Người quét đường

quet-rac

Nếu một người được gọi là người quét đường, anh ta quét đường dù là Michelangelo vẽ tranh, Beethoven soạn nhạc, hay Shakespeare làm thơ. Anh ta nên quét đường thật giỏi, đến nỗi mọi người từ thiên đường lẫn trái đất đều dừng lại để nói: “Ở đây có anh quét đường thật tuyệt, anh đã sống và làm việc thật tài.”

Nguyễn Minh Hiển dịch

.

If a man is called a streetsweeper, he should sweep streets even as Michelangelo painted, or Beethoven composed music, or Shakespeare wrote poetry. He should sweep streets so well that all the hosts of heaven and Earth will pause to say, Here lived a great streetsweeper who did his job well.

Martin Luther King, Jr.

Yêu cụ thể , yêu trừu tượng

truu_tuong

Chào các bạn,

Trong thời đại chúng ta, ta thấy tận mắt bao cuộc chiến, giết hằng triệu con người, nhân danh chủ nghĩa này, chủ nghĩa nọ, đạo này, đạo nọ, thần này chúa nọ, lý tưởng này, con đường nọ. Những người đứng trong các cuộc chiến đó rất hăng say và nồng nhiệt chém giết. Nếu bạn nói bất kỳ câu nào để khuyên họ ngừng tay, có thể là bạn sẽ bị mắng nhiếc, bỏ tù, hay xử tử tức thì. Tuy nhiên, nếu đứng ngoài cuộc, mọi người chúng ta đều phải lắc đầu, “Sao những người này có thể điên rồ đến mức đó nhỉ?”

Đây không phải là triết lý cùn hay nhà văn giàu tưởng tượng. Đây là sự thực đã xảy ra mấy mươi năm nay trên khắp trái đất, kể cả ngay trên quê hương chúng ta. Và ngày nay vẫn đang xảy ra với đủ các cuộc thánh chiến, cách mạnh, đấu tranh, từ Afganistan đến Lebanon, đến Sudan, đến Sri Lanka …

Trong tất cả các cuộc chiến, mỗi bên lâm chiến luôn luôn có một lý tưởng cao cả nào đó: Chúa, Allah, người nghèo, quê hương, công bằng, bác ái, tự do, dân chủ, hạnh phúc, độc lập… Tất cả những gì cao đẹp nhất trên đời đều được mang ra trương thành các khẩu hiệu to lớn, với đủ bảng xanh đỏ chạy trên khắp các nóc phố, loa phóng thanh khắp ngang cùng ngỏ hẽm, toàn hệ thống radio, TV, báo chí và Internet rầm rộ của các phe nắm quyền hành. Những hệ thống tuyên truyền vĩ đại như vậy, nhồi vào mắt vào tai vào tim vào óc mỗi người mỗi giây mỗi phút trong ngày, những điều đẹp đẽ cao thượng nhất, chỉ để phục vụ những chém giết dã man nhất.

tranh-truu-tuong
Đó không phải là một cái gì rất bệnh hoạn trong tâm thức con người hay sao?

Nhưng mà điều gì đã làm cho chúng ta trở thành u tối đến mức đó?

Nhà Phật gọi đó là vô minh, không có ánh sáng. Điều đặc biệt của vô minh là nó như bệnh điên. Người điên không biết được là mình điên, bởi vì nếu biết được mình điên tức là mình đang còn tĩnh. Người vô minh cũng thế, không biết được là mình vô minh, vì nếu biết được mình vô minh thì đã không là vô minh.

Nhưng, lập lại lần nữa, điều gì đã làm cho con người trở thành vô minh đến mức đó? Có rất nhiều lý do riêng cho mỗi trường hợp, mỗi cá nhân, mỗi đoàn quân, mỗi quốc gia. Tuy nhiên, dù là lý do nào khởi đầu, kết quả kế tiếp vẫn là một cho tất cả mọi trường hợp: Người ta vô minh vì người ta say mê cái trừu tượng, mà không thấy được những con người cụ thể đứng trước mặt. Người ta “yêu” đồng bào, nhưng không thấy được người nông dân run rẩy đang quì trước họng súng xin tha mạng. Người ta “yêu” tổ quốc, nhưng không thấy được cây cầu mình đang xây sẽ xụp vì xi măng bị mình ăn xén. Người ta “yêu” gia đình nhưng không thấy mình cứ say sưa và bạt tai vợ thường xuyên. Người ta “yêu” người nghèo, nhưng không thấy mình chắt bóp từng xu với người ăn người làm.

