‘Bẫy’ thâu tóm từ nhà đầu tư ngoại (2 kỳ)

TN Năng lực tài chính, quản trị, công nghệ, kinh nghiệm… non trẻ, nhiều doanh nghiệp Việt chọn cách liên kết, liên doanh với đối tác nước ngoài khi mở cửa thị trường với mong muốn cùng phát triển, nhưng không ít thương hiệu Việt đã biến mất sau những cái “bắt tay” hợp tác.

Các thương hiệu lớn của VN cần cẩn trọng trước bẫy thâu tóm mới

Các thương hiệu lớn của VN cần cẩn trọng trước bẫy thâu tóm mới – Ảnh: TTXVN

Nỗi lo bị thâu tóm đang trở lại khi nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng thiếu vốn sau nhiều năm kinh tế khó khăn.

Hợp tác và mất hút

Những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ trước, thương hiệu kem đánh răng Dạ Lan từng được coi là “ông lớn” trong ngành hàng kem đánh răng Việt, khi sản phẩm thống lĩnh toàn thị trường phía nam, chinh phục thị trường phía bắc và đánh bật kem đánh răng Trung Quốc tại thị trường nội địa. Nhưng sau 5 năm phát triển rực rỡ, năm 1994, đang ở đỉnh cao với 70% thị phần nội địa, ông Trịnh Thành Nhơn, chủ thương hiệu Dạ Lan, quyết định bán thương hiệu cho tập đoàn mẹ của thương hiệu kem đánh răng Colgate Palmolive với giá 3 triệu USD.

Khi đó, có lẽ chủ nhân của Dạ Lan đặt ra kỳ vọng tập đoàn có lịch sử 200 năm tuổi này sẽ tiếp tục phát triển tốt thương hiệu Dạ Lan do mình gầy dựng. Tuy nhiên, chỉ trong vòng 3 tháng sau liên doanh, kem đánh răng mang thương hiệu Dạ Lan dần dần vắng bóng, nhường chỗ cho kem đánh răng Colgate. Khoảng 3 năm sau liên doanh, thương hiệu kem đánh răng Dạ Lan biến mất. Công ty với báo cáo lỗ liên tục cũng đành bán lại cho đối tác ngoại với giá vốn, khoảng 3,2 triệu USD.

Chừng đó chiêu nhưng vẫn sa bẫyChuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành phân tích: “Khi mất dần vai trò kiểm soát trong các liên doanh với nước ngoài, các doanh nghiệp VN thường để mất luôn thương hiệu về tay đối tác. Các nhà đầu tư ngoại nhắm đến các thương hiệu lớn của nội địa do những lợi thế về danh tiếng thương hiệu, thị phần, hệ thống phân phối mạnh, vững, niềm tin yêu của người tiêu dùng. Bước thứ 2 của mua bán sáp nhập thường đưa hàng hóa ngoại vào thay thế. Điều này, khi tham gia mua bán, nhiều doanh nghiệp nội, vì cái lợi trước mắt, thường không nhận ra. Các thương hiệu Việt biến mất sau liên doanh cũng chỉ có chừng đó chiêu, chừng đó công thức nhưng ta vẫn sa bẫy…”.

Nhớ lại những cay đắng trải qua với đứa con tinh thần của mình, ông Nhơn chia sẻ: “Nếu ngày đó tôi vững vàng hơn, kinh nghiệm hơn thì không đến cớ sự như hôm nay. Quyết định liên doanh với Colgate là sai lầm lớn nhất đời kinh doanh của tôi”.

Tương tự như Dạ Lan, thương hiệu nước ngọt Tribeco từng nổi đình đám trên thương trường 20 năm, cho đến khi quyết định liên doanh với Uni – President VN (Đài Loan) vào năm 2008 và rồi tuyên bố giải thể 4 năm sau đó để chấm dứt lỗ lã triền miên. Kịch bản của Tribeco không khác Dạ Lan là mấy, công thức chung là liên doanh, rồi liên tục đầu tư mở rộng, lỗ lũy kế lên quá con số 300 tỉ đồng, gồng mình không nổi, buộc bán lại công ty để chấm dứt lỗ lã.

