Tân Nhạc VN – Thơ Phổ Nhạc – “Hạnh Phúc Buồn”, “Còn Thơm Tay Quí Phi” – Du Tử Lê & Hoàng Thanh Tâm

Đọc các bài cùng chuỗi, xin click vào đây.

Chào các bạn,

Hôm nay mình giới thiệu đến các bạn các thi khúc “Hạnh Phúc Buồn” (“Trong Tay Thánh Nữ Có Đời Tôi”), “Còn Thơm Tay Quí Phi” (“Tay Ngọc”) của Thi sĩ Du Tử LêNhạc sĩ Hoàng Thanh Tâm.

Thi sĩ Du Tử Lê tên thật là Lê Cự Phách, sinh năm 1942 tại huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam, miền Bắc Việt Nam.

Sau Hiệp Định Genève, 1954, Lê Cự Phách di cư vào Nam cùng với gia đình. Đầu tiên ông định cư ở Hội An, Quảng Nam, sau đó là Đà Nẵng. Đến năm 1956, ông vào Sài Gòn và theo học trường Trần Lực, trường Chu Văn An, sau cùng là Đại học Văn Khoa.

Ông làm thơ từ rất sớm, khi đang còn học tại trường tiểu học Hàng Vôi tại Hà Nội. Sau khi di cư vào Sài Gòn, Du Tử Lê bắt đầu sáng tác nhiều tác phẩm dưới nhiều bút hiệu khác nhau. Bút hiệu Du Tử Lê được dùng chính thức lần đầu tiên vào năm 1958 cho bài “Bến Tâm Hồn”, đăng trên tạp chí Mai.

Thi sĩ Du Tử Lê.
Thi sĩ Du Tử Lê.

Ông từng là sĩ quan thuộc Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa, cựu phóng viên chiến trường, thư ký tòa soạn cuối cùng của Nguyệt San Tiền Phong (một tạp chí của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa), và là giáo sư dạy giờ cho một số trường trung học Sài Gòn.

Năm 1973 tại Sài Gòn, ông được trao Giải thưởng Văn Chương Toàn Quốc, bộ môn Thơ với tác phẩm “Thơ Tình Du Tử Lê” 1967-1972.

Ngày 17 tháng 4 năm 1975, Du Tử Lê cùng với Mai Thảo và Phạm Duy bị kết án tử hình vắng mặt trên đài phát thanh của Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam vì có thái độ đối nghịch quyết liệt. Sau sự kiện 30 tháng 4, 1975, ông sang tỵ nạn ở Hoa Kỳ.

Hiện ông đang sống tại miền Nam California, tiếp tục nghề viết, và là nhân viên khế ước của đài tiếng nói Hoa Kỳ từ năm 1996. Ông cũng từng là chủ nhiệm các báo Việt Ngữ Nhân Chứng, Tay Phải, và Văn Nghệ ở Hoa Kỳ.

dutule6

Tại hải ngoại, Du Tử Lê đã và đang có những thành công nhất định:

– Cho tới hôm nay, ông là nhà thơ châu Á duy nhất được phỏng vấn và có thơ đăng trên hai nhật báo lớn của Hoa Kỳ: Los Angeles Times (1983) và New York Times (1996). Thơ ông cũng đã và đang được đưa vào giảng dạy, làm tài liệu nghiên cứu, đọc thêm tại một số trường đại học Hoa Kỳ và Châu Âu.

– Năm 1998, nhà xuất bản W. W. Norton, New York đã chọn Du Tử Lê vào một trong năm tác giả Việt Nam để in vào phần “Thế Kỷ 20: Thi Ca Việt Nam” khi tái bản tuyển tập “World Poetry An Anthology of Verse From Antiquity to Our Present Time” (“Tuyển Tập Thi Ca Thế Giới Từ Xưa Đến Nay”).

– Trong cuốn “Understanding Vietnam”, tác giả, giáo sư Neil L. Jamieson đã chọn dịch một bài thơ của Dư Tử Lê viết từ năm 1964. Cuốn sách này sau trở thành tài liệu giáo khoa, dùng để giảng dạy tại các đại học Berkeley, UCLA, và Cambridge, London.

– Ông cũng là nhà thơ có nhiều tác phẩm được phổ nhạc. Trong số đó có nhiều ca khúc nổi tiếng như của nhạc sĩ Phạm Đình Chương, với “Đêm Nhớ Trăng Sài Gòn”, “Khi Tôi Chết Hãy Đem Tôi Ra Biển”, “Quê Hương Là Người Đó” (“Xa Nguồn Yêu Thương”), Trần Duy Đức với “Chỉ Nhớ Người Thôi Đủ Hết Đời”, “Em Hiểu Vì Đâu Chim Gọi Nhau”, Nguyên Bích với “Hiến Chương Yêu”, Đăng Khánh với “K. Khúc của Lê”, Anh Bằng với “Khúc Thụy Du”, Phạm Duy với “Kiếp Sau Xin Giữ Lại Đời Cho Nhau”, Hoàng Quốc Bảo với “Người Về Như Bụi”, Từ Công Phụng với “Trên Ngọn Tình Sầu”… Từ những ca khúc này, ông đã tuyển chọn để thực hiện 3 CD “K. Khúc của Lê” năm 2001.

