Tân Nhạc VN – Thơ Phổ Nhạc – “Hoa Học Trò” – Nhất Tuấn & Anh Bằng

Đọc các bài cùng chuỗi, xin click vào đây.

Chào các bạn,

Hôm nay mình giới thiệu đến các bạn thi khúc “Hoa Học Trò” của Thi sĩ Nhất TuấnNhạc sĩ Anh Bằng.

Thi sĩ Nhất Tuấn tên thật là Phạm Hậu. Quê ở Ninh Bình nhưng sinh trưởng tại Nam Định.

Năm 1954, ông cùng gia đình di cư vào miền Nam và định cư tại Đà Lạt. Ông gia nhập trường Võ Bị Quốc Gia Đà Lạt năm 1955. Sau khi tốt nghiệp ra trường ông phục vụ trong Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa Miền Nam cho đến 30/4/1975.

Ông từng giữ nhiều chức vụ quan trọng:

– Quản đốc Đài Phát Thanh Quân Đội Đông Hà & Huế (1962)
– Quản đốc Đài Phát Thanh Quân Đội Nha Trang (1966)
– Quản đốc Đài Phát Thanh Quân Đội Sài Gòn (1968)
– Giám đốc Nha Nghiên Cứu Kế Hoạch (1970)
– Giám đốc Nha Vô Tuyến Truyền Thanh (1971)
– Tổng Giám đốc Việt Nam Thông Tấn Xã (1974)

Thi sĩ Nhất Tuấn.
Thi sĩ Nhất Tuấn.

Các tác phẩm của ông đã xuất bản:

– “Truyện Chúng Mình” (gồm ba tập thơ, tự xuất bản 1959-1963)
– “Truyện Chúng Mình” (tái bản trọn bộ năm tập, Khai Trí, 1964)
– “Đời Lính I, II” (tập truyện, Khai Trí, 1965)

Hơn 40 bài thơ trong tập thơ “Truyện Chúng Mình” đã được nhiều nhạc sĩ nổi tiếng phổ nhạc từ trước 1975 cho đến nay.

Hiện ông đang định cư tại Thành phố Seattle, tiểu bang Washington, Hoa Kỳ.

nhattuan_Hoa Học Trò1

Thi phẩm “Hoa Học Trò” (Thi sĩ Nhất Tuấn)

Bây giờ còn nhớ hay không
Ngày xưa hè đến phượng hồng nở hoa
Ngây thơ em rủ anh ra
Bảo mình nhặt phượng về nhà chơi chung
Bây giờ còn nhớ hay không
Anh đem cánh phượng bôi hồng má em
– “Để cho em đẹp như Tiên !”
Em không chịu, sợ phải lên trên trời
– “Lên trời hai đứa đôi nơi
Thôi em chỉ muốn làm người trần gian”
Hôm nay phượng nở huy hoàng
Nhưng từ hai đứa lỡ làng duyên nhau
Rưng rưng phượng đỏ trên đầu
Tìm em, anh biết tìm đâu bây giờ
Bao nhiêu kỷ niệm ngày xưa
Gửi vào đây một bài thơ cuối cùng
Bây giờ còn nhớ hay không
Đến người em nhận làm chồng? Mà thôi.

nhattuan_Hoa Học Trò2

nhattuan_Hoa Học Trò3

Thi khúc “Hoa Học Trò” (“Bây Giờ Còn Nhớ Hay Quên” – Nhạc sĩ Anh Bằng)

Bây giờ còn nhớ hay không?
Ngày xưa hè đến phượng hồng nở hoa
Ngây thơ em rủ anh ra
Ngặt được hoa phượng về nhà chơi chung

Bây giờ còn nhớ hay khônaBây giờ còn nhớ hay không?
Ngày xưa hè đến phượng hồng nở hoa
Ngây thơ em rủ anh ra
Bảo nhặt hoa phượng về nhà chơi chung

Bây giờ còn nhớ hay không?
Bây giờ còn nhớ hay không???

