Chào các bạn,

Nước là nguyên thủy của đời sống. Cho đến ngày nay, tiền đề khoa học căn bản về sự sống vẫn là hành tinh nào không có nước là không có sự sống. Ba phần tư trọng lượng cơ thể con người là nước. Người ta có thể nhịn đói lâu, nhưng có lẽ ít ai sống hơn 3 ngày không nước.

Theo thuyết tiến hóa của Darwin thì toàn thể mọi sinh vật của trái đất, kể cả loài người, bắt đầu từ những mầm sống đầu tiên là những vi khuẩn trong lòng nước tạo ra từ năng lượng của ánh nắng, phát triển từ từ thành rong rêu, cây cỏ và các sinh vật trong lòng biển, lên bờ thành các loài bò sát, rồi các loài thú, rồi con người cuối cùng, qua triệu triệu niên đại.

Trong Thánh kinh, ngày khai thiên, khi vũ trụ “chưa có hình thể và tối tăm và bóng tối che trên bề mặt của sâu thẳm” Thượng đế làm ánh sáng, và chia cách ánh sáng và bóng tối; ngày thứ hai chia nước trên cao nước dưới thấp. Đến ngày thứ ba mới bắt đầu chia nước và đất, gọi là biển và đất, và có sinh vật đầu tiên là cây cối. Đến ngày thứ năm mới có các sinh vật trong biển và chim chóc trên đất liền. Ngày thứ sáu mới có các loài vật trên đất và con người. Tiến trình sáng tạo theo tư tưởng triết l‎ý đến hoàn toàn bằng trực giác này, xem ra cũng không khác lắm với tiến trình tạo sinh của thuyết Darwin.

Và trong thánh kinh, Thượng đế là “nước sự sống” (living water).

Trong văn hóa Việt, nước quan trọng đến mức nước là tổ quốc—nước Việt nam, nước Anh, nước Hòa Lan. Nước non là tổ quốc. Sơn hà gấm vóc hay núi sông gấm vóc là tổ quốc. Đất nước là tổ quốc. Làng nước là quê hương, nơi ta sinh ra và lớn lên.

Nước là mẹ. Đại dương là lòng mẹ bao la. Suốt mát là nghĩa mẹ trong nguồn chảy ra.

Ngay cả ông tổ của dân Việt trong huyền sử, Lạc Long Quân, là rồng dưới nước.

Hai cái chết đầu tiên trong huyền sử Việt, cái chết của Mỵ Châu và Trọng Thủy, nằm trong câu chuyện với nước là chính trong bối cảnh: Thần rùa Kim Quy là thần dưới nước. Áo lông ngỗng—ngỗng là loài vừa sống trên bờ vừa sống dưới nước. Ngỗng là chim, là dòng tiên mẹ Âu Cơ. Lông ngỗng của mẹ dẫn đường về biển nước, là về quê cha. Mỵ Châu chết trên bờ biển và máu hòa vào nước biển. Trong Thủy cũng chết trong nước giếng. Về với nước là về với cội rễ.

Nước là chiến pháp, là thế trận—nước cờ pháo đầu song xa. “Đến nuớc này rồi mà nó còn chưa nhận tội.”

Trong ngôn ngữ Việt, căn bản “nước” trong mọi chất lỏng, nhất là thức ăn, không mất đi như trong các ngôn ngữ khác, dù là nước đã bị thay đổi thế nào—nước canh (soup), nước mắm (fish sauce), nước chấm (dipping sauce), nước phở (phở broth), nước cam (orange juice), nước táo (apple juice), nước màu (caramel sauce)…

Nước là tang bồng hồ thỉ, nam nhi chi chí; non là vững chắc, chung thủy, hòn vọng phu. “Nước non nặng một lời thề, nước đi đi mãi chưa về với non.”

Trà nước là lễ tiếp khi khách đến nhà, là đầu câu chuyện.

Nước là căn bản sâu xa của đời sống thể chất và tinh thần của chúng ta như thế. Nhưng bản tính của nước thế nào?

• Nước rất uyển chuyển. Nước không có hình thù nhất định. Đi theo cái gì thì nước có hình thù đó. Trong ly thì có hình ly, trong bát thì hình bát, trong hồ thì hình hồ, trong sông thì hình sông, trong biển thì hình biển. Gặp nóng thì thành hơi. Trên cao thì thành mây. Gặp lạnh lại thành nước rơi xuống. Lạnh hơn thì thành tuyết, thành băng.

Nước luôn yêu ái và hòa đồng với thế giới chung quanh làm một.