Tuy nhiên, ông không được hoan nghênh và biết đến nhiều ở trong nước. Điển hình là vào ngày ngày 18 tháng 8 năm 2005, báo Công An (Sài Gòn) đã đăng bài “Bộ mặt ngạo mạn của Du Tử Lê” của hai tác giả Trọng Đức và Lê Nguyễn, phản bác cho việc Nhà Xuất Bản Văn Nghệ xuất bản tập thơ Du Tử Lê, với nhiều ý kiến công kích cả về thơ ca lẫn con người của ông.

Tính đến thời điểm 2014, thi sĩ Du Tử Lê đã xuất bản 58 tác phẩm đủ thể loại.

Nhạc sĩ Hoàng Thanh Tâm thời trẻ.
Nhạc sĩ Hoàng Thanh Tâm thời trẻ.

Nhạc sĩ Hoàng Thanh Tâm sinh ngày 14 tháng 4 năm 1960 tại Sài Gòn, anh là thứ nam của ông Hoàng Cao Tăng, cố giám đốc Đài Phát Thanh Pháp Á (Radio France Asie). Nhạc sĩ Hoàng Thanh Tâm thuộc thế hệ nhạc sĩ trẻ sau 1975, có những ca khúc đi sâu vào lòng người, và được xếp loại chung với những sáng tác của các thế hệ đàn anh trước 1975.

Với hơn 60 tác phẩm sáng tác trong khoảng 3 thập niên từ 1980-2009, trong số đó có những nhạc phẩm nổi bật như: “Tháng Sáu Trời Mưa”, “Lời Tình Buồn”, “Trả Lại Thoáng Mây Bay”, “Ngập Ngừng”, “Trong Tay Thánh Nữ Có Đời Tôi” vv…, đã đem tên tuổi Hoàng Thanh Tâm đến với mọi tầng lớp khán thính giả khắp nơi, giúp anh có một chỗ đứng vững chãi trong làng âm nhạc Việt Nam.

Nghệ danh Hoàng Thanh Tâm là tên thật của nhạc sĩ, anh tự học nhạc qua sách vở, và đã biết sử dụng đàn guitar thành thạo từ nhỏ. Hoàng Thanh Tâm đã bắt đầu chập chững viết những note nhạc đầu tiên vào lúc 13 tuổi tại Sài Gòn, phổ nhạc thi phẩm “Cô Hái Mơ” của thi sĩ Nguyễn Bính, và đã hoàn chỉnh nhạc phẩm này tại Canberra, Úcvào năm 1987, sau khi ra mắt album đầu tay “Tình Khúc Hoàng Thanh Tâm” với chủ đề “Lời Tình Buồn” tại Hoa Kỳ năm 1986.

Sau khi tốt nghiệp trung học tại trường Pétrus Ký, Hoàng Thanh Tâm vượt biên đến đảo Pulau Bidong, Mã Lai và được hội từ thiện Caritas bảo lãnh sang Bỉ năm 1979.

Anh đã theo học ngành Tin học (L’informatique) 3 năm tại trường Đại Học Tự Do Bruxelles và một lần nữa anh lại di cư sang Úc Đại Lợi vào năm 1982, và định cư luôn tại Úc cho đến bây giờ…

Trong 3 năm ở Bruxelles, Hoàng Thanh Tâm đã viết rất nhiều ca khúc về những nỗi nhớ thương quê nhà, cho những cuộc tình dang dở của anh, và nỗi cô đơn buồn tủi trên xứ người. Điển hình là những nhạc phẩm như: “Trả Lại Thoáng Mây Bay”, “Đêm Tha Hương”, “Dáng Xưa”, “Xuân Mơ”, “Đêm Hoàng Lan” (phổ thơ Trần Dạ Từ), “Lời Cho Người Tình Xa”, “Tìm Em” vv…

Nhạc phẩm đầu tay anh viết tại hải ngoại là nhạc phẩm “Trả Lại Thoáng Mây Bay” đã được ca sĩ Lệ Thu trình bày lần đầu tiên trong băng nhạc “Thu Hát Cho Người” do chính Lệ Thu thực hiện năm 1982.

