Chào các bạn,

Nếu chúng ta đã thực hành tư duy tích cực một thời gian dài, chúng ta có thể thấy hai giai đoạn lớn trong tiến trình phát triển của chính mình, gói trọn trong bốn chữ “Tạo tôi, diệt tôi.” “Tạo tôi” là giai đoạn đầu, “Diệt tôi” là giai đoạn cuối.

Lúc ban đầu, ta chẳng có tự tin tí nào, lúc nào cũng tin là tôi ngu, tôi dốt, tôi bất tài, tôi không được trời thương, tôi không có điều kiên tốt, tôi không đủ ô dù thanh thế gia đình… Nói chung, đây là lúc tất cả mọi suy tư tiêu cực làm cho chúng ta thấy mình chẳng nghĩa lý‎ gì, chẳng có kí lô nào, cuộc đời đã chẳng đến đâu và sẽ chẳng đến đâu. Đó là lúc ta thiếu tự trọng, thiếu hiểu biết về chính mình và những tiềm năng của mình, chưa thấy được con người thật của mình.

Đó là lúc ta phải “tạo tôi”, tức là xây dựng cái nhìn chân thật về mình, xây dựng tự trọng cho chính mình. Đây là lúc ta phải nhận biết con người mình, cũng như tất cả con người khác, đều là con của Thượng đế. Mình được yêu thương như tất cả mọi người khác, có những sức mạnh ngang những người khác, có những cơ hội ngang những người khác, có thể thành công ngang những người khác, dù là mới nhìn thoáng qua thì mình xem cứ như là đã sinh ra dưới một ngôi sao xấu, với một số phận rất tàn tệ.

“Tạo tôi” tức là mình phải tự tin vào vốn liếng sẵn có của mình, tự tin vào chiến thắng và thành công cuối cùng đến từ quyết tâm và kiên trì của mình, tự tin rằng nếu mình tập trung tư tưởng vào một mục tiêu tốt và không bỏ cuộc nửa chừng, thì mình sẽ đến đích. Đó là “nhân định thắng thiên”, là “số phận của mình nằm trong hai bàn tay của mình, do chính mình định đoạt.”

Khi đã đạt được mức “tạo tôi” rồi, khi ta đã có đủ tự tin rồi, ta phải bắt đầu bước cao hơn –“diệt tôi”, tức là bắt đầu nhận thấy “tôi” không còn là trọng tâm của suy tưởng của mình, không còn là trọng tâm của vũ trụ riêng mình nữa. Tôi là một người đứng trong 80 triệu người trong nước, môt người trong 7 tỉ người của thế giới, một sinh linh trong vô lượng sinh linh của thế giới, một sinh linh trong vô vô lượng sinh linh của vô vô lượng thế giới mà khoa học ngày nay vẫn chưa thấy tới…

Đó là lúc ta nhận thấy mình chỉ là một lọn sóng của đại dương, mình và thế giới chung quanh là một. Sức mạnh của mình đến từ thế giới chung quanh, như sóng lấy sức mạnh từ đại dương. Và mọi sự mình làm, tốt hay xấu, đều liên hệ và ảnh hưởng đến mọi người mọi vật chung quanh. Mình không là chính mình nữa, mà là một phần của xã hội quanh mình, của cuộc đời quanh mình.

Dù mình có là trọng tâm của sinh hoạt của mình, thì “tôi” lúc này vẫn là “tôi của thế giới”, và tập trung lo lắng cho “tôi” chính là lo lắng cho một phần tử của thế giới, là cho lắng cho sức mạnh và hạnh phúc của thế giới.

Cái nhìn của chúng ta lúc này vượt ra khỏi khuôn khổ chật hẹp của chính mình, để phóng tư tưởng, ước muốn, lo lắng của mình ra ngoài thế giới.

Bằng cách gạt bỏ cái tôi, chúng ta cho “tôi” đôi cánh cuối cùng, để thoát khỏi tù ngục của chính nó, cất cánh bay cao, trở thành một phần của đại dương sự thật, bay trên những làn sóng của biển đời mênh mông.

Đây là lúc mà nhà Phật gọi là trở về với bản lai diện mục – mặt mũi nguyên sơ – của mình, cũng chính là bản lai diện mục của vũ trụ–mình với đời là một, như bản tính nguyên sơ.

