Lớp học trên đỉnh Sài Khao

VECách thành phố gần 300 km, Sài Khao là địa bàn khó khăn nhất tỉnh Thanh Hóa. Cuộc sống của người Mông nơi đây còn rất thiếu thốn khiến con đường đến trường của trẻ em cũng gặp nhiều trở ngại.

Cuộc sống của đồng bào Mông ở Sài Khao còn khó khăn, chủ yếu mang tính tự cung tự cấp và phụ thuộc vào trợ cấp của nhà nước. Trước đây, người dân không chú trọng đến chuyện học hành của con cái nhưng ít năm gần đây, được chính quyền địa phương và giáo viên vận động nên tất cả gia đình đều đưa trẻ đến trường đúng độ tuổi.

Khu lẻ Sài Khao là một điểm trường xa xôi và khó khăn nhất của Trường Tiểu học Tây Tiến (xã Mường Lý, huyện Mường Lát, Thanh Hóa). Khu nhà dạy học hai gian được người dân địa phương dựng tạm bợ dưới chân một ngọn đồi giữa bản.

Do chưa có đường ôtô vào trung tâm bản nên việc vận chuyển vật liệu kiên cố là rất khó khăn. Trưởng bản Vàng A Sú cho biết, hưởng ứng phong trào toàn dân đưa trẻ đến trường, cách đây ít năm, bà con người Mông cùng chính quyền địa phương chung tay xây dựng trường lớp với các vật liệu tại chỗ như tranh tre nứa lá và các loại gỗ rừng. Nền nhà được san đắp bằng đất đồi, các bức tường được thưng bằng ván xẻ hay nẹp tre trống tuềnh trống toàng. Mùa hè, khu trường khá thoáng mát, tuy nhiên vào mùa đông, gió lùa lạnh buốt da thịt…

Hàng rào bao quanh điểm trường được dựng tạm bằng những tấm ván bìa không đều nhau. Qua thời gian, mưa bão đã làm nhiều tấm hư nát, nhưng chưa được sửa chữa.

Theo các giáo viên, vào mùa mưa, mái nhà bị dột nhiều chỗ, trong lớp học nước đọng thành từng vũng lớn nhưng thầy trò vẫn khắc phục để buổi học không bị gián đoạn.

Điểm trường khu lẻ Sài Khao có tổng cộng 66 học sinh từ khối 1 đến khối 5. Toàn bộ học sinh đều là con em đồng bào Mông. Thầy Hà Minh Tuốt (30 tuổi) là người cắm bản có thâm niên ở Sài Khao. Quê ở huyện Quan Hóa, cách trường hơn trăm cây số, nhưng đường đi toàn đèo dốc nên thường cả tháng thầy Tuốt mới về quê thăm vợ con một lần. Mỗi lần về xuôi, giáo viên thường tranh thủ đèo thêm cá khô, mắm muối, gạo thóc hay thuốc men để dùng cho quãng thời gian dài cắm bản.

Thầy Tuốt cho hay, khó khăn lớn nhất của giáo viên cắm bản Sài Khao là giao tiếp với bà con và đám học trò. “Phải lên lớp 2, lớp 3 học trò mới biết nói bập bẹ tiếng phổ thông, còn khối lớp một, các thầy phải dùng ký hiệu hay hình vẽ, dụng cụ trực quan tự chế để giảng bài cho học trò”, thầy Tuốt nói. Trong ảnh là cô bé Vàng Thị Sơ (học sinh lớp 1) đang tập đánh vần bài giảng của thầy trong buổi lên lớp chiều cuối đông.

Nằm trên khu vực núi đồi hiểm trở, ở độ cao hơn nghìn mét so với mực nước biển nên mùa đông ở Sài Khao thường rất lạnh và kéo dài. Tuy nhiên, nhiều trẻ nhỏ ở đây phải đi chân trần đến lớp hoặc phong phanh vài manh áo mỏng không lành lặn.

Một bé gái đưa em đến lớp và đứng ngoài bậu cửa canh chừng vì sợ cậu em mải chơi bỏ lớp giữa chừng…

Thầy Vi Văn Tụy là giáo viên trẻ mới vào khu lẻ Sài Khao nhận nhiệm vụ. Nam giáo viên cho hay, để bám trường lớp, các thầy cô phải vượt qua nhiều khó khăn, thử thách đặc biệt là ngôn ngữ. Chỉ có những người quyết tâm và tình yêu nghề mới gắn bó được ở đây lâu năm.

Khu nhà ở của giáo viên cũng là nhà công vụ dù được xây bằng vật liệu kiên cố nhưng còn rất chật chội, nhiều mảng tường ám đen bong tróc do ngấm nước mưa. Dưới nền nhà là la liệt quần áo, đồ dùng sinh hoạt và dụng cụ dạy học…

Khu đất trống đầu hồi điểm trường được dùng làm sân thể dục và khu vui chơi cho lũ trò nghèo. Không có đồ chơi nên chúng rủ nhau chơi trò trốn tìm, hay nhảy lò cò…

Lê Hoàng

Một suy nghĩ 6 thoughts on “Lớp học trên đỉnh Sài Khao”

  1. Cảm ơn Lê Hoàng đã chia sẻ bài viết. Đọc bài này mình thấy thấm và thương các anh em sắc tộc thiểu số vì mình cũng đã từng đến thăm những Bản Làng tương tự của người H’mông,

    Cả một bản người học cao nhất là một em trai học lớp Năm còn lại không biết chữ hoặc lớp Một và lớp Hai. Đời sống kinh tế thì thiếu thốn hết cỡ!