Qua Úc năm 1982, nhạc sĩ Hoàng Thanh Tâm đã sống 6 năm đầu tại thủ đô Canberra. Trong thời gian này, anh có rất nhiều hứng khởi sáng tác, và đã tiếp tục viết rất nhiều tình khúc, cũng như phổ nhạc nhiều bài thơ nổi tiếng của các thi sĩ thời tiền chiến và cận đại như “Tháng Sáu Trời Mưa” & “Cần Thiết” của Nguyên Sa, “Áo Trắng” & “Buồn Đêm Mưa” và “Tự Tình” của Huy Cận, “Ngập Ngừng” (Em Cứ Hẹn) của Hồ Dzếnh, “Đây Thôn Vỹ Dạ” và “Giọt Lệ Tình” của Hàn Mặc Tử, “Một Mùa Đông” của Lưu Trọng Lư, “Đêm Trăng” của Xuân Diệu, “Một Tháng Giêng” (Đêm Hoàng Lan)“Tình Tự Mưa” của Trần Dạ Từ, hoàn chỉnh thi phẩm “Cô Hái Mơ” của Nguyễn Bính vv…

Sau khi qua Mỹ năm 1986 để thực hiện album đầu tay “Lời Tình Buồn” và album thứ hai “Khúc Nhạc Sầu Cho Em” năm 1987 do trung tâm Giáng Ngọc của Lê Bá Chư phát hành, anh trở về Úc và chuyển về sinh sống ở Sydney năm 1988.

dutule_ĐB

Thi phẩm “Trong Tay Thánh Nữ Có Đời Tôi” (Thi sĩ Du Tử Lê)

hỏi Chúa đi rồi em sẽ hay
tôi buồn như phố cũ như tay
bàn chân từng ngón ngưng không thở
lạc mất đường đi. tạnh dấu bày

hỏi nắng đi rồi em sẽ hay
tôi gầy như lá nhẹ như mây
gió khuya thổi rớt ngàn tâm sự
thiên đàng tôi là người hay ai?

hỏi gió đi rồi em sẽ hay
cảnh tượng tôi un khói. bụi đầy
ai không ném đá tôi nào biết
riêng người vẫn bay trên ngọn cây

hỏi tóc đi! sông những buồn vui
như tôi qua gần hết cuộc đời
trí khô não kiệt. nghe từ đất
tiếng gọi trời xa. thánh nữ ơi

hỏi mắt đi sẽ thấy rừng cao
biển sâu dưới thấp. đêm quê nhà
con đường núi Sọ, không ai đợi
tôi hỏi tôi: này, đang ở đâu?

hỏi môi đi! môi còn muối mặn
xát ướp lòng tôi thì đã sao?
chỉ e chẳng kịp cho đời khác
cửa mở nhưng tôi chẳng thể về

hỏi tim đi! tim nói lời gì?
máu còn quy ẩn có đôi khi
chỉ cho em biết hồn tôi khuất
sau những hàng cây đã luống thì

hỏi Chúa đi! ngài sẽ trả lời
trong tay thánh nữ có đời tôi.

dutule_TTTNCĐT1

dutule_TTTNCĐT2

Thi khúc “Hạnh Phúc Buồn” (Trong Tay Thánh Nữ Có Đời Tôi” – Nhạc sĩ Hoàng Thanh Tâm)

Hãy hỏi Chúa đi rồi em sẽ hay
Tôi buồn như phố cũ như tay
Bàn chân từng ngón ngưng không thở
Lạc mất đường đi tận dấu bày

Hãy hỏi nắng đi rồi em sẽ hay
Tôi gầy như lá, lá như mây
Rừng khuya thổi suốt bao tâm sự
Thiên đàng tôi là người hay ai ?

Hỏi môi đi! Môi còn muối mặn
Hỏi tóc đi! Sông những buồn vui
Và hỏi Chúa đi Chúa sẽ trả lời
Trong tay thánh nữ có đời tôi.

Hãy hỏi gió đi rồi em sẽ hay
Thiên đàng trong mỗi bước ta đi
Biển sâu chùng thấp.
Đêm quê nhà, tiếng gọi trời xa
Ơi thánh nữ ơi!

Hỏi Chúa đi rồi em sẽ hay
Tôi buồn như phố cũ mưa bay
Bàn chân từng ngón ngưng không thở
Lạc mất đường đi tận dấu bay

Hỏi nắng đi rồi em sẽ hay
Tôi gầy như phiến lá trên cây
Gió khuya thôi rớt ngàn tâm sự
Thiên đường tôi là người hay ai

Sông chẳng thể không trôi về biển lớn
Người bên bờ buông tóc thả cho mây
Nên suốt kiếp tôi vẫn là đứa trẻ
Buồn vui theo chiếc kẹo ở tay người

Hỏi gió đi rồi em sẽ hay
Tôi chờ em đến thắp đêm vui
Có đêm nhìn xuống bàn tay lạnh
Và chỗ em ngủ đã bỏ không

Hỏi Chúa đi rồi em sẽ hay
Tôi về thương nỗi nhớ trên tay
Trái tim giòng máu lệ chưa cạn
Đời đóng lên hoài vạn dấu đinh

dutule_Tay Ngọc1

Thi phẩm “Tay Ngọc” (Thi sĩ Du Tử Lê)

tìm nhau. mưa bụi trên đầu núi
thiên đàng trong mỗi bước em đi
mắt thơ lên ngút mùa hoa huệ
khăn áo còn thơm tay quý phi

tìm nhau. cổ tích trong hương tóc
xao xuyến nghìn năm đêm lãm ca
chiều xanh tâm tưởng lòng Quan Thế
ôi vết son đời sau Âu Cơ

tìm nhau. thần thoại trong môi ngọc
đôi nhánh vai gầy thương thế gian
trái tim nhật nguyệt vào năm tháng
vóc lụa em về rất Mỵ Nương

tìm nhau. thao thiết hồn chim biển
chở hết mùa đi. đợi tái sinh
dáng em công chúa lìa cung điện
nên lãm-ca buồn mắt thiếu niên

tìm nhau. gió hú rừng hiu quạnh
ôi tấm lòng em như cẩm lai
mùi thơm gỗ quý trầm sông núi
ta đã vì em ở với đời

tìm nhau. mẹ đứng triền tan tác
gội tóc ngày mưa thả xuống nguồn
ta đi mấy kiếp còn trông lại
lồng lộng trần gian một cõi, riêng.
(1985.)

