Lịch sử Chăm Pa

Chăm Pa – Wikipedia tiếng Việt

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Một phần của loạt bài về
Lịch sử Chăm Pa
 
Văn hóa Bàu Tró 5.000 TCN–4.500 TCNVăn hóa Xóm Cồn 1.800 TCN–1.200 TCNVăn hóa Tiền Sa Huỳnh 1.500 TCN–500 TCNVăn hóa Long Thạnh 1.500 TCN–980 TCNVăn hóa Bình Châu 1.000 TCN–900 TCNVăn hóa Sa Huỳnh 500 TCN–Thế kỷ I SCNHồ Tôn Tinh trước thế kỷ 1 TCNTượng Lâm 592–710Lâm Ấp 192-757Hoàn Vương 757–859 hoặc 875Chiêm Thành 859 hoặc 875–1471Panduranga-Chăm Pa 1471–1697Thuận Thành trấn 1697–1832
xts

Lịch sử Chăm Pa là lịch sử các quốc gia của người Chăm gồm: Hồ TônLâm ẤpHoàn VươngChiêm Thành (Campanagara) và Thuận Thành (Nagar Cam), thành lập từ năm 192 và kết thúc vào năm 1832[1].

Trước thế kỷ thứ II, vùng đất của vương quốc Chăm Pa cổ đã được nhắc đến với tên Hồ Tôn Tinh (trong truyền thuyết), rồi tên huyện Tượng Lâm (thuộc quận Nhật Nam thời nhà Hán) khi nằm dưới sự thống trị của Trung Quốc. Lãnh thổ này được ghi nhận là từ miền Trung trở vào miền Nam Việt Nam, thay đổi tùy thời kỳ. Từ 1694 đến 1832, chúa Chăm Pa (Trấn vương Thuận Thành) nằm dưới sự đô hộ của các chúa Nguyễn, vua nhà Tây Sơn và vua nhà Nguyễn cho đến lúc bị sáp nhập hoàn toàn.

Lịch sử vương quốc Chăm Pa được khôi phục dựa trên ba nguồn sử liệu chính[2]:

  • Các di tích còn lại bao gồm các công trình đền tháp xây bằng gạch còn nguyên vẹn cũng như đã bị phá hủy và cả các công trình chạm khắc đá;
  • Các văn bản còn lại bằng tiếng Chămtiếng Phạn trên các bia và bề mặt các công trình bằng đá;
  • Các sách sử của Việt NamTrung QuốcCampuchiaThái Lan,… các văn bản ngoại giao và các văn bản khác liên quan còn lại.

Continue reading Lịch sử Chăm Pa

Young blood – Cô em

500 Greatest Songs of All Times

Chào các bạn,

.Nhóm Coasters được đặt tên theo West Coast – Duyên hải miền Tây Hoa Kỳ, quê nhà của bốn ca sĩ. Sau khi phát triển từ nhóm nhạc doo-wop Robins, Coasters đã có vài thành công nhạc R&B nho nhỏ, là Down in MexicoTurtle Dovin. Nhưng sau gần một năm ra khỏi phòng thu, nhóm chuyển đến New York và thực hiện ca khúc bom tấn đầu tiên này của họ. Continue reading Young blood – Cô em

Chúa Phật trong ta

Chào các bạn,

Có điều thuộc hàng căn bản nhất này các giáo dân các giáo phái thường bỏ qua trong đời sống hằng ngày của họ. Đó là: Chúa Phật ở trong chính họ.

Phật ở đâu? Phật ở trong chính ta – mỗi người đều có Phật tính, mỗi người là Phật đang thành, mỗi người sẽ là Phật tròn đầy một lúc nào đó. Continue reading Chúa Phật trong ta

Determining to follow Zen

Dear brothers and sisters,

In 101 Zen Stories – Zen Master Nyogen Senzaki compiled, anh Hoành translated and annotated, there are 2 Zen masters having an impressive Zen path. They are Munan in Story 2 – Finding a diamond on a muddy road, and Ryonen in Story 50 – Ryonen’s clear realization.

