Vấn đề được tôi quan tâm nhất trong khi làm thơ là cái đạo mà thuyền thơ chở. Thuyền thơ của mỗi thế hệ nhà thơ phải chở cái đạo của thời đại mình. Cái đạo nào? Cái đạo mà thời đại quan tâm nhất. Trong phạm vi một xứ xở thì đấy là cái đạo mà đồng bào xứ xở quan tâm. Cái đạo khái quát được xã hội mà lại rất riêng – riêng cho từng số phận con người. Nguyễn Du đã đau khổ với mình về thân phận con người. Chẳng lẽ chúng ta ngày nay lại không đau khổ về thân phận con người của thời đại chúng ta?  Xã hội thời Kiều có vấn đề của thời Kiều, xã hội thời ta có vấn đề của thời ta . Thời Kiều ở trong truyện Kiều, lẽ nào thời ta không hiện diện trong thơ ta?

Bạn đường thân yêu

Không người làm thơ nào lại không có những bạn đường thân yêu của mình. Người có  Puskin, người có Erenbua, người có Aragông, người có Lý Bạch, Đỗ Phủ. Tôi có nhiều người bạn, nhưng người bạn đường thân yêu nhất của tôi là Truyện Kiều.

Vì sao lại có sự lựa chọn lạ lùng ấy?

Continue reading Thủng thẳng với thơ… (phần 6) →

 

Con mắt nhìn là chiêu thức đầu tiên của người làm thơ! Có một con mắt nhìn đúng đắn tức là có một sự vô tận của nguồn suối tuôn chảy những dòng thơ hòa đồng giữa mạch đập trái tim ta với mạch đập trái tim đời.

Sự thực, nếu chỉ có nỗi thống khổ thì con người làm thể nào chịu đựng hết được những thống khổ ấy và không thể, dù khát vọng, làm được công việc sáng tạo của thi ca. Mỗi người cầm bút tìm cho mình một giải thoát nỗi thống khổ của mình, có người sung sướng với vài ba đồng tiền nhuận bút, có người hãnh diện vì cái tên, có người giải trí bằng sự thích sách… Còn tôi, tôi đã không sống thiếu tình yêu.

Kính chào sự nghèo đói và tình yêu!

…Những đề tài tưởng như là nóng bỏng nhất: Chiến tranh, xây dựng, luân lý, giáo huấn…Chẳng phải đều ra đời từ tình yêu và cái đói đó sao?

Nước nguồn mát trong

Nhiều bạn hỏi: Tôi đã bắt đầu công việc thơ ca như thế nào?

Câu hỏi tưởng như rất thường, bởi làm bất kỳ công việc gì cũng có sự bắt đầu, với thơ cũng có sự bắt đầu. Bắt đầu công việc thơ ca như thế nào ư? Tôi đã có hàng ngàn cái bắt đầu cho từng câu thơ và cái bắt đầu cho từng bài thơ nhưng để nói được một lời đích đáng thì thực lòng không sao nói được. Cũng như hàng ngày chúng ta ai cũng nói tiếng Việt Nam mà đã mấy người hiểu được qui luật của ngôn ngữ Việt Nam, công việc tầm nguyên chưa được bắt đầu, công việc làm từ điển chưa được chú trọng, ngay cả công việc từ đôi (chúng ta quen gọi là từ lấp láy) cũng đã chuẩn định nghĩa thế nào đâu. Rồi đây các qui luật của thơ dù người ta đã định nghĩa nhiều rồi, nhưng sẽ còn định nghĩa mãi, định nghĩa mãi. Sự bắt đầu công việc thơ ca ở mỗi người khác nhau, và đoan chắc không ở người nào giống người nào.

Continue reading Thủng thẳng với thơ… (phần 5) →

 

Xã hội con người ở dạng này hay dạng khác cũng chỉ mới thay được cái vỏ bên ngoài, chưa bao giờ thay đổi được cốt lõi của nó. Vì sự thay đổi luôn luôn là cải lương, những thành phần mới, vừa ở vị trí bạn con người đã mau chóng nhảy lên địa vị cai trị con người. Lòng tham của chúng là không cùng và thế là con người  lại lập lại mọi khổ đau. Khổ đau chỉ được thay đổi tên gọi, mầu sắc, và sự đốn mạt của nó là đau khổ mới bao giờ cũng mang những nhân danh rất hào nhoáng, những nhân danh hào nhoáng làm run động lòng người, nhưng…than ôi, cái mới còn tồi tệ hơn cái vừa bỏ đi. Do vậy phải động không ngừng, cách mạng không ngừng. Đó là qui luật mâu thuẫn của triết học và cũng chính là sứ mạng cao quí của thơ…

Chỉ còn rất ít thơ để lay thức trái tim con người. Thơ nói vào những nơi sâu kín nhất của trái tim cả niềm dũng cảm, niềm vui và những khốn cùng, tác dụng của thơ không nhỏ, bởi khi trí tuệ con người mơ hồ về những vô lý thì có một người, bằng một dẽ hiểu nhất nói lên những nghịch lý ấy, một công việc không tầm thường và không dễ dàng. Trước những phẫn nộ của cường quyền, hồi âm vô giá của thơ chính là sự đón chào của công chúng.

