Chào các bạn,

Hôm nay chúng ta tiếp tục nói đến việc xây dựng vòng ảnh hưởng của ta, bằng cách nói đến cách “nói chuyện” của ta trên Internet.

Hãy tưởng tượng đến một căn phòng rộng trong một building. Trong đó có một nhóm bạn bè đang nói chuyện ồn ào trong một căn phòng. Xuân đi ngang, thấy trong đó nói chuyện vui vẻ, cũng muốn vào cho vui. Cửa phòng có tấm bảng: “Bạn cứ tự nhiên vào cho vui. Mở cửa cho mọi người.”

Xuân vào, kéo ghế ngồi nghe. Mọi người đang bàn cãi hăng say về một vấn đề triết l‎y’, chẳng ai để ‎y’ đến Xuân. Được vài phút Xuân la lớn, “Các bác nói chuyện dốt vậy mà cũng nói. Sao không về học thêm tí nữa. Không biết gì mà cũng lớn lối.”

Bạn nghĩ thế nào về Xuân? Xuân là người thế nào?

Nhưng đây là tư cách của rất nhiều bạn trên Internet. Họ cứ nghĩ rằng Internet là nơi mà họ có thể có tác phong thiếu lễ độ, thiếu tế nhị.

Đó là một thái độ rất sai lầm . Internet đã trở thành không gian sống thực cho cả thế giới. Người ta trò chuyện, bàn luận, và làm thương mãi trên Internet. Giấy tờ giao dịch bằng điện tử qua Internet ngày nay có giá trị pháp ly’ như các chứng từ bằng giấy. Không có l‎‎y’ do gì mà chúng ta nghĩ rằng chúng ta có quyền vô lễ và bất lịch sự chỉ vì đây là Internet. Quan trọng nhất là, Internet có thể làm bằng chứng về tư cách của bạn 10 năm sau nữa—chỉ cần vào archives các diễn đàn là thấy được tác phong của ta đã thế nào 10 năm trước.

Người hiểu biết sống trên Internet giống như sống trong văn phòng có đầy đủ bàn ghế của mình. Nghĩa là:

1. Ấn tượng đầu tiên. Lúc mới nói lần đầu, luôn luôn lễ độ, nhã nhặn, tự giới thiệu. Và bàn thảo lễ độ bằng cách cám ơn, đồng ‎ý, rồi sau đó mới hỏi rất nhẹ và rất lễ độ đến các vấn đề mình thắc mắc. Ví dụ:

“Chào các cô chú và anh chị em,

Cháu (mình) tên là Quân, đang học ở bách khoa. Mới vào đây mấy hôm. Thấy mọi người tranh luận hay quá. Quân học hỏi được rất nhiều. Cám ơn tất cả các cô chú anh chị em đã cho Quân được thêm nhiều kiến thức. Quân chỉ có một thắc mắc nhỏ, mong mọi người giúp Quân. Trong đề mục này đang thảo luận, Quân nghe thấy chị Hà nói….. và anh Tuyến nói… Quân không hiểu rõ các điều này có nghĩa là gì, mong các anh chị giải thích hộ. Cám ơn rất nhiều. Quân.”

First impression (ấn tượng đầu tiên) luôn luôn quan trọng, cho nên lần đầu tiên mình nói trong một diễn đàn, hãy làm cho mọi người có ấn tượng tốt về mình.

2. Nói chuyện phải luôn luôn chú trọng việc xưng hô.

• Nói với ai (cô chú anh chị v.v..). Đừng nói trống không trước một nhóm người. Đó là bất lịch sự. Thông thường thì nó thành vô lễ.

• Luôn luôn phải xưng hô lễ độ. Người Việt có cách lễ độ của người Việt. Phức tạp hơn người Âu Mỹ‎. Lựa lời mà nói.

• Nếu không biết chắc là người đó nhỏ hay lớn hơn mình, xưng hô như là người lớn hơn mình cho chắc ăn. Chẳng thiệt hại gì, mà còn nhấn mạnh tính khiêm tốn của mình.

