Thử để biết người

Chào các bạn,

Đây là câu chuyện về Huệ Năng và ngũ tổ Hoằng Nhẫn, do chính Huệ Năng kể lại trong Pháp Bảo Đàn Kinh:

Huệ Năng quê quán ở Phạm Dương, cha bị giáng chức đến Lãnh Nam, lưu lạc làm dân Tân Châu. Thân thế chẳng may cha lại mất sớm, mẹ là goá phụ, nhà ở Nam Lộ, nghèo khổ phải đi bán củi ngoài chợ. Lúc ấy có vị khách mua củi nhờ mang đến nhà, Huệ Năng được tiền đi ra, gặp một vị khách đang tụng Kinh, Huệ Năng nghe được lời Kinh tâm liền khai ngộ, bèn hỏi khách tụng Kinh gì? Khách nói là Kinh Kim Cang.

Hỏi: Ở đâu có Kinh Điển này?

Khách nói: Tôi từ Chùa Đông Thiền, huyện Huỳnh Mai Kỳ Châu đến. Chùa ấy do Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn Đại Sư chủ hoá, môn đồ hơn ngàn người, tôi đến đó lễ bái lãnh thọ Kinh này. Ngũ Tổ thường khuyên Tăng tục trì Kinh Kim Cang thì được kiến tánh, trực liễu thành Phật.

Huệ Năng nghe nói, lại cũng vì xưa kia có duyên, nên được một người khách cho mười lượng bạc để cho mẹ già được sinh sống và bảo đi ngay đến Huỳnh Mai tham lễ Ngũ Tổ. Huệ Năng sắp xếp cho mẹ xong, liền từ giã lên đường. Trải qua hơn ba mươi ngày đường, đến huyện Huỳnh Mai lễ bái Ngũ Tổ.

Tổ hỏi: Ông là người phương nào, muốn cầu việc gì? Huệ Năng nói: Đệ tử là dân Tân Châu Lãnh Nam, từ xa đến lễ bái, chỉ cầu làm Phật, chẳng cầu việc gì khác.

Tổ nói: Ông là người Lãnh Nam, cũng là người kém văn hoá, làm sao có thể làm Phật được?

Huệ Năng nói: Người có Nam Bắc, Phật tánh vốn chẳng có Nam Bắc, thân hèn hạ này với thân Hoà Thượng chẳng đồng, nhưng Phật tánh đâu có sai biệt!

Ý Ngũ Tổ còn muốn nói thêm, nhưng thấy đồ chúng đứng xung quanh, nên bảo theo chúng làm việc.

Huệ Năng bạch Hoà Thượng: Tự tâm của đệ tử thường sanh trí huệ chẳng lìa tự tánh, tức là phước điền, chưa rõ Hoà Thượng bảo làm việc gì?

Tổ nói: Tên kém văn hoá này căn khí lanh lợi, ngươi đừng nói nữa, hãy ra nhà sau đi!

Huệ Năng lui đến nhà sau, có một cư sĩ sai Huệ Năng bửa củi giã gạo, trải qua hơn tám tháng. Một ngày kia Tổ thình lình đến gặp Huệ Năng nói:Ta nghĩ cái thấy của ngươi dùng được, vì sợ có kẻ ác hại ngươi, nên chẳng nói chuyện với ngươi, ngươi có biết chăng?

Huệ Năng nói: Đệ tử cũng biết ý của Thầy, nên chẳng dám đi đến nhà trước.

Người đọc chuyện này thường để ý đến câu trả lời rất hay của Huệ Năng, nhưng ít để ý đến sự sâu sắc của câu hỏi của Hoằng Nhẫn. Đó là một câu hỏi rất xúc phạm: “Ông là người Lãnh Nam, cũng là người kém văn hoá, làm sao có thể làm Phật được?”

Lãnh Nam hay Lĩnh Nam là vùng đất phía Nam sông Dương Tử (còn gọi là Trường Giang), thuộc vùng Quảng Đông, Quảng Tây và sâu hơn về Nam, như vùng đất ngày nay là Bắc Việt Nam.

