Ở Mỹ, khi phỏng vấn xin việc, thái độ tích cực mà người Mỹ gọi là positive thinking có thể quyết định đến 70% thành công, còn lại mới là các kỹ năng khác. Người tích cực (positive person) thường giao tiếp tốt, làm việc theo nhóm tốt, hoà hợp tốt, tự tin, năng nổ… Người tiêu cực (negative person) sẽ bị gạt bỏ ngay sau vài phút phỏng vấn. Vì chỉ cần một người tiêu cực thì đội ngũ sớm muộn gì cũng bị phá vỡ.

Còn chúng ta, cứ kiểm tra lại sẽ thấy thường ngày ta có những suy nghĩ rất tiêu cực:

– Việt Nam lúc này xuất khẩu tôm sang Nhật nhiều lắm.
– Xời, chỉ được ba bữa là Nhật nó trả về vì thiếu vệ sinh thôi.

Hay:

– Nhỏ A, hôm nay mặc cái áo đẹp quá hả ?
– Xì, đẹp trong tâm hồn mới đáng kể chứ bề ngoài thì ăn thua gì !

Tất cả các câu đáp trên đều là cách nói, cách suy nghĩ tiêu cực. Không ai nói đó là cách nói sai. Nhưng ở đời thường có hai loại người: thành công và thất bại, lạc quan và bi quan, tích cực và tiêu cực. Vấn đề là ta chọn cách nói, cách nghĩ nào, thế thôi.

“Tất cả bóng tối của thế gian cũng không che được ánh sáng của một que diêm”

Người tích cực luôn thấy cái hay, cái tốt, cái đẹp trong sự việc và ở người khác. Người tiêu cực luôn chú trọng đến khuyết điểm của người khác và luôn lo lắng người khác không tôn trọng, nể nang mình.

Người tiêu cực không bao giờ phục ai vì thấy ai cũng kém. Người tích cực thấy ai cũng phục vì thấy cũng có một cái gì đó mà mình phải học hỏi.

Người tiêu cực thường tự ti và tự tôn cùng một lúc. Người tích cực thì thường tự tin và khiêm tốn cùng một lúc.

Người tiêu cực không bao giờ dám hỏi han điều gì vì sợ người khác nghĩ là mình dốt, mà nếu có hỏi thì chỉ hỏi để tấn công. Người tích cực luôn luôn hỏi chi tiết vì thực tâm muốn học hỏi.

Người tiêu cực khi gặp khó khăn thường cho là tại số mình đen, trời thiếu công bằng. Người tích cực thì cho đây là thử thách khả năng chịu đựng và giải quyết của mình.

Người tiêu cực buồn bã và ghen tức khi người khác thành công. Người tích cực vui vẻ khi thấy người khác thành công và sẽ hỏi thăm để học thêm được một tí bí mật thành công.

Người tiêu cực hay phê phán chê bai, cằn nhằn và than vãn. Người tích cực thì chủ trương giải quyết vấn đề.

Người tiêu cực luôn làm người khác bực mình, xuống tinh thần. Họ không làm ai vui, không thuyết phục được ai. Người tích cực luôn làm người khác lên tinh thần, làm mọi người trở lên hăng hái vì vậy tính thuyết phục rất cao.

Người tiêu cực hay tự kiêu, tự mãn và thụ động. Người tích cực luôn phấn đấu vì đời là một cuộc đấu tranh như “Ông già và biển cả” của Hemingway, phấn đấu không vì lợi lộc, nhưng chỉ vì việc của ông là đánh cá, bản tính con người là hoạt động. Người không hoạt động là người chết.

Người tiêu cực không ở trong team (đội ngũ) nào được cả. Họ sẽ làm đổ vỡ bất cứ đội ngũ nào mà họ ở trong đó.

Về lâu dài, người tích cực luôn luôn thành công và người tiêu cực luôn luôn thất bại.

Tiêu cực dễ lây lan, tích cực cũng dễ lây lan. Nhưng tích cực lây mạnh hơn tiêu cực vì “tất cả bóng tối của thế gian cũng không che được bóng tối của một que diêm”.