3. Đừng nói chuyện trước mặt một người mà dùng she, he, chị ấy, ông ấy… như là người ấy không có mặt ở đó. Nếu Hoa có mặt ở đó thì nói, “Ngày mai em sẽ nói nhờ chị Hoa đi mua…” hay “I will ask chị Hoa go tomorrow.”

Dùng she, he, him, her… như người ấy không có mặt, rất là vô lễ và bất lịch sự. Dùng tên của người ấy: “Tom, I will drive Jim to work tomorrow. You will be ready to be picked up at 7:30, right, Jim?”

4. Đừng tìm cách tranh luận khi không cần tranh luận.

• Tìm điểm đồng y’ ‎ trước.

• Chỉ nêu điểm bất đồng khi điểm đó quan trọng. Nếu ta đang bàn đến quả núi, thì chuyện con kiến màu đen hay màu vàng không cần phải nhắc đến. Rất nhiều khi, người bất đồng rất lớ ngớ, chỉ nêu bất đồng để tỏ vẻ thông minh, chứ không biết điểm đó có đáng để ai tốn thời giờ không.

Nêu lên các điểm bất đồng không cần thiết, thường làm cho các tranh luận bị đi lạc đường rất dễ.

5. Viết rõ ràng dễ hiểu. Câu ngắn gọn. Dùng từ giản dị. Phân đoạn rõ ràng cho dễ đọc.

6. Ngồi quanh một bàn tròn thì “lắng nghe” trước khi nói. Trên Internet thì “đọc kỹ” trước khi viết.

7. Dùng tên thật là tốt nhất. Nhiều người dùng nicks. Nhưng trong đa số các trường hợp đứng đắn không ai dùng nick. Nếu cần dùng nick vì mình chưa quen Internet, chỉ một lúc thì không sao. Nhưng, tốt nhất là không nên dùng nick bao giờ, vì nếu mình cứ núp bóng đằng sau các nick, mình sẽ không bao giờ mạnh mẽ và tự tin thật sự. Hãy sống thật như là chính mình bất kỳ nơi đâu.

Hầu như 100% các tội phạm trên Internet đều đứng sau các nick, chứ không phải tên thật. Tại sao?

8. Càng mở rộng lòng mình, mình càng được nhiều người hiểu và yêu mến. Người không bao giờ nói một tí gì về mình, lại còn đứng sau các nick, thì rất khó mà có bạn thâm tình.

9. Hậu quả cuối cùng của nói chuyện, nhất là nói chuyện trên Internet, là tạo ra một danh tiếng cho bạn—tốt hoặc xấu. Cho nên đừng nói, “Tôi cóc cần. Internet mà. Nói sao cũng được. Hơn nữa tôi chỉ dùng nick.”

Sống kiểu đó cũng được, nhưng mình sẽ cứ trẻ con cả đời. Nếu 10 năm sau, mình lại phải chạy lon ton cho anh bạn cùng lớp, lúc này đã là giám đốc công ty, thì đừng hỏi “Sao tên này hồi nhỏ nó còn ngu hơn mình, mà bây giờ nó làm lớn vậy ta. Hay là nó con ông cháu cha?”

Internet có công hiệu mang tiếng nói của ta đến cả hàng trăm hàng nghìn người. Tiếng nói tốt, lẫn tiếng nói xấu. Vậy thì bạn muốn nhân cái tốt của bạn lên nghìn lần, hay nhân cái tồi lên nghìn lần? Cứ tự do lựa chọn.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright TDH, 2009
www.dotchuoinnon.com
Permission for non-commercial use

Chào các bạn,

Networking đây không phải là một mạng computer, mà là một mạng những người mà bạn biết, để nhỡ có gì thì biết ai mà gọi. Đây cũng gần giống như vòng ảnh hưởng, nhưng có lẽ là rộng hơn một tí, có cả những người mình biết dù là mình không có ảnh hưởng mấy đến họ. Networking là xây dựng một mạng người quen biết quanh mình. Từ này có lẽ bắt nguồn từ kỹ nghệ computer.