dutule_Con Thom Tay Quy Phi1

dutule_Con Thom Tay Quy Phi2

Thi khúc “Còn Thơm Tay Quí Phi” (Nhạc sĩ Hoàng Thanh Tâm)

Tìm nhau mưa bụi trên đầu núi
Thiên đàng trong mỗi bước em qua
Mắt em lên ngút mùi hoa Huệ
Khăn áo còn thơm tay Quý Phi

Tìm nhau thần thoại trong hương tóc
Xao xuyến nghìn năm đêm lãm ca
Dáng em công chúa lìa cung điện
Ôi vết son đời sau Âu Cơ

Tìm nhau thần thoại trong tay ngọc
Đôi nhánh vai gầy thương thế gian
Trái tim nhật nguyệt vào năm tháng
Vóc lụa em về rất Mỵ Nương

Tìm nhau thao thức hồn chim biển
Chở hết mùa đi đợi tái sinh
Mắt em oan khuất nghìn ly biệt
Ta đã vì em ở với đời

Tìm nhau giữa núi rừng hiu quạnh
Gội tóc ngày mưa thả xuống nguồn
Ta đi mấy kiếp còn trông lại
Lồng lộng trần gian một cõi riêng…

Dưới đây mình có các bài:

– Trong Tay Thánh Nữ Có Đời Tôi
– Đọc thơ Du Tử Lê ‘trước khi thành quá muộn’

Cùng với 6 clips tổng hợp các thi khúc “Hạnh Phúc Buồn”, “Còn Thơm Tay Quí Phi” do các ca sĩ xưa và nay diễn xướng để các bạn tiện việc tham khảo và thưởng thức.

Mời các bạn,

Túy Phượng

(Theo Wikipedia)

dutule_ĐB

Trong Tay Thánh Nữ Có Đời Tôi

(Tình Khúc Bất Tử)

Để tìm hiểu nguồn của bài hát bất hủ “Trong Tay Thánh Nữ Có Đời Tôi” phổ từ thơ Du Tử Lê, mình đã tìm ra được lời tâm sự của chính tác giả Du Tử Lê như sau:

Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.” Nhưng nhan đề này, nhạc sĩ Trần Duy Đức đã chọn, nên Hoàng Thanh Tâm đổi thành: Hạnh Phúc Buồn.

Khi tìm tới và phổ nhạc bài thơ của Du Tử Lê, Cả hai nhạc sĩ vừa kể ở hai lục địa khác nhau. Một người ở Mỹ Châu, một người ở Úc Châu. Khác nhau chăng, là ở chỗ: nhạc sĩ Trần Duy Đức giữ gần như nguyên bản bài thơ. Trong khi nhạc sĩ Hoàng Thanh Tâm có đổi chữ và lấy bốn câu thơ ở một bài thơ khác cũng của Du Tử Lê, dùng cho điệp khúc bản nhạc của ông.

Bài thơ 4 câu đó, nhà thơ Du Tử Lê viết trong chuyến đi Úc lần thứ nhất, cuối năm 1991, tại Sydney – Và, Hoàng Thanh Tâm là người đầu tiên đọc, trước khi bài thơ được in ra. Lại nữa, khi đặt tên “Hạnh phúc buồn” cho bài thơ phổ nhạc này, cũng chính là thời gian nhạc sĩ Hoàng Thanh Tâm mới chia tay với người yêu của ông ở thành phố Canberra, thủ đô nước Úc.

Bài thơ 4 đoạn “Tay Người” như sau:

Sông chẳng thể không trôi về biển lớn
Người bên bờ buông tóc thả cho mây
Dẫu hết kiếp ta vẫn là đứa trẻ
Buồn vui theo chiếc kẹo ở tay người.