    Matta Xuân Lành

    Số lượt thích

  2. XIn cảm ơn chủ trang dotchuoinon.com và tác giả Lê Hoàng viết bài xúc động này.
    SàiKhao 1947 là nơi Trung đoàn 52 Tây tiến bị quân Pháp với lượng mạnh và trang bị vũ khí, hậu cần hùng hậu đánh dồn về, Tây tiến về Sài Khao vừa xây dựng cơ sở CM vừa vảo về lực lượng. Năm 2013 Ban liên lạc trung đoàn 52-Tây tiến tổ chức một đoàn tiền trạm về nơi chiến trường xưa của cha anh, đoàn do Bùi Phương Thảo con gái nhà thơ Quang Dũng dẫn đầu, buổi gặp mặt với thầy cô và các em HS trường tiểu học Tây Tiến – Sài Khao đầy xúc động.Ngày truyền thống 27/2/2014 thầy hiệu trưởng và ban giám hiệu Tiểu học TT SK về dự khiến các lão chiễn sĩ TT vô cùng hoan hỉ, và 22-10-2014 Tây tiến cử một đoàn mang 400 ba lô và học phẩm cùng bánh kẹo lên thăm chiến trường xưa có một buổi lửa trại đầy kỷ niệm. Mời các bác các anh chị và những người có tấm với trung đoàn 52-Tây tiến “Đồan quân không mọc tóc” ghé qua fb https://www.facebook.com/taytien.vn
    Nhân dịp năm mới kính chúc các quý vị mạnh khỏe hạnh phúc
    Trân trọng
    T/L Ban liên lạc CCB trung đoàn 52-Tây tiến
    Thư ký thường trực BLL
    Nguyễn Phú Cương

    Xin gửi ghi chú: Vì tình hình sức khỏe hiện nay BLL CCB TT còn 65 cụ đều U90.trong đó 40% là sức khỏe giảm nhiều ít tham gia trực tiếp nhưng luôn qua điện thoại Interrnet cấp nhật thông tin hỗ trợ con em nhiều hoạt động của BLL CCB trung đoàn 52-Tây tiến
    Do đó việc tổ chức thực hiện các hoạt động của BLL do con em các CCB TT làm dưới sự chỉ đạo của ban Cố Vấn là các CCB TT
    – Trưởng ban cố vấn Đại tá Hoàng Sâm
    Và 4 ủy viên
    Đại tá Nguyễn Xuân Sâm
    CCB Nguyễn Văn Dũng
    Đại tá Giang Hồng Phúc
    Nguyễn Thị Hằng

    Ban thực hiện
    + Trưởng ban: con gái nhà thơ CCB TT Quang Dũng : Bùi Phương Thảo
    + Phó trưởng ban: em gái AHLLVT Nguyễn Như TrangNguyễn Thị Minh Việt
    + Thư ký thường trực BLL: Em rể CCB TT Phạm ĐÌnh An (1919-2015) Nguyễn Phú Cương
    Ủy viên:
    Đại tá Nguyễn Xuân Sơn con Đại tá Nguyễn Xuân Sâm
    Nguyễn Hải con đ/c Nguyễn Bằng

    Năm m 2015 ngày truyền thống lần thứ 68 CCB TT sẽ tổ chức vào 15/3/2015với chủ đề “Kỷ niệm 68 năm chiến thắng trận Mường Láp (Sầm Nưa)
    Năm 2016 sẽ là “Kỷ niệm 30 năm mái nhà Tây Tiến” 1986-2016, Năm 1986 thể thao ý nguyện của các chiến binh đã từng chiến đấu trong trung đoàn 52-Tây tiến một tổ chức CCB trung đoàn 52 TT đã được thành lập, từ đó 30 năm luôn gặp mặt thường xuyên đày tinh thần tây tiến “Hào hoa , tình nghĩa”
    Năm 2017 sẽ là “Kỷ niệm 70 thfành lập trung đoàn 52- Tây Tiến”
    Cảm ơn các quý vị đã quan tâm
    Trân trọng

    Số lượt thích

  3. Cảm ơn anh Nguyễn Phú Cương, Ban Liên Lạc Cựu Chiến Binh Tây Tiến, đã chuyển nhiều thông tin rất hay, làm sống lại lịch sử.

    Nếu các bạn ở các nơi có thể tham dự ngày truyền thống thứ 68 CCBTT 15/3/2015, thì xin anh Cương cho thông tin về các điều kiện, để các bạn nào có thể tham dự thì tham dự.

    Mình có thêm chút thông tin về Trung đoàn 52 -Tây Tiến trong bài báo dưới đây.

    Mến,

    Trần Đình Hoành
    Admin

    Thứ sáu, 20/2/2015 | 01:00 GMT+7

    Dấu tích của đoàn quân Tây Tiến ở xứ Mường

    Qua thời gian, dấu tích của Trung đoàn Tây Tiến những năm tháng hoạt động ở vùng biên Mường Lát (Thanh Hóa) không còn rõ nét, chỉ có vài khu ruộng bậc thang hay những vườn bưởi già trên đỉnh Sài Khao…
    Con-duong-6223-1423653957.jpg

    Những con đường vào Sài Khao nhỏ như sợi chỉ nằm vắt ngang trên lưng chừng các đỉnh đèo cao chọc trời. Ảnh: Lê Hoàng.

