Chào các bạn,
Trống cơm là một bài dân ca quan họ nổi tiếng thường được hát và múa theo trong các dịp lễ hội ở khắp Việt Nam.
Trống cơm cũng là một loại trống có thân ống, căng da ở hai đầu, hơi múp, lúc đánh vang lên những tiếng trong tiếng đục rất hay và cũng rất hài hòa. Đó là một thứ trống mình dài và nhỏ, một loại trống Việt Nam hoàn toàn từ hình dáng, âm thanh cho đến cách biểu diễn.
Mình không biết có phải câu chuyện về sự ra đời của Trống cơm đã tạo nên bài dân ca Trống cơm hay không, hay ngược lại. Mà mình thấy dân ca Việt sao mà bay bướm, ngọt lịm, sao mà ý tứ thẳm sâu đến thế.. Vừa là hát đùa cho vui, vừa là lời gợi nhắc nhẹ nhàng, về một mối tình mặn nồng, kín đáo…
Tục truyền về bài Trống cơm – dân ca Bắc Bộ
Không ai biết trống cơm ra đời từ lúc nào. Chỉ biết các cụ ta thường dùng nó trong những dịp tế lễ thần thánh, những buổi hát chèo. Nhất là trong việc đưa ma.
Tục truyền rằng: Ngày xưa có một nho sinh rất nghèo, thi mãi không đỗ, túng cùng phải đi xin ăn. Hằng ngày, khi sang ngang nhà của một phú hộ thì có một cô bé ở chực sẵn đem cho cơm trắng canh ngon. Công việc đó cứ theo thời gian trôi qua một cách đều đặn.
Suốt năm trời như thế, chàng nho sinh vô cùng cảm động nhưng không khỏi ngượng ngùng. Một hôm, chàng tỏ lời cám ơn cô bé và không nhận lãnh của cho nữa. Chàng lại từ giã, đi sang ở làng khác kiếm ăn. Cô bé thực thà cho biết việc làm của cô là vâng theo lời dạy của cô Hai, con gái của chủ nhà mà thôi. Ơn đó là ơn của cô chủ.
Chàng cảm động, yêu cầu xin gặp mặt cô chủ để tỏ lời cám ơn và từ giã. Cô bé ở hẹn lại hôm sau, để xem cô chủ có bằng lòng không, rồi sẽ cho biết. Nếu cô chủ bằng lòng cho gặp mặt thì chàng cứ chờ tại chỗ này.
Hôm sau, chàng vừa đến thì đã gặp ngay cô chủ nhà đứng đợi. Nàng rất đẹp. Chàng nho sinh cúi đầu, chấp tay xá nhưng nàng khoát tay vội nói:
– Tôi đã hiểu ý chàng muốn nói gì rồi. Tôi ở đây lâu rất bất tiện, mà chàng cũng không cần phải nói ân nghĩa gì. Sở dĩ, tôi giúp chàng vì biết chàng lỡ vận và cảm thương người trong bước đường cùng mới ra nông nỗi, không lẽ chí của người con trai chịu cùng nhụt như vậy mãi sao?
Đoạn, nàng trao cho chàng một cái bọc bằng giấy, nói tiếp:
– Nay chàng từ giã đi, tôi xin tặng một số bạc và một cây thoa vàng để chàng tìm cách lập nghiệp. Một ngày nào thành đạt, chàng sẽ trở về quê. Chừng ấy…
Nàng bỏ lửng lời nói, lại quày quả thoăn thoắt đi.
Chàng nho sinh vô cùng cảm động.
Theo lời người ngọc dặn dò, chàng cần phải tạo lấy một sự nghiệp, nhưng sự nghiệp gì? Chàng không duyên số với đường công hầu danh tướng thì chàng phải chuyển sang nghê khác. Bất cứ nghề gì cũng tốt đẹp cả miễn đừng làm điều gì phi nghĩa. Thế là chàng đeo đuổi môn âm nhạc, một nghệ thuật trong 7 nghệ thuật.
Thời gian 3 năm, chàng đã thành tài và lãnh đạo một giáo phường. Chàng hớn hở, vui tươi vội quay về quê xưa mong gặp mặt người ân nhân yêu quý. Nhưng thảm thay, chàng vừa đặt chân về nhà nàng, thì gia đình nàng đương làm đám táng cho nàng. Nàng vừa chết trong một cơn bạo bịnh!
Chàng nhạc sĩ tài hoa vô cùng đau đớn. Chàng muốn đưa đám táng cho nàng. Chàng muốn khóc kể nàng. Chàng muốn để tang cho nàng. Nhưng phải làm sao để mọi người đừng biết việc làm của chàng đối với con người đã khuất?
Chàng liền xin cha nàng cho chàng đem phường nhạc của chàng đến để đưa vong linh người chết. Chàng sáng tạo một cái trống nhỏ dài, hai mặt trống có đính hai nắm cơm nhỏ, để nhắc lại kỷ niệm sâu xa cao đẹp là ngày xưa, nàng đã cho cơm chàng ăn. Sợi dây trống đeo lên cổ bằng vải trắng là chàng để tang nàng.