Nửa ly bước có thể nói là đầy nửa ly, có thể nói là cạn nửa ly. Đằng nào cũng đúng. Đây là vấn đề của riêng mỗi người. Vậy mà đó cũng là vấn đề chung của một quốc gia. Người tích cực luôn thấy ly nước đầy một nửa. Đất nước nào có nhiều công dân suy nghĩ tiêu cực sẽ nghèo đói. Một đất nước có nhiều công dân tích cực, một nền văn hoá tích cực, sẽ trở thành cường thịnh cho dù hiện nay còn nghèo.

Đâu là sức mạnh của Việt Nam?

Khi nói đến điểm yếu và điểm mạnh, thường ta hay phạm một sai lầm rất lớn là coi những gì mình đang có là yếu tố quyết định mọi vấn đề. Thí dụ, so sánh giữa hai học sinh về những vốn liếng mà họ có. Học sinh A thông minh trung bình, bố mẹ khá giả, ở thành phố, học một trường nổi tiếng. Học sinh B thông minh cũng trung bình nhưng bố mẹ nghèo, đi học ở trường quê. Rõ ràng vốn liếng của A lớn hơn B. Nhưng nếu kết luận rằng sau này sẽ khá hơn B thì chẳng có gì bảo đảm cả. B sau này khá hơn A là chuyện khá thông thường.

Vì vậy, khi hỏi Việt Nam có gì mạnh và có gì yếu , ta không nên nghĩ rằng tương lai của Việt Nam sau này lệ thuộc vào cái gì Việt Nam đang có.

Nói đến hoạt động kinh tế người ta thường nhắc đến ba yếu tố: tư bản (tiền), tài nguyên thiên nhiên và lao động. Tư bản thì chúng ta không có nhiều. Thiên nhiên và tài nguyên thì trung bình, không có gì xuất sắc nhưng cũng không đến nỗi quá nghèo. Hai yếu tố này thì chúng ta không chủ động được. Tài nguyên thì trời cho sao chịu vậy, chúng ta chỉ còn cách đừng phá hoại môi trường thôi. Còn tư bản thì cũng thế, không có tiền là không có tiền. Không thay đổi được gì mấy. Nhưng nhân lực là yếu tố ta có thể chủ động được 100%. Một con người sinh ra không có kiến thức gì vẫn có thể được đầu tư học hỏi để tiến mãi không ngừng. Giá trị lao động của thế giới đang lên rất cao, mà tiềm năng lao động của Việt nam lại cực kỳ lớn. Đó chính là điểm thuận lợi đầu tiên để gia tăng sức mạnh của Việt Nam trên thị trường thế giới.

“Ta có gì ?” hay “Ta làm gì ?”

Cuộc đời A và B chỉ lệ thuộc một chút vào vốn liếng ban đầu, nhưng lệ thuộc rất nhiều vào ý chí và khả năng của mỗi người trong việc quản lý đời mình. Tương lai Việt Nam cũng tương tự như vậy. Khả năng quản lý của con người vẫn là yếu tố quan trọng nhất trong sự phát triển, và “Ta có gì” thực ra không quan trọng bằng “Ta làm gì ?”.

Sức mạnh đoàn kết của Việt Nam rất lớn, vì thế chúng ta luôn muốn mọi người làm, suy nghĩ, ăn nói cùng một cách. Chính vì vậy mà thành ra bảo thủ, thiếu sáng tạo, cứng nhắc và chậm chạp.

Để phát triển đất nước chúng ta cần chú trọng đến sự sáng tạo cá nhân. Vì cá nhân sáng tạo thì quốc gia mới sáng tạo.

Với giới trẻ, trước hết chúng ta hãy phát triển kỹ năng phân tích (analytical skills), kỹ năng đặt câu hỏi. Nếu muốn học được kỹ năng này thì cứ nói chuyện với các em bé 5, 6 tuổi là học được ngay: “Cô ơi, sao đàn bà mặc áo dài mà đàn ông không mặc ?” “Tại sao con trâu có sừng mà con chó không có sừng ?”… Đó chính là analytical skills (mà người Mỹ nổi tiếng số một trên thế giới). Nếu trong đời sống hàng ngày ta thường xuyên sử dụng kỹ năng này, khuyến khích sinh viên học sinh chú tâm vào khả năng phân tích, đặt câu hỏi thì tiến trình sáng tạo của cả nước sẽ gia tăng.