    Mường Lát là huyện biên giới phía tây Thanh Hóa, cách trung tâm tỉnh gần 300 km. Nơi đây địa hình hiểm trở, khí hậu khắc nghiệt nên được mệnh danh là vùng “ma thiêng, nước độc”. “Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống/ Heo hút cồn mây súng ngửi trời…”, câu thơ của Quang Dũng trong bài Tây Tiến nổi tiếng đã phần nào khắc họa cái cheo leo, hiểm yếu của vùng biên ải thâm sơn cùng cốc này. Nhiều địa danh ở đây cũng đã đi vào bài thơ, như sông Mã, Sài Khao.

    Ở Mường Lát hiện còn hai vị lão thành cách mạng từng tham gia hoạt động trong đội du kích Tây Tiến năm xưa là cụ Lương Chí Ành ở bản Pọong, xã Tam Chung và cụ Lương Văn Pém, ở bản Xim, xã Quang Chiểu.

    Cụ Pém năm nay đã bước sang tuổi 86 nhưng vẫn minh mẫn, nước da hồng hào. Pha ấm trà tán ma (loại trà truyền thống của người Thái) mời khách, cụ Pém chậm rãi hồi tưởng về hoạt động của Trung đoàn Tây Tiến gần 70 năm trước. Ông cụ bảo, dù thời gian đã lùi xa nhưng ký ức về đoàn binh oai hùng nơi biên ải miền Tây Bắc vẫn nhớ như in.

    Theo cụ Pém, từ khoảng giữa năm 1947, đoàn quân Tây Tiến đã bắt đầu hoạt động tại huyện Mường Lát và các vùng lân cận. Ban đầu, chỉ một số hoạt động bí mật. Sang năm 1948, Trung đoàn Tây Tiến phát triển nhanh về lực lượng. Bộ đội đóng quân ở nhiều bản làng, nhưng ở lâu nhất là khu vực Sài Khao (trước thuộc xã Tam Chung, nay thuộc xã Mường Lý, huyện Mường Lát).

    Cu-Pem-3111-1423653957.jpg

    Cụ Lương Văn Pém, một trong những nhân chứng cuối cùng hoạt động thời kỳ Trung đoàn Tây Tiến về đóng quân chiến đấu ở Mường Lát. Ảnh: Lê Hoàng.

    Ông Pém kể, ngày đó quân địch đồn trú khắp nơi. Khu đồn Pháp lớn nhất đặt ở chân núi Lát, thuộc xã Tam Chung ngày nay. Ban ngày, chúng cho lính vác súng đi càn quét, lùng sục khắp các bản cướp gạo ngô, lợn gà của dân, bắt con gái người Thái, giết du kích và truy quét bộ đội. Bộ đội Tây Tiến phải liên tục di chuyển bí mật trong rừng về hậu cứ làm công tác dân vận và tập hợp lực lượng.

    Lý do bộ đội ở Sài Khao lâu nhất vì đây là nơi hẻo lánh, quân Pháp và tay sai thường chỉ tuần du dọc sông Mã, ít khi vào đến đây. Mặt khác, địa danh này là nơi trung chuyển muối, hàng hóa sang Lào và các bản vùng cao nguyên Mộc Châu rất gần. Từ Sài Khao, bộ đội có thể dễ dàng tiến đánh hoặc rút lui sang các bản Súng Mến, Mường Lúng… tỉnh Hủa Phăn (Lào).

    Năm 1947, chàng thanh niên 17 tuổi Lương Văn Pém đã tham gia đội du kích Tây Tiến. Thường ngày, ông Pém và anh em trong đội du kích địa phương dẫn bộ đội lội ven theo dòng suối Xim sang Mường Chanh, rồi sang Lào. Từ Xốp Hào, Xiềng Khộp, Hủa Phăn lại xuyên rừng men theo suối Lóng tìm đường cho bộ đội về Chiềng Nưa, bản Lát, Sài Khao, Trung Lý; mật phục tiêu diệt quân địch thuộc đồn bốt của thổ ty hay thực dân Pháp đóng rải rác trên miền biên giới.

    Ông cụ cho hay, giai đoạn bộ đội Tây Tiến ở Sài Khao, họ thường ở nhờ nhà dân, có khi ở trên các chòi rẫy, song nhiều nhất là trong hang và dựng lều ven suối Cát Trắng (người Mông hiện nay gọi là suối Huổi Sài). “Bộ đội cho chặn kè một đoạn suối để lấy nước tắm giặt, nấu ăn cho cả đơn vị. Đồng bào địa phương cũng dùng chung nguồn nước ở con suối này”, cụ ông kể và cho hay bộ đội còn cải tạo một khu đất thành ruộng bậc thang để cấy lúa và trồng cho dân rất nhiều bưởi, mít và các loại cây ăn quả khác…

    *Ảnh: Dấu tích của đoàn quân Tây Tiến ở xứ Mường

    Gần 70 năm trôi qua, hiện ở Sài Khao vẫn còn một số dấu tích của bộ đội Tây Tiến. Cách thị trấn Mường Lát khoảng 30 km, ở độ cao hơn 1.500 m, bản Sài Khao gần như cô lập với thế giới bên ngoài bởi không điện lưới, không sóng điện thoại, không đường ôtô. Để vào trung tâm bản chỉ có cách đi bộ hoặc dùng xe máy chạy men theo lối mòn ven các sườn núi. Những con đường ở đây nhỏ xíu nằm vắt ngang trên lưng chừng đèo, một bên là vách núi dựng đứng, một bên là vực thẳm. Trên các triền núi chênh vênh, lác đác có vài mái nhà sàn.