Cách thông thường nhất người ta dùng để network là đi họp, gặp nhau, nói chuyện với nhau một tí và trao đổi danh thiếp. Sau một seminar hay một conference nào đó thường ta có một mớ danh thiếp, mai sau nếu cần thì biết ai mà gọi.

Nhưng làm thế nào để network hữu hiệu?

• Một trong những cách thường xuyên nhất là trong những dịp gặp nhau đông người, mọi người cầm ly nước uống, đứng lẫn lộn nhau trong căn phòng tiếp tân lớn, và đi vòng vòng, bắt tay nhau nói chuyện, nói với mỗi người một tí. Mính chẳng biết cách này có hịêu quả bao nhiêu, vì mình không thích nó mấy. Trong các dịp đông người, mình cũng chào hỏi mọi người mỗi người một tí, nhưng chẳng bao giờ mình xem nó như là networking cả. Chỉ là chào hỏi vì đó là xã giao và lịch sự.

Tuy nhiên mình đã thấy nhiều chuyên viên networking dùng cách này một cách không được thuần thục lắm. Anh chàng đến bắt tay, tự giới thiệu, trao danh thiếp, nói chuyện với mình vài ba câu, nhưng mắt thì cứ láo liên đảo quanh phòng, tìm mục tiêu kế tiếp. Xem ra rất không thành thực khi nói chuyện.

• Cách mà mình thoải mái nhất là tìm người hạp gu nói chuyện và đứng nói chyện với người này rất lâu. Mình có cảm tưởng là như vậy thì xây dựng được quan hệ tốt hơn. Tuy nhiên, như thế thường có nghĩa là bỏ qua nhiều người khác.

• Mình có một ông bạn vong niên là giáo sư tâm l‎ý đại học. Ông này rất hay. Ông ấy có một quyển sổ tay, nói chuyện với ai, ông củng thỉnh thoảng xin phép họ cho ông lấy bút ghi vào sổ tay các chi tiết cá nhân, như tên họ, tên vợ hay chồng của họ, tên của mấy người con, bao nhiêu tuổi, v.v… Mình chưa thấy ai tỏ ‎ý phiền hà về việc này. Có lẽ là mọi người đều thích khi thấy ông ấy quan tâm đến các chi tiết của họ. Đây đúng là một cách rất hay, vì nó giúp ông này nhớ được các chi tiết của mọi người, để mai mốt nói chuyện tiếp. (Dù vậy mình vẫn chưa làm, vì không siêng việc này mấy :-()

• Cách network mình thích nhất là nói chuyện với một người riêng tư và lâu một tí, như mời nhau đi ăn trưa. Dĩ nhiên, cách này thì tốt vì có thời giờ để hiểu nhau hơn. Và những người đi ăn trưa với mình cũng hạp cách nói chuyện với nhau một tí rồi. Ăn trưa như vậy thì rất vui, và có thể tạo thêm nhiều thân tình.

• Theo mình nhận xét, khi netwoking người ta hay hỏi nhau làm việc gì, vì đó là câu hỏi tự nhiên, hơn nữa nó nằm trong danh thiếp, dùng làm đề tài nói chuyện. Nhưng điều ảnh hưởng nhau không phải là việc làm, mà là hai điều này:

— Ta thật sự muốn nghe chuyện của người đối diện: Muốn nghe chuyện làm ăn của họ, chuyện gia đình con cái của họ, sở thích của họ, chuyện họ đã khởi nghiệp ra sao… Mình nói là “thật sự muốn nghe”, vì nhiều chuyên viên networking chỉ hỏi chuyện một cách công thức và máy móc, nghe rất là chán. Người thật sự muốn hiểu người khác như một người bạn mới, thì đương nhiên là thích nghe chuyện của bạn.

— Cách nói chuyện của ta làm cho người nghe có ấn tượng là ta đáng tin cậy.

• Mỗi một nhóm người có một loại tư cách kiểu mẫu khác nhau. Trong môt nhóm toàn là người làm ăn ma đạo, nếu bạn là người hiền lương chân thật, chắc là bạn sẽ bị lãng quên trong góc phòng.

• Càng lên cao thì bằng cấp, địa vị, tiền bạc và kỹ năng ngọai giao càng mất khả năng gây ấn tượng. Ở cấp rất cao, sự chân thật của một người có sức thuyết phục rất mạnh.