“Người nào có cuộc đời của họ, sẽ mất đi. Người nào mất cuộc đời của họ, sẽ tìm đươc nó.”

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright 2010
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Chào các bạn,

Nếu nhìn chung quanh ta, chúng ta thấy hình ảnh của tranh chấp và chiến tranh hàng ngày—giữa các quốc gia, các khối tôn giáo, các khối chủng tộc, các khối ý‎ thức hệ… Trong một nước thì phe chính trị này choảng nhau với phe kia, trong sở làm thì bạn bè đâm sau lưng nhau, trong gia đình thì vợ chồng cha mẹ con cái anh chị em gây gỗ nhau… Cho nên…

… Phúc cho người xây dựng hòa bình, vì họ sẽ được gọi là con Thượng đế.

Đây là câu nói của Chuá Giêsu trong Beatitudes, một trong tám phúc lớn, mở đầu Bài Giảng Trên Đồi Cao nổi tiếng. Con của Thượng đế là chức danh lớn nhất mà một người có thể có. Đối với ngài tổng thống, chẳng có chức danh nào trong thiên hạ quan trọng cho bằng “con của tổng thống.” Cho nên câu nói Beatitudes này nhấn mạnh rất rõ vai trò của xây dựng hòa bình, hay hòa giải, trong nền văn mình con người của chúng ta.

Nhưng mà muốn xây dựng hòa bình trước hết ta phải có hòa bình từ trong chính ta, phải không các bạn? Nếu ta còn thói quen hơn thua, bắt bẻ, đì nhau, cãi nhau, chưởi nhau, đánh nhau…, dù là đúng hay sai, thì rất khó để ta xây dựng hòa bình.

Muốn tránh tranh chấp và chiến tranh, qui luật ai cũng biết là “nhịn nhục và xả bỏ”. Nhưng nói thì dễ làm thì khó. Đa số mọi người sẽ nói “Nhịn nhục và xả bỏ, chỉ khi nào ĐÁNG nhịn nhục và xả bỏ.” Nhưng, chỉ một chữ “đáng” đó cũng đủ triệt tiêu hết tất cả cố gắng của ta rồi. Bởi vì, khi ta bị đụng chạm, hầu như chẳng bao giờ ta thấy “đáng” nhịn nhục và xả bỏ. Hoặc là vì “Chuyện này không phải chuyện nhỏ, không thể bỏ qua được”, hoặc “Bỏ qua nó sẽ coi thường và làm tới,” hoặc “Để yên nó sẽ làm hại đến nhiều người khác nữa,” hoặc “Không trị những người như nó thì xã hội không khá lên được”… Và, tất cả các lý lẽ này đều đúng. Vì vậy, khi chúng ta nói đến chữ ĐÁNG nhịn nhục, thì hầu như ta đã vất hết mọi nhịn nhục vào thùng rác rồi.

Vấn đề còn phức tạp hơn, vì khi ta đau đớn hay nóng giận, khuynh hướng tự nhiên của con người chúng ta là “đánh”, chứ không phải “nhịn”. Những lúc đó toàn bộ cảm xúc và suy tư của ta thiên về “đánh” hơn là “nhịn”.

Cho nên nhịn nhục hoặc xả bỏ, trong tất cả mọi truyền thống tâm linh, từ Phật Thích Ca đến Chúa Giêsu, là một qui luật vô điều kiện—nhịn nhục vô điều kiện, xả bỏ vô điều kiện. Tức là, nhịn nhục xả bỏ khi không đáng nhịn nhục xả bỏ, như khi người kia sai 100%, hay hắn làm ta đau đến mức hắn nên bồi thường lớn mới lấy lại công lý, hay khi hắn phải bị đánh một trận tơi tả thì xã hội mới lấy đó làm gương… Khi việc không đáng nhịn, người không đáng bỏ qua, mà ta nhịn nhục và xả bỏ, đó mới là nhịn nhục xả bỏ. Yêu tất cả mọi sinh linh, kể cả kẻ thù.