    Trưởng bản Sài Khao Vàng A Sú cho hay, không nhiều người Mông ở đây còn biết đến các địa danh lịch sử liên quan đến đoàn quân Tây Tiến. Bởi người Mông trước đây thường có tập tục di cư hết vùng này đến vùng khác. Họ hiếm khi định cư lâu dài ở một vùng cố định. Căn cứ vào những chi tiết do cụ Pém cung cấp, Trưởng bản khẳng định các địa danh liên quan đến bộ đội Tây Tiến hiện phân bố trên một vùng rộng lớn, có bán kính hàng chục cây số đường rừng.

    Theo một số cụ cao niên trong bản, cách đây khoảng 10 năm, có lần đi làm rẫy, người dân còn lấy được bình toong trên vách đá trong hang Dơi – một hang đá ven dòng suối Cát Trắng, tuy nhiên không ai biết đó là kỷ vật chiến tranh. Ven suối Cát Trắng nằm dưới một thung lũng sâu hun hút, cách đây vài năm vẫn còn một tượng gỗ đẽo sơ khai hình con hổ có thể do các chiến sĩ Tây Tiến để lại. Nay tượng gỗ đã bị lũ rừng cuốn trôi.

    Buoi-trong-thanh-vuon-3423-1423653958.jp

    Hàng chục cây bưởi được trồng rải rác khắp nơi ở Sài Khao, Trung Thắng. Ảnh: Lê Hoàng.

    Riêng dấu tích về khu vườn bưởi, bờ đá kè suối, khu ruộng bậc thang của bộ đội Tây Tiến hiện vẫn còn và thuộc bản Trung Thắng (cùng xã Mường Lý) chứ không thuộc Sài Khao. Vì bản Sài Khao xưa kia nay đã được tách thành các bản Trung Thắng và Sài Khao.

    Vườn bưởi do bộ đội Tây Tiến trồng nay còn khoảng vài ba chục cây nằm rải rác thành từng chòm ở nhà của nhiều hộ dân người Mông. Một số cây thân vỏ sần sùi do bị bà con dùng làm nơi buộc trâu, ngựa. Một số cây già cỗi, đã chết nhưng gốc vẫn còn nguyên vẹn.

    Cây bưởi lớn nhất có đường kính khoảng gần một mét hiện nằm trong khu trang trại chăn nuôi của vợ chồng ông Giàng A Chà. Ông Chà cho hay, gia đình chuyển từ Vân Hồ (Sơn La) về định cư ở bản hơn 20 năm trước. Khi đến đây, ông bà đã thấy có rất nhiều cây bưởi lớn. “Cây bưởi ở khu vườn của gia đình đã mục một phần gốc, tuy nhiên vẫn cho rất nhiều quả. Thứ bưởi này ăn rất ngọt, nhưng không mọng nước do khí hậu khô hạn”, ông Chà nói và nhận định loại cây này phải được đưa về từ vùng khác chứ không thể có nguồn gốc bản địa.

    Phía sau vườn bưởi là khu ruộng bậc thang bộ đội Tây Tiến khai phá rộng chừng gần một hecta nay vẫn còn nguyên. Do nằm dưới thung lũng, nép giữa hai quả đồi cao và bên cạnh là dòng suối Cát Trắng, khu ruộng này khá màu mỡ, hàng chục năm qua bà con người Mông vẫn thường trồng lúa nương, lúa nước (nơi sát bờ suối) và sắn ngô.

    Trên dòng suối Cát Trắng, cách vườn bưởi vài chục mét, là dấu tích bờ kè đá. Theo dân bản, xưa bờ kè dài chừng 20 m, cao tầm hơn nửa mét, được xếp bằng những tảng đá to nhỏ khác nhau nhằm chặn dòng suối để bộ đội và người dân lấy nước sinh hoạt. Nhưng do sự tàn phá của thời gian và mưa bão sạt lở nên bờ kè không còn, chỉ sót lại một số tảng đá lớn. Một số tảng đá vỉa được đồng bào lấy về kè tường bao vườn hoặc kê cột nhà…

    “Những dấu tích của đoàn quân Tây Tiến còn sót lại ở Mường Lý có ý nghĩa rất quan trọng về mặt lịch sử, đánh dấu một thời kỳ đóng quân, chiến đấu của bộ đội Tây Tiến thời chiến tranh chống Pháp”, ông Lương Minh Thông, Bí thư Huyện ủy Mường Lát nhận định. Theo ông Thông, những địa danh này cần được cơ quan chức năng hệ thống lại và có biện pháp bảo tồn, lưu giữ.