Thứ hai, khi có người thiết kế được một kiểu áo chưa ai thấy, hãy phản ứng “Ồ, lạ quá ha, sao bạn không tung ra thị trường cho mọi người thấy với” thay vì “Trời, kiểu này kỳ cục quá, chắc không ai dám mặc đâu !”

Thái độ tích cực với cái mới là thái độ cực kỳ cần thiết cho một môi trường sáng tạo. Tất cả các chính sách lớn lao sẽ chẳng có hiệu quả gì nếu một quốc gia có nhiều người tiêu cực hơn là tích cực. Chỉ có người positive mới thành công. Và tương lai Việt Nam phụ thuộc nhiều vào việc giới trẻ Việt Nam có sáng tạo hay không. Vấn đề cốt yếu này lại chẳng có chính sách nào lo được cả. Mỗi người chúng ta phải trở lên positive, rồi từ đó lây lan sang người khác. Hãy cười. Vì nụ cười mang đến năng lượng cho mình và cho người xung quanh. Hãy khen và khen thực tình. Bất kỳ ai và bất kỳ lúc nào cũng có cái gì đó hay và đẹp đẽ để mà khen thực tình. Nếu không phải buộc phê phán thì đừng phê phán. Nếu phê phán thì hãy kèm theo một đề nghị giải quyết.

Vấn đề không nằm ở chỗ “Việt Nam có gì ?” mà ở chỗ “Chúng ta làm gì cho Việt Nam”…

Chúc các bạn một ngày vui!

Mến,

Hoành

Chú thích: Bài này mình viết khoảng tháng 6 năm 2007, có lẽ cho tạp chí Nhà Quản Lý. Nay thấy có trên một số Websites trên Internet nên mình mang về post lại ở đây.

Chào các bạn,

Chúng ta có rất nhiều ước muốn, mong muốn, yêu cầu, đòi hỏi ở đời. Ta muốn có tiền, có công việc tốt. Ta muốn anh chàng này cùng phòng phải làm việc cách này và tác phong như thế này. Ta muốn cậu em phải thông thái và tử tế thế này. Ta muốn ông bố phải nói năng cách này. Ta muốn bà vợ phải nên như thế này. Ta muốn đường phố phải sạch thế này, xã hội phải tốt thế này, thế giới phải đáng yêu thế này… Và rất nhiều thứ ta muốn, ta không có được, thế là ta stress, ta giận dữ, ta trầm uất, ta chửi đời, ta bạo loạn…

Ước muốn của mình chính là sự khai phóng cái tôi của mình ra thế giới bên ngoài. Ước muốn của mình chính là mình, là động lực cho mình bước tới, và là bằng chứng của trái tim và sự sống của mình.

Nhưng đằng khác, ước muốn của mình cũng đâm từ mình ra ngoài như những thanh giáo nhọn, biến cái tôi của mình thành một trái cầu gai khổng lồ lăn trên đường phố, lăn đến đâu là gây thương tích cho người khác và, như thế là, cho chính mình, đến đó.

Thế thì làm sao ta vẫn giữ được ước muốn trong lòng nhưng không bị ước muốn của ta gây đau khổ cho ta và cho người khác?

Tiếng Anh có vài câu rất hay. Take it easy! Từ từ thoải mái thôi! Don’t be so hung up about it! Đừng có dính cứng vào đó! “Dính cứng, mắc cứng, hung up” ở đây có cùng nghĩa với từ “chấp” của nhà Phật. Đừng chấp vào đó. Đừng chấp trước. Đừng cố chấp. Hãy sống vô chấp.

Tức là, ước muốn thì vẫn ước muốn, nhưng cứ take it easy, cứ từ từ thoải mái thôi, đừng cố chấp, đừng đòi hỏi thế giới và người khác phải sống theo ý mình, bởi vì thế giới có lối sống của thế giới, người khác có lối sống của người khác, mình có ước muốn của mình…

Muốn thì nhiều, được thì ít, đó là lẽ đương nhiên.

Không có lý do gì ta phải stress vì có vài sự khác ý muốn mình. Ai trong chúng ta cũng muốn thế giới này là thiên đường, chẳng lý do gì phải stress khi thế giới là thế giới và không là thiên đường.