• Trong những đường dây liên hệ, người ta thường có một vài tĩnh từ để diễn tả một người nào đó. Ví dụ: “Anh ABC này là bạn tôi. Anh ấy là thương gia, thông minh và thành thật cực kỳ. Anh ta đang tìm bạn đối tác. Anh gặp anh ấy được không?”

Vì vậy, danh tiếng nào mình tạo ra, tốt hay xấu, thì cũng sẽ nằm chết trong vài tĩnh từ đó, ít ra là cũng một thời gian khá lâu. Thành hay không, một phần lớn cũng nhờ vài tĩnh từ này ta có trong bạn bè.

• Đối với nhiều người, networking là một kỹ thuật săn người. Mình không thích khái niệm đó. Đó là cách suy nghĩ của những người không quan tâm đến liên hệ thâm sâu giữa mọi người.

Đối với mình, sống càng có nhiều bạn càng vui. Mình tìm bạn chứ không làm network.

Chúc các bạn một tngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright TDH, 2009
www.dotchuoinnon.com
Permission for non-commercial use

Chào các bạn, trong bài Nói chuyện thế nào? chúng ta chỉ đề cập đến một việc chính là lắng nghe, mà chẳng nói gì đến phần nói cả. Sở dĩ thế vì nếu biết lắng nghe, đương nhiên là biết nói. Nếu học lắng nghe là đương nhiên học nói một cách tự nhiên. Tuy nhiên, vì có bạn sẽ thắc mắc là sao học nói chuyện mà không học nói, cho nên hôm nay ta nói thêm một tí về phần “nói.”

Trước đó, cũng xin nhắc lại với các bạn là phần “nghe” này cực kỳ quan trọng. Các đại học thường chẳng dạy sinh viên (kể cả sinh viến cấp tiến sĩ) học nghe, và chỉ dạy nói. Cho đến khi ra trường hành nghề, thì mới bắt đầu học nghe. L‎ý do là vì học nghe rất khó học và rất khó dạy. Hơn nữa, chỉ người hành nghể mới biết tầm quan trọng của nó. Giáo sư luật và giáo sư tâm lý không biết tầm quan trong này, chỉ luật sư hành nghề và tâm l‎ý gia lâm sàng mới biết là nghe thiếu một ly là đi sai một dặm. Tuy nhiên, các vị thầy sâu sắc về tư duy tích cực—chú tâm về liên hệ con người—hiểu điều này, và luôn luôn nhấn mạnh việc nghe.

Trở lại việc nói, nếu ta nghe rất kỹ, ví dụ nghe một người bạn tâm sự chuyện gia đình không vui, sau khi nghe chừng 30 hay 45 phút, thường thường ta biết được là nên làm gì. Và lúc đó chỉ cần nói vài ba chữ, nhưng chính xác và hiệu lực hơn người ngồi nói cả 2 tiếng đồng hồ không ngưng. Ví dụ:

“Mình có cảm tưởng chuyện này chắc không giải quyết nhanh được, để vài bữa nữa xem sao, bây giờ tụi mình đi window shopping tí đi,” hay

“Mình có cảm tưởng chắc bà cần người thứ ba làm hòa giải thì dễ hơn…”

Thông thường là người được người bạn tin cẩn và gởi gấm tâm sự, không giúp được mấy mà còn làm chuyện bé xé ra to, vì ba lý do:

1. Bị nhiều cảm tính khi nghe, và mang cảm xúc của mình ra lấn át. Ví dụ: Đang nghe đến khúc nóng bỏng, bèn la lên, “Trời ơi trời, sao bà hiền quá dzậy, gặp tui tui gài số zde từ thời Hùng Vương rồi.” Hay là, “Trời, chồng gì mà chồng dã man dzậy, sao bà còn ở với chả đến giờ này.” Các loại phản ứng kiểu này thường là hại bạn hơn là giúp bạn.