    Cuối tháng 2/1947, do yêu cầu cấp thiết của nhiệm vụ bảo vệ khu vực miền Tây chiến lược, Bộ Tổng chỉ huy Quân đội quốc gia quyết định thành lập mặt trận miền Tây (Tây Tiến). Cùng thời gian này, Trung đoàn 52 Tây Tiến được thành lập với nòng cốt là các chiến sĩ Tây Tiến I. Trung đoàn này đã chặn đứng âm mưu nham hiểm của địch là muốn chiếm giữ vùng cao để khống chế, làm bàn đạp tấn công xuống đồng bằng. Phương thức hoạt động của bộ đội chủ yếu là vừa chiến đấu vừa làm công tác tuyên truyền vận động quần chúng và địch vận, đẩy mạnh chiến tranh nhân dân, xây dựng căn cứ địa, mở rộng khu vực tự do.

    Chiến sĩ trong đoàn quân này phần đông là thanh niên Hà Nội, trong đó có nhiều học sinh, sinh viên như nhà thơ Quang Dũng, nhạc sĩ Doãn Quang Khải… Trong những hoàn cảnh rất gian khổ, vô cùng thiếu thốn, bệnh sốt rét hoành hành, nhưng họ vẫn sống rất lạc quan và chiến đấu dũng cảm.

    Năm 1954, Trung đoàn vinh dự được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” để ghi danh các chiến công lừng lẫy ở mặt trận Tây Bắc; đồng thời được tặng 8 Huân chương Quân công và 218 huân chương các hạng.

    *Bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng

    Lê Hoàng

    Thứ sáu, 20/2/2015 | 01:00 GMT+7

    Dấu tích của đoàn quân Tây Tiến ở xứ Mường

    Qua thời gian, dấu tích của Trung đoàn Tây Tiến những năm tháng hoạt động ở vùng biên Mường Lát (Thanh Hóa) không còn rõ nét, chỉ có vài khu ruộng bậc thang hay những vườn bưởi già trên đỉnh Sài Khao…
    Con-duong-6223-1423653957.jpg

    Những con đường vào Sài Khao nhỏ như sợi chỉ nằm vắt ngang trên lưng chừng các đỉnh đèo cao chọc trời. Ảnh: Lê Hoàng.

    Mường Lát là huyện biên giới phía tây Thanh Hóa, cách trung tâm tỉnh gần 300 km. Nơi đây địa hình hiểm trở, khí hậu khắc nghiệt nên được mệnh danh là vùng “ma thiêng, nước độc”. “Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống/ Heo hút cồn mây súng ngửi trời…”, câu thơ của Quang Dũng trong bài Tây Tiến nổi tiếng đã phần nào khắc họa cái cheo leo, hiểm yếu của vùng biên ải thâm sơn cùng cốc này. Nhiều địa danh ở đây cũng đã đi vào bài thơ, như sông Mã, Sài Khao.

    Ở Mường Lát hiện còn hai vị lão thành cách mạng từng tham gia hoạt động trong đội du kích Tây Tiến năm xưa là cụ Lương Chí Ành ở bản Pọong, xã Tam Chung và cụ Lương Văn Pém, ở bản Xim, xã Quang Chiểu.

    Cụ Pém năm nay đã bước sang tuổi 86 nhưng vẫn minh mẫn, nước da hồng hào. Pha ấm trà tán ma (loại trà truyền thống của người Thái) mời khách, cụ Pém chậm rãi hồi tưởng về hoạt động của Trung đoàn Tây Tiến gần 70 năm trước. Ông cụ bảo, dù thời gian đã lùi xa nhưng ký ức về đoàn binh oai hùng nơi biên ải miền Tây Bắc vẫn nhớ như in.

    Theo cụ Pém, từ khoảng giữa năm 1947, đoàn quân Tây Tiến đã bắt đầu hoạt động tại huyện Mường Lát và các vùng lân cận. Ban đầu, chỉ một số hoạt động bí mật. Sang năm 1948, Trung đoàn Tây Tiến phát triển nhanh về lực lượng. Bộ đội đóng quân ở nhiều bản làng, nhưng ở lâu nhất là khu vực Sài Khao (trước thuộc xã Tam Chung, nay thuộc xã Mường Lý, huyện Mường Lát).

    Cu-Pem-3111-1423653957.jpg

    Cụ Lương Văn Pém, một trong những nhân chứng cuối cùng hoạt động thời kỳ Trung đoàn Tây Tiến về đóng quân chiến đấu ở Mường Lát. Ảnh: Lê Hoàng.

    Ông Pém kể, ngày đó quân địch đồn trú khắp nơi. Khu đồn Pháp lớn nhất đặt ở chân núi Lát, thuộc xã Tam Chung ngày nay. Ban ngày, chúng cho lính vác súng đi càn quét, lùng sục khắp các bản cướp gạo ngô, lợn gà của dân, bắt con gái người Thái, giết du kích và truy quét bộ đội. Bộ đội Tây Tiến phải liên tục di chuyển bí mật trong rừng về hậu cứ làm công tác dân vận và tập hợp lực lượng.

    Lý do bộ đội ở Sài Khao lâu nhất vì đây là nơi hẻo lánh, quân Pháp và tay sai thường chỉ tuần du dọc sông Mã, ít khi vào đến đây. Mặt khác, địa danh này là nơi trung chuyển muối, hàng hóa sang Lào và các bản vùng cao nguyên Mộc Châu rất gần. Từ Sài Khao, bộ đội có thể dễ dàng tiến đánh hoặc rút lui sang các bản Súng Mến, Mường Lúng… tỉnh Hủa Phăn (Lào).