Hay như thương hiệu điện tử Viettronic, từng là niềm tự hào của người tiêu dùng Việt trong thời kỳ bao cấp và sau đổi mới. Trước cơn lốc ồ ạt của nhiều thương hiệu điện tử nổi tiếng của Nhật, Hàn Quốc, Viettronic quyết định liên doanh với Sony, Panasonic, Toshiba… cũng với niềm tin ngây thơ “cùng lớn mạnh”. Thế nhưng, trước những cam kết hợp tác lỏng lẻo, các đối tác ngoại như Sony nhanh chóng thuê lại dây chuyền lắp ráp ti vi của Viettronic để nhập linh kiện về lắp ráp bán tại thị trường nội địa. Sau đó, đối tác lẳng lặng rút lui sau khi đã gầy dựng thành công hệ thống phân phối, bảo hành vững chắc và thương hiệu mạnh tại thị trường Việt. Liên doanh này cũng chấm dứt tham vọng xây dựng công nghiệp điện tử, thương hiệu điện tử của người Việt.

Cẩn trọng bẫy mới

Điều đáng nói là những bài học “xương máu” vẫn tiếp tục diễn ra sau khi VN gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) và nhiều thương hiệu Việt lại tiếp tục “đội nón ra đi”.

Như trường hợp của bia Huda Huế. Thời điểm hoàng kim, bia Huda Huế từng chiếm đến 98% thị phần tại Thừa Thiên-Huế, 95% thị phần tại Quảng Trị, 65% ở Quảng Bình. Đang làm mưa làm gió tại thị trường miền Trung, đùng một cái, năm 2011, tỉnh Thừa Thiên-Huế tuyên bố bán hết 50% cổ phần mà tỉnh này đang nắm giữ trong liên doanh bia Huda cho đối tác ngoại Carlsberg với giá 93 triệu USD. Lý do được lãnh đạo tỉnh này lý giải đến năm 2015, phải chiếm 15% thị phần bia cả nước (tại thời điểm bán Huda đang chiếm 8% thị phần cả nước), nếu không bia Huế sẽ chết.

Tuy nhiên, trước nhiều nhãn hàng bia nổi tiếng tại thị trường miền Trung như Bia Sài Gòn, Heineken, Tiger và mới đây là Sapporo của Nhật, tham vọng mở rộng thị phần Huda đã chựng lại. Và sẽ là áp lực không nhỏ khi chính người tiêu dùng khu vực miền Trung đang xếp thương hiệu này là… bia ngoại. Sau Huda, thị trường bia nội địa từng có những đồn đoán tập đoàn bia đến từ Đan Mạch này sẽ sớm thâu tóm thương hiệu bia Habeco phía bắc.

Hiện Carlsberg nắm trên 17% vốn điều lệ của Habeco và đã được thông qua đề xuất tăng phần vốn nắm giữ lên 30%. Trước đó, năm 1993, Carlsberg từng liên doanh với Công ty bia Việt Hà cũng với tham vọng sẽ đẩy mạnh thương hiệu bia nội địa này lên. Thế nhưng, hơn 20 năm qua, bia Việt Hà vẫn “ì ạch” và chiếm thị phần khiêm tốn gần như biến mất khỏi thị trường nội địa. Kế đến, Carlsberg lại tiếp tục liên doanh với Nhà máy bia Đông Nam Á (nhãn bia Halida), sở hữu 60% cổ phần. Tuy nhiên, cả bia Halida đến nay cũng chưa một lần lọt vào top 10 tiêu thụ của các nhãn hàng bia nội địa như kỳ vọng ban đầu.

Đó cũng là lý do, nhiều chuyên gia lo ngại trước áp lực cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước lớn, trước áp lực tài chính, áp lực cạnh tranh trong hội nhập… các thương hiệu Việt chọn con đường liên doanh, liên kết nếu không cẩn trọng có thể sẽ bị thâu tóm. Trước thông tin Sabeco sẽ bán bớt 53% cổ phần, giảm sở hữu nhà nước từ 89% xuống 36%, một chuyên gia về mua bán và sáp nhập (M&A) nhận xét: Lý do đưa ra để bán của Sabeco có vẻ na ná giống Huda. Tuy nhiên, việc bán một lần tỷ lệ vốn sở hữu lớn như vậy rất khó cho Sabeco giữ thương hiệu bia Việt như mục tiêu đề ra ban đầu.