Chúng ta phải dang xa ra một tí, và làm hai việc cùng một lúc trong tâm: Thứ nhất, rất yêu mến, gần gũi, và lo lắng cho bạn. Thứ hai, đứng dang ra một tí về tình cảm để mình nghe chuyện với tư cách là người thứ ba, đứng ngoài, tỉnh táo hơn, để có thể cố vấn tốt.

2. Cho cố vấn sớm quá, khi bạn mới nói chỉ 1/3 câu chuyện, mới chỉ nghe được 3 phút. Cần nhiều thời gian để bạn mình kể lể nhiều chuyện thì mình mới có khái niệm rõ ràng về vấn đề.

3. Mang cách giải quyết cho chính mình để cố vấn cho bạn (như là, “Cho hắn vài tát tai trước, việc gì tính sau!”). Đừng làm thế. Mỗi người có một tâm tính, một khuynh hướng tình cảm và logic khác nhau, cố vấn của mình phải phù hợp với bản tính và cảm xúc của bạn, thì mới xong. Nếu không, thì cố vấn của mình cũng vô ích, vì chắc là bạn mình cũng không nghe theo. Vì vậy, phải hiểu vấn đề và cảm xúc của bạn trước khi cố vấn.

Trên đây, chúng ta cố tình dùng đến một thí dụ “nói chuyện” mà trong đó việc nghe của ta cực kỳ quan trọng, vì ta đang phải làm cố vấn trong một vấn đề nhức nhối. Bình thường thì thoải mái hơn môt tí, nhưng qui luật căn bản vẫn như nhau: Nghe kỹ trước khi nói.

Sau đây là một vài qui luật chung cho việc nói:

1. Nói theo cảm xúc và suy nghĩ của người kia. Ví dụ: Mình biết rất rõ là bạn mình phải xa anh chàng này thì mới xong, nhưng bạn mình lại thương anh chàng quá đỗi. Nói “Nghỉ chơi với anh ta đi” thì không ổn rồi. Vậy thì phải lựa lời mà nói, như là “Khi mình nhiều lu bu và cảm xúc trong đầu quá, rất khó tính toán. Về bên mẹ ở một thời gian cho tỉnh táo rồi hãy tính.” (Thực ra, câu cố vấn này thường tốt cho đa số các trường hợp của mọi người).

2. Nói đến việc đồng ý‎ trước, nói việc bất đồng ý sau, và đừng nhấn mạnh quá đáng đến bất đồng ý (nếu không có l‎ý do cần thiết). Ví dụ: Em rất đồng ‎ý với anh về các điểm anh nói, và em rất ủng hộ dự án này, chỉ có điểm này em nghĩ là sẽ có người thắc mắc sau này và họ sẽ hỏi anh, đó là…”

3. Làm Devil’s advocate. Devil’s advocate (biện hộ cho Quỷ) là mình giả làm người phe địch, tấn công bạn mình, để bạn mình nghiên cứu cách đở. Các luật sư luôn luôn làm việc này, hàng ngày, để xây dựng hệ thống lý luận vững chắc cho vụ kiện của mình.

Thường thì người ta bắt đầu devil’s advocacy bằng cách nói: “Em đồng ‎ý với anh hoàn toàn, nhưng để em play devil’s advocate một tí.” Như vậy người kia sẽ biết là mình đang giúp anh ấy phân tích vấn đề và xây dựng hệ thống luận l‎ý.

4. Nếu có điểm rất quan trọng mình bất đồng ý thì cứ nói thẳng ra để người kia biết đường mà điều chỉnh. Ví dụ: Em thấy dự án của anh để nghị cũng hay, tuy nhiên em đang vướng điểm này … Em nghĩ nếu không giải quyết vấn đề này thì dự án sẽ không sống được. Để em suy nghĩ thêm đã.

Đừng có giả vờ đồng ý trước mặt, hôm sau viết bài sát phạt thẳng tay trên báo. Như thế rất là tồi. Người như vậy không ai nên tin. Nếu cần phải tranh luận trên báo chí vì lý do lợi ích cần thiết cho đất nước, thì ít ra nên thẳng thắn báo tin cho nhau một câu: “Anh à, em đang viết một bài về vấn đề này cho mấy tờ báo. Có vài điểm chắc là em hơi khác ý của anh. Anh đón đọc rồi cho em biết ý kiến nhé.”