Và lời thơ “Trong tay thánh nữ có đời tôi” được diễn đạt như sau:

hỏi Chúa đi rồi em sẽ hay
tôi buồn như phố cũ như tay
bàn chân từng ngón ngưng không thở
lạc mất đường đi. tạnh dấu bày

hỏi nắng đi rồi em sẽ hay
tôi gầy như lá nhẹ như mây
gió khuya thổi rớt ngàn tâm sự
thiên đàng tôi là người hay ai?

hỏi gió đi rồi em sẽ hay
cảnh tượng tôi un khói. bụi đầy
ai không ném đá tôi nào biết
riêng người vẫn bay trên ngọn cây

hỏi tóc đi! sông những buồn vui
như tôi qua gần hết cuộc đời
trí khô não kiệt. nghe từ đất
tiếng gọi trời xa. thánh nữ ơi

hỏi mắt đi sẽ thấy rừng cao
biển sâu dưới thấp. đêm quê nhà
con đường núi Sọ, không ai đợi
tôi hỏi tôi: này, đang ở đâu?

hỏi môi đi! môi còn muối mặn
xát ướp lòng tôi thì đã sao?
chỉ e chẳng kịp cho đời khác
cửa mở nhưng tôi chẳng thể về

hỏi tim đi! tim nói lời gì?
máu còn quy ẩn có đôi khi
chỉ cho em biết hồn tôi khuất
sau những hàng cây đã luống thì

hỏi Chúa đi! ngài sẽ trả lời
trong tay thánh nữ có đời tôi.

Riêng nhạc sĩ Hoàng Thanh Tâm tâm sự cho ca khúc này như sau:

Đây là một trong 3 nhạc phẩm tôi đã phổ từ thi phẩm của thi sĩ Du Tử Lê. Bài này đã được ca sĩ Thái Châu thâu âm lần đầu tiên trong album CD “TAY NGỌC” (Tình Ca Hoàng Thanh Tâm 4). Nam ca sĩ Tuấn Anh đã thâu âm & trình diễn nhạc phẩm này sau khi album “TAY NGỌC” ra đời, và đã rất thành công với tình khúc này. Anh cũng dùng bài hát này làm chủ đề cho cuốn video với toàn những nhạc phẩm do Tuấn Anh trình bày….. và từ đó “TRONG TAY THÁNH NỮ CÓ ĐỜI TÔI” trở thành bài hát được yêu cầu nhiều nhất trong những Show Trình Diễn của nam ca sĩ Tuấn Anh.

Vậy khi nghe nhạc phẩm này, mọi người nên để ý lời bài hát thì sẽ phân biệt là của ai sáng tác nhé!

Hãy hỏi Chúa đi rồi em sẽ hay
Tôi buồn như phố cũ như tay
Bàn chân từng ngón ngưng không thở
Lạc mất đường đi tận dấu bày

Hãy hỏi nắng đi rồi em sẽ hay
Tôi gầy như lá, lá như mây
Rừng khuya thổi suốt bao tâm sự
Thiên đàng tôi là người hay ai ?

Hỏi môi đi! Môi còn muối mặn
Hỏi tóc đi! Sông những buồn vui
Và hỏi Chúa đi Chúa sẽ trả lời
Trong tay thánh nữ có đời tôi.

Hãy hỏi gió đi rồi em sẽ hay
Thiên đàng trong mỗi bước ta đi
Biển sâu chùng thấp.
Đêm quê nhà, tiếng gọi trời xa
Ơi thánh nữ ơi!

Hỏi Chúa đi rồi em sẽ hay
Tôi buồn như phố cũ mưa bay
Bàn chân từng ngón ngưng không thở
Lạc mất đường đi tận dấu bay

Hỏi nắng đi rồi em sẽ hay
Tôi gầy như phiến lá trên cây
Gió khuya thôi rớt ngàn tâm sự
Thiên đường tôi là người hay ai

Sông chẳng thể không trôi về biển lớn
Người bên bờ buông tóc thả cho mây
Nên suốt kiếp tôi vẫn là đứa trẻ
Buồn vui theo chiếc kẹo ở tay người

Hỏi gió đi rồi em sẽ hay
Tôi chờ em đến thắp đêm vui
Có đêm nhìn xuống bàn tay lạnh
Và chỗ em ngủ đã bỏ không

Hỏi Chúa đi rồi em sẽ hay
Tôi về thương nỗi nhớ trên tay
Trái tim giòng máu lệ chưa cạn
Đời đóng lên hoài vạn dấu đinh

Chân dung nhà thơ Du Tử Lê (Hình: Dân Huỳnh-Người Việt)
Chân dung nhà thơ Du Tử Lê (Hình: Dân Huỳnh-Người Việt)

Đọc thơ Du Tử Lê ‘trước khi thành quá muộn’

(Ngọc Lan/Người Việt)

WESTMINSTER (NV) – Viết bài nộp cho sếp, để in ra thành báo, để mọi người cùng đọc, cùng nghĩ, chẳng bao giờ là dễ.

Trong cái không dễ đó, khó nhất là viết những điều liên quan đến thơ. Bởi thơ cô đọng, thơ súc tích, thơ mượt mà, thơ sâu lắng, và thơ… khó hiểu.

Cầm “Tuyển tập thơ Du Tử Lê 1957-2013” dày hơn 550 trang trên tay, vừa “nghe” trình trịch những tâm tư, cảm xúc, những buồn vui, hờn dỗi, những ta thán, hạnh phúc, những chiêm nghiệm mở lòng, của một người đã có hơn nửa thế kỷ tên tuổi được khắc dấu “Nhà Thơ”; vừa “nghe” một nỗi ngập ngừng trong tôi, “Liệu có hiểu thấu chăng những con chữ được chắt ra từ vạn chữ để làm thành một bài thơ, một tập thơ, một dòng thơ, mang tên Du Tử Lê?”