Theo chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành, bẫy mới là vẫn choáng ngợp trước giá trị tính bằng tiền, đánh giá quá cao đối tác ngoại và bán lượng cổ phần lớn, bán đổ bán tháo khi chưa được tư vấn thấu đáo… Vị chuyên gia M&A cũng cho rằng, đa số doanh nghiệp nội chỉ quan tâm đến nguồn vốn của đối tác có mạnh không, khi nào họ rót tiền về mà chưa quan tâm nhiều đến những yếu tố có lợi khác như hấp thu công nghệ, hợp tác chặt chẽ theo mô hình cùng chiến thắng. “Đừng để lọt bẫy thâu tóm cũ nếu tiếp tục bán lượng lớn cổ phần cho đối tác ngoại”, vị này khuyến cáo.

Nguyên Nga

*****

‘Bẫy’ thâu tóm từ nhà đầu tư ngoại – Kỳ 2: Từ chối hợp tác là ‘tuyên chiến’

TN Liên kết thì bị “nuốt chửng” nhưng từ chối liên kết thì bị chèn ép, mất thị phần ngay tại chính sân nhà. Đó là cái kết buồn của nhiều thương hiệu Việt.

'Bẫy' thâu tóm từ nhà đầu tư ngoại - Kỳ 2: Từ chối hợp tác là 'tuyên chiến' - ảnh 1Nhiều sản phẩm gia dụng Việt chật vật giữ thị phần ngay trên sân nhà – Ảnh: D.Đ.M

Ông Lương Vạn Vinh, chủ thương hiệu nước rửa chén Mỹ Hảo, đã nhiều lần nhắc đến việc từ chối thương vụ 30 triệu USD từ Unilever Việt Nam, đơn vị từng đặt vấn đề mua Mỹ Hảo 6 năm trước, vì “thương hiệu, sản phẩm này là của người Việt”. Nhưng lời từ chối cũng được hiểu như lời “tuyên chiến” của một thương hiệu Việt trước “ông lớn” ngoại.

Bị chèn ép

Nước rửa chén Mỹ Hảo là thương hiệu thuần Việt, từng làm mưa làm gió và chiếm hơn 50% thị phần nội địa vào những năm đầu 1990. Năm 1997, Tập đoàn Unilever tung sản phẩm nước rửa chén Sunlight ra thị trường với giá bán gấp đôi đã không thành công và Mỹ Hảo tiếp tục dẫn đầu thị trường nước rửa chén nội địa. Chiến lược giá cao không thành công, Sunlight tung sản phẩm nước rửa chén mới bảo vệ da tay, giá nhỉnh hơn Mỹ Hảo một chút, kết hợp dội bom quảng cáo sản phẩm trên các kênh truyền hình quốc gia. Và chỉ thời gian ngắn sau đó, Sunlight đã soán ngôi đầu bảng thị trường nước rửa chén và liên tục dẫn đầu thị phần cho đến ngày hôm nay.

Không chỉ thu hẹp thị phần, nhiều nhãn hàng nước rửa chén nội địa còn giảm thê thảm về nhận diện thương hiệu. Một khảo sát về mức độ hiểu biết thương hiệu nước rửa chén của Vinaresearch vừa đưa ra đầu năm nay cho thấy, tỷ lệ xuất hiện đầu tiên trong suy nghĩ của người tiêu dùng đối với nước rửa chén Sunlight là 85%, trong khi với Mỹ Hảo chỉ 11,3%, Lix (thương hiệu Việt) là 1,6%. Tương tự, tỷ lệ sản phẩm được lựa chọn trong lần mua gần đây nhất của Sunlight là 82,6%, Mỹ Hảo 10,6% và Lix 1,9%; độ phủ truyền thông của 3 sản phẩm cũng cách biệt rất xa, lần lượt Sunlight 90,6%, Mỹ Hảo 4,7% và Lix 0,8%.

