Chào các bạn,

“Nghệ thuật biểu diễn” là cụm từ mình dịch từ “performing arts”, tức là các loại nghệ thuật biểu diễn một điều gì đó trước công chúng—hát, chơi đàn, khiêu vũ, thẩy bóng (juggling), kịch nghệ, v.v…

Nếu ta dùng nghệ thuật biểu diễn để minh họa cho đời sống thì ở đời có hai loại người—khán giả và nghệ sĩ.

Khán giả thì thường không biểu diễn, thích phê phán, nếu phải biểu diễn thì có thể bị đông lạnh vì sợ sân khấu (stage fright), nếu phải nghĩ đến sân khấu là sợ mình làm sai trước nghìn người.

Và khán giả chỉ biết ngồi thán phục những nghệ sĩ tài ba biểu diễn cho cả một buổi trình diễn xuất thần, không một tì vết nghệ thuật.

Tuy nhiên, nếu bạn là nghệ sĩ trình diễn, bạn sẽ biết một sự thật căn bản là không có một buổi trình diễn nào mà bạn không sai cái gì đó. Ca sĩ chẳng hạn, đáng lý mình nên hát nốt đó mạnh hơn một tí, đáng lý mình nên kéo dài ra và không nên lấy hơi chỗ đó, chỗ này vào trật nhịp, đã hẹn trước với ban nhạc là chỗ đó phải chậm lại một tí nhưng rốt cuộc mình cũng đi ào ào… Nếu bạn đã trình diễn thường xuyên trước đám đông—cho dù đó là chơi nhạc hay đánh quyền Anh hay đọc diễn văn—bạn sẽ nhận ra một điều là dù cho bạn có chuẩn bị kỹ đến thế nào, cơ hội để bạn làm một cái gì đó không chính xác ‎có thể lên đến 80% của các cuộc trình diễn. (Chỉ có trình diễn nhạc trong CD là không có tì vết, vì bản nhạc có thể được thâu đi thâu lại vài chục lần).

Nhưng điều may mắn là, hầu như chẳng ai ngoài bạn hay một hai người trình diễn chung biết điều đó. Mọi khán giả chỉ thấy một màn trình diễn xuất thần, không lầm lỗi.

Mà ngay cả khi khán giả có thể nhận ra lầm lỗi như khi nghệ sĩ vũ trên mặt băng trợt té, hay võ sĩ bị một cú knock-down, thì cũng chỉ là chuyện thường tình đối với nghệ sĩ thôi, chẳng có gì đáng thắc mắc cả.

Sở dĩ thế vì người nghệ sĩ rất quen với lầm lỗi. Làm sai là một phần của nghệ thuật trình diễn. Họ sống với “làm sai” hàng ngày, và biết cách sống với nó như là một phần của trình diễn, của cuộc đời nghệ thuật. Sai thì cứ lướt tới làm tiếp như chẳng có gì xảy ra.

Điều này đúng với tất cả mọi nghệ thuật sống. Chính trị gia đi sai bước, làm quyết định sai, là chuyện rất thường; khám phá ra lỗi lầm là điều chỉnh lại ngay. Người làm việc từ thiện cũng thế, tính toán sai là chuyện thường. Thuê một căn phòng chứa 1000 người để làm một cuộc hòa nhạc kiếm tiền gây quỹ, đến lúc mở màn chỉ có được 200 mạng loe hoe. Viết một bài báo mong là mọi người đồng ý ‎ với mình, ai dè đăng xong cả ngàn khán giả gởi thơ đến dũa te tua.

Đó là điều làm nên sự khác biệt giữa nghệ sĩ và khán giả. Khán giả thì sợ sai. Nghệ sĩ thì sống với sai hàng ngày. Và cũng vì vậy mà nghệ sĩ chân thật rất khiêm tốn trong lòng vì thấy mình sai hàng ngày. Họ cũng không tự ái vặt khi bị phê phán vì họ biết là người khác chỉ thấy được rất ít cái sai của họ.

Nhưng nói cho chính xác hơn nữa, nghệ sĩ thường không gọi cái sai là sai, mà gọi đó là “chưa được vừa ý 100%”. Cũng như người lái xe trên đường phố, thực là chẳng mấy khi “lái sai”, đi đến đâu lái đến đó, nhưng thỉnh thoảng cũng có những quyết định không được hay có thể làm cho mình có tí vấn đề trên đường phố, chỉ điều chỉnh một tí và tiếp tục đi thôi.