Thì thôi, cứ cố. Hiểu đến đâu, cảm đến đâu, nói đến đó, trong tinh thần của một kẻ hậu bối, chỉ đọc thơ mà chưa từng một lần biết làm thơ.

***

Phải thú thật là tôi biết đến nhà thơ Du Tử Lê lần đầu tiên là qua… bài hát “Khúc Thụy Du” được nhạc sĩ Anh Bằng phổ nhạc, khi tôi đã ngoài 20 tuổi.

Suốt cả một thời gian, vào phòng hát karaoke, tôi cứ nghêu ngao “Hãy nói về cuộc đời khi tôi không còn nữa/Sẽ lấy được những gì về bên kia thế giới, ngoài trống vắng mà thôi/Thụy ơi và tình ơi!” Hát mà cứ như mình đang chơi vơi đâu đó trong một nỗi đau tình, cứ cố bám víu vào một triết lý gì đó nghe thật hay mà không biết làm sao để giải nghĩa cho ra được cái hay đó. Chỉ có hát, hát và hát “Thụy ơi và tình ơi!” để nghe tràn ngập một bóng hình, ở một cõi yêu, xa vắng.

Lần thứ hai, tôi “gặp” lại Du Tử Lê là khi tôi đã đặt chân sang Mỹ. Trong một thoáng nhớ nhà, tôi tình cờ đọc được những dòng thơ trong bài “Khi tôi chết, hãy đem tôi ra biển.”

Tôi lẩm nhẩm những câu “Khi tôi chết, hãy mang tôi ra biển/Đời lưu vong không cả một ngôi mồ/… Khi tôi chết nỗi buồn kia cũng chết/Đời lưu vong tận huyệt với linh hồn” mà nghe rợn cả da đầu da óc. Tôi nhủ thầm, “Ông này làm thơ ‘khiếp’ quá! Đọc mà cảm giác như thân mình đang trôi bồng bềnh trên biển cả, vừa lạnh cóng với đại dương sóng ngàn, vừa ấm áp trong ý tưởng được quay về với quê hương, lại vừa cô độc, lẻ loi đến vạn lần tê tái…”

Rồi từ từ tôi biết, Du Tử Lê là tác giả của “Kiếp sau, xin giữ lại đời cho nhau,” “Lệ buồn nhớ mi” mà tôi cũng từng ư ử hát.

Ra Du Tử Lê là bút hiệu chính thức từ năm 1958 của chàng trai có tên thật là Lê Cự Phách, sinh năm 1942, từng là sinh viên đại học Văn Khoa Sài Gòn, từng làm việc tại cục Tâm Lý Chiến dưới thời VNCH trong vai trò phóng viên chiến trường, trước khi làm thư ký tòa soạn nguyệt san Tiền Phong.

Rồi tôi lại chập chững làm quen với những câu nói nghe “là lạ” mà nhiều người quanh tôi có thể bật ra ngay trong một ngữ cảnh thích hợp, như “Đi với về, cũng một nghĩa như nhau,” “Cõi đời đó, có chi đâu!”, “Ở chỗ nhân gian không thể hiểu”, “Chỉ nhớ người thôi đủ hết đời”, “Nhân gian nào phải chốn đi về”, “Cũng đành người đã quên tôi… Cũng đành người đã ham vui”…

Sau này cũng biết, đó là những câu trong các bài thơ của Du Tử Lê. Thơ mà đi vào lời ăn tiếng nói hằng ngày một cách thâm thúy, một cách tâm đắc như vậy, hay nhỉ!

Mà không hay sao được khi tôi hãy còn là hạt bụi bay là đà đâu đó trong hư không thì Du Tử Lê đã có nhiều tập thơ được đón nhận, nào là “Thơ Du Tử Lê” (1964), “Tình khúc Tháng Mười Một” (1965), “Tay gõ cửa đời” (1967), “Thơ Du Tử Lê” (1967-1972). Rồi sau nữa là “Đời mãi ở Phương Đông” (1974), “Thơ tình Du Tử Lê” (1996), “Ở chỗ nhân gian không thể hiểu” (1985-1989), “Đi với về cũng một nghĩa như nhau” (1992), “Chấm dứt luân hồi em bước ra” (1993)…

Ông có thơ đăng trên nhật báo Los Angeles Times và New York Times. Thơ Du Tử Lê có mặt trong sách giáo khoa về văn học Việt Nam dùng trong nhiều trường đại học tại Hoa Kỳ và Âu Châu.

Du Tử Lê là một trong 6 nhà thơ Việt Nam thuộc thế kỷ thứ hai mươi, có thơ được chọn in trong tuyển tập “Thi Ca Thế Giới Từ Thời Thượng Cổ tới hôm nay / World Poetry – An Anthology of Verse from Antiquity to Our Time” do nhà W.W. Norton New York, New York ấn hành năm 1998.

Và giờ đây, là “Tuyển tập thơ Du Tử Lê 1957-2013.”