Bây giờ còn nhớ hay không?
Anh đem cánh phượng tô hồng má em
Để cho em đẹp như tiên
Nhưng em không chịu
Sợ phải lên trên trời
Sợ phải lên, (Sợ phải lên,) sợ phải lên trên trời
Sợ phải lên, sợ phải lên trên trời
Lên trời hai đứa hai nơi
Thôi em chỉ muốn làm người trần gian
Hôm nay phượng nở huy hoàng
Nhưng từ hai đứa lỡ làng duyên nhau
Rưng rưng phượng đỏ trên đầu
Tìm em anh biết tìm đâu bây giờ
Bây giờ tìm kiếm em đâu
Bây giờ thì mãi xa nhau

*Bây giờ tìm kiếm em đâu
Bây giờ thì mãi xa nhau*
Lên trời hai đứa hai nơi
Thôi em chỉ muốn làm người trần gian
Hôm nay phượng nở huy hoàng
Nhưng từ hai đứa lỡ làng duyên nhau
Rưng rưng phượng đỏ trên đầu
Tìm em anh biết tìm đâu bây giờ
Bây giờ tìm kiếm em đâu
Bây giờ thì mãi xa nhau

Bây giờ tìm kiếm em đâu (anh đâu)
Bây giờ thì mãi xa nhau ?
Bây giờ còn nhớ hay không?
Bây giờ còn nhớ hay không?
Anh đem cánh phượng tô hồng má em
Để cho em dẹp như tiên
Nhưng em không chịu
Sợ phải lên trên trời
Sợ phải lên, sợ phải lên trên trời
Sợ phải lên, sợ phải lên trên trời

Dưới đây mình có các bài:

– Đọc Thơ Nhất Tuấn Nhớ Tuổi Học Trò !
– Anh Bằng – Nghệ Thuật Đưa Thơ Vào Ca Khúc

Cùng với 4 clips tổng hợp thi khúc “Hoa Học Trò” do các ca sĩ trong nước và hải ngoại diễn xướng để các bạn tiện việc tham khảo và thưởng thức.

Mời các bạn.

Túy Phượng

(Theo Wikipedia)

nhattuan1

Đọc Thơ Nhất Tuấn Nhớ Tuổi Học Trò! (trích)

(Nguyễn Cang)

Lần dỡ lại những dòng thơ cũ trước 75, tôi bắt gặp những bài thơ của Nhất Tuấn, gợi lại biết bao kỷ niệm của tuổi cấp sách đến trường. Nói tới Nhất Tuấn là nói tới mùa hè, mùa chia tay, ly biệt trước cổng trường với bao lưu luyến nói sao cho vừa! Trong chúng ta, ai cũng có một thời để mơ để nhớ, nhớ cái tuổì vụng dại thơ ngây của tuổi học trò mà NT gọi là “Hoa Học Trò”, tuổi vừa chớm yệu, với vẻ rụt rè muốn nói tiếng yêu mà sao e ngại, rồi gói tâm tình vào lá thư viết trên giấy mỏng pelure, đem ép vào vở không biết ngày nào mới đủ can đảm trao cho em!Tình đầu làm ta xao xuyến thẫn thờ như ngây như dại với bao mộng ước chứa đầy ắp trong tim:

Bây giờ còn nhớ hay không
Ngày xưa hè đến phượng hồng nở hoa

Nhắc lại những kỷ niệm dấu yêu của một thời mộng mơ, thập niên 60 của thế kỷ trứoc, lòng bùi ngùi xúc động. Vào thời điểm đó tình hình chánh trị miền Nam có nhiều xáo trộn nhưng ngoài mặt trận quân đội vẫn giữ vững phòng tuyến. Ở hậu phương, trường học vẫn mở cửa, học sinh sinh viên vẫn cắp sách đến trường sống trọn niềm vui và ước mơ của tuổi trẻ. Những tình khúc học trò, những bài thơ ca tụng tuổi hai mươi được giới trẻ đón nhận nồng nhiệt. Mùa hè, cửa trường khép kín bạn bè người một nơi, trong lòng cảm thấy buồn nhung nhớ bâng khuâng, không biết có còn gặp lại, nhứt là các bạn trai thời chinh chiến phải xếp bút nghiên theo việc đao cung, cho nên cảnh chia tay nầy thật bịn rịn, luyến lưu không sao tả hết. Bên cạnh đó còn có những âm thanh tạo thành điệu nhạc du dương làm cảnh chia ly thêm ảo não, đó là tiếng ve sầu rên rĩ như cứa miết vào không gian vô tận của buổi trưa hè oi ả.Nhất Tuấn đã khéo léo diễn tả tâm trạng nầy qua những vần thơ trác tuyệt:

Bây giờ còn nhớ hay không
Anh đem cánh phựơng bôi hồng má em
Để cho em đẹp như tiên
Em không chịu, sợ phải lên trên trời

Hôm nay phượng nở huy hoàng
Nhưng từ hai đứa lỡ làng duyên nhau
Rưng rưng phượng nở trên đầu
Tìm em anh biết tìm đâu bây giờ
Bao nhiêu kỷ niệm ngày xưa
Gửi vào đây một bài thơ cuối cùng
Bây giờ còn nhớ hay không
Đến người em nhận làm chồng? mà thôi.
(Nhất Tuấn – Hoa Học Trò)