Vì vậy các nghệ sĩ thường rất ít khi phê bình các lỗi lầm trình diễn của nghệ sĩ bạn trên sân khấu. Có nhận ra họ cũng không bao giờ nói đến, vì đó là chuyện thường, chẳng có gì đáng nói.

Nhưng nếu một khán giả, hoặc một nhà phê bình chưa từng trình diễn bao giờ, có cơ may nhận ra một lỗi lầm của nghệ sĩ, rất có thể vị đó sẽ phê bình to tiếng, cho rằng đó là chuyện khác thường và mình thông thái đủ để thấy nó. Đó là chưa kể nhiều khi sự phê phán đến ngay cả lúc chẳng có gì đáng gọi là lỗi lầm.

Cho nên nếu chúng ta muốn đi qua cuộc đời như những nghệ sĩ, thay vì ngồi một chỗ phê phán, chúng ta cần nhớ các điểm căn bản này:

• Không có bước nào, chiêu thức nào, là sai; chỉ có bước hay chiêu thức không được như ý.
• Các bước hay các chiêu thức không được như ý là một phần của đời sống hàng ngày.
• Nếu gặp không được như ý thì chỉ cần điều chỉnh một tí và tiếp tục biểu diễn.

Vậy thôi. Không có gì là lớn chuyện, không có gì phải làm cho ta “sợ sân khấu” đến đông lạnh.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright 2009
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Khi Karen biết mình đã có thai, như bất cứ người mẹ tốt nào, cô đã làm mọi thứ mà cô có thể để giúp đứa con trai 3 tuổi của cô, Michael, sẵn sàng trong việc có một đứa em ruột mới.

Họ biết rằng đứa trẻ sắp sinh ấy sẽ là một bé gái., ngày này qua ngày khác, đêm này qua đêm khác, Michael hát cho đứa em gái của cậu đang nằm trong bụng mẹ.

Karen là một thành viên tích cực của nhà thờ Panther Creek United Methodist ở Morristown, Tennessee. Việc mang thai của cô phát triển một cách bình thường. Rồi những cơn đau chửa dạ đến, cứ 5 phút một lần rồi mỗi phút lại 1 cơn. Nhưng những biến chứng phát sinh suốt đường đến bệnh viện. Đau đớn khi chuyển dạ đã hàng giờ đồng hồ.Liệu mổ có cần thiết không?

Cuối cùng, đứa em gái bé nhỏ của Michael cũng chào đời . Nhưng đứa bé ở trong tình trạng nguy kịch. Tiếng còi hú lên trong đêm,xe cứu thương đưa gấp đứa bé đến đơn vị chăm sóc đặc biệt tại bệnh viện thánh Mary. Thời gian như ngừng trôi.Tình trạng của bé ngày càng trầm trọng hơn.Các chuyên gia khoa nhi nói với bố mẹ đứa bé rằng :”Có rất ít hy vọng .Hãy chuẩn bị cho điều tồi tệ nhất có thể xảy ra.”

Karen và chồng đã liên lạc với nghĩa trang địa phương để lo hậu sự cho con. Họ đã trang trí một căn phòng đặc biệt ở nhà cho con gái, vậy mà giờ đây họ phải lên kế hoạch làm đám tang cho con.

Hai tuần lễ ở nơi chăm sóc đặc biệt. Tưởng như lễ tang sẽ tới trước một tuần. Michael vẫn cứ nài xin bố mẹ để được hát cho em nghe,nhưng trẻ con thì không bao giờ được phép vào nơi chăm sóc đặc biệt. Nhưng Karen đã quyết định. Cô sẽ dẫn theo Michael dù họ có cho hay không. Nếu thằng bé không được nhìn thấy em gái mình ngay lúc này, có lẽ nó sẽ không bao giờ được thấy lại đứa em của mình khi còn sống.

Cô mặc cho con một bộ vest rộng và dẫn con vào nơi chăm sóc đặc biệt. Cậu bé trông như một cái giỏ đựng quần áo biết đi vậy, nhưng người y tá trưởng đã nhận ra cậu bé là một đứa trẻ và quát lên rằng “Đưa thằng bé đó ra khỏi đây ngay lập tức! Bất cứ đứa trẻ nào cũng không được phép.

Tình mẹ trong Karen trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết, và người phụ nữ thường ngày vẫn dịu dàng ném cái nhìn lạnh như thép vào người y tá, đôi môi đanh lại.

“Thằng bé không phải đi đâu cho đến khi nó hát cho em nó nghe xong!”