    Năm 1947, chàng thanh niên 17 tuổi Lương Văn Pém đã tham gia đội du kích Tây Tiến. Thường ngày, ông Pém và anh em trong đội du kích địa phương dẫn bộ đội lội ven theo dòng suối Xim sang Mường Chanh, rồi sang Lào. Từ Xốp Hào, Xiềng Khộp, Hủa Phăn lại xuyên rừng men theo suối Lóng tìm đường cho bộ đội về Chiềng Nưa, bản Lát, Sài Khao, Trung Lý; mật phục tiêu diệt quân địch thuộc đồn bốt của thổ ty hay thực dân Pháp đóng rải rác trên miền biên giới.

    Ông cụ cho hay, giai đoạn bộ đội Tây Tiến ở Sài Khao, họ thường ở nhờ nhà dân, có khi ở trên các chòi rẫy, song nhiều nhất là trong hang và dựng lều ven suối Cát Trắng (người Mông hiện nay gọi là suối Huổi Sài). “Bộ đội cho chặn kè một đoạn suối để lấy nước tắm giặt, nấu ăn cho cả đơn vị. Đồng bào địa phương cũng dùng chung nguồn nước ở con suối này”, cụ ông kể và cho hay bộ đội còn cải tạo một khu đất thành ruộng bậc thang để cấy lúa và trồng cho dân rất nhiều bưởi, mít và các loại cây ăn quả khác…

    *Ảnh: Dấu tích của đoàn quân Tây Tiến ở xứ Mường

    Gần 70 năm trôi qua, hiện ở Sài Khao vẫn còn một số dấu tích của bộ đội Tây Tiến. Cách thị trấn Mường Lát khoảng 30 km, ở độ cao hơn 1.500 m, bản Sài Khao gần như cô lập với thế giới bên ngoài bởi không điện lưới, không sóng điện thoại, không đường ôtô. Để vào trung tâm bản chỉ có cách đi bộ hoặc dùng xe máy chạy men theo lối mòn ven các sườn núi. Những con đường ở đây nhỏ xíu nằm vắt ngang trên lưng chừng đèo, một bên là vách núi dựng đứng, một bên là vực thẳm. Trên các triền núi chênh vênh, lác đác có vài mái nhà sàn.

    Trưởng bản Sài Khao Vàng A Sú cho hay, không nhiều người Mông ở đây còn biết đến các địa danh lịch sử liên quan đến đoàn quân Tây Tiến. Bởi người Mông trước đây thường có tập tục di cư hết vùng này đến vùng khác. Họ hiếm khi định cư lâu dài ở một vùng cố định. Căn cứ vào những chi tiết do cụ Pém cung cấp, Trưởng bản khẳng định các địa danh liên quan đến bộ đội Tây Tiến hiện phân bố trên một vùng rộng lớn, có bán kính hàng chục cây số đường rừng.

    Theo một số cụ cao niên trong bản, cách đây khoảng 10 năm, có lần đi làm rẫy, người dân còn lấy được bình toong trên vách đá trong hang Dơi – một hang đá ven dòng suối Cát Trắng, tuy nhiên không ai biết đó là kỷ vật chiến tranh. Ven suối Cát Trắng nằm dưới một thung lũng sâu hun hút, cách đây vài năm vẫn còn một tượng gỗ đẽo sơ khai hình con hổ có thể do các chiến sĩ Tây Tiến để lại. Nay tượng gỗ đã bị lũ rừng cuốn trôi.

    Buoi-trong-thanh-vuon-3423-1423653958.jp

    Hàng chục cây bưởi được trồng rải rác khắp nơi ở Sài Khao, Trung Thắng. Ảnh: Lê Hoàng.

    Riêng dấu tích về khu vườn bưởi, bờ đá kè suối, khu ruộng bậc thang của bộ đội Tây Tiến hiện vẫn còn và thuộc bản Trung Thắng (cùng xã Mường Lý) chứ không thuộc Sài Khao. Vì bản Sài Khao xưa kia nay đã được tách thành các bản Trung Thắng và Sài Khao.

    Vườn bưởi do bộ đội Tây Tiến trồng nay còn khoảng vài ba chục cây nằm rải rác thành từng chòm ở nhà của nhiều hộ dân người Mông. Một số cây thân vỏ sần sùi do bị bà con dùng làm nơi buộc trâu, ngựa. Một số cây già cỗi, đã chết nhưng gốc vẫn còn nguyên vẹn.

    Cây bưởi lớn nhất có đường kính khoảng gần một mét hiện nằm trong khu trang trại chăn nuôi của vợ chồng ông Giàng A Chà. Ông Chà cho hay, gia đình chuyển từ Vân Hồ (Sơn La) về định cư ở bản hơn 20 năm trước. Khi đến đây, ông bà đã thấy có rất nhiều cây bưởi lớn. “Cây bưởi ở khu vườn của gia đình đã mục một phần gốc, tuy nhiên vẫn cho rất nhiều quả. Thứ bưởi này ăn rất ngọt, nhưng không mọng nước do khí hậu khô hạn”, ông Chà nói và nhận định loại cây này phải được đưa về từ vùng khác chứ không thể có nguồn gốc bản địa.

