I. Những tấm vải đen cần người gỡ bỏ

Giữa thị trấn Sông Mã đầy bụi, tôi nóng lòng chờ đợi gặp Hờ A Di- người mà tôi mới chỉ biết đến qua vài bài thơ, truyện ngắn, cùng những lời truyền khẩu ly kỳ về anh… Mãi lâu sau mới thấy một bóng người thấp bé ngồi vất vưởng trên xe máy hớt hải phóng tới. Hoá ra, anh vừa đèo vợ về cơ sở hai cách thị trấn 7 cây số, nghe điện lại vội vàng ra ngay. Bắt tay anh, không hiểu sao tôi chợt có một ấn tượng rất đặc biệt…

Anh mời tôi về thăm nhà anh- ngôi nhà vách đất sơ sài lợp phibrô, nằm trên một ngọn đồi cao nhất trong cái thị trấn miền núi đang phát triển như vũ bão thời thị trường…Vừa bước chân vào nhà, Hờ A Di nói vui: “Vợ ông Tú Xương nuôi đủ năm con với một chồng, còn tôi, nuôi đủ năm con với một vợ- lại là một vợ đau ốm quanh năm…”. Sáng hôm sau, tại cơ sở hai của Hờ A Di (thực ra là cơ sở chính) tôi đã được gặp vợ anh, một người đàn bà Mông truyền thống. Chị không biết cả chữ dân tộc lẫn chữ phổ thông, chỉ được nghe thơ và truyện của chồng qua giọng đọc của các con gái, lặng lẽ vượt qua tật bệnh, làm hậu phương cho chồng công tác…“Chỉ biết anh ấy làm văn hoá thôi…Mà chẳng đưa tiền đâu, chỉ mua gạo, mì chính về…Nhưng tôi có nương ngô nương lúa…” Cái nương ngô lúa ấy của gia đình anh, hàng năm chỉ thu hoạch được mỗi thứ 1 tấn- tương đương gần 10 triệu đồng…

Continue reading “Chim chèo bẻo” nơi thượng nguồn sông Mã →

Nguyễn Yên Thế
Đọc sách “Tiếng Ban Mai”* của Trần Vân Hạc

Không phải ngẫu nhiên mà nhà báo Trần Vân Hạc đặt tên cho tập bút ký, ghi chép mới nhất của anh là: “Tiếng ban mai”. Sau khi được anh tặng sách, tôi đã nghiến ngấu đọc suốt đêm, trong mối đồng cảm của một người cũng đã từng trải những tháng năm đẹp nhất đời mình nơi núi rừng Tây Bắc.

Trần Vân Hạc đã đến với bạn đọc bằng cái cảm xúc thi vị say đắm được hun đúc từ thời trai trẻ – thời ban mai, và chúng còn đeo đẳng anh đến suốt đời: “Tây Bắc gắn bó với tôi mấy chục năm trời: Yên Bái, Sơn La, Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên… những con sông Hồng, sông Lô, sông Đà, sông Chảy… những con suối Thia, suối Tiên, suối Mơ, Nậm Na, Nậm Rốm…chở đầy lịch sử và huyền thoại” – “Đã bao lần được thả hồn trong tiếng chim rừng tuyệt diệu của ngàn xanh Tây Bắc, vậy mà lần nào tôi cũng tràn ngập một cảm giác lạ lẫm, nguyên sơ; chẳng khác nào tuổi hoa niên, một sáng mùa xuân, chợt nhận ra trong ánh mắt trong veo của cô bạn gái tóc đuôi gà những tia sáng bồi hồi, lạ lẫm, như một dòng điện nhẹ lan tới từng tế bào cơ thể, thắp lên ngọn lửa tình yêu trinh trắng đầu đời. Tiếng chim như nối đất với trời, như sợi tơ hồng se bao duyên thắm, đánh thức vạn vật, đơm hoa kết trái dưới ánh mặt trời.” (Tiếng ban mai).