Karen kéo Michael đến cạnh giường em của cậu. Nhìn chăm chăm vào đứa bé đang chìm trong cuộc chiến giành lại sự sống. Cậu bé bắt đầu hát. Bằng giọng trong trẻo của một đứa trẻ 3 tuổi, Michael hát:

“ Em là ánh nắng, là tia nắng duy nhất của anh. Bầu trời tuy tối đi, em vẫn làm anh hạnh phúc…”

Ngay lập tức đứa bé có phản ứng. Mạch đập trở nên đều.

Cứ hát đi, Michael.

“Em không bao giờ biết anh thương em đến dường nào, xin đừng đem ánh nắng của anh đi…”

Hơi thở gấp đã trở nên đều và nhẹ hơn.

Michael, hát tiếp nữa đi con.

“ Một đêm, khi anh ngủ , anh mơ anh nắm lấy tay em…”

Em gái Michael dịu đi như đang ngủ.

Michael, hát nữa đi con

Nước mắt trào tuôn trên khuôn mặt của người y tá trưởng. Karen cảm thấy ấm mình
.
“Em là ánh nắng, là tia nắng duy nhất của anh. Xin đừng đem ánh nắng của anh đi.”

Tang lễ bị hủy. Ngày tiếp theo và những ngày tiếp theo nữa, bé gái đã đủ khỏe để đi về nhà! Tạp chí Phụ Nữ Ngày Nay gọi đó là “ Phép màu từ bài hát của người anh trai”. Các nhân viên y khoa cũng nói đấy là phép màu.Còn Karen, cô gọi nó là phép màu từ tình yêu của Chúa!

ĐỪNG BAO GIỜ TỪ BỎ HY VỌNG VÀO NGƯỜI MÌNH YÊU

Bảo Phương và Hà Vi dịch

KEEP ON SINGING

Like any good mother, when Karen found out that another baby was on the way, she did what she could to help her 3-year-old son, Michael, prepare for a new sibling.
They find out that the new baby is going to be a girl, and day after day, night after night, Michael sings to his sister in Mommy’s tummy.
The pregnancy progresses normally for Karen, an active member of the Panther Creek United Methodist Church in Morristown, Tennessee. Then the labor pains come. Every five minutes, every minute. But complications arise during delivery. Hours of labor. Would a C-section be required?

Finally, Michael’s little sister is born. But she is in serious condition. With siren howling in the night, the ambulance rushes the infant to the neonatal intensive care unit at St. Mary’s Hospital, Knoxville, Tennessee. The days inch by. The little girl gets worse. The pediatric specialist tells the parents, “There is very little hope. Be prepared for the worst.”
Karen and her husband contact a local cemetery about a burial plot. They have fixed up a special room in their home for the new baby now they plan a funeral. Michael, keeps begging his parents to let him see his sister, “I want to sing to her,” he says.

Week two in intensive care. It looks as if a funeral will come before the week is over. Michael keeps nagging about singing to his sister, but kids are never allowed in Intensive Care. But Karen makes up her mind. She will take Michael whether they like it or not. If he doesn’t see his sister now, he may never see her alive.
She dresses him in an oversized scrub suit and marches him into ICU. He looks like a walking laundry basket, but the head nurse recognizes him as a child and bellows, “Get that kid out of here now! No children are allowed. The mother rises up strong in Karen, and the usually mild-mannered lady glares steel-eyed into the head nurse’s face, her lips a firm line.
“He is not leaving until he sings to his sister!”

Karen tows Michael to his sister’s bedside. He gazes at the tiny infant losing the battle to live. And he begins to sing. In the pure hearted voice of a 3-year-old, Michael sings:

“You are my sunshine, my only sunshine, you make me happy when skies are gray…”
Instantly the baby girl responds. The pulse rate becomes calm and steady.
Keep on singing, Michael.
“You never know, dear, how much I love you, Please don’t take my sunshine away…”
The ragged, strained breathing becomes as smooth as a kitten’s purr.
Keep on singing, Michael.
“The other night, dear, as I lay sleeping, I dreamed I held you in my arms…”
Michael’s little sister relaxes as rest, healing rest, seems to sweep over her.
Keep on singing, Michael.

Tears conquer the face of the bossy head nurse. Karen glows.
“You are my sunshine, my only sunshine. Please don’t, take my sunshine away.”
Funeral plans are scrapped. The next day, the very next day, the little girl is well enough to go home! Woman’s Day magazine called it “the miracle of a brother’s song.” The medical staff just called it a miracle. Karen called it a miracle of God’s love!
Never give up on the people you love

Có hai loại người, những người làm việc và những người giành được lời khen ngợi. Hãy cố tham gia vào nhóm đầu tiên, ở đó ít cạnh tranh hơn.