Những cái trừu tượng—tổ quốc, đồng bào, công bình, bác ái, tự do, dân chủ, Chúa, Phật, Thượng đế, Allah–chỉ là những danh từ trừu tượng. Không có vị nào tên là Tổ quốc cho bạn một bạt tai nếu bạn nói tôi ghét tổ quốc. Không có vị nào tên là Đồng bào cho bạn cái đá nếu bạn tham nhũng bạc tỉ. Không có vị nào tên Công bình cho bạn vài quả đấm nếu bạn cưỡng bách người nghèo ra khỏi mảnh đất của họ để bạn có bạc tỉ bỏ túi. Chúa, Phật, Allah,Thượng đế, nếu có mặt, thì “chúng mày làm chúng mày chịu, nhân quả trả vay.”

nguoi-ngheo

Cho nên, những cái trừu tượng rất dễ bị nhân danh, bị lạm dụng. Hơn thế nữa, những cái trừu tượng còn có khả năng tiêu thụ ta hoàn toàn, xâm nhập vào toàn diện tri thức và đời sống của ta như là “quỉ ám”, và làm ta thành tuyệt đối mù lòa. Nếu ta khởi sự lạm dụng tên “phát triển xã hội” chẳng hạn, để kiếm tiền bỏ túi hay để bóc lột người cô thế, thì chỉ sau một thời gian ngắn, cái “phát triển xã hội” đó bắt đầu rỉa rói ăn sâu vào não bộ của ta và làm cho ta tin rằng ta thực sự phục vụ một vị thần tên “Phát triển xã hội” và, vì vị thần này, ta sẵn sàng sát phạt thẳng tay những ai ta nghĩ là không phục vụ vị thần linh của ta, trong khi tư tưởng của vị thần linh đó chẳng gì khác hơn là tư tưởng của cái tôi mù lòa của ta.

Đây không phải là lý thuyết mà là sự kiện lịch sử của bao nhiêu cuộc chiến thảm khốc mà chính chúng ta chứng kiến trong thế kỷ 20, và hiện tại hằng ngày. Và bạn đừng vội đổ lỗi cho một vài người như Hitler, Stalin, Polpot, bin Laden… Mỗi ung nhọt của cơ thể đã có mầm độc từ trong máu, thấm sâu trong mỗi tế bào.

Mỗi chúng ta cần dành vài phút để xét lại chính mình—chúng ta nói gì về tình yêu đồng bào, tình yêu tổ quốc, yêu thương người nghèo, bảo vệ công lý, v.v…? Và chúng ta đã và đang làm gì để thể hiện tình yêu đó? Và cách thể hiện tình yêu của ta nằm trong hành động mà người ngoài nhận ra ngay là tình yêu không? Như là vuốt ve, an ủi, chăm sóc, thương mến, cho tặng… hay là nằm trong dạng hằn học, chưởi bới, đánh đập, mạ lị, kiêu căng? Xong rồi bạn tự cho điểm bạn. Lòng bạn chỉ có bạn và thượng đế của bạn biết. Không ai có quyền phê phán.

Nhưng làm thế nào để chúng ta tránh bị “quỉ ám” bởi những danh từ trừu tượng? Thưa, rất giản dị: Ta phải yêu những con người cụ thể, những cái gì cụ thể trước mắt ta. Khoan nói yêu gia đình, hãy dịu dàng chăm sóc vợ con đi. Khoan nói yêu đồng bào, hãy tử tế với người láng giềng đi. Khoan nói yêu người nghèo, mua vài tấm vé số giúp ông cụ mù bán vé số đi. Khoan nói yêu thành phố, ngưng xả rác đi. Khoan nói yêu môi trường xanh, ngưng ăn thịt thú rừng đi. Khoan nói yêu tổ quốc, đóng thuế đầy đủ đi. Khoan nói yêu tự do, để cho con cái thong thả đi. Khoan nói yêu dân chủ, để các học trò bàn luận thoải mái đi. Khoan nói yêu Chúa, thành tâm với bạn bè đi. Khoan nói yêu Phật, từ bi với người lầm lỗi đi.