Câu “Bây giờ còn nhớ hay không” diễn tả tâm trạng hoài cổ, nhắc cho người bạn nhớ lại những kỷ niệm đáng yêu đáng nhớ của tuổi học trò. Ngày ấy anh tặng em cánh phượng hồng để tô má em đẹp như tiên. Em ngúng nguẩy không chịu vì sợ tiên bay lên trời thì anh ở lại với ai? Tình cảm thật nên thơ tế nhị, tuy đơn sơ nhưng khắc sâu vào lòng tác giả. Tình yêu thấm đậm trong tim tưởng sau nầy hai đứa sẽ nên duyên chồng vợ, ai ngờ lỡ làng xa cách.Lời thơ giản dị ,từ ngữ chọn lọc, kích thích sự hồi tưởng trong lòng mỗi người chúng ta. Từ ngữ “rưng rưng” đọc lên nghe lòng xúc động mãnh liệt, làm xao xuyến bâng khuâng.

Nay, mùa hè đã đến, anh trở về trường xưa, phượng đỏ nở rực sân trường, em ở đâu? Tìm em nơi nào? Tác giả cất tiếng than trong tuyệt vọng, chỉ còn cách làm bài thơ cuối cùng bày tỏ tâm sự, gởi đến cho em đọc mà chắc gì em đọc, có lẽ em đã quên rồi chuyện chúng mình, giờ em chỉ còn biết chồng em và niềm hạnh phúc riêng tư mà thôi?

Đời học sinh có biết bao vui buồn nói sao cho hết, ngày nào còn cấp sách đến trường là ngày ấy còn lo học và trái tim còn thổn thức, lâng lâng. Đôi khi chờ em trước cổng trường, nép vào tường vôi bên kia cổng hoặc đứng xa bên kia đường đợi em , hẹn em đi chơi ngày chủ nhật. Nếu chẳng may người yêu đến chậm , chàng trách móc giận hờn, đến khi gặp nhau thìlòng nghe rộn rã hân hoan:

Chúa nhật tuần nào anh cũng đợi
Âm thầm như những tháng năm dài
Chờ em nhiều lúc anh thẩm hỏi
Mình đứng hoài cổng để đón ai?

Hai đứa sánh vai đi bẽn lẽn
Người xoắn tay, kẻ cắn khăn thêu
Sợ thiên hạ thấy nên thèn thẹn
Ngớ ngẫn làm sao lúc mới yêu.
(Nhất Tuấn – Kỷ Niệm Buồn)

Thơ Nhắt Tuấn, thập niên 60, được nhiều người ưa chuộng nhất là trong giới học sinh sinh viên. Thời ấy không phải không có người làm thơ tình, trái lại có rất nhiều người đã nổi danh từ lâu như Xuân Diệu, Nguyễn Bính,Lưu trọng Lư, Vũ hàng Chương, Đinh Hùng… nhưng Nhất Tuấn lại được các bạn trẻ thời đó ái mộ một cách đặc biệt. Hầu hết các cô cậu đang tuổi học trò đều chuyền tay nhau chép nhừng bài thơ yêu của Nhất Tuấn bỏ vào trang sách để đọc cho bạn bè nghe, dần dần trở thành một phong trào nghe và đọc thơ NT. Bên cạnh đó ta còn gặp Nguyên Sa cũng được học sinh và sinh viên ngưỡng mộ với những bài thơ tình thật lãng mạn.

Tập hợp những bài thơ hay của Nhất Tuấn được in thành sách “Truyện Chúng Mình”, tổng cộng 5 quyển, và còn tiếp tục ở hải ngoại. Trong những bài thơ nói về tình yêu tuổi học trò, tôi xin hân hạnh giới thiệu quí bạn đọc bài “Chủ nhật nầy trẫm có nhớ ái khanh không?” thật lãng mạn.

Chủ Nhật Này Trẩm Nhớ Ái Khanh Không

(thơ Nhất Tuấn)

Chỉ tại anh, nên hôm qua về trễ
Cứ “phim hay, tài tử trứ danh” hoài
Anh quảng cáo và tô mầu giỏi thế
Hỏi ai còn đành khất hẹn ngày mai
Chỉ tại anh nên trời thu đổi gió
Mimosa phủ kín mặt đường khuya
Vương đầy tóc em bắt đền anh đó
Gỡ dùm đi đứng cười mãi ô kìa
Chỉ tại anh nên hôm nay dậy muộn
Sáng thứ hai bỏ mất một giờ đầu
Bốn “con sin” (cô giáo già ác gớm )
Còn bắt em chép phạt mấy trăm câu!
Ngày thứ tám, em vào ngồi chép phạt
Mấy trăm câu mà viết mãi không xong
Ông giám thị cầm giấy xem chỉ thấy
Chúa nhật này trẫm nhớ ái khanh không?
Chúa nhật này anh có nhớ em không?
Chúa nhật này trẫm nhớ ái khanh không?