Phật gia thường nói “loại bỏ” ước muốn (ái dục) thì chấm dứt được vòng lẩn quẩn thập nhị nhân duyên, và có được niết bàn tĩnh lặng, hạnh phúc thật sự. Người ta thường hiểu lầm rằng “loại bỏ” là chấm dứt hết mọi ước muốn như xác chết. Nhưng “loại bỏ” đây có chỉ có nghĩa là loại bỏ các ước muốn mà mình thấy không cần cho mình—như ước muốn say mèn mỗi đêm—và những ước muốn tốt mình có thì mình cũng không stress nếu không đạt được. Các đại tăng và thiền sư vẫn thuyết giảng giáo pháp hàng ngày, thế không phải là vẫn có ước muốn mọi người thấu hiểu giáo pháp hơn sao? Nhưng các vị chân tu dù là vẫn thuyết giảng thì vẫn chẳng stress nếu giảng mà vô số người không nghe theo. Nói là việc của mình, nghe là việc của người. Sao lại stress?

Ước muốn là việc của mình. Rất nhiều điều ta muốn cũng không được, như là muốn người khác phải sống theo cách của mình, hay thế giới phải đẹp theo cách của mình. Số ước muốn còn lại có thể đạt được thì lại còn lệ thuộc nhiều yếu tố, như là thời gian (i.e., mình muốn có dư tiền ngay bây giờ nhưng có thể 5 năm nữa mới có), hay may mắn (i.e., muốn lấy chàng nhưng chàng tử nạn trong tai nạn lưu thông), hay khả năng của mình (i.e., nhiều khi mình đẩy dữ dội quá lại bị sức phản động chống lại, nhưng cứ thong thả đẩy nhè nhẹ từ từ thì mọi ngưòi chung quanh lại đâm ra vui vẻ và hoà ái cùng đẩy với mình)…

Dù gì đi nữa thì điểm chính của bài này là: Uớc muốn của ta là đời sống của ta, là hy vọng của ta, là động lực thúc đẩy ta tiến bước. Nhưng ước muốn của ta cũng rất có thể không đạt được hay chưa đạt được lúc này. Trong liên hệ giữa ta và mọi người và thế giới chung quanh, nếu ta quá cố chấp vào ước muốn của mình, ta trở thành nô lệ của ước muốn, ta không thể thoải mái take it easy được, thì ta sẽ tự gây stress và đau khổ cho chính mình và cho mọi người chung quanh.

Uớc muốn là một con dao hai lưỡi, rất hữu dụng cho đời sống, nhưng cũng có thể làm chảy máu mình.

Cái tôi có thể là trái cầu gai khổng lồ hay quá bóng bằng xốp mềm lăn trên đường phố.

Hãy kiên nhẫn một tí. Và vui vẻ yêu đời một tí.

Take it easy!

Hoành

© copyright 2009, TDH
Permitted for non-commercial use

Chào các bạn,

Mình mới về đến nhà hôm qua (thứ hai, 5 tháng 10, 2009). Đúng một tuần ở Hà Nội. Rất mệt vì jetlag, thời giờ đảo ngược, nóng, và làm việc mỗi ngày.

Đây là lần đầu tiên mình tham dự một đại hội của Mặt Trận Tổ Quốc nên mọi sự đều mới đối với mình, nhưng có lẽ đa số các bạn đã thấy trong TV vài lần rồi, cho nên chắc cũng chẳng lạ lùng gì. Phần lớn là nghi lễ, và các bài diễn văn cũng có tính cách nghi lễ, không sâu vào nội dung, ngoại trừ một vài bài như bài nói chuyện của phó thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng, giáo sư Phan Đình Diệu, và giáo sư Tương Lai.

Nghi lễ thì rất hay với các màn chiêng trống và múa rồng đầy tính dân tộc. Theo mình cảm nhận thì các nghi lễ có tính cách nghiêm trang nhưng gần gũi và không có tính cách quan liêu. (Tuy nhiên không biết các bạn xem TV thì có cùng cảm nhận không).

Mình tham dự Đại Hộị như là một hành vi tỏ tình anh em, cho nên không có gì đáng nói về việc mình tham dự.

Sau một tuần ở Hà Nội, mình có vài nhận xét sau, xin chia sẻ với các bạn.