nguoi_ngheo

Tất cả những gì trừu tượng đều có thể đạt được một cách xác thực, không dối trá, nếu ta không nghĩ đến trừu tượng mà chỉ đối xử đúng với những gì cụ thể. Cứ nhân ái với láng giềng, đương nhiên đó là yêu đồng bào. Giữ sạch sẽ đường phố, đó là yêu tổ quốc. Bố thí một đồng bạc, đó là yêu Chúa. Nhẫn nhục với người gây sự ngoài đường, đó là yêu Phật. Không ức hiếp người nghèo khổ, đó là con Thượng đế.

Mỗi chúng ta phải tự thành thật với chính mình,và phải bám chặt vào những gì cụ thể chung quanh ta để mà sống. Nếu nhìn vào lịch sử, và đọc báo hằng ngày, ta thấy mỗi người chúng ta đều có khả năng trở thành rất tăm tối—chỉ một tí quyền hành, môt tí tiền bạc, một tí địa vị, con người của ta có thể thở thành mù lòa rất dễ. Nhưng nếu ta đã có thói quen quan tâm đặc biệt đến những gì cụ thể trước mắt, thì rất khó cho chúng ta trở thành mù lòa, vì rất dễ để nhận ra hôm nay ta có ăn gian tiền của ai không, có bố thí cho ai không, có dịu ngọt lễ độ với người ăn mày nào không. “Cụ thể” không bao giờ nói dối.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến

Hoành

Stumble It!

© Copyright 2009, TDH
Licensed for non-commercial use

“Tin vào sức mạnh của tuổi trẻ”

qvnpct

Chỉ sau hơn một năm chính thức hoạt động, Quỹ văn hóa Phan Châu Trinh đã lần lượt trao ba giải thưởng uy tín: giải thưởng tinh hoa giáo dục quốc tế, giải thưởng Việt Nam học và giải thưởng nghiên cứu. Chương trình dịch thuật là một trong ba chương trình trọng tâm của quỹ. Bên cạnh đó, quỹ còn xây dựng “Tủ sách dẫn nhập” và “Tủ sách tri thức mới” với mục đích cập nhật kiến thức cho độc giả VN. Chương trình quan trọng thứ ba là “Học viện nhân dân”, đang được khởi động như một kiểu Đông Kinh nghĩa thục của thế kỷ 21. Với tôn chỉ “chấn hưng dân trí”, hoạt động của quỹ đang tạo nên những hiệu ứng tốt trong xây dựng nền tảng tri thức xã hội.

Xem tiếp tại đây

Ông già Bỉ hát nhạc trẻ em tại Hà Nội

gibus

Ca sĩ – nhạc sĩ chuyên hát cho trẻ em, Gibus, sẽ cất giọng với nhạc cụ Likembe và chiếc guitar, cùng những động tác mang tính giáo dục trẻ em vào lúc 19h30 tại Nhà hát Lớn, số 1 Tràng Tiền (20/3) và 14h00 tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam (21/3). Lời bài hát của ông đậm chất hài hước, giảm nỗi đau của con người và mang tính thời sự. Gibus mong muốn tạo mối liên hệ kết nghĩa giữa một trường học ở Việt Nam và Bỉ về âm nhạc.

Xem tiếp tại đây.

Đưa thanh niên tình nguyện về 61 huyện nghèo

thanh-nien-tinh-nguyen

Thời gian tới Đoàn sẽ đưa các đội hình TN tình nguyện về 61 huyện nghèo trên toàn quốc, thành lập 600 đội TN xung kích thường xuyên ứng trực và tham gia cứu hộ cứu nạn, phòng chống dịch bệnh, triển khai các hoạt động góp phần xây dựng và phát triển thế hệ TN nông thôn năng động, sáng tạo, có trí tuệ, sản xuất kinh doanh giỏi, trở thành lực lượng xung kích trong xây dựng nông thôn mới.