Bài thơ thật bình dị dễ thương, tả mối tình học trò chơn chất pha một chút lãng mạn. Tình yêu thể hiện thật tế nhị diễn tả hết niềm vui và hạnh phúc của hai tâm hồn ngây thơ trong sáng.Hai trẻ đi xem phim về khuya, lá mimosa rơi nhẹ trên làn tóc rối em thơ, nên em bắt đền vì anh không chịu gỡ dùm mà chỉ biết nhìn cười. Từ ngữ “bắt đền” thật dễ thương ,cò ý trách móc vừa tỏ dấu yêu thương một cách kín đáo mà chỉ có người trong cuộc mới hiểu hết ý nghĩa thầm kín đó.

Hai từ ngữ “trẫm” và “ái khanh” được sử dụng một cách khéo léo, tác giả dùng phép ẩn dụ bằng cách thay thế ý nghĩa từ ngữ “vua” và “ái khanh” bằng nghĩa của từ “anh” và “em”.(rồi so sánh tương đồng).

Trong bài thơ “Chúa nhựt nầy trẫm có nhớ ái khanh không?” nhà thơ NT ngầm so sánh “anh” như ông vua còn “em” như cung nữ, làm câu chuyện tình trở nên lãng mạn dễ yêu một cách kín đáo, tế nhị Phép ẩn dụ đã được áp dụng một cách triệt để .Kết cấu nầy làm tăng thêm ý nghĩa của tình yêu , thăng hoa như chuyện tình nơi cung cấm triều đình của vua chúa ngày xưa. Qua bài thơ nầy làm ta nhớ lại cảnh ngày trước thầy cô giáo trường công thường phạt học trò bằng còng-sin (cấm túc), buộc học trò phải vào trường ngày chúa nhật để học bài hoặc chép bài phạt.Chỉ một số ít học trò phạm lỗi nặng mới bị cách phạt nầy mà thôi.Ở đây ta bắt gặp một ý khá ngộ nghĩnh là cô bé vì chỉ nghĩ tới người yêu nên bài phạt không chép mà chép một câu duy nhất “Chúa nhật nầy trẫm có nhớ ái khanh không” .Nghĩ mà tức cười cho tuổi trẻ khi mới bước chân vào tình yêu!

Vì lãng mạn và dễ yêu quá ở những trang thơ của NT nên học sinh thời bấy giờ mê thơ của ông là vậy..Thơ NT được các nhạc sĩ trong nước và hải ngoại phổ nhạc một cách rộng rãi nhờ đó độc giả còn thưởng thức những vần thơ hay của ông qua các bản nhạc trữ tình thật ấm áp, mộng mơ.

Điều đặc biệt đáng nói thêm với nhà thơ Nhất Tuấn là, những tưởng thơ tình của ông chỉ đọc qua cho vui, ai ngờ nhờ thơ in thành sách phổ biến rộng rãi, lại được phổ nhạc trình bày thường xuyên trên đài phát thanh nên bạn trẻ trong giới học sinh sinh viên thích tỏ tình với nhau bằng những vần thơ trong “Truyện Chúng Mình” của NT mà sau nầy nhiều cặp nên duyên vợ chồng sống đời hạnh phúc, họ biên thơ cám ơn Nhất Tuấn!

Qua những dòng chữ gởi đến bạn đọc, tôi hy vọng sẽ cung cấp cho quí bạn đôi nét về tuổi học trong nhiều đề tài mà Nhất Tuấn đã ghi lại trong những tâp thơ Truyện Chúng Mình, những kỷ niệm chúng ta đã bỏ lại sau lưng cả chục năm rồi! Ký ức về tuổi thơ được nhà thơ Nhất Tuấn ghi lại như một món quà tinh thần đáng trân trọng, giúp chúng ta như được gặp lại hình ảnh của chính mình của những ngày còn đi học. Trong thời gian đó ai cũng bận rộn học hành thi cử mong đỗ đạt cho cha mẹ vui lòng vừa tạo tương lai cho mình mai sau; tình cảnh nầy phát sinh nhiều mối tình thơ mộng, có bạn được tròn duyên ước có bạn dang dỡ tình đầu, bây giờ nhắc tới còn nghe bùi ngùi luyến tiếc. Trong cái luyến tiếc ấy còn đọng trong tim của những người một thời đưa đón em trước cổng trường mà nay chỉ còn là kỷ niệm…

(Nguyễn Cang)

anhbang_Nhạc sĩ Anh Bằng

Anh Bằng – Nghệ Thuật Đưa Thơ Vào Ca Khúc

(Trần Chí Phúc – 08/14/2014 – 18:17)

Trong sự nghiệp sáng tác của nhạc sĩ Anh Bằng mấy trăm bài thì có một số ca khúc ông lấy ý từ một bài thơ hoặc phổ nguyên bài, hoặc một số câu trong bài thơ, hoặc sửa vài chữ trong câu thơ cho hợp với nốt nhạc, hoặc cảm hứng từ bài thơ mà viết nên lời ca mới cho bài hát.

Thời Sài Gòn trước năm 1975, Anh Bằng đã có một số bài nhạc phổ thơ nổi tiếng; khi qua Hoa Kỳ ông vẫn hăng say sáng tác và có thêm nhiều ca khúc phổ từ các bài thơ được ca sĩ trình diễn và khán giả ưa thích.

Muốn biết rõ tài năng đưa thơ vào ca khúc của một nhạc sĩ thì phải đọc nguyên tác bài thơ rồi so sánh với lời ca của ca khúc. Có trường hợp một bài thơ bình thường nhưng khi biến thành bài hát thì nghe rất tới, có bài thơ rất hay nhưng khi chuyển thành ca khúc thì lại mất đi nét thi vị.

Thời gian gần đây có rất nhiều người phổ thơ thành bài hát, họ đặt những nốt nhạc cho từng chữ của bài thơ và hát lên thành bài hát. Cách này gọi là Hát Thơ, thay vì Đọc Thơ hoặc Ngâm Thơ. Phổ kiểu này thì nét nhạc dễ đơn điệu, nhàm chán, khó mà trở thành một ca khúc hay, và đôi khi khó hát, khó nhớ.

Làm cách này thì người thi sĩ rất thích vì bài thơ được giữ nguyên vẹn. Và câu hỏi được đặt ra là thi sĩ muốn kiểu nào- hát nguyên cả bài thơ một cách đơn điệu hay chỉ dùng một số câu thơ để làm thành bài hát êm tai và vang xa hơn. Và phải công nhận một điều hiển nhiên rằng bài thơ khác với bài hát. Do đó, cách đưa thơ vào ca khúc là một nghệ thuật.

Thi ca tức là thơ và ca hát, gắn bó với nhau vì ngôn ngữ Việt Nam có năm dấu sắc huyền hỏi ngã nặng tạo nên âm điệu trầm bỗng. Thơ là đề tài, là nguồn cảm hứng dồi dào cho các nhạc sĩ viết nên các bài hát vì họ có thể dùng các lời thơ để chuyển thành ca từ hoặc lấy ý tưởng của bài thơ và câu thơ để đặt các lời ca cho nhạc phẩm.

Sự đóng góp của một bài thơ cho lời ca của một bài hát chiếm bao nhiêu phần trăm thì tùy theo từng trường hợp, phải so sánh nguyên cả bài thơ với ca từ thì mới biết được. Và đây cũng tạo nên một sự tranh cãi thỉnh thoảng xảy ra giữa thi sĩ và nhạc sĩ về vấn đề tác quyền.

Xin kể ra một vài bài hát để hiểu thêm về nghệ thuật đưa thơ vào ca khúc của nhạc sĩ Anh Bằng.

Bài hát Nếu Vắng Anh

Thập niên 60, bài hát Nếu Vắng Anh ra đời được nồng nhiệt đón nhận. Lời ca như sau:

“Nếu vắng anh ai dìu em đi chơi trong chiều lộng gió. Nếu vắng anh ai đợi chờ em khi sương mờ nẻo phố. Nếu vắng anh ai đón em khi tan trường về, kề bóng em ven sông chiều chiều, gọi tên người yêu…

Nhưng thôi em biết rằng khi núi sông chưa thái bình trên khắp nơi. Anh đi vì nguồn sống, vì ngày mai, vì tự do liều thân tranh đấu…”

Không hiểu sao trên trang mạng Internet có người ghi là phổ từ thơ Nguyên Sa, bài Cần Thiết: “Không có anh lấy ai đưa em đi học về. Lấy ai viết thơ cho em mang vào lớp. Ai lau mắt cho em ngồi khóc. Ai đưa em đi chơi trong những chiều mưa. Những lúc em cười trong đêm khuya. Lấy ai nhìn những đường răng em trắng…”

Đối chiếu lời ca và lời thơ thì chỉ thấy có một sự tương đồng về chủ đề là nỗi mong nhớ của người con gái thấy thiếu vắng người yêu con trai mà thôi. Một người nói là “nếu vắng anh”, một người nói là “không có anh”, giống ý mà khác chữ.

