Chào các bạn,

Hôm nay chúng ta hãy triết lý một chút về vài câu hỏi thỉnh thoảng ai trong chúng ta cũng có: Khổ đau từ đâu đến? Tội lỗi từ đâu đến? Hạnh phúc là gì?

Và mình sẽ khởi đầu với triết lý Thiên chúa giáo [Do Thái giáo, Kitô giáo (gồm Công giáo, Chính thống giáo, và Tin lành) và Hồi giáo], rất giản dị và dễ hiểu. Rồi mình sẽ lồng nó vào triết lý Phật giáo, vì tư tưởng Phật giáo nhiều logic và trừu tượng hơn.

Đây là câu chuyện về Vườn Địa Đàng (Eden), nằm trong quyển Sáng Thế Ký (Genesis) là cuốn sách đầu tiên của Thánh Kinh, và do đó là nền tảng triết lý của Thiên chúa giáo.

Chương 2 – Sáng Thế Ký nói Chúa dựng nên vườn Địa Đàng:

Ngày ĐỨC CHÚA là Thiên Chúa làm ra đất và trời, chưa có bụi cây ngoài đồng nào trên mặt đất, chưa có đám cỏ ngoài đồng nào mọc lên, vì ĐỨC CHÚA là Thiên Chúa chưa cho mưa xuống đất và không có người để canh tác đất đai. Nhưng có một dòng nước từ đất trào lên và tưới khắp mặt đất. ĐỨC CHÚA là Thiên Chúa lấy bụi từ đất nặn ra con người, thổi sinh khí vào lỗ mũi, và con người trở nên một sinh vật. Rồi ĐỨC CHÚA là Thiên Chúa trồng một vườn cây ở Ê-đen, về phía đông, và đặt vào đó con người do chính mình nặn ra. ĐỨC CHÚA là Thiên Chúa khiến từ đất mọc lên đủ mọi thứ cây trông thì đẹp, ăn thì ngon, với cây trường sinh ở giữa vườn, và cây cho biết điều thiện điều ác . Một con sông từ Ê-đen chảy ra tưới khu vườn, và từ đó chia thành bốn nhánh… ĐỨC CHÚA là Thiên Chúa đem con người đặt vào vườn Ê-đen, để cày cấy và canh giữ đất đai. ĐỨC CHÚA là Thiên Chúa truyền lệnh cho con người rằng: “Hết mọi trái cây trong vườn, ngươi cứ ăn; nhưng trái của cây cho biết điều thiện điều ác, thì ngươi không được ăn, vì ngày nào ngươi ăn, chắc chắn ngươi sẽ phải chết.” Genesis 2:5-17

Tức là vào thưở ban đầu, con người rất trong sáng ngây thơ, không biết điều thiện điều ác, sống trong Vườn Địa Đàng rất thoải mái.

Đây là trạng thái của có lẽ là đại đa số loài vật. Không hề biết thiện ác, chỉ sống tự nhiên theo bản năng bẩm sinh, đói thì ăn, khát thì uống.

Và trong giai đoạn này, có lẽ mọi sinh vật đều biết ĐAU nhưng không biết KHỔ. Gặp lửa phỏng thì đau, gặp con vật khác tấn công thì biết đau, và có lẽ là biết sợ vì bản năng sinh tồn tự nhiên… nhưng có lẽ không KHỔ, vì khổ là một hiện tượng tâm lý, chỉ xảy ra khi não bộ biết tư duy về một hiện tượng—như là sự chết—và tư duy đó tạo ra những bức xúc khổ đau trong tâm thức.

Tức là, đây là giai đoạn đầu của con người, sống tự nhiên ngây thơ không khác gì loài vật.

Nhưng rồi Adam và Eve ăn trái cấm, tức là trái của cây cho biết điều thiện và điều ác:

Bà liền hái trái cây mà ăn, rồi đưa cho cả chồng đang ở đó với mình; ông cũng ăn. Bấy giờ mắt hai người mở ra, và họ thấy mình trần truồng: họ mới kết lá vả làm khố che thân. Nghe thấy tiếng ĐỨC CHÚA là Thiên Chúa đi dạo trong vườn lúc gió thổi trong ngày, con người và vợ mình trốn vào giữa cây cối trong vườn, để khỏi giáp mặt ĐỨC CHÚA là Thiên Chúa. ĐỨC CHÚA là Thiên Chúa gọi con người và hỏi: “Ngươi ở đâu? ” Con người thưa: “Con nghe thấy tiếng Ngài trong vườn, con sợ hãi vì con trần truồng, nên con lẩn trốn.” ĐỨC CHÚA là Thiên Chúa hỏi: “Ai đã cho ngươi biết là ngươi trần truồng? Có phải ngươi đã ăn trái cây mà Ta đã cấm ngươi ăn không? ” Genesis 3:6-11