***

Bìa "Tuyển Tập Thơ Du Tử Lê (1957-2013)" (Hình: Ngọc Lan/Người Việt)
Bìa “Tuyển Tập Thơ Du Tử Lê (1957-2013)” (Hình: Ngọc Lan/Người Việt)

“Tuyển tập thơ Du Tử Lê 1957-2013” với ngót nghét 200 bài thơ được gạn lọc từ những bài thơ từng xuất hiện từ thời kỳ ông vừa bắt đầu làm thơ, năm 1957, đến hiện tại, năm 2013.

Tuyển tập thơ Du Tử Lê bắt đầu bằng “Tuyên Ngôn” của chính nhà thơ và kết thúc bằng hình ảnh “Tôi trôi theo tôi – con – sông” cũng của Du Tử Lê.

Không cần một lời giới thiệu. Không cần một bài nhận định. Chỉ có thơ và thơ, Du Tử Lê.

Có thể hình dung “Tuyển tập thơ Du Tử Lê 1957-2013” như một cách tác giả hay người đọc điểm lại những chặng đường mà nhà thơ đã qua, từ buổi ban đầu ra mắt tập thơ đầu tay mang tên “Thơ Du Tử Lê – 1964” đến tác phẩm thơ gần đây nhất là “Biệt Khúc” xuất bản trong năm 2013 này.

Hơn nửa thế kỷ làm thơ, từ thuở chưa tròn tuổi 20 đến nay đã hơn thất tuần, thơ Du Tử Lê, theo thời gian, thay đổi cả cấu tứ lẫn ý tình. Dĩ nhiên thôi.

Tôi đọc “Thư cho em” ông viết tự năm nào theo lối thơ 8 chữ: “ngày nao quen nhau mà nay u buồn/ ngày nao yêu nhau mà nay dỗi hờn…/mai em lấy chồng em nhớ đến ai/ mai em lấy chồng, em đừng quên tôi”

Hay thể thơ lục bát ông dùng để thể hiện ‘Cái rơi”: “tôi đi, ngựa đó, đường người/ cái mưa che mỏng cảnh đời khuất sau… / cái về chậm với cái rơi/ tôi dang chân đứng, ngựa ngồi nghe mưa.”

Hoặc “Khúc Thụy Du” của một thời xa xưa lắm theo thể ngũ ngôn: “như con chim bói cá/ tôi lặn sâu trong bùn/ hoài công tìm ý nghĩa/ cho cảnh tình hôm nay”

Tôi cảm thấy gần gũi, dễ cảm dễ hiểu và dễ làm tôi chơi vơi hơn trong những suy tưởng.

Tôi thích những hình ảnh gợi hình, gợi cảm, gợi cả những bâng khuâng trong thơ Du Tử Lê: “em rầu rầu sương cỏ/hồn mưng mưng mây mù/mắt bơ phờ cõi nhớ” (Về từ vô vọng)

Tôi thích tình yêu trong thơ Du Tử Lê. Tình yêu của một thời trai trẻ, của một thời đắm đuối “Khi trông thư Thụy Châu”: “cũng đành người đã quên tôi/ Con chim nào cũng một đời kêu than…/ cũng đành người đã ham vui/ núi non nào cũng một đời cô đơn…/ cũng may tôi có một đời/ để đau, để khổ, để ngồi trông thư”. Đến tình yêu đằm thắm chứa đầy trong đó cái nghĩa tình bền lâu qua năm qua tháng của người đi gần 3 phần 4 cuộc đời theo nghĩa 100 năm:

“cám ơn em yêu dấu!
những ngày sống bên nhau
em, từ tâm. tội nghiệp!
biển. gập ghềnh. vựa sâu.
hải đăng. người chói lọi,
soi tìm tôi mỗi khuya.
….
hôm nay tôi bảo tôi
cách gì rồi cũng hết!
hãy cảm ơn cuộc đời:
– em và tôi, đã một.
.
yêu dấu, ngay phút này,
tôi ngỏ lời ơn em
trước khi thành quá muộn!”

Tôi thích thơ ông, trong những cách ngắt nhịp, ở chừng mực nào đó, mà tôi hiểu, như bài thơ “Trước khi thành quá muộn” vừa kể trên.

Hoặc như trong bài “Cõi tôi”:
“cõi tôi, cõi nát, cõi tàn
cõi vui thân thế cỗi, già
cõi lang thang mượn mái nhà hư, không
cõi hoang mang, vội,
cõi bàng hoàng, qua”

Thơ Du Tử Lê có một điểm rất khác thơ người khác, ở chỗ ngắt nghỉ, xuống dòng, và viết hoa. Với tôi, muốn cảm thơ, muốn nghe ra cái hay của thơ thì phải đọc nó lên. Đọc lên mới ra vần, ra điệu, ra cảnh, ra tình.