Có thể trong thời điểm ca khúc Nếu Vắng Anh ra đời gây tiếng vang thì bài thơ Cần Thiết cũng xuất hiện và làm cho người ta liên tưởng chúng với nhau. Trong một chương trình thi nhạc giao duyên hát và ngâm hai bài này thì thật ăn ý.

Nhưng không thể nói là ca khúc Nếu Vắng Anh phổ từ bài thơ Cần Thiết.

Bài hát Hoa Học Trò

Phổ từ thơ Nhất Tuấn được coi là một trong những nhạc phẩm với nghệ thuật đưa thơ vào ca khúc thành công nhất của Anh Bằng. Bài thơ dễ thương như sau:

“Bây giờ còn nhớ hay không
Ngày xưa hè đến phượng hồng nở hoa
Ngây thơ em rủ anh ra
Bảo mình nhặt phượng về nhà chơi chung
Bây giờ còn nhớ hay không
Anh đem cánh phượng bôi hồng má em
Để cho em đẹp như tiên
Em không chịu, sợ phải lên trên trời
Lên trời hai đứa đôi nơi
Thôi em chỉ muốn làm người trần gian
Hôm nay phượng nở huy hoàng
Nhưng từ hai đứa lỡ làng duyên nhau
Rưng rưng phượng đỏ trên đầu
Tìm em, anh biết tìm đâu bây giờ
Bao nhiêu kỷ niệm ngày xưa
Gửi vào đây một bài thơ cuối cùng
Bây giờ còn nhớ hay không
Đến người em nhận làm chồng? Mà thôi.
(Thơ Nhất Tuấn)

Và dưới đây là lời ca của bài hát Hoa Học Trò do Anh Bằng phổ nhạc:

Bây giờ còn nhớ hay không?
Ngày xưa hè đến phượng hồng nở hoa
Ngây thơ anh rủ em ra
Bảo nhặt hoa phượng về nhà chơi chung
Bây giờ còn nhớ hay không?
Bây giờ còn nhớ hay không?
Bây giờ còn nhớ hay không?
Anh đem cánh phượng tô hồng má em
Để cho em đẹp như tiên
Nhưng em không chịu
Sợ phải lên trên trời
Sợ phải lên, sợ phải lên trên trời
Sợ phải lên, sợ phải lên trên trời
Lên trời hai đứa hai nơi
Thôi em chỉ muốn làm người trần gian
Hôm nay phượng nở huy hoàng
Nhưng từ hai đứa lỡ làng duyên nhau
Rưng rưng phượng đỏ trên đầu
Tìm anh em biết tìm đâu bây giờ
Bây giờ tìm kiếm em đâu?
Bây giờ thì mãi xa nhau.

Bài hát Hoa Học Trò được song ca nam nữ như Hương Lan Tuấn Vũ, Diễm Liên Nguyên Khang. Riêng Ngọc Lan Duy Quang đã khuất bóng cho nên khi nghe bài này cho cảm giác nuối tiếc kỷ niệm thật vời vợi. Bản này hai người hát tông Si Thứ.

Người phổ nhạc không dùng 4 câu cuối của bài thơ; nhưng lặp lại thêm 2 lần câu “bây giờ còn nhớ hay không” để cho ý nhạc được phong phú. Tuy lặp lại lời ca nhưng chữ “bây giờ” của câu trước là nốt Si và Fa Thăng và chữ “bây giờ” của câu sâu là nốt Si và Sol tạo nên sự thay đổi với hợp âm khác nhau. (Si Fa Thăng Fa Thăng Re Si Si / Si Sol Sol Re Si Si)

Cũng những nốt nhạc này, tác giả đã đặt lời thêm cho 2 câu kết thúc ca khúc:

“Bây giờ tìm kiếm em đâu. Bây giờ thì mãi xa nhau”, làm cho bài hát thêm nỗi sầu chất ngất. Cái khéo của nhạc sĩ Anh Bằng là đã chọn đúng cái hơi thở của bài thơ qua câu “Bây giờ còn nhớ hay không” để gắn những nốt nhạc thích hợp mà tạo nên câu hát bay bỗng.

Từ câu thơ “Nhưng em không chịu sợ lên trên trời”, nhạc sĩ đặt thêm hai câu “sợ phải lên, sợ phải lên trên trời” câu sau nốt nhạc cao hơn câu trước cho cảm giác như bay lên trời.