    Phía sau vườn bưởi là khu ruộng bậc thang bộ đội Tây Tiến khai phá rộng chừng gần một hecta nay vẫn còn nguyên. Do nằm dưới thung lũng, nép giữa hai quả đồi cao và bên cạnh là dòng suối Cát Trắng, khu ruộng này khá màu mỡ, hàng chục năm qua bà con người Mông vẫn thường trồng lúa nương, lúa nước (nơi sát bờ suối) và sắn ngô.

    Trên dòng suối Cát Trắng, cách vườn bưởi vài chục mét, là dấu tích bờ kè đá. Theo dân bản, xưa bờ kè dài chừng 20 m, cao tầm hơn nửa mét, được xếp bằng những tảng đá to nhỏ khác nhau nhằm chặn dòng suối để bộ đội và người dân lấy nước sinh hoạt. Nhưng do sự tàn phá của thời gian và mưa bão sạt lở nên bờ kè không còn, chỉ sót lại một số tảng đá lớn. Một số tảng đá vỉa được đồng bào lấy về kè tường bao vườn hoặc kê cột nhà…

    “Những dấu tích của đoàn quân Tây Tiến còn sót lại ở Mường Lý có ý nghĩa rất quan trọng về mặt lịch sử, đánh dấu một thời kỳ đóng quân, chiến đấu của bộ đội Tây Tiến thời chiến tranh chống Pháp”, ông Lương Minh Thông, Bí thư Huyện ủy Mường Lát nhận định. Theo ông Thông, những địa danh này cần được cơ quan chức năng hệ thống lại và có biện pháp bảo tồn, lưu giữ.

    Cuối tháng 2/1947, do yêu cầu cấp thiết của nhiệm vụ bảo vệ khu vực miền Tây chiến lược, Bộ Tổng chỉ huy Quân đội quốc gia quyết định thành lập mặt trận miền Tây (Tây Tiến). Cùng thời gian này, Trung đoàn 52 Tây Tiến được thành lập với nòng cốt là các chiến sĩ Tây Tiến I. Trung đoàn này đã chặn đứng âm mưu nham hiểm của địch là muốn chiếm giữ vùng cao để khống chế, làm bàn đạp tấn công xuống đồng bằng. Phương thức hoạt động của bộ đội chủ yếu là vừa chiến đấu vừa làm công tác tuyên truyền vận động quần chúng và địch vận, đẩy mạnh chiến tranh nhân dân, xây dựng căn cứ địa, mở rộng khu vực tự do.

    Chiến sĩ trong đoàn quân này phần đông là thanh niên Hà Nội, trong đó có nhiều học sinh, sinh viên như nhà thơ Quang Dũng, nhạc sĩ Doãn Quang Khải… Trong những hoàn cảnh rất gian khổ, vô cùng thiếu thốn, bệnh sốt rét hoành hành, nhưng họ vẫn sống rất lạc quan và chiến đấu dũng cảm.

    Năm 1954, Trung đoàn vinh dự được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” để ghi danh các chiến công lừng lẫy ở mặt trận Tây Bắc; đồng thời được tặng 8 Huân chương Quân công và 218 huân chương các hạng.

    *Bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng

    Lê Hoàng

    Dấu tích đoàn quân Tây Tiến ở xứ Mường

    Con-duong-6223-1423653957.jpg

    Theo cụ Lương Văn Pém, người từng tham gia đội du kích Tây Tiến, thời gian hoạt động ở Mường Lát, Trung đoàn Tây Tiến đóng quân ở nhiều bản làng nhưng lâu nhất là ở bản Sài Khao. Cách thị trấn Mường Lát khoảng 30 km, Sài Khao là địa danh khó khăn bậc nhất tỉnh Thanh Hóa về đường giao thông. Để vào trung tâm bản Sài Khao chỉ có cách đi bộ hoặc dùng xe máy chạy men theo lối mòn ven các sườn núi.

    3-Mot-goc-ban-Sai-Khao.jpg

    Trên các triền núi chênh vênh, lác đác vài mái nhà sàn có khi cách nhau tới mấy cây số. Cư dân trong bản phân bố thành nhiều chòm lẻ, dọc theo các thung lũng. Trong ảnh là một góc trung tâm bản Sài Khao.

    5-Nguoi-Mong-tre.jpg

    Cuộc sống của cư dân nơi đây còn khá vất vả, kinh tế chủ yếu mang tính tự cung tự cấp.

    Bang-ca-nguoi-om.jpg

    Gần 70 năm trôi qua, hiện ở Sài Khao vẫn còn một số dấu tích của bộ đội Tây Tiến. Tại bản Trung Thắng (một bản được tách ra từ Sài Khao cũ), vườn bưởi do bộ đội Tây Tiến trồng trước đây nay còn khoảng vài ba chục cây nằm rải rác thành từng chòm ở khắp các khu vườn của nhiều hộ dân người Mông.