Chúng ta có sách Lĩnh Nam Chích Quái, nhưng Lĩnh Nam thì rộng hơn đất Âu Lạc hay Nam Việt khi xưa, trừ khi ta nói hàm hồ rằng Quảng Đông và Quảng Tây cũng là đất của ta ngày trước. “Việt” có nghĩa là vượt, như trong “siêu việt”. Lãnh địa người Hán nằm ở Trung nguyên, là vùng đồng bằng giữa hai sông Hoàng Hà ở phía Bắc và sông Dương Tử ở phía Nam. Các giống dân ở phía Nam sông Dương Tử người Hán gọi là gười Việt, tức là phải “vượt” sông Dương Tử qua bờ Nam mới đến Lĩnh Nam – lĩnh vực phía Nam sông Dương Tử – đến các giống dân Việt. Sử Việt Nam có nói đến Bách Việt (trăm Việt) là nói đến rất nhiều nhóm “người Việt/vượt” ở Lĩnh Nam. Người Việt Nam ta là Lạc Việt, chỉ một trong những nhóm Việt đó.

Mình đã đọc được một bài của một tác giả Trung quốc, nói chuyện ngày nay, và vẫn gọi người Trung quốc ngày nay ở phía Nam sông Dương Tử là người Việt. (Nhưng mình mất bài đó rồi). Tự điển Hán Việt Trích Dẫn có nói đến từ Việt/vượt này:

”Giống Việt, ngày xưa các vùng Giang, Chiết, Mân, Việt đều là nói của giống Việt ở gọi là Bách Việt 百越. ◎Như: giống Âu Việt 甌越 thì ở Chiết Giang 浙江, Mân Việt 閩越 thì ở Phúc Kiến 福建, Dương Việt 陽越 thì ở Giang Tây 江西, Nam Việt 南越 thì ở Quảng Đông 廣東, Lạc Việt 駱越 thì ở nước ta, đều là Bách Việt cả. § Có khi viết là 粵.”

Ở Hồng Kông, Quảng Đông, mình nghe người TQ gọi người Việt Nam ngày nay là “Nam nhân” (người Nam). Có vài tác giả Việt Nam, chỉ vì chữ “Lĩnh Nam” mà nói Huệ Năng là người Việt Nam thì mình nghĩ là kết luận đó hơi hàm hồ. (Đọc Lục tổ Huệ Năng, bài nói Huệ Năng không là người Việt Nam).

Dù sao thì, Lĩnh Nam thời Huệ Năng được xem là đất của dân man di, dốt nát (vì không phải là dân Hán). Cho nên, Hoằng Nhẫn mới nói: “Ông là người Lĩnh Nam”, tức là ông là dân man di mọi rợ. “Cũng là người kém văn hóa”, tức là lại không có học, dốt nhân 2, “làm sao có thể làm Phật được?” Dù có ý gì trong câu hỏi, thì đây cũng là câu hỏi sỉ nhục rất nặng.

Huệ Năng có thể trả lời ba cách.

1. Chào từ giã, hay không thèm chào: “Ông kiêu căng thế thì tôi cóc cần học ông”. Thế thì khỏi học.

2. Hoặc nói: “Đệ tử ngu si, mong thầy dạy bảo.” Thì có lẽ cũng được nhận, nhưng không có gì đặc biệt.

3. Hoặc trả lời như Huệ Năng đã trả lời: “Người có Nam Bắc, Phật tánh vốn chẳng có Nam Bắc, thân hèn hạ này với thân Hoà Thượng chẳng đồng, nhưng Phật tánh đâu có sai biệt!”

Câu trả lời này cho Hoằng Nhẫn hiểu rất nhiều về Huệ Năng. Trước hết, đây là người tĩnh lặng, không có cái tôi, không tự ái vặt. Sau đó là tự tin: “Thân hèn hạ này với Hòa thượng chẳng đồng, nhưng Phật tánh đâu có sai biệt.” Và cuối cùng, quan trọng nhất, là đã nắm được tinh yếu của Phật pháp: Mọi người đều có Phật tính như nhau, chẳng ai hơn ai thua ai. Biết được mình có Phật tính như thầy (dù mình dốt học, thầy lại rất thông thái) thì đó là nắm được bản tánh thật của mình (và của mọi người) mà chẳng mấy người hiểu được hoặc dám nắm.

Chỉ một câu đó thôi đủ cho Hoằng Nhẫn hiểu Huệ Năng đã nắm được tinh yếu của Phật pháp trước khi học, và đủ tư cách kế vị ngôi tổ.

Bài học thực tế cho chúng ta là: Thầy sỉ nhục mình, hay bất kì ai sỉ nhục mình, không là điều phải để ý. Điều cần để ý là mình đã nắm được giáo pháp đến đâu. Hay mình đã tĩnh lặng và trí tuệ (prajna) đến đâu.

Chúc các bạn nắm được Phật tính của mình.

Mến,

Hoành

© copyright 2017
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s