5. Đừng nói “Không bao giờ.” Tức là đừng đóng cánh cửa nào vĩnh viễn, đừng trói buộc mình vào một vị thế nào vĩnh viễn. Ví dụ: “Tôi không bao giờ ủng hộ dự án này.” Nói vậy rất là phi l‎ý, vì nếu ngày mai người ta điều chỉnh dự án, và mình không còn lý do để chống đối nữa thì sao? Vì vậy, nên nói nhẹ hơn: “Em không thể đồng ý ‎dự án với sơ đồ như hiện nay. Mai mốt có điều chỉnh thì em sẽ xét lại.”

6. Tránh nói kiểu tuyệt đối. Ví dụ: Đây là quyển sách hay nhất. Đây là người giỏi nhất. Đây là câu nói nổi tiếng nhất.

Các cách nói tuyệt đối này thường không đúng, và làm cho mình có vẻ ngớ ngẩn.

Chỉ cần nói nhẹ lại một chút, như “Đây có lẽ là câu nói nổi tiếng nhất” hay “Đây là một trong những câu nổi tiếng nhất.”

Hoặc là nhắc đến những giải thưởng cụ thể, như “Tuần báo ABC đã bình chọn năm 2008, đây là câu nói nổi tiếng nhất thế kỷ 20.”

7. Chúng ta thường có thói quen thích áp đặt ‎ ý kíến của mình. Mình có thể nói ‎ ý kiến của mình để chia sẻ. Nhưng nên khuyến khích bạn đi theo ý kiến của bạn. Đây là cách duy nhất để có nhiều bạn và làm rộng vòng ảnh hưởng của mình.

8. Dù nói gì, thì căn bản đầu tiên và cuối cùng vẫn là thành thật. Thành thật có sức mạnh thuyết phục và hấp dẫn hơn tất cả mọi đức tính khác trong liên hệ con người. Bạn có thể có cách nói ngớ ngẩn, nhưng nếu chí tâm, chí thành, chí tình khi nói, thì cơ hội thuyết phục được người nghe vẫn có thể rất cao, cao hơn người nói trau chuốt mà thiếu thành thật. Người ta ai cũng có năng khiếu “bắt mùi” thành thật hay thiếu thành thật, không nhiều thì ít.

* Bên trên là một số các điểm chính trong việc “nói”. Tuy nhiên, chúng ta không cần phải nhớ hết mọi điểm, vì nếu ta chỉ khiêm tốn và biết lắng nghe rất giỏi, thì tự nhiên ta sẽ nói đúng câu đúng cách và ít lầm lỗi. Chúng ta không nên để ‎ý quá nhiều đến các quy luật lắt nhắt mà quên mất gốc rễ. Trong liên hệ con người, gốc rễ nằm ở chỗ quan tâm đến người đối diện. Mà quan tâm thì có nghĩa là lắng nghe và ủng hộ, và dẹp bớt cái tôi, tức là dẹp bớt thói quen của mình, ý thích của mình, thành kiến của mình, kiến thức của mình, “con đường” của mình.

Ta đã sống với ta một ngày 24 tiếng, cho nên khi gặp người khác nói chuyện, hãy nhìn họ như là trọng tâm cho suy tư của mình. Chẳng l‎y’ do gì đã gặp bạn mà vẫn còn xem chính mình là trọng tâm của suy tưởng. 24 giờ một ngày chưa đủ sao?

Trên đây chỉ là các quy luật chung chung. Thực hành thì phải tùy tình thế mà uyển chuyển và tháo bỏ quy luật. Nếu sống ở đời chỉ theo một số quy luật cứng nhắc là xong, thì cuộc đời quá dễ, như là ấn nút computer thôi. Đâu có giản dị thế.

Nghệ thuật thì chỉ có qui luật hướng dẫn chung chung, nhưng khi thực hành thì lại biến hóa vô cùng. Tùy nghi mà ứng xử.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright TDH, 2009
www.dotchuoinnon.com
Permission for non-commercial use