Nước không cứng như đá–cứng ngắc, trân trơ, mù quáng, không thay đổi bao giờ.

• Nước mang hạnh phúc mà không chia rẽ. Nước mưa trên người tốt lẫn người xấu, tưới mát cây tốt lẫn cây xấu.

• Nước mang hứng khởi cho nông dân (Lạy trời mưa xuống lấy nước tôi uống, lấy ruộng tôi cày) cũng như nghệ sĩ (Trời còn làm mưa, mưa rơi mênh mang, từng ngón tay buồn, em mang em mang, đi về giáo đường…).

• Nước tìm chỗ trũng, chỗ thấp hèn mà đến.

• Nước không mất căn tánh của mình dù có biến đổi thành điều chi: Nước mắm, nước canh, nước ngọt…

• Nước dịu hiền như hạt sương long lanh. Và nước dũng mãnh như đợt sóng thần.

• Nước có tự tin và khiêm tốn cho nên dù có biến thành gì (nước trà, nước vo gạo) thì nước vẫn có tên căn bản là nước, không có một mớ địa vị đi trước như nguyên soái nước, tiến sĩ nước, thạc sĩ nước, giám đốc nước… hay là một từ hoàn toàn mới như “sauce” hay “broth”.

Nói tóm lại, nước là sự sống, nước là quê hương, nước là tổ quốc. Nước là nước.

Vậy ta yêu nước không?

Nếu yêu nước thì ta theo gương nước đến mức nào?

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright TDH, 2009
www.dotchuoinnon.com
Permission for non-commercial use

Chào các bạn,

Ta thường hay sợ khi đi qua bóng tối, nhất là nghĩa trang vào ban đêm, tại sao? Thưa, vì ta không biết trong bóng tối có gì. Và lại càng không biết sau ngưỡng cửa của sự chết có gì. Lo sợ những cái điều mình không biết là bản tính sinh tồn có trong gene của con người. Từ hàng triệu năm trước tổ tiển loài người đã hiểu là những khu rừng mới lạ có nhiều nguy hiểm rình rập mà mình không biết. Phải cẩn thận khi đi qua đó.

Dù là nguy hiểm như thế không còn nhiều ngày nay, chúng ta đã được lập trình trong gene rồi. Bởi vì vậy con người có một bản năng tự nhiên là chống thay đổi, vì thay đổi là bước vào một khu mới có nhiều điều không biết. Nếu thay đổi là có stress, dù là thay đổi tốt như làm đám cưới hay chuyển vào nhà mới. Cũng vì thế mà chúng ta có sức ì bẩm sinh rất lớn. Và nói đến cả một quốc gia, thì sức ì đó rất mạnh—tổng số các sức ì cá nhân, cộng thêm sức ì cộng hưởng.

Mỗi người chúng ta cần phải biết sức ì này để tự quản lí mình. Ta sợ điều không biết, sợ thay đổi, cho nên ta mới ì. Nhưng sự thật là, ta đang sống trong mỗi ngày với bao nhiêu điều không biết. Ta đâu có chắc là sẽ không có anh chàng say nào lái xe hơi đụng mình ngày mai, hay một sư đoàn vi khuẩn cúm gà đang nằm trên tay mình chuẩn bị đại tấn công, hay nhà bà hàng xóm sẽ cháy tuần tới rồi cháy lan qua nhà mình… Nếu nói đến xác suất thì khả năng ta bị cái gì đó ngày mai rất cao, nhưng ngoại trừ mấy người bịnh tâm thần như Howard Hughes (đã được đóng thành phim The Aviator), chẳng ai trong chúng ta quan tâm đến khả năng bị tai nạn ngày mai cả.

• Tư duy mới, dự án mới, thay đổi mới cũng tương tự như ngày mai chưa đến—chúng chứa đựng nhiều điều “không biết”. Vì vậy chúng ta thường không muốn khởi động việc mới, dự án mới, tư duy mới.

Tuy nhiên, nếu ta dấn thân vào một thay đổi nào đó, dù là có nhiều điều ta không biết, nhưng so với lúc trước thì có lẽ những điều không biết trong dự án mới cũng chẳng cao hơn những điều không biết trước khi có dự án. Hơn nữa, ta có thể gia tăng “cái biết” cho những dự án mới bằng cách nghiên cứu và hỏi han cẩn thận trước khi làm. Ngoài ra, bên cạnh những cái không biết có thể không tốt cho ta, đương nhiên còn những điều không biết có thể lợi cho ta.

Thông thường chúng ta bị cái không biết của tương lai làm ta bị động, nhưng ta quên mất là tính theo xác suất trung bình và trung tính thì tương lai có 50% điều tốt cho ta và 50% điều không tốt. Nhưng đối với người tư duy tích cực có cái nhìn và khả năng biến mọi thứ thành cái tốt thì con số có thể khác đi nhiều. Tùy theo kinh nghiệm biến hóa của ta đến đâu—có thể là ta sẽ có 90% tốt và 10% không tốt.

• Tóm lại cái không biết thường là nguồn gốc của sức ì của ta. Nhưng xét cho kỹ thì nó nằm trong tâm l‎y’ di truyền chứ không hẳn có có căn bản trong thực tế. Hơn nữa, ta lại thường khi quên mất mặt tốt của điều không biết—chỉ vào một khu rừng lạ ta mới có cơ hội khám phá bao nhiêu trái ngon vật lạ chưa biết.

Nơi có cái không biết là nơi có nhiều cơ hội (chưa ai biết). Ngồi một chỗ thì ta có thể khá chắc chắn là 50 năm nữa ta vẫn ngồi chỗ đó. Nhưng nếu bước ra khỏi chỗ ngồi và dấn thân vào nơi chưa biết, thì mỗi ngày là một dịp gặp những thử thách mới, những cơ hội mới, những kiến thức mới, những kinh nghiệm mới. Mỗi ngày là một bước trưởng thành nhảy vọt. Mỗi ngày là một tự do cho một tâm thức tự do.

Thay vì nhìn cái không biết như một đe dọa, ta hãy xem cái không biết của tương lai như một khu rừng bí mật với những k‎ỳ hoa dị thảo, những kho tàng kỳ bí, chờ ta khai phá. Tại sao chàng hoàng tử đẹp trai phải vào tận rừng sâu mới khám phá ra nàng công chúa ngủ trong rừng?

• Nhưng tại sao ta phải khai phá? Ngồi một chỗ không sướng hơn sao? Dĩ nhiên, nếu bạn thì thích ngồi một chỗ thì ngồi một chỗ cho sướng. Có việc gì đâu. Nhưng nếu ta muốn làm cánh chim khai phá, bay khắp nẻo trời để tìm điều mới lạ, thì ta cứ phải bắt đầu bay vào những góc trời chưa biết.

• Không gian Internet ngày nay cho ta khả năng bay khắp chân trời mà không phải đi đâu cả. Phiêu lưu viết một bài mới trên mạng, đó là một chuyến bay vào một ngã mới. Lập một dự án xã hội trên mạng, thử trình bày một tư tưởng mới trên mạng, chia sẻ một kinh nghiệm mới các bạn trên mạng, thực tập một lối tư duy mới học được trên mạng, tất cả các điều này đều là những chuyến bay vào những chân trời mới.

Những năm trước đây ta ít có cơ hội khai phá hơn, vì cách khai phá dễ nhất là đi vào vùng đất mới, như dân Âu châu sang Mỹ lập nghiệp trước khi nước Mỹ ra đời, hay cha ông ta khai phá phương Nam cách đây vài thế kỷ. Nhưng ngày nay chúng ta lại có cơ hội trãi dài trên một lãnh thổ mới hầu như vô tận (ít ra là cho đến lúc này), đó là không gian ảo của mạng Internet. Nếu tất cả chúng ta dùng không gian rộng rãi này để dấn thân khai phá, thì hậu quả đương nhiên là quốc gia chúng ta sẽ thành một quốc gia khai phá. Nếu cả hàng triệu người có thói quen khai phá hàng ngày thì sức ì chống thay đổi di truyền từ hàng triệu năm trước có thế sẽ chìm mất dưới sức quạt vũ bảo của cánh đại bàng đưa quốc gia vào những chân trời mới lạ của những niên đại mới. Những điều chúng ta khai phá hôm nay là những cánh cửa mở những con đường mới cho bao thế hệ con cháu chúng ta sau này.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright TDH, 2009
www.dotchuoinnon.com
Permission for non-commercial use

Chào các bạn,

Tờ giấy trắng là hình ảnh rất quen thuộc để ví đời sống tinh khiết của một người. Và khi một lầm lỗi xảy ra, đó là một vết mực bôi vào tờ giấy trắng. Thế thì làm sao ta xóa vết mực đó đi?

Dĩ nhiên là ta dùng cục tẩy hay thuốc tẩy hay màu sơn trắng. Nhưng dù dùng thứ gì đi nữa, thì tờ giấy trắng tinh khiết vẫn không còn tinh khiết nữa. Nó bắt đầu xù xì bẩn thỉu hao mòn. Và nếu thỉnh thoảng ta lại bị một vệt mực và phải tẩy như thế, thì chỉ sau năm mười lần, tờ giấy của ta bắt đầu rách nát. Thêm năm mười lần nữa, tờ giấy thành những mảnh vụn.

Nếu cuộc đời chúng ta là tờ giấy như chúng ta vẫn quen nghĩ, thì cuộc đời quá tuyệt vọng, phải không các bạn? Bắt đầu 13, 14 tuổi là đã phải bắt đầu tẩy xóa. Đến khoảng 30 thì đã thành những mảnh vụn rơi lả tả rồi, lấy đâu mà đến 40, 50? Dưới lối suy tư này thì sau 30 chúng ta chỉ còn là những xác ướp đi lang thang thôi chứ đâu còn cuộc đời nào nữa để sống!

Vậy thì điều gì không ổn trong luận l‎y’? Thưa, đó là vì ví dụ tờ giấy không đúng. Sống là thay đổi, là sinh trưởng không ngừng. Tờ giấy đâu có sinh trưởng thay đổi (trong ngữ cảnh này), làm sao ta có thể ví nó như đời sống được?

Cuộc đời của ta thật ra là một thân cây không ngừng lớn. Mỗi mùa xuân cây đâm chồi mới, lá mới, cành mới. Mỗi mùa thu lại rơi hết lá. Rồi mùa xuân năm sau lại tái sinh. Và cứ thế năm này sang năm khác, mỗi năm lớn hơn một tí, cao hơn một tí, mạnh mẽ hơn một tí.

Những cành lá mới mỗi mùa xuân là sức sống mới của ta—kiến thức mới, đức hạnh mới, cũng như những sai lầm mới. Mỗi mùa thu chúng rụng hết, để sang năm một lớp khác lại trỗ. Mỗi lần lập lại là một nhịp trưởng thành.

Cho nên những lỗi lầm ta đã làm những tháng năm về trước đã biến mất theo những mùa thu cũ. Đừng ngồi đó ủ rũ tưởng mình là tờ giấy nát nhàu.

Nhiều mùa thu đã đi qua. Những tàn lá cũ đã rụng lâu lắm rồi. Đừng nhặt bao nhiêu lá chết lên và nhất định phải gắn lại trên cành.

Ngày hôm nay ta có những cành lá mới, những kiến thức mới, những rung động mới, những tư duy mới, những đức hạnh mới. Hãy sống với những cành lá mới này của mùa xuân đang nở.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright TDH, 2009
www.dotchuoinnon.com
Permission for non-commercial use

Chào các bạn,

Chúng ta thường hay nói đến “thành công” như là một đích điểm quan trọng của cuộc sống và ta nói tư duy tích cực đưa đến thành công. Nhưng thành công là gì?

Nói theo nghĩa thông thường nhất thì thành công có nghĩa là khi ta có một mục đích nào đó và ta đạt được nó, đó là thành công. Xa hơn môt tí, thì có lẽ mọi người chúng ta đều đồng ‎y’ là mục tiêu tối hậu của mỗi người trên đời chính là tìm “niềm vui và bình an” trong lòng mình; có được niềm vui và bình an trong tâm, đó là thành công.

Như vậy, có nghĩa là cách định nghĩa thành công của chúng ta ở đây hoàn toàn có tính cách chủ quan. Chính mình định đích điểm đời mình và thành công của mình. Chẳng có mục tiêu khách quan nào bên ngoài cả. Điều này rất quan trọng, vì nếu chúng ta chỉ cần một mái nhà tranh hai quả tim vàng, mấy con gà và một con chó, và ta đã đạt được điều đó, tức là ta đã thành công trong mục tiêu đó, dù rằng mấy tờ báo lá cải chỉ tin là các người đi xe hơi mới được gọi là thành công.

Tuy nhiên ta cần phân tích y’‎ niệm thành công sâu hơn một chút trong thực tại đời sống.

1. Nếu một người muốn có thật nhiều tiền để có một ngôi biệt thự vĩ đại, và làm việc ngày đêm căng thẳng, chụp giật, gian lận, lắm stress, lúc nào nói chuyện cũng chửi thề vì bực tức. Người đó rốt cuộc đạt được mục đích là xây được căn biệt thự theo ‎ mình muốn. Như vậy phải là thành công không các bạn? Ta có thể nói là người này đã thành công trong mục tiêu kiếm nhà.