Câu “Hôm nay phượng nở huy hoàng” chuyển sang Sol Trưởng rồi câu “Nhưng từ hai đứa lỡ làng duyên nhau” dùng Si Trưởng Bảy rồi sang Mi Thứ thật ngọt ngào. Câu “Rưng rưng phượng đỏ trên đầu” dùng Re Trưởng rồi câu “Tìm anh em biết tìm đâu bao giờ” dùng Fa Thăng Trưởng Bảy để giải kết bằng gam chủ Si Thứ thật trọn vẹn và mùi mẫn. Nét nhạc ở đoạn này nghe thật tự nhiên và quyến rũ.

Bài hát không chuyển cung xa (modulation) với những hợp âm cầu kỳ, người có kiến thức âm nhạc trung bình vẫn đàn hát bản Hoa Học Trò với gam Si Thứ, Sol Trưởng, Re Trưởng, Fa Thăng Trưởng Bảy, Si Trưởng Bảy nghe vẫn phong phú.

Nghệ thuật đưa thơ Nhất Tuấn vào bài hát của Anh Bằng trong bài Hoa Học Trò thật tự nhiên và làm cho lời thơ sinh động hơn. Nhờ những đoạn nhạc đặt thêm giúp cho ca khúc tránh khỏi sự đơn điệu thường thấy khi phổ thơ lục bát. Và điều đặc biệt là những đoạn nhạc đặt thêm này đều có lời ca lập lại từ câu thơ trong bài thơ, chứ người nhạc sĩ không chế biến. Điều này làm cho khán giả thưởng thức được trọn vẹn lời thơ và thi sĩ cũng vui vì thơ của mình không bị biến dạng.

Bài thơ hay mà bài hát cũng hay, ca khúc Hoa Học Trò là một khuôn mẫu cho những ai muốn học hỏi nghệ thuật phổ thơ thành nhạc, lấy đó mà tham khảo.

Ca khúc Chuyện Giàn Thiên Lý

Phổ từ bài thơ Nhà Tôi của thi sĩ Yên Thao, cũng là một nhạc phẩm được khán giả yêu thích. Nguyên tác bài thơ rất dài:

Tôi đứng bên này sông
Bên kia vùng địch đóng
Làng tôi đấy xạm đen màu tuyết đọng
Tre cau buồn tóc rũ ướt mưa sương
Màu trắng vôi lờm lợp mấy khung tường
Nếp đình xưa người hỡi đau gì không?

Này anh chiến sĩ người bạn pháo binh
Ðã đến giờ chưa nhỉ? Mà tôi nghe như trại giặc tan tành
Anh rót cho khéo nhé! Kẻo lại nhầm nhà tôi
Nhà tôi ở cuối thôn Ðoài
Có giàn thiên lý có người tôi yêu

Bài thơ này được sáng tác ở Miền Bắc và chuyền vào Miền Nam cho nên có một số chữ không đúng ý thi sĩ như “màu trăng vôi” chứ không phải “màu trắng vôi” hay “nhà tôi ở cuối thôn đồi” chứ không phải là thôn đoài, “má trắng mịn thơm thơm mùa lúa chín” chứ không phải “mùi lúa chín”.

Tuy nhiên nhạc sĩ Anh Bằng đã đọc và thấm bài thơ Nhà Tôi vào hồn để cuối cùng tạo ra những lời ca mới mẻ cho nhạc phẩm Chuyện Giàn Thiên Lý:

“Tôi đứng bên này sông, bên kia vùng lửa khói.
Làng tôi đây, bao năm dài chinh chiến,
từng lũy tre muộn phiền.
Tôi có người vợ ngoan.
Đẹp như trăng mười sáu, cưới rồi đành xa nhau.
Nhớ đôi môi nàng hiền, xinh xinh màu nắng.
Má nàng hồng thơm mùi thơm lúa non.
Ai ra đi mà không từng bịn rịn.
Xa người yêu mà dễ mấy ai vui.
Em nhìn theo bằng nước mắt chia phôi.
Tôi mạnh bước mà nghe hồn nhỏ lệ
Này anh lính chiến, người bạn pháo binh.
Mẹ tôi tóc sương từng đêm nghe đạn pháo rơi thật buồn.
Anh rót cho khéo nhé, kẻo lầm vào nhà tôi.
Nhà tôi ở cuối chân đồi,
có giàn thiên lý, có người tôi thương.”