Munan was a gambler and a drunkard. He didn’t take care of his wife, children and mother. By chance, Zen master Gudo helped Munan. Gudo just told Munan a few words and Munan followed Gudo all the rest of Munan’s life. Continue reading Determining to follow Zen

Fallout in Southeast Asia of Russia’s Invasion of Ukraine

March 11, 2022 CSIS

Southeast Asian nations have been rather subdued in their responses to Russia’s invasion of Ukraine, although all but two—Vietnam and Laos—voted in the United Nations in early March to condemn Moscow’s aggression. The fighting erupted thousands of miles away, but the effects, particularly of the sanctions imposed by the United States, Europe, Japan, Australia, and others, will still have economic reverberations in Southeast Asia.

Overall, Russia and Ukraine are relatively minor economic players in Southeast Asia, with Russia making up just over 0.64 percent of global trade with the region while Ukraine accounts for just 0.11 percent, according to ASEANstats. But Moscow’s Economic Development Ministry has said that it will work to boost trade and economic links with Asia to balance sanctions.

Continue reading Fallout in Southeast Asia of Russia’s Invasion of Ukraine

Đồng Nai không muốn làm tuyến quốc lộ 13 C đi qua khu dự trữ sinh quyển thế giới

tuoitre.vn

TTO – Sau khi tỉnh Bình Phước có ý kiến làm cầu Mã Đà nối vào tuyến quốc lộ 13C đã quy hoạch, tỉnh Đồng Nai đã họp bàn và yêu cầu có giải pháp để bảo vệ Khu bảo tồn thiên nhiên – văn hóa Đồng Nai vì đây là khu dự trữ sinh quyển thế giới.

Đồng Nai không muốn làm tuyến quốc lộ 13 C đi qua khu dự trữ sinh quyển thế giới - Ảnh 1.

Khu bảo tồn thiên nhiên – văn hóa Đồng Nai nhìn từ trên cao – Ảnh: NGỌC KHẢI

Thời tôi còn công tác, tỉnh Bình Phước muốn làm cầu Mã Đà qua Đồng Nai. Hai tỉnh họp bàn, lo ngại kết nối tuyến đường với 2 tỉnh sẽ ảnh hưởng đến việc bảo vệ rừng ở khu bảo tồn nên dừng lại không làm. Tỉnh Bình Phước cũng đình chỉ bến đò tự phát ngang sông Mã Đà.

Nay lại có kiến nghị muốn làm cầu Mã Đà để kết nối với tuyến quốc lộ 13C đi xuyên qua khu bảo tồn. Làm đường có nhiều vị trí và phương án khác không đụng đến rừng sao không lựa chọn, lại muốn làm đường xuyên rừng thì liệu có động cơ khác không?

Đồng Nai đã đổ bao mồ hôi, nước mắt để bảo vệ rừng mấy chục năm nay, không thể chỉ vì tuyến đường được rút ngắn hơn mà để rừng tự nhiên biến mất vĩnh viễn.

Dứt khoát không đụng đến rừng và không nên làm đường qua khu bảo tồn. Nếu cho làm tức là chấp nhận phá bỏ khu dự trữ sinh quyển thế giới. Bởi đường đi vào rừng sẽ chia cắt đa dạng sinh học, làm thú nhát, không sinh sản được, mất dần, tuyệt chủng và chúng ta sẽ trả giá rất đắt..

Ông Trần Văn Mùi, nguyên giám đốc Khu bảo tồn thiên nhiên – văn hóa Đồng Nai

Continue reading Đồng Nai không muốn làm tuyến quốc lộ 13 C đi qua khu dự trữ sinh quyển thế giới

Sự sống lại – La resurrezione

Chào các bạn,

Sự sống lại – La resurrezione, HWV 47, là oratorio (thanh xướng kịch) của George Frideric Handel, được Carlo Sigismondo Capece (1652–1728) đặt thành nhạc kịch.

George Friedrich Händel (23-2-1685 – 14-4-1759) là nhạc sĩ người Anh gốc Đức, với giáo dục âm nhạc ở Ý. Sau khi học xong ở Ý ông qua Anh lập nghiệp và trở thành công dân Anh. Ông là nhạc trưởng của ban nhạc thường trình diễn cho hoàng gia Anh.