Continue reading Hương sắc của huyền thoại và sự sống →

GỬI QUẦN ĐẢO TRƯỜNG SA

Trường Sa ư với ngày thường xa thật
Đảo ở đâu tôi có hỏi đâu mà
Điều khốn nạn là chỉ khi máu đổ
Đảo mới gần mới thật đảo của ta

Các anh cắm ngọn cờ Tổ quốc gió cuồn cuộn
Sóng lừng ngầu bọt bãi san hô
Kẻ muốn nhổ ngọn cờ khỏi ngực
Thì nhận đây dòng máu nóng hực ra

Chính lúc bấy giờ tôi mới hiểu Trường Sa
Hiểu đến xót xa
Tổ quốc là vỏ con ốc biển
Anh nâng niu cất gửi tặng quà

1. Lần theo vài trang sách đặc biệt

Tôi đã nhiều lần- lúc một mình, lúc với bạn, lúc với con- vào thăm Đền Ngọc Sơn…Nhưng quả thực chưa lần nào tôi tự đặt ra hoặc phải day dứt với những câu hỏi, đại loại: Đền Ngọc Sơn với các kiến trúc như Tháp Bút, Cầu Thê Húc, Lầu Được Trăng, Đình Trấn Ba có liên quan gì với nhau, vì sao chúng được tạo ra ở trên đời; rồi nhiều biểu tượng trong quần thể kiến trúc này mang ý nghĩa gì, việc giải nghĩa chúng cùng những câu chữ nơi đây đúng hay sai?…Cho đến khi, tôi tình cờ được gặp nhà bảo tàng học Phạm Đức Huân- do quan hệ công việc…

Continue reading Tâm sự giữa thanh thiên bạch nhật của Thần Siêu →

Lục lọi tủ băng tư liệu cá nhân cũ để tìm hình ảnh cho một phim tài liệu sắp thực hiện, tôi chợt tìm thấy cuốn băng DVC đề ngoài: “Nguyễn Hữu Đang- 2004”. Gần 10 năm qua, kể từ khi quay xong tư liệu đó, lần đầu tiên bây giờ tôi mới bật lên xem lại. Và những cảm xúc nghẹn ngào vẫn còn nguyên vẹn như buổi tối ấy…

Qua một người bạn chung biết được địa chỉ của ông Nguyễn Hữu Đang và được ông cho phép, tôi cùng nhà nghiên cứu sân khấu Nguyễn Văn Thành đến thăm ông tại một khu tập thể cũ ở Nghĩa Đô – huyện Từ Liêm (nay là quận Cầu Giấy, Hà Nội). Đó cũng là thời gian tôi bắt đầu thực hiện cái công việc đã ấp ủ từ lâu- tức là đi tìm những nhà văn, nhà văn hóa nổi tiếng và đã cao tuổi để ghi lại tư liệu hình ảnh, ghi xong rồi cứ dành để đó, đợi khi có điều kiện sẽ làm phim chân dung…

Continue reading Cuốn tự điển bách khoa của ông Nguyễn Hữu Đang →

NHỮNG NGƯỜI KÍNH YÊU THÁNH Y TUỆ TĨNH
CẨN BÁO
( Ý tưởng thành lập và Kế hoạch hoạt động )

 

A. Mục đích & Yêu cầu.

Danh y Tuệ Tĩnh đã mất tại Giang Nam Trung Quốc trong nỗi nhớ thương cố quốc khôn nguôi suốt những năm tháng cuối đời. Ước nguyện cuối cùng tha thiết nhất của cụ bộc lộ trong tấm bia mà một nhà nho VN đi sứ Trung Hoa chép lại: “Ai về nước Nam, cho di cốt của tôi về với…”

Ước nguyện xót xa cuối cùng đó của cụ chưa biết còn kéo dài đến bao giờ…

Nhưng cái ước nguyện lớn nhất của đời cụ, bộc lộ chí hướng và triết lý cao siêu “Cây Thuốc Nam chữa người Nam” cùng nhiều tư tưởng y thuật tiến bộ của cụ thì đã và đang được thực hiện. Tuy nhiên, việc thực hiện này vẫn dừng ở mức độ hạn chế, tùy tiện, được chăng hay chớ; chưa trở thành phong trào xã hội sâu rộng, chưa đi vào tiềm thức của đại đa số nhân dân cũng như trong hàng ngũ thầy thuốc trong cả nước.

