhưng sẽ ước thề
Sống như, sống như giấc mơ hiện về
Sinh ra, sinh ra, sinh ra làm gì ? Hỡi đời !

Trước năm 1975, Hai khía cạnh cuộc đời đã được Julie trình bày trong băng nhạc Tình Ca Nhạc Trẻ.

(Hoài Nam)

oOOo

Both Sides Now (Live, 1970) – Ca sĩ Joni Mitchell:

 

Both Sides Now (Live, 2000) – Ca nhạc sĩ Joni Mitchell trong buổi hòa nhạc cho giải “Sự Nghiệp Cả Đời” dành cho bà ngày 16 tháng 4 năm 2000 (All Star tribute to Joni Mitchell at the Lifetime Award concert on April 16, 2000):

 

Both Sides Now – Ca sĩ Joni Michell, Tracy Chapman – tưởng niệm ca sĩ Karen Carpenter:

 

Both Sides Now – Ca sĩ Judy Collins:

 

Both Sides Now – Ca sĩ Frank Sinatra:

 

Both Sides Now – Ca sĩ Anne Murray:

 

Both Sides Now – Ca sĩ Hayley Westenra:

 

Both Sides Now – Ca sĩ Neil Diamond:

 

Both Sides Now – Ca sĩ Susan Boyle:

 

Both Sides Now – Ca sĩ Natalie Cole:

 

Je N’ai Rien Appris – Ca sĩ Marie Laforêt:

 

Je N’ai Rien Appris – Ca sĩ Nana Mouskouri:

 

Je N’ai Rien Appris – Ca sĩ Gérard Vermont:

 

Hai Khía Cạnh Cuộc Đời – Ca sĩ Julie Quang:

 

Hai Khía Cạnh Cuộc Đời – Ca sĩ khuyết danh:

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s