Các lời dạy này, chúng ta đểu đã nghe và đã thường bỏ ngoài tai, vì ta cho rằng nó không thực tế, không hạp với đời sống hàng ngày ta phải đối phó. Và vì vậy tất cả chúng ta tiếp tục sống kiểu hòn đất ném đi hòn chì ném lại, và do đó đa số các gia đình và các quốc gia đều có lục đục, thế giới luôn luôn có chiến tranh.

Nhưng, nếu các lời dạy nhịn nhục và xả bỏ vô điều kiện xa xôi với thực tế, tại sao chúng có thể sống đến mấy ngàn năm, và vẫn được nhắc nhở học hỏi hàng ngày, trong khi một l‎ý thuyết kinh tế lớn của thế giới của một đại kinh tế gia, nếu may mắn sống khỏe mạnh được 50 năm thì đó đã là chuyện rất hiếm?

Thực ra, tự trong tâm thức sâu thẳm, mỗi người chúng ta đều biết những lời dạy về nhịn nhục xả bỏ vô điều kiện là đúng, cho nên các lời dạy này mới sống được mấy ngàn năm. Chỉ là ta không muốn thực hành khi ta không thích thực hành, thế thôi.

• Nhưng đương nhiên là có những trường hợp không thể nhịn và không nên nhịn. Ví dụ, một đám cướp vào một ngôi làng nhỏ cướp của, hãm hiếp, giết người. Đương nhiên là ta không nên nhịn mà nên đánh. Hoặc khi có người cầm dao đòi đâm ta, ta không thể ngồi yên chịu đâm được. Và ta có thể kể nhiều ví dụ khác, khi đời sống an vui và hạnh phúc của chính ta hay của xã hội đòi hỏi chúng ta phải đứng lên tích cực chiến đấu.

Thế thì khi nào nhịn nhục xả bỏ, khi nào không nhịn nhục xả bỏ?

Đây thực là vấn đề phức tạp hầu như truyền thống đạo đức và tâm linh nào cũng gặp phải. Và không thể có câu trả lời cụ thể vì mỗi câu trả lời tùy thuộc vào những điều kiên thực tế của vụ việc liên hệ. Không thể trả lời khi không có dữ kiện thật của đời sống.

Tuy nhiên, môt cách chung chung, có lẽ mọi người đều đồng ‎ý với hai tiêu chuẩn sau:

1. Khi có người làm sai trái
2. Và cái hại quá lớn cho bản thân ta, gia đình ta, hay xã hội của ta

thì chúng ta cần ra tay ngăn chận. Tức là không nên nhịn nhục.

• Như vậy cho đến lúc này, phương thức sống của chúng ta có thể tóm tắt như sau:

1. Luôn luôn nhịn nhục và xả bỏ,
2. Ngoại trừ khi, (a) có người làm sai trái, và (b) cái hại quá lớn cho bản thân ta, gia đình ta, hay xã hội của ta.

Công thức này phù hợp với lời dạy của các bậc thánh nhân mà trong thâm tâm ta vẫn biết là đúng, và vẫn thực tế với đời sống hàng ngày.

Và công thức này là đảo ngược của công thức nhiều người chúng ta đang dùng hàng ngày. Đa số chúng ta quen phản ứng theo kiểu: “Tôi đương nhiên trả đũa, trừ khi đáng nhịn nhục xả bỏ”.

Công thức từ lời dạy các thánh nhân là “Tôi đương nhiên nhịn nhục xả bỏ, trừ khi thực tế đòi hỏi tôi không nên nhịn nhục xả bỏ.”

Một đằng lấy trả đũa làm gốc, một đằng lấy xả bỏ làm gốc.

Chúc các bạn một ngày hòa bình.

Mến,

Hoành

© copyright 2010
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Chào các bạn,

Tất cả chúng ta đều đồng ý rằng “càng học càng thấy mình dốt”—bể học thì mênh mông và càng học mình càng khám phá ra là cái mình biết cũng chỉ như vài hạt cát trên bãi biển. Tu luyện nội tâm cũng thế, nhưng chẳng mấy khi ta nghe nói “Càng tu càng tội.” Thực ra, tu cũng chỉ là học. Học càng nhiều càng thấy dốt, thì tu càng lâu càng thấy mình nhiều yếu đuối lầm lỗi.

Tại sao vậy?