 

Khi ngôi sao rụng chín

Vòm trời như một cây cổ thụ, mà những ngôi sao là những trái quả. Chỉ có điều cây trời ra hoa quanh năm và kết quả quanh năm, mỗi một quả sao khi chín rụng xuống lại nở sinh ra những cây non khác và lại ra hoa kết quả. Sự sinh sôi là không ngừng nghỉ, là mãi mãi, biết đâu chẳng có một trời sao…Trên vòm trời có những ngôi sao sáng và có những ngôi sao mờ, sao sáng tức là quả đã gần ngày chín, còn sao mờ là quả đang xanh. Một đêm hè kia, khi ta ngước mắt lên nhìn vòm trời, thấy ngàn muôn sao, và bỗng, một ngôi to như quả bưởi trời rụng xuống. Sao băng hà, một sinh mệnh đã đi vào bất tử…

Continue reading Thủng thẳng với thơ… (phần 4) →

Chào các bạn,

Nói đến nhà thơ Lý Phương Liên là nói đến một hiện tượng kỳ thú trong làng thơ Việt hiện nay—một phong cách đặc thù chân chất phát xuất từ một con tim rất thật.  Có lẽ các bạn đã đọc tập thơ “Ca Bình Minh” của chị xuất bản cách đây không lâu và đã được giới thiệu trên diễn đàn ĐCN tháng Hai vừa qua cũng đồng ý với tôi về điều này.

Sau 40 năm gác bút chị Lý Phương Liên đã bắt đầu viết lại.  Rất hân hạnh cho tôi và ĐCN, tôi là người đầu tiên được chị chọn gửi tặng 5 bài thơ rất riêng tư kể từ khi gác bút.  Xin cảm ơn tấm duyên tao ngộ cùng chị.

5 bài thơ của chị hoài tưởng đến những thâm tình đã bước vào đời chị.  Những thâm tình mà có lẽ chị sẽ cưu mang đến hơi thở cuối đời.  Trong niềm hoài tưởng này chị đã làm cho tôi lắng lòng cùng chị trong Lời mùa đông năm Mão cho Khuê.

Ta ly quê mùa đông năm Mão (Ất)
Hà Nội rét ơi là mướt
Cha (anh) ngồi núi tiễn tiếng ừ
Mẹ (anh) chạy sông cắm sào bến khóc
…
Vẫn năm Mão (năm này Tân Mão)
Rét gì mướt thế Mão ơi
Ta đưa gái Út về Nơi (quê)
tuổi ngày mẹ đi bằng tuổi con về

Continue reading Hâm hâm hâm… hâm tình chưa nguội – Thơ Lý Phương Liên →

…thơ không thể dùng chiêu phát thanh, với thế độc tôn, độc quyền (trước 1975) để áp đặt, bắt buộc sư nghe nhìn của công chúng, rồi tạo ra một khuôn thơ, để bầy đàn đua nhau đúc thơ trong khuôn ấy mà lộng thơ, mà kiến tạo nghiệp thơ. Thơ ra rả phát thanh, thơ in trùng điệp sách giáo khoa, chiếm ngự toàn phần trang vàng báo chí cả nước. CâuThân ái chào các bạn! thực xứng đáng với cảnh ngộ thơ này, chào hoài chẳng thấy ai thưa, tội nghiệp mỏi mồm, gỗ tre vót hoài thì cũng chỉ là tăm sao thành kim khâu được.

Thân ái chào các bạn

Hồi ấy, trên dưới mười lăm tuổi đều được thổi lên thành “những anh hùng thời đại”, và lứa chúng tôi ai cũng đua tranh tu thân thành Paven Coóc sa ghin, Tôi không ngoại lệ. Chiến trường của chúng tôi là công trường làm đường Thanh Niên (Cổ Ngư) và công viên Bẩy Mẫu. Tự nhiên như thể sắp đặt của Càn Khôn, hòa trong dòng anh hùng thời đại ấy, tôi luôn được Hiệu đoàn trưởng giao nhiệm vụ ngồi trong lán phóng thanh và ngẫu hứng thơ về các kỷ lục của các Paven gánh đất, Paven đầy xe cút kít, Paven sắn mai cuốc xẻng mở đường. Và cũng tự nhiên như thế tôi thành Paven-thi sĩ trong mắt bạn bè tôi.