Ăn trái cấm xong thì Adam và Eve biết được là mình trần truồng. Đây là giai đoạn mà các triết gia và tâm lý gia gọi là “reflection of the self” – phản ánh tư duy về chính mình. Đây là điểm được xem là bước đầu tiên phân biệt loài người và loài vật. Trước đó, mọi con vật đều không thấy có sự khác biệt và tách biệt giữa mình và thế giới chung quanh. Nhưng khi não bộ đã có self-reflection, thì sinh vật đó [con người] bắt đầu biết đến “tôi” và “thế giới quanh tôi” như là hai điều tách biệt nhau, và biết tư duy về “tôi”.

Khi bắt đầu biết tư duy về “tôi” như thế thì sẽ biết là tôi trần truồng, biết xấu hổ, và từ từ biết được cái gì nên làm—như là áo quần che thân—và cái gì không nên làm—như là không nên trần truồng trước mặt người khác. Tức là, con người bắt đầu biết thiện ác, hay nói đúng ra là con người, trong nhiều trường hợp, bắt đầu tạo ra thiện ác, chỉ định cái gì là thiện và cái gì là ác.

Và con người bị đuổi ra khỏi Vườn Địa Đàng–tức là bắt đầu mất hạnh phúc–và bắt đầu cuộc sống khổ cực từ đó.

Hai giai đoạn này đều hoàn toàn giống với Phật triết, chỉ khác về ngôn ngữ mà nội dung thì như nhau. Phật triết nói rằng tâm của ta nguyên thủy là tinh tuyền, là tâm bình đẳng, tâm không phân biệt. Tức là tâm nguyên thủy của ta không phân biệt thiện ác, không phân biệt ta với thế giới– tất cả mọi thứ, ta và thế giới, ta với mọi người, đều là một.

Và si mê làm cho tâm ta thành tâm phân biệt—phân biệt ta với người khác, phân biệt ta với thế giới, phân biệt thiện với ác… từ đó mà sinh ra đủ mọi tranh chấp mâu thuẫn và… đau khổ.

Si mê từ đâu mà ra?

Nhà Phật thì nói si mê là từ ham muốn (“ái”). Vì ham muốn nên ta “nắm giữ” (“thủ”, hay “chấp”) và từ đó mà sinh si mê, làm cho ta nhìn chính ta với thế giới như là những mảnh vụn đối chỏi nhau.

Thiên chúa gia thì không dùng chữ “si mê”, nhưng câu chuyện thì cũng cho thấy nguyên nhân của đau khổ là là ham muốn và si mê của con người: Adam và Eva ăn trái cấm vì nghe lời con rắn dụ dỗ: “Ngày nào ông bà ăn trái cây đó, mắt ông bà sẽ mở ra, và ông bà sẽ nên như những vị thần biết điều thiện điều ác.” Genesis 3:5. Tức là cũng là ham muốn trí tuệ–biết thiện ác– và quyền lực—được thông thái bằng Chúa– cho nên cãi lời Chúa, và đương nhiên đó là si mê và là kiêu căng.

Nguồn gốc của hạnh phúc, và khổ đau là như thế.

Thiên chúa gia (Do thái giáo, Kitô giáo, Hồi giáo) nói con người sẽ có hạnh phúc lại nếu con người, đã bị tống khứ ra khỏi Vườn Địa Đàng, nối kết lại được với Chúa như thời khởi thủy.

Và Kitô giáo (Công giáo, Chính thống giáo và Tin lành) nói con người nối kết lại với Chúa qua việc Chúa Giêsu xuống thế làm người và chịu chết để chuộc tội cho con người, vì con người quá tội lỗi chẳng thể nào tự mình mà nối kết lại được với Chúa.

Và nối kết lại qua Chúa Giêsu là (1) yêu Chúa và (2) yêu người vô điều kiện, yêu cả kẻ thù. Tức là trở lại tâm không phân biệt của thời khởi thủy.

Nhà Phật gọi sự trở lại tâm không phân biệt đó là Tâm Không—thấy được mình và tất cả mọi sự đều là Không (Bát Nhã Tâm Kinh).

Và khi ta trở lại được Tâm không phân biệt như thế, ta có được hạnh phúc mà con người đã có từ nguyên thủy.

Chúc các bạn một ngày hạnh phúc.

Mến,

Hoành

© copyright 2012
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com