1. Trừ lần đầu 1992 khi Việt Nam vẫn chưa thay đổi rất nhanh, từ 1993 đến 2006, lần nào về đến Việt Nam mình cũng cảm thấy sức sống mãnh liệt của mọi người như là điện chạy trên không trung, dày đặc đến nỗi như mình có thể với tay lên và sờ vào các dòng điện đó. Lần này về, mình không cảm thấy sức sống dữ dội đó. Hình như nguời ta có vẻ đằm hơn và chậm hơn trong nét mặt, ít lăng xăng trên đường, ít cười hơn, ít quanh cảnh xây dựng hơn… Nói chung là hình như có rất nhiều thay đổi li ti trong mọi người và trên đường phố, làm cho quanh cảnh không còn sức sống mãnh liệt mà mình cảm được trong những lần về trước đây. Mình nghĩ có thể đó là hậu quả của suy thoái kinh tế năm qua.

2. Trong nhà thì đẹp ngoài ngõ thì bẩn. Nhà nào vào cũng thấy đẹp đẻ mỹ thuật. Nhưng bước ra đến cổng, thì ngoài đường thường là đủ thứ rác rến bất trật tự. Đường xá quá nhiều bụi, và mưa một tí là nhiều nơi rất lầy lội. Rõ ràng là ý thức cộng đồng của chúng ta còn kém, quản lý và vệ sinh công còn rất kém. Mình nghĩ là có lẽ chính phủ phải quan tâm đến lãnh vực này, nhất là vấn đề xả rác và đổ rác bừa bãi, nếu không thì thành phố không đẹp được, và đời sống cũng xuống cấp.

3. Dân chẳng có vẻ gì là quan tâm đến nhà nước cả. Cũng như các câu trả lời về Nghiên Cứu Xã Hội trên Đọt Chuối Non cho thấy, phần đông chúng ta không biết tên đại biểu quốc hội của mình, hay tên của ba bộ trưởng lớn (ngoại giao, quốc phòng và giáo dục) của mình, đa số dân chúng rất thờ ơ với nhà nước và các hoạt động của nhà nước. Tại các công sở ở Hà Nội và trên đường phố có rất nhiều bảng hiệu đỏ rực về Đại Hội 7 của Mặt Trận Tổ Quốc. Tuy nhiên, TẤT CẢ mọi người mình gặp, từ các anh taxi đến các chị tiếp viên trong các nhà hàng, khi họ hỏi, “Anh ra đây công tác à?” (họ tưởng mình ở Sài Gòn ra), và mình trả lời “Tôi về đây dự Đại Hội 7 Mặt Trận Tổ Quốc”, thì mình luôn luôn được trả lời bằng một khuôn mặt không biểu lộ một nét gì cả–khuôn mặt say nothing—và im lặng. Chẳng một ai có phản ứng khác đi, như là, “Vậy à!” hay “Ờ, có bận không anh?” hay “Đại Hội có gì trong ấy?” Ngay cả một cái gật đầu cũng không. Chỉ là im lặng và một khuôn mặt “chẳng nói gì.” Cứ như là cuộc đối thoại đã chẳng bao giờ xảy ra, mình đã chẳng nói gì và họ đã chẳng nghe gì. Fascinating!

Nhà nước có một gánh nặng rất lớn để làm cho nhân dân quan tâm và chia sẻ các hoạt động của nhà nước. Dân mà thờ ơ đến thế thì rất khó để thành công trong các chính sách.

4. Trong Đại Hội và trên báo chí có nói đến vai trò của phản biện như là một khí cụ để xây dựng chính sách. Nhưng mọi người đểu loay hoay không chắc thế nào là phản biện xây dựng, thế nào là phản biện phá hoại, và phải quản lý phản biện thế nào. Cho nên đây là một vấn đề có ảnh hưởng lớn đến mức đóng góp của toàn dân vào việc quản lý quốc gia.

Mình có cảm tưởng mọi người, kể cả nhà nước, vẫn loay hoay trong việc quản lý thông tin trong kỹ nguyên thông tin này, và vẫn thường nghĩ đến cách hạn chế thông tin “xấu”, hơn là khuyến khích thông tin “tốt” đi ra để thông tin tốt thắng thông tin xấu trong dòng thông tin toàn cầu.

Đó là vài điểm chính mà mình nhận xét trong 7 ngày tại Hà Nội. Chia sẻ với các bạn. Dĩ nhiên là dù vấn đề gì chúng ta có, lớn hay nhỏ, cá nhân hay xã hội, nguồn gốc của giải pháp vẫn luôn luôn là tư duy tích cực.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành