Nhất nguyên, nhị nguyên

 
Chào các bạn,
Yin Yang
Có lẽ trong các bài vở triết lý, các bạn thường gặp các từ nhị nguyên (dualism, hai cực) và nhất nguyên (Monism, một cực).

Nhị nguyên là suy nghĩ rằng thế giới gồm những cặp đối nghịch chống nhau thường trực: thiện và ác, ngày và đêm, xấu và đẹp, đúng và sai, Chúa và Satan…

Nhất nguyên là tư tưởng rằng tất cả mọi sự, kể cả những sự hình như đối lập nhau, thật ra chỉ là một. Tư tưởng nhất nguyên mạnh nhất trên thế giới ngày nay là Phật triết: Tất cả mọi điều ta thấy—tốt xấu, đúng sai…–đều là biểu hiện của MỘT bản chất thật gọi là KHÔNG.

Ngay cả, triết thuyết âm dương trong kinh Dịch, cũng được xem là tư tưởng nhất nguyên, vì âm và dương—như đàn ông và đàn bà—khác nhau, nhưng chuyển động cùng với nhau để tạo ra vũ trụ. Đó gọi là âm dương tương hành (âm dương hỗ trợ nhau). Thái cực gồm âm dương tương hành.

Và vấn đề nhị nguyên và nhất nguyên này là chuyện lớn của mỗi người chúng ta, và của thế giới.

Tất cả các cuộc chiến lớn nhỏ mà các bạn thấy trên thế giới ngày nay đều là do nhị nguyên mà ra—ta đúng chúng nó sai, ta bảo vệ Chúa/Allah chúng nó chống Chúa/Allah, ta có công lý chúng nó bất công, ta làm theo ý Thượng đế chúng nó làm sai ý Thượng đế, ta có chính nghĩa chúng nó không có chính nghĩa…

Và trong đời sống cá nhân chúng ta cũng có nhiều hận thù chia rẽ vì nhị nguyên. Ta ghi sổ người tốt, người xấu, bạn thù, người thương người ghét… Và ta ứng xử với một người tùy theo họ nằm trong sổ đen hay sổ đỏ của ta.

Và như thế, tâm ta thường trực là một bãi chiến trường sàng lọc tốt xấu và liên tục ghét bỏ hoặc tấn công “người xấu”.

Cho nên chúng ta phải tập suy tư nhất nguyên:

– Tất cả mọi đúng sai đều là ảo tưởng: Hai bên đánh nhau bên nào cũng cho là mình đúng, nhưng sự thật thường là cả hai bên đều đúng một số điểm và đều sai một số điểm. Nhưng cả hai bên đều là Phật đang thành, đều là con của Chúa.

– Tất cả các bạn này, cũng như mình, đều có tốt xấu, mạnh yếu. Mình phải biết cách làm việc với mọi tốt xấu mạnh yếu đó để giữ mọi người hăng hái tích cực trong MỘT team vô địch.

– Hạnh phúc hay bất hạnh có thể chỉ là 2 mặt của một chuyện. Bị đánh cắp chiếc xe máy có thể là bất hạnh, nhưng vì vậy mà phải nhờ bạn bè chở đi học hàng ngày, và nhờ đó mà gặp người yêu và hạnh phúc.

– Người đang làm hại mình hôm nay có thể là người làm phước cho mình 2 năm sau. Cho nên, hãy giữ mọi người, kể cả đang làm hại mình, trong vòng thân thiết của mình.

Các bạn, nghĩ về mọi người, kể cả những người đang hại mình, như là những Phật đang thành, là một kỹ năng đòi hỏi kỹ luật tinh thần cao độ. Và khi ta suy nghĩ và ứng xử với một người như là Phật đang thành, Phật tính của người đó sẽ từ từ thức dậy và hướng về ta.

Đừng nói “mọi người đều là Phật đang thành” hay “mọi người đều là con cái Chúa” nếu bạn không thực sự nghĩ về mọi người và hành xử với mọi người như thế. It nhất là ta phải cố gắng tư duy và hành xử như lời ta nói, thì đó mới là nói thật.

Chúc các bạn luôn tư duy nhất nguyên.

Mến,

Hoành

© copyright 2013
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một suy nghĩ 10 thoughts on “Nhất nguyên, nhị nguyên”

  1. Tất cả chúng ta đều có chân tâm trong sáng và đều có khả năng bị nhiễm ô, bị tham sân si che mờ.

    Nhưng khi “vô minh diệt” thì “minh sinh”. Nên ai cũng có khả năng thành Phật.

    Người xưa có câu: “Khổ hải mang mang, hồi đầu thị ngạn, phóng hạ đồ đao, lập địa thành Phật” (Biển khổ mênh mông, quay đầu là bờ, bỏ nghề sát sinh, lập tức thành Phật).

    Vậy có lẽ chúng ta không nên chia cách rạch ròi vĩnh viễn người tốt kẻ xấu.

    Và “Khi ta suy nghĩ và ứng xử với một người như là Phật đang thành, Phật tính của người đó sẽ từ từ thức dậy và hướng về ta”.

    Số lượt thích

  2. Dear Anh Hai

    “Đừng nói “mọi người đều là Phật đang thành” hay “mọi người đều là con cái Chúa” nếu bạn không thực sự nghĩ về mọi người và hành xử với mọi người như thế. It nhất là ta phải cố gắng tư duy và hành xử như lời ta nói, thì đó mới là nói thật.”

    Em cảm ơn Anh Hai về những nhắc nhở chỉ dạy mỗi ngày

    Em M Lành

    Số lượt thích

  3. NHẬN XÉT:
    Luật nhân quả có tính tiền định: trồng dưa được dưa, dùng gươm sẽ chết vì gươm. Luật nhân duyên có tính ngẩu nhiên: hữu duyên thì đến, vô duyên thì đi. Hai luật này đều nằm trong VSNL ( VÔ SONG NGUYÊN LÍ ): có khởi đầu thì có kết thúc và chúng mâu thuẫn nhau.Âm dương thu hút nhau. Dương đẩy dương và âm đẩy âm.
    Có người nói : chân lí thuộc về mỗi người.Chân lí đối với mỗi người khác nhau. Cái đúng sai của người này khác cái đúng sai của người kia.
    Thật ra chân lí duy nhất, không bao giờ có 2,3 …chân lí.Thường thì chân lí của mỗi cá nhân là giả chân lí.Giống như chuyện các anh mù sờ voi Nguyên nhân vì mỗi người bị vô minh che lấp và có trí phán đoán cao thấp khác nhau.Người mù chỉ thấy một phần con voi và nghĩ đó là con voi. Chúng ta cần tu luyện để trí tuệ khai mở nhờ đó thấy được toàn bộ con voi
    Nhị nguyên nói cho dễ hiểu là : yêu tốt ghét xấu, yêu thiện ghét ác, yêu đúng ghét sai.Yêu nên tốt, ghét nên xấu. Yêu ai thì yêu cả đường đi lối về, còn ghét ai thì ghét cả tông chi, họ hàng.
    Nhất nguyên là :tình yêu vô hạn. Yêu không phân biệt thiện ác, tốt xấu, đúng sai.Vì con người ai cũng có tốt xấu, đúng sai…Người nhất nguyên lấy ân báo oán. Họ yêu kẻ thù vì nhờ kẻ thù mà họ mau tiến bộ. Thậm chí họ không coi ai là kẻ thù .Ohsawa nói tôi chưa từng gặp người nào mà tôi không yêu thương. Tất cả đều là bạn bè , anh em vì cùng chung bà mẹ thảo mộc.
    Có người nói người nhất nguyên ở bên trên thiện ác, nên họ không cần biết đúng sai. Họ không ủng hộ mà không chống đối, họ không có ý kiến. Quan niệm này rất sai lầm.
    Thật ra, người nhất nguyên luôn làm lành, lánh dữ. Họ làm đúng không làm sai. Hành động họ không dư, không thiếu, đúng thời, đúng chỗ, thuận theo tự nhiên.
    Tóm lại người nhị nguyên có trí phán đoán thấp , người nhất nguyên có trí phán đoán cao. Người nhị nguyên nhiều tham sân si, nhiều vướng mắc. Người nhất nguyên rất ít tham sân si, rất ít vướng mắc.
    1/4/15 nvt

    Số lượt thích

  4. Cảm ơn nguyen van trung,

    Đoạn này mình đọc cảm thấy rất interesting:

    “Tóm lại người nhị nguyên có trí phán đoán thấp , người nhất nguyên có trí phán đoán cao. Người nhị nguyên nhiều tham sân si, nhiều vướng mắc. Người nhất nguyên rất ít tham sân si, rất ít vướng mắc.”

    Câu này lại phân biệt thành hai phía ngược nhau rồi “thấp , cao”, “nhiều, ít”, “nhất nguyên, nhị nguyên” , không biết người nói câu này thì là tin theo nhất nguyên hay nhị nguyên nhỉ?

    Số lượt thích

  5. Bài này hay quá, giúp mở trí và giúp có cái nhìn tích cực trong mọi vấn đề trong cuộc sống, gia đình, cá nhân,

    Cảm ơn Nguyễn văn Trung đã post lại và thật sự cảm ơn Anh Hoành đã viết bài này.

    Luôn TƯ DUY NHẤT NGUYÊN.

    Số lượt thích

  6. Nhân nhắc lại bài này và comment rất interesting rằng một người rất có thể tin vào nhất nguyên nhưng lại vướng vào nhị nguyên, nhưng chắc cũng không lo vì hầu hết con người đều vướng mắc và gỡ dần dần.

    Em nhớ đến một bài này của anh Hoành rất tuyệt vời cho việc thực hành: Tích cực hay tiêu cực nhìn từ bên ngoài

    “Người tư duy tích cực hầu như luôn luôn có 2 qui luật trái ngược nhau trong mỗi trường hợp—một cho mình và một cho người… Hai bộ qui luật gần như đối chọi nhau tùy theo đối tượng là mình hay người. Nhưng cả hai rốt cuộc phục vụ cùng một mục đích—mang đến an lạc cho mình cũng như cho người khác.” Đây là đỉnh điểm của việc nhị nguyên được bao hàm trong nhất nguyên ạ 🙂

    Số lượt thích

  7. Lão Tử dạy: KHIÊM KIỆM TỪ. Những người sống xa hoa, tự cao, không từ bi, lấy oán báo oán,nhỏ mọn, thường đổ tội cho người khác hay sân hận…Chắc chắn là người nhị nguyên. Lão Tử dạy: BẤT TRANH. Không tranh tranh vật chất, tiền bạc, không tranh địa vị , không tranh quyền lực, không tranh danh tiếng… Nhưng thường xuyên tranh luận cốt tìm cầu sự thật, thường đưa mình ra sau, thường làm không công để phục vụ cộng đồng.
    14/7/15 nvt

    Số lượt thích

  8. Hi Hồng Quang,

    Mô tả đàn ông và đàn bà chẳng là nhị nguyên mà chỉ là mô tả. Nhị nguyên là khi nào ông bà thành hai phe đánh nhau. Nếu mọi người hòa hợp (như âm và dương trong thái cực đồ, như ở dưới) thì đó là nhất nguyên.

    Người nhất nguyên thì vượt lên trên mọi phân tách, vượt lên trên cả phân tách nhất nguyên nhị nguyên.

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s