Lúc đưa đám chàng mang trống cơm lên cổ, để trống nằm ngang trước bụng, vận dụng mười ngón tay vỗ trên mặt trống, phát thành tiếng kêu bi ai, tha thiết:
– “Tình tang, tang tình! Tình tang, tang tình!…”
Đó là tiếng khóc kể kín đáo của chàng đối với người yêu có một tâm tình cao thượng, thanh khiết. Đó là tiếng nức nở ở cõi lòng của một nghệ sĩ đối với mối tình đầu đã tan vỡ, mà chàng chỉ còn mượn lấy âm thanh của “Trống cơm” để tiễn vong linh nàng.
Tục truyền là như thế.
Lời bài hát:
-
Trống cơm
Tình bằng có cái trống cơm
Khen ai khéo vỗ
Ố mấy bông mà nên bông
Ố mấy bông mà nên bông
Một đàn tang tình con xít
Một đàn tang tình con xít
Ố mấy lội, lội, lội sông
Ố mấy đi tìm, em nhớ thương ai
Đôi con mắt ố mấy lim dim
Đôi con mắt ố mấy lim dim
Một bầy tang tình con nhện
Ô ố ô ô mấy giăng tơ
Giăng tơ ô mấy đi tìm, em nhớ thương ai
Duyên nợ khách tang bồng
Duyên nợ khách tang bồng.
Mời các bạn cùng nghe nhé:
Trống cơm dân ca Bắc Bộ
Đồ Rê Mí 2007: Trống cơm (AC&M – Bảo Trâm)
Đồ rê mí 2012 – Chung kết – Trống cơm (Nhật Tiến)
Trống Cơm – DJ Daniel Mastro [DJ.LAK.VN]
Bản remix ca khúc Trống Cơm và tập hợp nhiều thể loại dân ca khác của Việt Nam, được đặt tên là Welcome to Vietnam, thuộc thể loại world music kết hợp với nhạc điện tử, với tiếng đàn bầu của nghệ sĩ khiếm thị Hà Chương. Đây là một clip nhằm hưởng ứng 40 năm kỷ niệm ngoại giao Anh – Việt.
Trống cơm – Sáo trúc
Trống cơm – Sáo trúc NSUT Tiến Vượng
SVIETNAM – Tập 407: Tìm hiểu về sự tích chiếc trống cơm tại làng Đọi Tam, Đọi Sơn, Hà Nam với cách làm truyền thống..
Đọt Chuối Non 
cho hoi bai hat ngau hung song honh co phai nhac dan ca khong a
LikeLike
Cám ơn Thu Hương đã giới thiệu bài hát do ca sĩ Hồng Nhung thể hiện.
Rất hay, rất ấn tượng. 🙂
Lần đầu tiên anh được thưởng thức một tác phẩm nghệ thuật độc đáo.
Việt Nam thật đáng yêu qua những bài hát được dàn dựng như này.
Cám ơn Thu Hương lần nữa nhé. 🙂
anh Thắng 🙂
LikeLike
Hi cả nhà,
Em cám ơn chị Queen, chị Hường, anh Thắng, chị Hoa Hồng và cả nhà. Em thấy cả nhà vui, em cũng vui theo. 🙂
Cám ơn chị Queen và anh Thắng đặt câu hỏi và tìm hiểu về con xít, để em hiểu thêm bài hát này.
Mời cả nhà nghe bài “Ngẫu hứng sông hồng” có hình ảnh con xít.
LikeLike
Chào Thu Hương và Queen,
Thu Hương gợi cho chị nhớ năm 1994, lần đầu tiên được đi ra nước ngoài, cả đoàn Việt Nam đã hát bài hát này vào 1 tối vui gặp mặt mấy đoàn quốc tế, các đoàn nước khác vỗ tay theo nhịp bài hát, vui lắm.
Cám ơn Hương đã gợi lại kỷ niệm và chị biết thêm về ý nghĩa bài hát.
Queen à, em nhớ thương ai? cứ nhớ thương đi? ĐCN này? 🙂
Vui theo nhịp bài hát đi Hương, Queen và Thắng nhé.
Cám ơn em Thu Hương !
LikeLike
Hi chị Queen.
Hình ảnh con Xít còn xuất hiện trong bài hát “Ngẫu hứng sông hồng”:
Tôi ôm con sáo bé bỏng của tôi
Lang thang theo cha dọc bờ sông trắng xóa
Một ngày mùa thu đưa cha qua sông
Một ngày dòng sông đầy nắng và gió…
Con sáo sang sông bạt gió
Con xít thương ai lội sông
Lội sông tìm ai?
Chị Hai thương ai ra đứng đầu đình
Chị Hai nghèo, chị Hai buồn, chị Hai cô đơn, chị Hai khóc
Chàng Trương Chi đi đâu bỏ lại dạ sầu cho em
Bỏ lại dòng sông đầy gió…
Con sáo sang sông bạt gió
Con xít thương ai lội sông
Lội sông tìm ai?