(Indira Gandhi)

Có một lần, cô cháu gái 12 tuổi ưa vẽ vời của tôi thổ lộ rằng lớn lên cô muốn làm thợ may. Khi ấy, tôi đùa “Phải trở thành nhà thiết kế thời trang nổi tiếng chứ. Làm thợ may chán chết!” Nhưng cô bé cương quyết: “Con không muốn nhà thiết kế nổi tiếng. Con muốn là thợ may”. Chị họ tôi ngán ngẩm lắc đầu “Giờ thì nói gì cũng được, chứ mai mốt lớn mà đòi làm thợ may là không được đâu nghe con”.

Nhưng tôi, nhìn đôi mắt trong veo kiên định của cháu và giật mình. Cơ sở nào để người ta xếp loại nghề nghiệp này là tầm thường, còn nghề nghiệp kia là vinh quang? Vì số tiền kiếm được? Vì trình độ học thức mà nó đòi hỏi phải có? Hay vì danh tiếng?

Khi còn trẻ, chúng ta thường gắn ước mơ của mình với hai chữ “nổi tiếng”. Có lẽ Byron nói đúng “Danh tiếng là cơn khát của tuổi trẻ”. Muôn đời. Nhưng, có khi nào cơn khát đó dẫn chúng ta đi lạc đường hay không? Tôi ra về và nghĩ đến ước mơ thợ may của cháu tôi.

Mơ ước làm thợ may không ngăn cản ta học hỏi để may những bộ áo chuẩn mực như các hãng thời trang hạng nhất. Nếu bạn muốn hai thứ: thợ may và danh tiếng, bạn có thể trở thành một thợ may xuất sắc, rồi danh tiếng sẽ đến sau đó.

Nhưng ước mơ của cháu tôi chỉ là thợ may thôi. Mơ ước làm thợ may, không có nghĩa chính xác là chỉ mở một tiệm may nhỏ xíu kề bên khu chợ nhỏ xíu ở một trị trấn nhỏ xíu nào đó. Nhưng nếu đó là tất cả những gì cô bé muốn, cắt và may những bộ áo đẹp cho người khác, thì có gì sai? Nếu đó là những gì bạn muốn, chứ không phải là những gì chán ngắt mà bạn bắt buộc phải làm.

Tôi có một người bạn, từng là một học sinh giỏi, tốt nghiệp đại học loại xuất sắc, rồi học thạc sĩ ở nước ngoài, và bây giờ, anh trở về mảnh đất của cha mình ở một vùng quê hẻo lánh để trồng những cây ăn trái, suốt ngày xắn quần xới gốc và tưới cây. Có người nói với tôi rằng như vậy thật là phung phí bao nhiêu năm ăn học. Nhưng bạn tôi, chính bạn, biết rằng những năm tháng ấy không hề phung phí, và trở lại làm một người nông dân không hề là một bước lùi. Những trái cây anh trồng là loại quả sạch tốt cho sức khỏe và có chất lượng hảo hạng.

Mỗi người đều phải leo lên những bậc thang đời mình. Có người mơ ước xa: đến đỉnh cao nhất. Có người mơ ước gần: một hai bậc, rồi sau đó, một hai bậc tiếp theo. Có người cứ lặng lẽ tiến bước theo mục tiêu của mình, gạt bỏ mọi thị phi. Có người đi chu du một vòng thiên hạ, nếm đủ đắng cay rồi mới chịu trở về với ước mơ ban đầu. Nhưng cũng có người lỡ bay quá xa và không thể điều khiển đời mình được nữa, chỉ còn buông xuôi và tiếc nuối. Tôi nhận ra rằng, thực ra, mục tiêu của ước mơ chẳng đưa ta đến đâu cả, chỉ có cách thức mà bạn thực hiện ước mơ mới đưa bạn đến nơi bạn muốn.

Có lẽ chúng ta cần một cái nhìn khác. Rằng chẳng có ước mơ nào là tầm thường cả. Và chúng ta học không phải để thoát khỏi nghề rẻ rúng này, để được làm nghề danh giá kia. Mà học là để mình có thể làm điều mình yêu thích một cách tốt nhất và từ đó kiếm về cho mình thu nhập cao nhất có thể, một cách xứng đáng và tự hào.