Continue reading Thủng thẳng với thơ… (Phần 2) →

 

Người con gái Thái thắt đáy lưng ong, dịu dàng đảm đang hiền thục, người con gái Thái

khâu vó thành hình chim công
Vá chài thành uốn lượn hình rồng
Đưa nhát kéo thành sao tua rua mọc

Ngồi xổm thêu thành hình chim phượng hoàng
Ngồi nghiêng quay sợi thành chùm hoa so se

Người con gái Thái mỗi bước xòe lúa giục trổ bông, nhen lửa mỗi bếp nhà sàn ấm áp. Người con gái Thái đằm thằm trong điệu khắp… Nhưng mỗi khi quân giặc hung hăng cướp phá bản mường, người con gái Thái dũng cảm đứng lên đánh giặc, được khắc họa đậm nét trong bài dân ca “Em là con gái Châu Yên” do Cầm Giang sưu tầm và dịch, như một biểu tượng về vẻ đẹp trong sáng rất đáng tự hào, rất dân tộc nhưng không kém phần hiện đại.

Continue reading Vẻ đẹp người con gái Thái qua một bài dân ca →

 

Tôi đã tin vào một ngày kia, mà hiện thực là bây giờ (những dòng này viết năm 1975), đất nước liền một giải Việt Nam, chiến tranh vĩnh hết, mọi nhân danh chiến tranh nhường chỗ cho nhân danh hòa bình, đen trắng lại sẽ phân minh. Tất sẽ không còn những vu khống yêu nước và bán nước, không còn những ngộ nhận giữa thơ và ngụy tạo thơ. Niềm tin ấy son sắt lòng tôi và tôi đi theo niềm tin ấy, không sợ cam go, không vướng muộn phiền.

Sáng,14/12/2010 bỗng tìm thấy trong thư viện gia đình cuốn chép tay viết năm 1975, có tựa đề Luận Văn Thứ Nhất, bèn lôi ra lau bụi,đọc và chép lại dưới đây, trước là lưu giữ, sau là một chia sẻ tham khảo với bạn đọc có nhu cầu…

 
1. Thơ sinh ra như thế nào ?

Với thơ, không thể có những lời dậy dỗ, những lời khuyên bảo và ngay cả những trò nhảm của kinh nghiệm lộng ngôn là rút ra từ gan ruột. Bởi thơ như có lại như không. hư hư thực thực, vừa là ngũ cung lại vửa là bẩy nốt, mới là lập đông hoa cải vửa là chớm xuân mai vàng, vừa là tiếng hát mẹ, vửa là tiếng khóc em, vừa là mặt trời,lại đã mặt trăng, vừa là mây bay đã là gió thổi, vửa là hợp đã tan, tan rồi lại hợp…Chẳng biết hư thưc thơ này cư ngụ trong óc hay trong tim? Theo lẽ tự nhiên, khi cấn thai, trái tim có trước, nên có lẽ thơ ngụ trong tim, đập cùng tim cho đến khi ngừng đập, thơ theo hồn về trời.

Continue reading Thủng thẳng với thơ… (Phần 1) →

Anh và em

Anh là một chấm buồm xa
Nhỏ như nắm được mà ra vô cùng
Anh là cỏ biếc một vùng
Non xanh đến nỗi ngập ngừng bước chân
Anh là lãng đãng phù vân
Mải mê với những xa gần, thấp cao

Em là vệt sóng trong ao
Nhỏ nhoi với những khát khao riêng mình
Là viên ngói cũ đầu đình
Vô tư mưa xối, vô tình mây qua

Dù anh biển rộng trời xa
Cũng không bước nổi qua tà áo em

LÝ PHƯƠNG LIÊN, MỞ LÒNG

NĂM 1971 CHÚNG TÔI SINH CHÁU LỚN. NĂM ẤY THUYỀN THƠ XUÔI SÔNG THƠ BỖNG DƯNG GẶP THÁC THƠ, THÁC DỮ QUÁ, VỢ ÔM CON, CHỒNG ÔM VỢ, KHÓC NHÌN TRĂNG MÀ VÙNG QUẪY, MÀ CHIẾN TRANH CÙNG SÓNG GIÓ, MÀ THỀ RẰNG: CHẾT THÌ CẢ NHÀ CÙNG CHẾT, BẰNG SỐNG THÌ NHẤT ĐỊNH KHÔNG ĐỂ ĐẮM THUYỀN THƠ.

CHÚNG TÔI, LÝ PHƯƠNG LIÊN VÀ NGUYỄN NGUYÊN BẢY LẠI BỒNG CON XUỐNG THUYỀN THƠ, XUÔI SÔNG TRẨY HỘI ĐỜI.

Continue reading Ca Bình Minh (Thơ Lý Phương Liên) →