Tác phẩm Sự sống lại được trình diễn đầu tiên vào Chủ nhật Phục sinh (ngày 8-4-1708) tại Rome, trình bày chi tiết các sự kiện giữa và trong Thứ Sáu Tuần Thánh và Chủ Nhật Phục Sinh. Continue reading Sự sống lại – La resurrezione

Sống tương kính

Chào các bạn,

Nếu chúng ta có 4 người, mỗi người đứng ở một phía quanh một căn nhà mới – trước, sau, hai bên – thì bốn người sẽ thấy 4 hình ảnh khác nhau của căn nhà. Thế thì hình ảnh nào đúng? Đương nhiên mọi người đều biết là phải 4 hình ảnh gộp lại mới là hình ảnh đúng của căn nhà – mặt nào cũng chỉ là một mặt, cả 4 mặt gộp lại mới đầy đủ căn nhà.

Chân lý về “nhìn và biết” giản dị và dễ hiểu như thế. Continue reading Sống tương kính

Two others involved in stock market manipulation case detained

The Ministry of Public Security’s Investigation Police Agency on April 8 launched criminal proceedings against and detained two other suspects for assisting Trinh Van Quyet, former Chairman of the FLC Group JSC, in manipulating the stock market.

VNA Friday, April 08, 2022 21:42  

Functional forces seal and seize documents at the FLC headquarters. (Photo: VNA)

Hanoi (VNA– The Ministry of Public Security’s Investigation Police Agency on April 8 launched criminal proceedings against and detained two other suspects for assisting Trinh Van Quyet, former Chairman of the FLC Group JSC, in manipulating the stock market.

Continue reading Two others involved in stock market manipulation case detained

Cuộc Thương Khó của Chúa Giêsu theo Thánh John – St. John Passion

Chào các bạn,

Passion of Jesus hay Passion of Christ có thể dịch là Cuộc Thương Khó của Chúa Giêsu, nói về một đoạn ngắn cuối đời Giêsu – bắt đầu với việc vào thành Jerusalem một cách vinh quang và tận cùng bằng chết trên thánh giá.

Lễ nghi tưởng nhớ Passion of Christ thường bắt đầu bằng (1) sự đớn đau tiên tri của Đức Mẹ Maria; (2) tiếp theo là việc Giêsu vào thành Jerusalem được dân chúng cầm các lá dừa đón trước long trọng; (3) đến bữa ăn tối cuối cùng với các môn đệ (Tiệc ly) trong đó Giêsu thiết lập tập tục hiệp thông (communion) giữa các môn đệ với nhau và với Giêsu, ngày nay gọi là Tiệc thánh hay Bí tích thánh thể (Eucharist), trong đó mọi người chia sẻ bánh mì và rượu, tượng trưng cho thân thể và máu của Giêsu; (4) đến Giêsu buồn rầu cầu nguyện tới rỉ máu trong vườn Gethsemane (gọi là Đau đớn trong Vườn, Agoney in the Garden); (5) đến lúc bị bắt bởi quân La Mã và các giáo sĩ trong Hội đồng lãnh đạo Do Thái (Sanhedrin); (6) bị Pontius Pilate xử và tuyên án tử hình; (7) bị đánh đập, đội mão gai, và vác thập giá; (7) bị đóng đinh vào thập giá; (8) bị người lính La Mã dùng giáo đâm vào cạnh sườn; và (9) lìa đời. Continue reading Cuộc Thương Khó của Chúa Giêsu theo Thánh John – St. John Passion

Mở rộng kiến thức

Chào các bạn,

Kiến thức là một đề tài phức tạp. Hỏi thế nào là kiến thức đã là khó, hỏi làm sao để có kiến thức thì lại càng khó hơn.

Kiến thức là gì?

– Hồi xưa học từ chương, tứ thư ngũ kinh cứ học thuộc lòng rồi đi thi. Đó có phải là kiến thức không? Hay chỉ là học như vẹt? Khó mà trả lời. Rõ ràng là tứ thư ngũ kinh, cũng như mọi sách cổ khác, luôn có một giá trị gì đó trong chúng. Nhưng học thuộc lòng rồi lập lại như vẹt, thì có phải là kiến thức không? Có lẽ cũng là kiến thức trong một thế giới của những người chẳng biết gì khác. Nhưng dù sao thì kiến thức đó, chúng ta có thể thấy là rất eo hẹp và hoàn toàn chẳng có sáng tạo trong đó. Continue reading Mở rộng kiến thức

Vietnamese intellectuals

Dear brothers and sisters,

2022 Russian invasion of Ukraine has been an eye opener for me because it let me know how indifferent Vietnamese intellectuals are.

Yes, this has shocked me.