Xem tiếp tại đây.

Thứ sáu, 20 tháng 3 năm 2009

Bài hôm nay:

Chào mừng Ngày Xuân phân và Ngày Trái Đất, 20 tháng 3 năm 2009, Văn Hóa, anh Trần Đình Hoành.

Họa sĩ mù, Video, John Bramlitt, sinh viên mù phi thường, vẽ bằng cách dùng cảm giác ở đầu ngón tay, anh Trần Đình Hoành nối link.

Vẻ đẹp tâm hồn, Danh Ngôn, song ngữ, chị Loan Subnaru dịch.

Tam đoạn luận và giới hạn của luận lý, Trà Đàm, luận lý học, anh Trần Đình Hoành.

.
Tin Sáng, chị Thùy Dương tóm tắt và nối links.

Người phụ nữ đầy nghị lực, chị Đặng thị Hiếu, Yên Mỹ, Hưng Yên, 30 năm nuôi chồng mù và 4 con đỗ đạt.

Trở lại Việt Nam tìm kiếm Hòa Bình
, Ted Englemann, người giúp mang nhật ký Đặng Thùy Trâm về Việt Nam, trở lại Việt Nam để tìm môt bé sơ sinh ông chụp ảnh 20 năm trước.

Bạn trẻ hưởng ứng Giờ Trái Đất, 20g30-21g30 ngày 28-3, các bạn trẻ chuẩn bị trên mạng Internet.

Người hùng 4 tuổi cứu bạn, bé Nguyễn Trung Hiếu, Huế, cứu bạn thoát tay tử thần.

8x đi làm xa xứ, tuổi hai mươi đi làm tại các quốc gia khác.

Vua Dứa, Thào Dìn là người Mông ở xã Bản Lầu (huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai), từng làm thuê trồng dứa, nay thành ông chủ, giúp đồng hương làm ăn.

Ông Tám “Lúa lai”, lão nông Tám Lạc (Phạm An Lạc) ở Bạc Liêu đã cho ra đời được 53 dòng lúa lai.

Giải pháp giảm túi nylon, túi sinh thái, đang được các thành viên CLB GoGreen (“Hành trình xanh”) chào hàng.

Nghệ nhân ẩm thực Việt, Hoàng Thị Như Huy, tốt nghiệp Sư phạm và Văn khoa Huế, rồi học nấu ăn và sưu tấm món ăn khắp nơi, để dạy lại.

Bài hôm trước >>>

Chúc các bạn một ngày tươi hồng!

🙂 🙂 🙂 🙂

Đọt Chuối Non

Chào mừng Ngày Xuân phân và Ngày Trái Đất

earth-lighting-equinox

Chào các bạn,

Hôm nay, 20 tháng 3 năm 2009, là Ngày Xuân phân và Ngày Trái Đất.

Ngày Xuân phân là ngày đầu tiên chính thức của mùa xuân tại Mỹ và nhiều quốc gia Âu Mỹ. Tại các quốc gia theo âm lịch ở Á châu, Ngày Xuân phân lại được xem là ngày chính giữa mùa xuân.

Vào ngày 20 tháng 3 năm 2009, đúng 7 giờ 44 sáng (giờ Washington DC) (20 tháng 3, 11 giờ 44 sáng, giờ Greenwich), mặt trời sẽ đi ngang xích đạo của trái đất, chiếu ánh sáng thẳng góc vào xích đạo. Thời điểm này được gọi là Xuân phân nếu ta ở bắc bán cầu (vernal equinox) và Thu phân ở nam bán cầu (autumnal equinox).

spring

Equinox có nghĩa là “equal night” (đêm bằng, hay là, đêm bằng ngày), bởi vì mặt trời nằm ở vị trí thẳng đứng trên xích đạo. Thời điểm này đặc biệt bởi vì trục xoay của quả đất đứng nghiêng 23°4. Vì độ nghiêng này, chúng ta nhận ánh sáng nhiều nhất từ mặt trời trong mùa hè (ngày dài đêm ngắn) và ít nhất trong mùa đông (ngày ngắn đêm dài). Vào thời điểm Xuân phân (Thu phân), mặt trời đứng thẳng góc ngay trên xích đạo nên ngày và đêm bằng nhau.