    Than-buoi-san-sui_1423801992.jpg

    Cây bưởi lớn nhất có đường kính gần một mét hiện nằm trong khu trang trại chăn nuôi của vợ chồng ông Giàng A Chà. Ông Chà cho hay, gia đình chuyển từ Vân Hồ (Sơn La) về định cư ở bản Trung Thắng hơn 20 năm trước. Khi đến đây, ông bà đã thấy vùng này có rất nhiều cây bưởi lớn. Một số cây thân vỏ sần sùi do bị bà con dùng làm nơi buộc trâu, ngựa…

    Goc-buoi-muc-mai-2.jpg

    Cây bưởi lớn ở khu vườn của gia đình ông Chà đã mục một phần gốc tuy nhiên vẫn cho rất nhiều quả mỗi năm.

    Qua-buoi.jpg

    “Thứ bưởi này ăn rất ngọt tuy nhiên không mọng nước do khí hậu ở đây khô hạn”, ông Chà nói và nhận định, chắc chắn loại cây này phải được đưa về từ vùng khác chứ không thể có nguồn gốc bản địa.

    Buoi-trong-thanh-vuon_1423801992.jpg

    Rải rác khắp các khu vườn của đồng bào Mông hiện còn nhiều cây bưởi phân bố thành từng chòm nhỏ, mỗi chòm 3-4 cây.

    2-Goc-buoi.jpg

    Một số gốc bưởi đã bị người dân chặt để làm nương rẫy, nay chỉ còn lưu gốc.

    Khu-ruong-bac-thang_1423803166.jpg

    Phía sau vườn bưởi là khu ruộng bậc thang bộ đội Tây Tiến khai phá rộng chừng gần một hecta nay vẫn còn nguyên. Do nằm dưới thung lũng, nép giữa hai quả đồi cao và bên cạnh là dòng suối Cát Trắng, khu ruộng này khá màu mỡ, hàng chục năm qua bà con người Mông vẫn thường trồng lúa nương, lúa nước.

    Suoi-Huoi-Sai_1423803166.jpg

    Cách vườn bưởi vài chục mét, bờ đá kè dọc dòng suối vẫn còn dấu tích. Tuy nhiên, do sự tàn phá của thời gian và mưa bão sạt lở nên không còn rõ ràng.

    6-Bo-ke_1423803166.jpg

    Một số tảng đá vỉa được đồng bào lấy về kè tường bao vườn hoặc kê cột nhà…

    Lê Hoàng

     

    Tây Tiến

    Sông Mã xa rồi Tây tiến ơi!
    Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi
    Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
    Mường Lát hoa về trong đêm hơi

    Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
    Heo hút cồn mây, súng ngửi trời
    Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
    Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi

    Anh bạn dãi dầu không bước nữa
    Gục lên súng mũ bỏ quên đời !
    Chiều chiều oai linh thác gầm thét
    Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người

    Nhớ ôi Tây tiến cơm lên khói
    Mai Châu mùa em thơm nếp xôi

    Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa
    Kìa em xiêm áo tự bao giờ
    Khèn lên man điệu nàng e ấp
    Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ

    Người đi Châu Mộc chiều sương ấy
    Có thấy hồn lau nẻo bến bờ
    Có nhớ dáng người trên độc mộc
    Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa

    Tây tiến đoàn binh không mọc tóc
    Quân xanh màu lá dữ oai hùm
    Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
    Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

    Rải rác biên cương mồ viễn xứ
    Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
    áo bào thay chiếu, anh về đất
    Sông Mã gầm lên khúc độc hành

    Tây tiến người đi không hẹn ước
    Đường lên thăm thẳm một chia phôi
    Ai lên Tây tiến mùa xuân ấy
    Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi.

    Quang Dũng

    Số lượt thích

  4. Thưa anh kính mến
    Năm 2014 là năm rất ý ngĩa với Ccb Trung đoàn 52-Tay tiến :
    1- Đồng chí Nguyễn Như Trang một tiểu đoàn trưởng dũng cảm (1925-1948) đã được truy tặng Anh hùng LLVT.
    2- Cụ Toai, một người Việt sinh sống ở Sàm Nưangười đã đón đoán quân Tây Tiến (đợt một năm 1945) mang cả gia sản đùm bọc các chiến binh Tay tiến được truy tặng danh hiệu BÀ MẸ VIỆT NAM
    3- KHU TƯỞNG NIỆM chiến binh Tây tiến tại Mộc châu được khởi công xây dựng và sẽ là trọng điểm Du lịch miền tây. (Do KTS Hoàng Hữu Phê thiết kế) và tuyến du lịch “Theo bước chân chiến binh Tây Tiến” sẽ được hình thành…
    4- Và sẽ có CLB “Giữ lửa Tây Tiến” do con em Tây Tiến và những người yêu Tây Tiến thành lập
    Rất mong sự góp sức của cả cộng đồng
    Kính chúc các quý vị năm mới mạnh khỏe hạnh phúc
    Thân quý
    Nguyễn Phú Cương
    (Được GĐ bác Như Trang đạt tên là …Như Trâu ạ)

    Số lượt thích

  5. Cảm hơn anh Phú Cương. Các thông tin anh cho khích lệ mình nhiều quá.

    Mình khuyến khích các bạn trẻ gia nhập hoặc theo dõi thông tin của CLB “Giữ lửa Tây Tiến”. Đây là một ý rất anh. Anh có thông tin gì thì gửi thường xuyên cho mình và Thu Hương để đăng trên ĐCN:

    Trần Đình Hoành tdhoanh@gmail.com
    Phạm Thu Hương phamthuhuong1010@gmail.com

    Mến,

    Hoành

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s