Thương nhau quấn quít lá trầu cau
Yêu nhau hóa đá chờ nhau.
Thương cả nhịp cầu, cầu qua sông
Thương cả mối sầu, sầu thương em
Thương cha con sáo thủy chung cùng mẹ
Thương anh con sáo đứt ruột chờ mong của mẹ
Thương con, mẹ đưa qua sông
Hồng Hà mùa thu
Hà Nội mùa thu…
Em cũng đi hỏi anh gu-gồ thì hình như con xít là tên gọi con chim chích (hihi, em không rõ có phải là chích choè không nữa).
Nhưng qua phân tích của chị và qua lời 2 bài hát thì em đoán là các cụ ngày xưa muốn ví hình ảnh con xít lội sông tìm ai giống như là hình ảnh các cô gái mới lớn, còn rất ngây thơ và rất dễ tìm theo tiếng hát của các chàng Chương Tri và rất dễ si mê các anh chàng này.
Em Thắng.
LikeLike
Em đây chị ơi,
Em của chị thỉnh thoảng ngồi nhìn cả nhà nói rồi tủm tỉm cười, hổng biết nói chi cả.
Bữa ni em thành “người Việt trầm lặng” rồi. 😀
Ơ mà rứa hổng được chị nhỉ! 😀
LikeLike
Ui em Thu Hường ơi! chẳng phải hay ho, tâm hồn văn thơ gì đâu. Tất cả là nhờ anh yêu gu gồ đó hihi.
Chị Hoa Hồng và em Thu Hương đi đâu mà mấy bửa nay kg thấy nhỉ? Bùn quá.
LikeLike
Cảm ơn em Thu Hương, bây giờ chị mới biết tích truyện của bài Trống cơm, thật là cảm động, biết câu chuyện rồi nghe lại bài hát mới thấy sự tha thiết kín đáo.
Chị Queen comment hay quá, chị thật có tâm hồn văn thơ 🙂
LikeLike
Xin chào em Thu Hương!
Vẫn có nhiều người quan tâm đến cái ẩn ý nữa khóc nữa cười của bài Trống cơm em nhỉ.
“Tình bằng có cái trống cơm khen ai khéo vỗ ấy mấy bông nên bông, ấy mấy bông nên bông”
Đó tưởng như là mô tả cảnh đánh trống ở một làng quê Việt nam nào, nhưng ta hãy nhắm mắt lại đừng nhìn mà nghe và nghĩ kỹ thêm:
– Cái trống gì nho nhỏ mà người vỗ vào thì “bông nên bông”?
– Cái thú chơi gì lạ kỳ… cái kiểu khen gì lạ kỳ (khen hay giễu khó biết!)… gọi là chơi trống có được không nhỉ. Có cô bé nào mới lớn đừng có ngây thơ mà ra đình làng xem mấy anh chơi trống mà có ngày “bông nên bông” đấy!
Thế rồi đang từ chơi trống, vác trống… mấy con Xít kia mò mẫm đi đâu? lội sông đi đâu? tìm ai mà phải vất vả thế, mò mẫm thế? Hay là đi tìm cái kẻ ham chơi trống, nhưng giỏi quất ngựa truy phong? Thôi thì cứ tìm đi, tìm đi cho thỏa nỗi “nhớ thương ai”, em đáng thương ạ!
“Tình bằng ấy là con nhện, ố ô,… ố mấy chăng tơ… chăng tơ ấy mấy đi tìm em nhớ thương ai”
Cái hình tượng con nhện chăng tơ thật quá đắt, các cụ quá giỏi, quá tinh tế. Cái chữ tình đúng là như cái lưới nhện, vừa dính, vừa rắc rối. Cái tơ nhện giăng ra trói bắt con ruồi, nhưng có ai đã từng lặng ngắm cái tơ nhện mong manh trơ trọi trong không trung trước gió, chắc không khỏi cảm thấy có chút cám cảnh…
Cả làn điệu dân ca chốt lại có mấy câu thôi “duyên nợ khách tang bồng”. Đó là cái duyên nợ gì mà đọc lên như thấy phù vân, ảo huyễn của cuộc đời. Dân ca Việt bay bướm, làn điệu ngọt lịm mà ý tứ thẳm sâu. Vừa là hát đùa cho vui, vừa là lời nhắc khéo nhẹ nhàng, nhưng để lại sau một câu ca bay đi là cả nỗi suy tư”.
y nghĩa của làn điệu dân ca này nghe mập mờ quá. Hiện tại chị Quèn và đám bạn gà vịt vẫn cãi nhau om xòm chưa phân thắng bại từ “con Xít”. Đầu tiên thì nghĩ là con nít sau tìm hiểu, sưu tầm ý nghĩa bài dân ca thì cãi nhau không phải là con nít, thế con Xít là con gì? Chắc là đám thanh niên mới lớn đang tập tễnh…..
LikeLike