Mỗi một con người đều có vai trò của mình trong cuộc đời này và đều đáng được ghi công. Đó là lý do để chúng ta không vì thèm khát vị thế cao sang này mà rẻ rúng công việc bình thường khác. Cha mẹ chúng ta, phần đông, làm những công việc rất bình thường. Và đó là một thực tế mà chúng ta cần nhìn thấy. Để trân trọng. Không phải để mặc cảm. Để bình thản tiến bước. Không phải để tự ti. Nếu tất cả đều là doanh nhân thành đạt thì ai sẽ quét rác trên những đường phố? Nếu tất cả là bác sĩ nổi tiếng thế giới thì ai sẽ là người dọn vệ sinh bệnh viện? Nếu tất cả đều là nhà khoa học đoạt giải Nobel thì ai sẽ là người tưới nước những luống rau muống? Nếu tất cả là kỹ sư phần mềm thì ai sẽ gắn những con chip vào máy tính.

Phần đông chúng ta cũng sẽ là những người bình thường. Nhưng điều đó không thể ngăn cản chúng ta vượt lên từng ngày. Bởi luôn luôn có một đỉnh cao cho mỗi nghề bình thường.

Nghề báo khiến tôi gặp gỡ nhiều người nổi tiếng và tôi nhận ra rằng danh tiếng giống như tháp Bayon, người ta phải đi một vòng mới nhìn thấy hết các mặt của nó. Danh tiếng, với một số người, là mục tiêu duy nhất của cuộc đời. Nhưng với vài người khác, sự nổi tiếng giống như một tai nạn, xảy ra ngoài ý muốn và chẳng mang đến điều gì tốt đẹp. Đôi khi người ta xem danh tiếng là phần thưởng đáng giá cho công việc. Nhưng cũng có người nói rằng danh tiếng chỉ là món hàng khuyến mãi không mấy hữu dụng khi họ được làm điều họ yêu thích. Và bởi thế, khi rũ bỏ danh tiếng, hào quang, quyền lực để trở về với cuộc sống “tầm thường”, họ chẳng tiếc nuối chi.

Nhà văn Sơn Nam có lần đọc cho tôi hai câu thơ mà ông tình cờ sưu tầm được khi lang thang bên những phận người nhỏ bé:

“Còn thời cưỡi ngựa bắn cung.

Hết thời cúi xuống lượm(dây) thun… bắn ruồi.”

Oprah Winfrey có nói “Nếu bạn đạt đến danh vọng mà vẫn chưa hiểu được mình là ai, thì chính danh vọng sẽ xác định bạn là ai”. Như vậy, danh vọng là thứ chỉ nên có khi ta hiểu được mình và điều khiển được nó. Điều khiển được nó nghĩa là cầm lên được, đặt xuống cũng được. Bởi danh tiếng có lừng lẫy ra sao, địa vị có cao sang đến thế nào, thì cũng sẽ có lúc ta phải rời yên xuống ngựa. Ai trong chúng ta đủ ngốc nghếch để tin rằng mình có thể giương cung được mãi?

Hosokawa Morihiro từng là Thủ tướng Nhật Bản mới cách đây vài nhiệm kỳ, nhưng đến năm 60 tuổi, ông rời chính trường và về sống ở một thung lũng thuộc tỉnh Kanagawa. Tại đó, ông trồng rau và học làm gốm. Hosokawa nói một trong những điều ông thích ở nghề gốm là nó khiến ta chỉ tập trung vào cái ta đang thực hiện và “một khi tôi đã quyết chuyện gì là tôi theo đuổi cho tới cùng”. Ông học làm gốm từ cơ bản và chỉ làm những tách trà nhỏ theo kiểu xưa, nhưng ông làm rất chuyên tâm, và cuối cùng đã tổ chức triển lãm những tác phẩm gốm của mình như một nghệ sĩ thực thụ.

Nghệ nhân gốm Morihiro đã khiến tôi nhận ra rằng xã hội này sẽ tốt đẹp hơn không phải bởi tất cả đều trở nên danh tiếng và giàu có, mà bởi mỗi người chúng ta (dù nổi tiếng hay vô danh) làm công việc của mình một cách chuyên tâm và tự hào. Hosokawa đã là một chính trị gia tận tâm khi ở trên đỉnh cao danh vọng, và khi chỉ là một thợ gốm học việc, ông cũng vẫn tận tâm như vậy.

Rốt cuộc thì đó mới chính là điều đáng để chúng ta theo đuổi: được chuyên tâm với công việc mà mình yêu thích. Đó là bí quyết của thành công. Và đó cũng là bí quyết của hạnh phúc. Phải vậy không?

Đông Vy và Phạm Công Luận