Thi sĩ Yên Thao đã nói rằng một người đồng đội đã kể về nỗi nhớ nhà của anh có vợ trẻ và có giàn thiên lý, đã tạo cảm hứng cho ông viết nên bài thơ Nhà Tôi. Và nhạc sĩ Anh Bằng cũng tâm đầu ý hợp với thi sĩ khi đặt tên bài hát Chuyện Giàn Thiên Lý, thể điệu Bolero nhịp nhàng.

Nếu nói rằng bài hát này phổ thơ thì cũng không đúng hoàn toàn, vì không thấy những lời thơ nguyên vẹn của Yên Thao. Có thể nói là phỏng thơ hoặc dựa trên ý thơ. Cách đưa thơ vào nhạc kiểu này thì người thi sĩ không hài lòng lắm vì họ đã từng thao thức để tìm ra những từ ngữ độc đáo mà người nhạc sĩ lại biến đổi thành lời ca khác, tuy là cùng ý nhưng khác chữ.

Để chuyển bài thơ Nhà Tôi của Yên Thao thành ca khúc Chuyện Giàn Thiên Lý thì rõ ràng là nhạc sĩ Anh Bằng đã đọc bài thơ nhiều lần và thấm bài thơ vào hồn để rồi sáng tác các lời ca dựa trên ý thơ kết hợp cùng ý nhạc. Đây cũng là một nghệ thuật biến thơ thành ca khúc tài tình cùa ông.

Ca Khúc Anh Còn Nợ Em

Một ca khúc phổ thơ gần đây nhất cũng được nhiều người hát là bản Anh Còn Nợ Em, thơ của Phạm Thành Tài. Người ta không biết rõ nguyên tác bài thơ ra sao mà so sánh với lời ca để hiểu thêm về tài năng phổ thơ của người nhạc sĩ. Trong một lần gặp gỡ, nhạc sĩ Anh Bằng kể rằng ông có được một tập thơ nhỏ của Phạm Thành Tài có mấy bài thơ ngắn và ông phổ thành ca khúc. Khi hoàn thành ca khúc đi tìm thi sĩ thì thi sĩ đã ra người thiên cổ mười mấy năm trước.

Lời của bài hát Anh Còn Nợ Em như sau:

“Anh còn nợ em. Công viên ghế đá. Công viên ghế đá. Lá đổ chiều êm.Và còn nợ em. Dòng xưa bến cũ. Dòng xưa bến cũ. Con sông êm đềm. Anh còn nợ em. Chim về núi nhạn. Trời mờ mưa đêm. Trời mờ mưa đêm. Anh còn nợ em. Nụ hôn vội vàng. Nụ hôn vội vàng. Nắng chói qua rèm. Anh còn nợ em. Con tim bối rối. Con tim bối rối. Lá đỗ chiều êm. Anh còn nợ em. Và còn nợ em. Cuộc tình đã lỡ. Cuộc tình đã lỡ. Anh còn nợ em”.

Mỗi câu hát chỉ có 4 chữ. Một đoạn nhạc có 4 câu thì đã có 2 câu lặp lại lời ca. Nhưng chính sự lặp lại lời ca này lại tạo nên nét đặc biệt cho ca khúc và nói theo cách nói của Anh Bằng thì sự lặp lại này có duyên chứ không “cà lăm”.

Trong bài hát có câu “Chim về núi nhạn” làm cho những người ở Tuy Hòa thắc mắc vì Núi Nhạn là địa danh nổi tiếng nằm trong lòng phố Tuy Hòa; nhưng thi sĩ Phạm Thành Tài đã không còn để trả lời câu hỏi thi vị này.

Một ca khúc ngắn, lời ca chỉ có mấy câu lặp đi lặp lại thế mà nghe vẫn hay, vẫn thấm thía lòng khán giả; và bản Anh Còn Nợ Em trở thành một nét lạ trong nghệ thuật phổ thơ của nhạc sĩ Anh Bằng.

Nghệ thuật phổ thơ muôn màu muôn vẻ. Nhạc sĩ Anh Bằng còn nhiều bài hát dựa vào thơ được khán giả mến chuộng. Bài viết này kể ra mấy bản tiêu biểu Hoa Học Trò, Chuyện Giàn Thiên Lý, Anh Còn Nợ Em để thưởng thức nghệ thuật đưa thơ vào ca khúc của ông.

(Trần Chí Phúc – Tháng 8/2014)

oOo

Hoa Học Trò – Ca sĩ Hương Lan, Tuấn Vũ:

 

Hoa Học Trò – Ca sĩ Ngọc Lan, Duy Quang:

 

Hoa Học Trò – Ca sĩ Phương Thanh, Quang Dũng:

 

Hoa Học Trò – Ca sĩ Hồ Thanh:

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s