Giống như nước rửa chén, cách đây 5 năm, trong giai đoạn cần mở rộng đầu tư nhà máy hiện đại tại Bình Dương, nhựa Đại Đồng Tiến đã từ chối quỹ đầu tư ngoại. Lý do, theo ông Trịnh Chí Cường, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Đại Đồng Tiến, công ty cần những đối tác hợp tác chiến lược và vốn để làm ăn lâu dài, cùng phát triển thị trường, sản phẩm và giữ thương hiệu Việt tốt chứ không cần nhà đầu tư ngoại chỉ muốn phát triển nóng rồi bán cổ phần lấy lời. Đó cũng là thời điểm thương hiệu nhựa gia dụng Lock&Lock (Hàn Quốc) đầu tư mạnh vào VN. Nhựa Đại Đồng Tiến đã nghiên cứu và cho ra sản phẩm hộp nhựa Sina bằng công nghệ Nano Silver để bảo quản thực phẩm lâu hơn và khử mùi tốt hơn… có thể cạnh tranh tốt với hàng ngoại. Tuy nhiên, ông Cường thừa nhận sản phẩm khá chật vật bởi sức ép cạnh tranh với các thương hiệu nhựa gia dụng nước ngoài. Đến nay, nhựa Sina của Đại Đồng Tiến hay Happy Lock của nhựa Tân Lập Thành, những dòng sản phẩm nhựa gia dụng cao cấp nội, vẫn chiếm vị trí vô cùng khiêm tốn ở các kênh tiêu thụ hiện đại, trước sự thay đổi mẫu mã ngày càng phong phú, giá cực kỳ cạnh tranh của các sản phẩm cùng loại đến từ Hàn Quốc, Thái Lan, Nhật Bản.

Thất bại vì tâm thế hàng rẻ

Chuyên gia tư vấn chiến lược, ông Robert Trần, Tổng giám đốc Tập đoàn tư vấn chiến lược Robenny khu vực Mỹ và châu Á, nhận định: “Dù lợi thế sân nhà nhưng doanh nghiệp (DN) trong nước dễ thất thế trước các thương hiệu ngoại bởi đa số các nhà sản xuất nội chưa có chiến lược bài bản trong một sân chơi lớn. DN nội địa còn đánh giá sai nhu cầu và thị hiếu người tiêu dùng trong nước. Qua việc người Việt sẵn sàng trả số tiền cao hơn để mua sản phẩm cùng loại của Nhật, Hàn, Thái cho thấy các nhà sản xuất nội luôn đi sau xu hướng tiêu dùng. Chúng ta luôn ở tâm thế làm hàng giá rẻ, phục vụ một thị trường dễ dãi, trong khi những người tiêu dùng của chúng ta đang ngày càng “tinh” hơn, khó tính hơn, làm sao buộc họ đồng hành mãi với mình được. Theo tôi, điều này không mới nhưng phải nói lại, DN nội không chịu cải tiến chất lượng mẫu mã, sẽ tự đánh mất các lợi thế sẵn có của mình với người tiêu dùng trong nước. Thực tế, qua khảo sát của chúng tôi, người tiêu dùng Việt vẫn dành tình cảm cao với hàng Việt chất lượng”.

Ông Robert Trần cũng khuyến cáo một số lợi thế mà các tập đoàn nước ngoài khi vào VN thường chú trọng và cho rằng DN VN nên học hỏi. Đó là đưa hàng vào các kênh phân phối hiện đại, đánh mạnh vào sản phẩm an toàn sức khỏe – an toàn thực phẩm và liên tục thay đổi mẫu mã, tạo tâm lý sản phẩm luôn mới mẻ hiện đại…

Từ góc độ DN, ông Trịnh Chí Cường nhìn nhận: “Nhiều DN trong nước tâm huyết muốn đầu tư có sản phẩm riêng, cao cấp, đối trọng với hàng ngoại, thế nhưng đường đi không dài do vốn mỏng. Chính phủ cần có chính sách hỗ trợ đầu tư nghiên cứu cho DN, hỗ trợ lãi vay khoản nghiên cứu 0% hoặc mức lãi suất thấp nhất có thể”. Về việc này, theo ông Robert Trần: “Tại một số nước như Nhật Bản, DN vừa và nhỏ nếu có đề án nghiên cứu tốt, chính phủ sẽ tài trợ 100% tiền để DN nghiên cứu, mức tài trợ cho đối tượng DN vừa và nhỏ có thể lên đến 1 triệu USD, với cam kết làm ra sản phẩm tốt nhất, phục vụ thị trường nội địa và nhắm đến xuất khẩu. Tuy nhiên, theo tôi, DN nên tự thân trước, hỗ trợ về phía Chính phủ chỉ phần chính sách. DN không nên ngồi chờ Chính phủ nữa, bởi hơn ai hết, DN biết rõ thị trường, khách hàng của mình thế nào”, ông Robert Trần nói.

Nguyên Nga

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s