Trong cách ngắt nghỉ, nhấn nhá của Du Tử Lê, tôi đọc và nghe ra một âm hưởng lạ. Nó sẽ không còn là sự dìu dặt, êm êm, trôi trôi, để có thể đọc lên ru ngủ một ai đó, như ru người yêu chẳng hạn. Mà đọc thơ Du Tử Lê, cứ thử đọc đi, theo lối chấm phết của ông, thoạt đầu có thể khiến mình hơi ngạc nhiên, rồi hơi bực bực, cứ như bị nấc cụt:

“đi, như mắt, xa dần manh vải trắng
mỗi linh hồn:
tẩm, liệm một hơi, riêng.”

Nhưng đọc vài lần, vài dạo, lại thấy ngồ ngộ, thấy hay hay, bởi cảm tưởng như đang toát lên vẻ gì đó rất ngạo nghễ, rất tự tin bên nụ cười hóm hỉnh chứa đựng nhiều tâm trạng:

“chúng ta đã chia, ly từ vú mẹ
tập xa nhau thuở chập chững chân, đi
chúng ta biết thịt, xương này hữu hạn
(và,) nhân gian nào phải chốn đi, về”

Hay như trong bài “Chẳng lớn lao nào hơn cô đơn .!.”

“cảm ơn xa, vắng nuôi em lớn
như lá nuôi rừng thuở thiếu niên.
cám ơn chăn, gối cho mưa, nắng
quá khứ như người có tuổi, tên

cám ơn hiện tại: không sau, trước”

Tôi thích thơ ông, trong nghĩ ý nghĩa triết lý, mà tôi có thể hiểu: “ta chẳng thể hát chung cùng một điệu/ dù em đi lá đậu rớt đôi bờ/ dù em hiểu cuộc đời không thể khác/ đi với về, cũng một nghĩa như nhau.”

Tuy nhiên, có thể tôi là kẻ lạc hậu quá nhiều trước trào lưu bức phá của thơ ca hiện đại, nên nhiều bài thơ của tác giả “Khúc Thụy Du” trong phong cách “rất mới, rất lạ” của thế kỷ này thì đôi khi tôi lại thấy mình lạc lõng đến ngẩn ngơ, xa lạ:

“tôi sẽ để rất nhiều khoảng trống
giữa hai gạch chép/slash
trong một câu thơ
thí dụ:…/…/…/…/
mời những người đọc tôi
hôm nay, ngày mai tham, dự

bài thơ xuất hiện lần đầu
mượn trái tim anh em, bà con để, thở”
(Tình yêu, trang ruột và, bìa sách)

Hoặc như trong bài “Biển, gương, seattle”:

“nên, con sông không thi hành
cát suy thoái, muộn, vơi ghềnh/ thác/ cao/.
trưa chôn chân: dăm con sào
bóng toan xuống cấp. thân hồ hởi, can /.
nên, chiều lên chia tay chim
vạt cây cấu kết rừng nguyên thủy, nàng /.
tôi tê, mềm, xuôi, sâu / hoang /
khuya / mây chủ động quy hàng biển / gương /.”

Thật tình là tôi chịu chết.

Tôi muốn hiểu, như tôi từng đến xem tranh, họ thể hiện một bức họa, theo cách này, hãy cùng là tác giả, mở ra những tưởng tượng, những bay bổng. Nhưng quả thực là khó quá! Những gạch sổ, những khoảng trống, những chấm – chấm than – chấm hết… tôi chưa thể cảm được. Hay tôi nên nhìn bài thơ như một bức tranh – bức tranh bằng con chữ và những ký hiệu?

Tạm thời cứ đành phải chấp nhận mình là kẻ lạc hậu, chưa thể hiểu thơ trong cách thể hiện mới này. Có lẽ cần phải có những lớp học, như tôi từng học những giờ giảng văn chương thơ phú, để có thể hiểu và cảm nhận được rõ rệt hơn những cách ngắt nhịp, những dấu gạch sổ và những dấu chấm mang ý nghĩa biểu tượng hơn là một sự chấm dứt bởi không muốn đứt hơi.

***

Gấp lại trang cuối cùng của “Tuyển tập Du Tử Lê 1957-2013” tôi có thể thở phào. Bởi lẽ tôi hiểu vì sao khi bản mẫu in tuyển tập này vừa gửi về, anh bạn chụp tấm hình bỏ lên Facebook, một người bạn tôi từ quê nhà nhìn thấy đã nhắn ngay, “Lan ơi mình muốn có quyển này!”

Ừm, “trước khi thành quá muộn” tôi cũng lần giở, đọc được những điều chắt chiu nhất của Du Tử Lê, người được nhà văn Mai Thảo thừa nhận là “tiếng thơ vô địch.”

oOo

Hạnh Phúc Buồn – Ca sĩ Quốc Việt:

 

Còn Thơm Tay Quí Phi – Ca sĩ Lan Thanh:

 

Còn Thơm Tay Quí Phi – Ca sĩ Trường Thư:

 

Trong Tay Thánh Nữ Có Đời Tôi – Tác giả Hoàng Thanh Tâm:

 

Trong Tay Thánh Nữ Có Đời Tôi – Ca sĩ Thái Châu:

 

Trong Tay Thánh Nữ Có Đời Tôi – Ca sĩ Tuấn Anh:

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s