On 2 March 2022, the United Nations General Assembly adopted the resolution rejecting the Russian attack on Ukraine and demanding that Russia immediately withdraw its forces and abide by international law. 141 of the 193 member states voted for the resolution, while 35 abstained, 5 voted against and 12 didn’t vote at all. In the Association of Southeast Asian Nations (ASEAN), all ASEAN members supported the resolution, except that Vietnam and Laos abstained. Continue reading Vietnamese intellectuals

The Hmong child vendors in Sapa

Sapa corner

Dear Brothers and Sisters, 

How are you doing? Who do you often encounter on the streets?

I often run into some Hmong children who spend most of their time on Sapa’s streets. They are at the age of 1- 10, and most of them come from Lao Chải village.  

The Hmong children usually walk around the main streets in Sapa. With some souvenirs in their hand, they work as street vendors. The children approach tourists, and ask them to buy something. Sometimes, the begging action of these children bothers visitors.

Continue reading The Hmong child vendors in Sapa

The Aboriginal Tent Embassy at 50: the history of an ongoing protest for Indigenous sovereignty in Australia – podcast

The Aboriginal Tent Embassy in Canberra. Ellen Duffy, The Conversation

Published: March 31, 2022 9.26am BST

Authors

  1. Carissa LeeFirst Nations and Public Policy Editor, The Conversation
  2. Daniel MerinoAssistant Science Editor and Co-Host of The Conversation Weekly Podcast
  3. Gemma WareEditor and Co-Host, The Conversation Weekly Podcast

Interviewed

  1. Bronwyn CarlsonProfessor, Indigenous Studies and Director of The Centre for Global Indigenous Futures, Macquarie University
  2. Catherine PorterSenior Lecturer in Economics, Lancaster University and Director, Young Lives Study, University of Oxford
  3. Lynda-June CoePhD Candidate, Macquarie University

Aboriginal and Torres Strait Islander readers and listeners are advised this article and podcast contain names of deceased people.

The Aboriginal Tent Embassy – a site of First Nations protest in Canberra, Australia – marks its 50th anniversary this year. In this episode of The Conversation Weekly podcast, we hear about its history and how the ongoing protest has influenced a new generation of Indigenous activism.

Our mission is to share knowledge and inform decisions.

About us

On the morning of January 26, 1972, four young Aboriginal men left Sydney for the Australian capital, Canberra. When they arrived, they sat down on the lawns outside parliament house, erected a beach umbrella and held up a sign that said “Aboriginal embassy”. They were protesting against a speech by the government, which dismissed hopes for Aboriginal land rights.


Read more: A short history of the Aboriginal Tent Embassy – an indelible reminder of unceded sovereignty


For most of the following 50 years, the Aboriginal Tent Embassy has kept up a presence on the lawn in front of what is now Old Parliament House in Canberra. It has become a symbol of an enduring fight for Indigenous sovereignty in Australia. It’s also survived attacks and controversies, most recently from a group calling themselves the “Original Sovereigns” who tried to hijack the Tent Embassy.

In this episode of The Conversation Weekly podcast, Carissa Lee, First Nations and public policy editor at The Conversation in Australia, yarns with two Indigenous researchers about the enduring place the Tent Embassy plays in the fight for Indigenous land rights and justice.

Bronwyn Carlson is a professor of Indigenous studies and director of the Centre for Global Indigenous Futures at Macquarie University in Sydney. “While the Tent Embassy is primarily a symbol of land rights, it means so much more,” she says. “It’s actually a symbol against the power that’s unlawfully in place across this continent that continues to oppress Indigenous people and deny us our rights as sovereign peoples to this place.”

Lynda-June Coe, a PhD candidate at Macquarie University, has family ties to the Tent Embassy and first visited as a child in the late 1980s. “I can remember my aunties and uncles standing up having very fiery, very robust conversations with other First Nations people around the fire,” says Coe. She says the Tent Embassy still exists today because “we refuse to go away, we refuse to die out”. Coe’s aunt, Jenny Munro, also talks to us at the Tent Embassy site in Canberra about her continued involvement in the protest site today.


This episode of The Conversation Weekly is supported by the UK/Australia Season Patrons Board, the British Council and the Australian Government as part of the UK/Australia Season, which centres on the theme Who Are We Now? The season’s programme reflects on the two countries’ shared history, explores their current relationship, and imagines their future together.

Tư duy tích cực mỗi ngày