Thưa, tại vì càng tu luyện cao thâm ta càng phát hiện ra những điểm yếu của mình mà trước đó ta không thấy.

Để thấy rõ vấn đề, chúng ta hãy quan sát một người cướp của giết người, bỗng nhiên một ngày chợt đổi dạ, bắt đầu con đường tu luyện chính mình:

• Đầu tên, hắn thấy cướp của giết người là xấu, cho nên cải tà qui chánh.

• Được một thời gian dài, hắn khám phá ra là nói dối là xấu, bèn cố bỏ nói dối.

• Thêm một thời gian, công lực cao hơn, hắn khám phá ra là hắn hay kiêu căng về mình, về dĩ vãng “anh hùng” và sự nhất tâm cải tà qui chính của mình, hắn bèn tập cho khiêm tốn.

• Thêm một thời gian, công lực cao hơn, hắn thấy rượu thường làm cho hắn suy nghĩ thiếu chính xác, bèn bỏ rượu.

• Thêm một thời gian, thấy thuốc lá làm phiền mình và người khác quá, bèn bỏ thuốc.

• Thời gian sau, công lực cao hơn, thấy mình hay hứa mà không thực hiện hết được, bèn bắt đầu hứa cẩn thận hơn và cố thực hiện mỗi lời hứa.

• Thời gian sau nữa, hắn cảm thấy nên vào tu viện đi tu thì mình mới thanh tịnh ra, bèn bỏ đời đi tu.

• Trong tu viện, một thời gian rất lâu, hắn mới nhận ra rằng hắn vẫn hàng ngày cạnh tranh với các tu sĩ khác về đạo học, bèn cố bỏ hơn thua.

• Vài năm sau hắn mong đợi được phong chức tu viện trưởng, và khám phá ra rằng mình thầm hằng mong người bạn của mình đừng được chức đó.

• Sau khi thành tu viện trưởng, hắn khuyến khích mọi tu sĩ của hắn giảng đạo hăng hái cho mọi người. Rồi một ngày hắn khám phá ra là hắn vẫn thường nghĩ rằng chỉ con đường đạo học của hắn là đúng và những người theo những đạo khác là lạc đường…

Cứ như thế, tu luyện càng cao thâm ta càng khám phá ra ta có rất nhiều khiếm khuyết và yếu kém, mà trước đó ta không thấy được.

Điều này rất phù hợp với các khái niệm vô minh và giác ngộ của Phật gia—khi vô minh ta không thấy được cái si mê của mình; thấy được một điều si mê là giác ngộ được một tí.

Người học võ cũng thế. Học trò mới học võ thì chỉ thấy mình mạnh. Nhưng đại sư phụ thì biết nơi nào là tử huyệt của mình, địch dùng loại đòn nào thì có thể hạ mình.

Và trong Thiên chúa giáo, ý niệm “tội tổ tông”—cái yếu kém bẩm sinh của con người—cũng là cái nhận biết sâu sắc của những người đã tu luyện đến mức thượng thừa.

Vậy thì chúng ta đã biết một công thức tu luyện nội tâm rồi đó. Ngày nào ta còn tiếp tục khám phá ra những điểm yếu của mình để khắc phục, ngày đó ta đang tu tập đúng hướng.

Ngày nào ta nói “Tôi tốt rồi, đạo đức rồi, manh mẽ rồi, ngộ rồi…”, ngày đó ta còn đang chết.

Chỉ có người học nghiêm chỉnh mới nắm được sự thực là càng học mình càng dốt. Chỉ có người tu tập nghiêm chỉnh mới thấy càng tu càng tội.

Và “tu” có nghĩa là làm cho tốt thêm. Làm cho con tim của mình sáng thêm, sạch thêm, yêu ái thêm, mạnh mẽ thêm, là tu. Ai trong chúng ta cũng tu cả.

Và “tu” cũng có nghĩa là thực hành.

Đọc sách đạo học hay tư duy tích cực mà không thực hành, thì kiến thức đọc đó không thể là kiến thức thật được, và ta cũng không thể làm cho con tim đang chết của ta sống lại được.

Chỉ kiến thức thật, đến từ thực hành và trực nghiệm, mới đủ sức hồi sinh một quả tim đang chết.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright 2009
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com