Bởi vì được xem là ngày đầu của mùa xuân, mùa vạn vật bừng sống trở lại sau mùa đông lạnh lẽo tăm tối, Ngày Xuân phân có ý nghĩa lớn và là ngày lễ hội lớn trong nhiều nền văn hóa.

Theo Wikipedia tiếng Việt, Ngày Xuân phân được xem là ngày lễ hội tại nhiều nơi trên thế giới như sau:

Lễ hội Norouz (lễ hội năm mới hay lễ hội đầu xuân) của Iran được tổ chức vào ngày này. Đạo Bahai gọi lễ này là Naw-Rúz. Ngoài ra còn có lễ hội Ostara của đạo Wicca, và là một trong tám lễ hội Sabbat của những người theo đạo đa thần giáo kiểu mới (neopagan).

Tại Nhật Bản ngày Xuân phân (春分の日) là ngày lễ chính thức của quốc gia để mọi người đi tảo mộ và đoàn tụ gia đình.

Lễ Phục sinh ở các nước theo Cơ đốc giáo được tổ chức vào ngày chủ nhật đầu tiên ngay sau khi trăng tròn kể từ ngày Xuân phân.

Ngày Trái Đất được kỷ niệm vào ngày Xuân phân hàng năm kể từ ngày đầu tiên là 21 tháng 3 năm 1970.

Năm mới Tamil được tổ chức sau ngày Xuân phân. Nó được tổ chức tại bang miền nam Ấn Độ (Tamil Nadu).

earthbluemarblewestterra

Ngày Trái Đất (Earth Day)

Theo John McConnell, người sáng lập Ngày Trái Đất, khi ông đang suy tư tìm một ngày nào đó để mọi người trên thế giới cùng nhau ca tụng huyền diệu của đời sống trên quả đất, “Ngày Xuân phân hiện ra trong óc, và tôi biết ngay là chính nó. Một cơn động đất ở California làm rung rinh căn nhà của tôi lúc đó như là dấu hiệu đồng ý. Còn thời điểm nào hay hơn là lúc bắt đầu mùa xuân, khi ngày và đêm bằng nhau khắp mọi nơi trên thế giới, và mọi trí óc và con tim có thể hợp nhau trong suy tư về hòa hợp và sự tươi mới trở lại của Trái Đất. Chỉ một lời cầu nguyện đã rất ý nghĩa, còn ý nghĩa hơn biết bao nhiêu khi hàng trăm, hàng nghìn, hàng triệu người vòng quanh thế giới hợp nhau trong suy tư và cầu nguyện để nuôi dưỡng tình láng giềng và thiên nhiên.”

Ngày Trái Đất đầu tiên xảy ra tại San Francisco vào ngày 21 tháng 3 năm 1970, với một công bố chính thức của thành phố San Francisco, bang California, Mỹ. San Francisco có nghĩa là “Thánh Phan-xi-cô”, thánh quan thầy của sinh thái học (ecology). Sau này, Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc U Thant ký một Công bố xác nhận Ngày Trái Đất cho Liên Hiệp Quốc.

Vào Ngày Trái Đất, ngay khi mùa xuân bắt đầu Chuông Hòa Bình của Liên Hiệp Quốc sẽ đổ, để hàng triệu người trên thế giới đồng tâm suy niệm.

Chúc các anh chị em một mùa xuân đầy tình yêu và ánh sáng.

Trần Đình Hoành

Họa sĩ mù

Mù thì mò mẫm tìm đường đi đã khó rồi, đừng nói là sáng tạo những họa phẩm nghệ thuật như người họa sĩ mù này, John Bramblitt, sinh viên Đại Học North Texas (UNT). John chỉ cảm được (bằng mắt) sự khác biệt giữa màu đỏ và màu xanh, và sự hiện diện của màu sáng như màu trắng. Anh sáng tạo một cách vẽ bằng cảm giác ở đầu ngón tay.

Hãy tự hỏi, ta còn rất lành lặn, bao nhiêu tiềm năng ta đang có mà không sử dụng và phát triển, vì ta không tin vào chính ta?