Continue reading “Hội những người yêu kính Thánh Y Tuệ Tĩnh” →

Kịch bản tuồng “Liệu đố” (chữa bệnh ghen) có thể nói là một kịch bản văn học khá kỳ lạ. Khoác cái vỏ lụng thụng của những điển tích cổ, thơ Đường, Kinh thi…, nhưng kịch bản được viết ra từ trên một thế kỷ này tận cốt lõi lại là sự sống dân gian Việt, và điều đặc biệt nhất là chứa đựng nhiều yếu tố hiện đại trong nội dung tâm lý cũng như về hình thức biểu hiện. Tôi xin mạn phép được minh chứng điều này bằng chính văn bản vở tuồng “Liệu đố” mà tôi có được trong tay nhờ các nhà nghiên cứu dịch thuật Hán Nôm của Trời Văn Bình Định. (Quỳnh Phủ Nguyễn Diêu- ông đồ nghệ sĩ- Nxb Sân khấu, 2011)

Theo nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Liễn, “Liệu đố thuộc dòng dân dã như các vở Trương Ngáo, Trương Đồ Nhục, Nghêu Sò Ốc Hến, Lưu Bình-Dương Lễ… không cân đai mũ mãng”. Nghĩa là, nó không có xuất xứ từ một tích cổ từng ghi trong sử sách nào hết, tức không dính líu tới bất kỳ sự kiện lịch sử hoặc nhân vật có thực nào! Về nội dung, nó đề cập trực diện tới Cái Ghen. Xưa cũng như nay, chứng bệnh khó chữa này rất phổ biến, và thời hiện tại, có lẽ nó càng phát triển gay gắt. Còn trong văn chương nước nhà, cái ghen của một người đàn bà quý tộc khiến Truyện Kiều vốn đã lừng danh về quá nhiều phương diện phải lưu lại cho đời cái biểu tượng đặc sắc “Nhà Ghen Hoạn Thư”!…

Continue reading Kịch bản tuồng “Chữa Bệnh Ghen” – Một tác phẩm nghệ thuật tâm lý hiện đại →

Tạp chí Văn Hiến Việt Nam số mới nhất ( 3/ 2012 ) có một bài viết khá lý thú: “Mùa xuân xem lễ rước Vua”. Chỉ có điều hơi tiếc là, bài viết không có một hình ảnh minh họa khả dĩ giúp người đọc thêm tin tưởng và có thể hình dung được rõ nét hơn về “Lễ Rước vua độc đáo” này! Là người cũng đã từng chứng kiến toàn bộ Lễ hội trên, và ghi lại được khá đầy đủ hình ảnh của nó, tôi xin tham góp một số hình ảnh cụ thể, cùng đôi lời bổ sung…

Continue reading Tư tưởng khoan thứ sức dân qua một Lễ hội đã có từ hàng ngàn năm trước →

(Sự thật quanh bức ảnh “Bát đế vân du” và một số bức ảnh chụp được mây Rồng đang hiện diện tại Đền Đô)

 

Có một bức ảnh nổi tiếng đang được treo tại chính điện của Đền Đô – Bắc Ninh, mang tên: “Bát đế vân du”. Và nó đã được in ra thành hàng ngàn hàng vạn phiên bản các cỡ dành phục vụ cho du khách thập phương suốt hơn một thập kỷ qua. Đây là một bức ảnh phong cảnh đẹp theo những tiêu chuẩn thẩm mỹ hiện đại về nhiếp ảnh- và đã trở nên quen thuộc với đông đảo công chúng trong nước lẫn quốc tế… Bức ảnh từ khi ra đời đến nay, sau 15 năm vẫn gây ra sự kinh ngạc cùng nhiều bàn cãi tranh luận. Song cũng có không ít người chưa hiểu được ý nghĩa của bức ảnh. Còn nếu có hiểu, thì cũng còn lơ mơ, chung chung. Và, ít người có điều kiện để biết rằng, để có thể đường hoàng hiện diện được ở Đền Đô hôm nay cho khách hành hương tới chiêm ngưỡng, bức ảnh đã trải qua không ít thăng trầm sóng gió!…

Continue reading Nhân lễ hội tại Đền Đô kỷ niệm ngày Đức Lý Thái Tổ đăng quang: Rồng đã từng bay nhiều lần trên bầu trời quê hương các vua Lý? →