Nhưng có lẽ cũng như mọi người khác, người này còn mục tiêu khác sâu xa hơn, một ước muốn sâu xa hơn, đó là “niềm vui và bình an cho mình.” Nếu vậy thì, mục tiêu “niềm vui và bình an cho mình” có đạt được không lại là chuyện khác. Giả sử trong tiến trình kiếm tiền, anh ta bỏ bê vợ con, lại học thêm các thói hư tật xấu để cho mấy đứa con bắt chước (như là chửi thề, nghi kỵ mọi người chung quanh, mọi tính toán đều do đồng tiền chi phối …), rồi mấy đứa con trở thành hư hỏng, và chính anh ta cũng đang nuôi đủ mọi mầm bệnh trong người, từ cơ thể (như bệnh tim, đau bao tử, …) đến tinh thần (các loại suy nhược thần kinh), thì thử hỏi anh ta đã thành công trong việc tạo lập hạnh phúc cho mình hay chưa? Hay là thành việc trước mắt, nhưng hỏng việc đường dài?

2. Nếu mục tiêu của một người là chẳng có mục tiêu gì hết trong đời thì sao? Thưa, có hai loại người sống không có mục tiêu.

• Loại thứ nhất là thánh nhân, sống không cần gì ở đời, nhưng rất yêu đời yêu người. Luôn luôn vui vẻ thanh thản và luôn luôn sẵn sàng làm một việc gì đó giúp đời giúp người.

• Loại thứ hai là những người lười biếng tiêu cực, không muốn làm gì, và tối ngày phàn nàn chê bai cuộc đời. Loại này không bao giờ vui. Và nếu là ai trong thiên hạ cũng xem niềm vui của mình là mục tiêu tối hậu, thì loại người này không có thành công bao giờ.

Trong hàng tiêu cực thì lại có hai loại.

— Loại tiêu cực thụ động tối ngày phàn nàn càm ràm.

— Loại tiêu cực chủ động sống tiêu cực và chủ động truyền bá lối sống tiêu cực. Lọai này đã bắt đầu ra khỏi cách sống “không mục tiêu” và từ từ có mục tiêu tiêu cực với đời sống. Loại này lại chia ra làm hai loại khác:

(a) loại trộm cướp vặt—sống tiêu cực làm hại người khác và gây thêm băng đảng, và

(b) loại người truyền bá tiêu cực để gây chiến tranh hay kích động khủng khoảng chính trị xã hội để phục vụ các mục tiêu của riêng họ. Loại này thì ta thấy thường xuyên trong thông tin thời sự quốc tế. Loại người chuyên gây chiến này, dĩ nhiên là tâm của họ không bao giờ an bình và vui vẻ, vì bản chất của chủ chiến là chết chóc và đau khổ. Nhưng còn xa hơn thế nữa, khả năng của họ để mang lại khổ đau cho nhiều người khác, đôi khi cho cả quốc gia hay cả thế giới, rất cao.

Vậy thì khái niệm thành công của ta cần phải được đặt trong bậc thang giá trị của các hạng người trên đây. Đối với người tư duy tích cực, ta hiểu nghĩa thành công như là (1) luôn luôn có “niềm vui và bình an” trong lòng như là mục tiêu tối hậu, và (2) dù là ta có định mục tiêu ngắn hạn nào đó trong đời, như là kiếm tiền mua một ngôi nhà thật đẹp, thì phương cách ta dùng để đạt mục tiêu ngắn hạn đó (mua nhà) sẽ không phản lại, nhưng còn hỗ trợ, cho mục tiêu tối hậu là “niềm vui và bình an” trong lòng.

Và vì “niềm vui và bình an” trong lòng ta liên hệ mật thiết với niềm vui và bình an của mọi người và của thế giới này, chúng ta không thể làm người khác thêm đau khổ mà tin rằng ta sẽ có được niềm vui và bình an trong lòng. Điều đó không thể xảy ra (trừ khi đối với người điên, trong vài trường hợp). Cho nên ý niệm tự do chủ quan để lựa chọn mục tiêu thành công của ta, thực ra vẫn nằm trong một giới hạn khách quan–giới hạn đó là sự an vui của người khác, và của thế giới. Nếu ta không quan tâm đến an vui của người khác, ta sẽ tự phá hủy an vui của chính mình. Điều này cũng giống như người thải khí độc trong không khí để hại đến người khác, chính mình cũng sẽ hít thở nó.

Thỏa mãn bất kỳ mục tiêu ngắn hạn nào đó (như nhà cửa xe cộ), nhưng không làm hỏng mục tiêu tối hậu “niềm vui và bình an”, đó mới thực sự là thành công của người tư duy tích cực.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright TDH, 2009
www.dotchuoinnon.com
Permission for non-commercial use