Vẻ đẹp tâm hồn

dream-heart

“Vẻ đẹp tâm hồn tỏa sáng khi con người vẫn điềm tĩnh hứng chịu những bất hạnh, không phải vì họ không cảm nhận được những bất hạnh đó, mà vì họ là người có khí phách cao cả và anh hùng.”

Loan Subaru dịch

.

“The beauty of the soul shines out when a man bears with composure one heavy mischance after another, not because he does not feel them, but because he is a man of high and heroic temper.”

Aristotle

Tam đoạn luận và giới hạn của luận lý

meeting

Chào các bạn,

Hôm nay chúng ta sẽ khảo sát hai lý luận căn bản nhất trong luận lý học, mà ta dùng hằng ngày, để hiểu rõ và nắm vững chúng trong đời sống và công việc hằng ngày. Đó là tam đoạn luận suy diễn và tam đoạn luận quy nạp. Đồng thời ta sẽ cảnh báo về các giới hạn tự nhiên của ngôn ngữ và lý luận.

• Tam đoạn luận hầu như là nền tảng của phần lớn, nếu không nói là tất cả, suy tư của con người. Tam đoạn luận là lý luận ba câu. Ví dụ: (1) Mọi người đều chết. (2) Ông Xuân là người. (3) Vì vậy, ông Xuân sẽ chết. Hai câu đầu (1) và (2) của tam đoạn luận nầy là 2 tiền đề–tiền đề 1 và tiền đề 2. “Tiền” là trước (không phải là “money”, nhưng nếu bạn hiểu là money cho dễ nhớ thì cũng tốt, vì money thường đi trước mọi sự :-)), tiền đề là mệnh đề đi trước; câu (3) là kết đề, tức là kết luận rút ra từ hai tiền đề.
Tam đoạn luận trên đây là tam đoạn luận suy diễn, nó vì nó “suy” từ cái chung (mọi người) đến cái riêng (ông Xuân).

• Lý luận theo chiều ngược lại, từ VÀI cái riêng đến cái chung, goi là quy nạp. Và quy nạp thì dựa vào quan sát các trường hợp cá nhân, mà “quy” về một định luật chung cho tất cả. Ví dụ: (1) Hùng Vương chết, Hai Bà Trưng chết, Trần Hưng Đạo chết, Quang Trung chết, ông tôi chết, bà tôi chết, v.v.. (2) Các vị đó là người. (3) Vì vậy, mọi người đều phải chết.

• Hai tam đoạn luận này ta dùng rất thường xuyên trong ngày, nhưng gọn gàng hơn. Ví dụ, suy diễn kiểu các bà :-): “Ông này làm gì mà ôm điện thoại đi ra xa, nói nhỏ xíu. Chắc là liên hệ bất chính với cô nào rồi.” Đây là rút ngắn của môt tam đoạn luận: (1) Đàn ông nói điện thoại cách bí mật là có liên hệ bất chính với đàn bà. (2) Ông này đang bí mật. (3) Vì vậy, ông này có liên hệ bất chính.

argument1

• Lỗi lầm thường thấy nhất trong tam đoạn luận suy diễn là tiền đề đầu tiên thường quá rộng, theo kiểu vơ đũa cả nắm. Trong ví dụ trên, ở tiền đề 1, ta thấy ngay là nói chuyện bí mật đâu nhất thiết có nghĩa là có liên hệ bất chính, giả sử đó là bí mật quốc phòng hay bí mật nghề nghiệp thì sao?

Muốn cho chính xác hơn thì ta phải “thu nhỏ” lại một tí,và nói theo kiểu xác suất. Ví dụ: (1) Đàn ông, không thuộc diện có bí mật nghề nghiệp, mà nói chuyện bí mật thì có khả năng cao là có liên hệ bất chính. (2) Ông này không thuộc diện có bí mật nghề nghiệp mà cứ nói chuyện kiểu bí mật trước mặt mình, (3) thì có khả năng cao là có liên hệ bất chính.

“Khả năng cao” thì khá chính xác trên phương diện lý luận, nhưng không mạnh như trăm-phần-trăm. Vì vậy, các quí vị thiếu kinh nghiệm thuyết phục thường cứ cố ăn nói viết lách kiểu trăm-phần-trăm cho mạnh mẽ, nhưng làm người nghe và người đọc nhận ra ngay là mình lớ ngớ và không thành thật.

• Điểm yếu của tiền đề 1 của tam đoạn luận suy diễn cũng chính là điểm yếu của kết đề của tam đoạn luận quy nạp. (1) Tôi thấy ông A nói điện thoại bí mật và có liên hệ bất chính. (2) Tôi cũng thấy ông B cũng vây; ông C cũng vậy.… (3) Vì vậy, hễ đàn ông nói chuyện điện thoại bí mật là có liên hệ bất chính.

Kết luận này quá rộng, theo kiểu vơ đũa cả nắm, cho nên không tin được. Nếu giảm lại một tí theo cách nói xác suất thì dễ tin hơn: “Vì vậy, hễ đàn ông nói điện thoại bí mật là có khả năng có liên hệ bất chính.”

• Cả suy diễn và quy nạp (cũng như mọi luận lý khác của con người) đều có môt điểm rất yếu nữa, đó là các từ ngữ của con người luôn luôn có tính cách mù mờ, dùng tạm qua ngày thôi, chứ không giải quyết điều gì rốt ráo được. Ví du: (1) Hồng nhan thì đa truân. (2) Cô ấy đẹp quá. (3) Thành ra đời cô ấy khổ.

Phản biện: “Trời, con nhỏ đó, cái mặt mẹt như vậy mà chị nói là đẹp. Nó cực vì chuyên môn nói xạo, chớ hồng nhan cái gì!”

Ở đây ta thấy, từ “đẹp” rất mù mờ. Đẹp xấu tùy người đối diện, tùy say hay tĩnh. Bất cứ từ nào trong ngôn ngữ con người cũng đều mù mờ như thế. Cho nên, những người tin rằng có thể dùng ngôn ngữ và lý luận để giải quyết mọi thắc mắc ở đời, tìm ra mọi chân lý ở đời, là những người rất thiếu kinh nghiệm về lý luận.

argument

• Một điểm yếu rất lớn khác nữa là tất cả mọi phương thức lý luận (kể cả tam đoạn luận) chỉ do con người tìm ra được trong cuộc sống mắt thấy tai nghe. Ví dụ: Tiền đề “Mọi người đều chết”. Ta biết được điều này là do thấy trong lịch sử (qua sách vở) và chung quanh ta ai cũng có lúc chết, cho nên ta “qui nạp” thành kết luận “Mọi người đều chết.” Rồi ta lại mang kết luận quy nạp này làm tiền đề cho một suy diễn mới, “Mọi người đều chết, hắn là người, cho hắn tha hồ ba hoa chích chòe đi rồi cũng có lúc phải chầu chúa thôi!”

Tức là quy nạp, suy diễn, hay bất kỳ lý luận nào ta sẽ học sau này, cũng chỉ là do kinh nghiệm quan sát của con người mà ra. Cho nên, các lý luận này khi gặp điều gì vượt quá vòng kinh nghiệm thường ngày của con người thì hoàn toàn không sử dụng được. Ví dụ: Tự nhiên có một cô gái rất trẻ, nhìn mới hai mươi mấy, đến gặp bạn và nói: “Tôi nói cho cậu bé hay nhé, cậu năm nay cở bốn mấy, thế thì cậu phải gọi tôi là ‘bà tiên tổ’ mới đúng, vì tôi năm nay 3.125 tuổi rồi.” Nếu cô bé này cứ nhất định như thế, và nếu chúng ta không thể chứng minh được tông tích cô này, toàn hệ thống công an cảnh sát của thế giới không có cách nào chứng minh được cô này từ đâu mà có, thì lúc đó ta có thể thấy lời cô ta nói có một cái gì đó có thể có giá trị, chứ chưa chắc là cô ta điên, và qui luật “Mọi người đều phải chết” có thể không dùng được, tối thiểu là trong trường hợp cô bé này.

• Nhận xét trên đây có hậu quả rất lớn cho đời sống con người trên thế giới ngày nay: Trong những lãnh vực xa hơn kinh nghiệm mắt thấy tai nghe (cộng thêm các máy móc phụ mắt và phụ tai), thì toàn hệ thống suy luận của con người không sử dụng được, và đó là lý do tại sao mà tôn giáo và các truyền thông tâm linh luôn luôn sống mạnh cho đến ngày nay, dù là tôn giáo và các truyền thống tâm kinh nói nhiều điều rất khác với kinh nghiệm hằng ngày và lý luận hằng ngày của ta. Các tôn giáo và truyền thống tâm tinh thường nhấn mạnh đến những kinh nghiệm vượt xa kinh nghiệm hằng ngày—Ví dụ: Nói chuyện với Chúa hiện ra trước mặt, nói chuyện với Quan âm Bồ tát hiện ra trước mặt… Ở đây ta không bàn đúng sai, ta chỉ cần hiểu rằng các kinh nghiệm cá nhân siêu hình, dù thật hay không thật, là các kinh nghiệm không thuộc trong lĩnh vực hoạt dộng của ngôn ngữ và lý luận thông thường. Cho nên nếu ta cố gắng tranh biện về các vấn đề này tức là ta rất thiếu kinh nghiệm về ngôn ngữ và lý luận.

• Một điểm quan trọng khác trong việc sử dụng và hiểu biết ngôn ngữ là: Ngôn ngữ, vì giới hạn rất lớn của nó, thường được sử dụng như là “hé cánh cửa” để mời ta vào bên trong và thấy rõ hơn. Nếu ta không chịu mở cửa bước vào, thì không thể thấy bên trong. Ví dụ: Bạn thường ngày về nhà 6 giờ chiều. Hôm nay không hẹn nhưng lại về 11 giờ đêm, vào nhà thấy nàng còn ngồi đó bên mâm cơm và nói “Em đợi anh từ chiều đến giờ.” Bạn thực sự thấy được gì, thấy được bao nhiêu, trong câu nói đơn sơ nhẹ nhàng đó, hay là chỉ lý luận: “Đến giờ thì đi ngủ đi chứ, tại sao đợi làm gì?”

• Luận lý học là khoa học về sử dụng ngôn ngữ và lý luận chính xác. Nó rất cần cho chúng ta trong công việc và đời sống hằng ngày. Cho nên ta phải nắm vững. Và khi đã nắm vững, ta cũng phải biết ngôn ngữ và lý luận có rất nhiều giới hạn. Khi đọc hay nghe một câu nói, có nghĩa là chúng ta nhận được cái bánh ít bọc lá chuối. Ngôn ngữ lý luận là lớp lá bọc, tư tưởng tâm tình là bánh bên trong. Ta ăn bánh bỏ vỏ, hay ăn vỏ bỏ bánh?

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

Stumble It!

© Copyright 2009, TDH
Licensed for non-commercial use

Trở lại Việt Nam tìm kiếm Hoà Bình

meconhb

Ông là người góp phần vào việc thổi bùng lên một ngọn lửa trong trái tim bao người Việt Nam năm đó: Ted đã nhận lời với Fred Whitehurst – người cựu chiến binh Mỹ giữ gìn nhật ký Đặng Thuỳ Trâm suốt 35 năm, để đem chiếc đĩa CD có chứa cuốn nhật ký sang Việt Nam. Ted Engelmann đến Việt Nam lần này để tìm lại và nói lời cảm ơn với một cô bé mà ông chỉ gặp khi cô bé vừa ra đời cách đây 20 năm. Điều duy nhất ông còn biết về cô là một tấm ảnh ông chụp.

Xem tiếp tại đây.

Bạn trẻ hưởng ứng “Giờ trái đất”

giotraidat

Còn vài ngày nữa, sự kiện Giờ trái đất (bắt đầu từ 20g30-21g30 ngày 28-3), tắt điện một giờ kêu gọi mọi người cùng hành động để đối phó biến đổi khí hậu sẽ diễn ra. Lần đầu VN tham gia nhưng không khí đang hừng hực khắp nơi. Từ vài tuần qua không chỉ trên mạng mà các nhóm bạn trẻ còn thực hiện nhiều hành động thiết thực để hưởng ứng sự kiện này.

Xem tiếp tại đây.

Tư duy tích cực mỗi ngày