Nhập siêu sách thiếu nhi

 – Kỳ 1:

Rẻ như… sách Trung Quốc

LAM ĐIỀN | 08/03/2013 08:00 (GMT + 7)
TT – Sau sự cố quyển sách Phát triển toàn diện trí thông minh cho trẻ đã in cả hình lá cờ Trung Quốc khi phát hành cho các em mầm non Việt Nam, nhìn lại thị trường sách thiếu nhi Việt Nam dễ dàng nhận ra sự tràn ngập của các sách dịch từ nước ngoài.

 

620610
Trang 16 cuốn sách phát triển 3Q Những câu chuyện phiêu lưu kỳ thú kèm trò chơi bóc dán của NXB Kim Đồng có in hình xe cứu thương 120 (số gọi khẩn cấp của Trung Quốc) – Ảnh: THANH ĐẠM
 
Một bạn đọc đã gửi đến danh mục hơn 500 đầu sách thiếu nhi đang lưu hành trên thị trường, trong đó hầu hết là sách dịch, nhiều hơn cả là dịch từ Trung Quốc với các NXB: Triết Giang, Hunan Juvenile & Children’s Publishing House, Trung Quốc, An Huy, Yunnan Aurora Publishing House, Sichuan Art Publishing House, Jilin Fine Arts Publishing House, Tứ Xuyên…

Có thể nói không ngoa rằng các đơn vị làm sách thiếu nhi của Việt Nam đều từng mua bản quyền từ Trung Quốc. Thậm chí thị trường ghi nhận có những đơn vị chuyên mua tác quyền và dịch các sách Trung Quốc để phát hành tại Việt Nam.

“Ðiều này là bình thường kể từ khi Việt Nam gia nhập Công ước Berne về quyền tác giả. Việc mua bán tác quyền với các nước cũng là một nội dung hội nhập, vì ta có thể học hỏi họ về cách làm sách, và các nước đã đi trước ta rất xa về công nghệ làm sách thiếu nhi. Thế nhưng, nếu một nền xuất bản mà ai ai cũng mua tác quyền trong khi sách nội địa không có mấy thì lại là không bình thường” – ông Cao Xuân Sơn, giám đốc chi nhánh NXB Kim
Ðồng tại TP.HCM, nhận định.

Nhưng điều không bình thường ấy lại đang được nhân rộng khắp thị trường sách Việt Nam. Bên cạnh các dòng sách cho người lớn tràn ngập sản phẩm từ Trung Quốc, các sách thiếu nhi từ truyện, tranh truyện đến sách tham khảo, sách rèn luyện kỹ năng… cũng nhập từ Trung Quốc.

Ðiều này bắt nguồn từ thực tế thị trường: cách thức giao dịch với Trung Quốc giản đơn, nhanh gọn, đặc biệt là Trung Quốc bán bản quyền sách rẻ hơn hẳn so với các nước Âu – Mỹ. Ðiều này đóng vai trò quyết định với việc mua tác quyền sách từ bên ngoài. Bởi với các NXB Âu – Mỹ, khi quyết định bán bản quyền cho một đơn vị nào họ đều tìm hiểu kỹ, đánh giá mức độ hiệu quả trong sản xuất, kinh doanh rồi mới quyết định giao dịch tác quyền. Trong khi với các NXB Trung Quốc, họ chào hàng vô vàn sách với giá cực rẻ, thông thường là rẻ hơn 50% so với các sách Âu – Mỹ, chỉ cần gật đầu đồng ý mua là ký hợp đồng và họ gửi ngay bản thỏa thuận tác quyền có đóng dấu Trung Quốc. Sản phẩm
giao dịch là đĩa chứa file sách.

Với các sách thiếu nhi có nhiều hình ảnh, nhất là sách mảng khoa giáo, việc mua từ Trung Quốc như vậy xem như người mua không mất công thiết kế, dàn trang mà có thể chuyển ngữ ngay trên file và cho vào máy in ngay. Chính cách làm “ăn liền” này đã khiến những lỗi kỹ thuật kiểu cờ Trung Quốc vẽ trên cổng trường đã không được các nhà làm sách Việt Nam phát hiện và chỉnh sửa.

Nhưng không chỉ có Trung Quốc, sách thiếu nhi Việt Nam còn tràn ngập sản phẩm từ nhiều nước khác. Thống kê của hệ thống phát hành Fahasa cho thấy top 20 đầu sách thiếu nhi bán chạy nhất là từ Hàn Quốc, Nhật Bản và Mỹ (Disney)
với các dòng truyện tranh.

Bên cạnh việc nhập khẩu các danh tác nước ngoài cho thiếu nhi Việt Nam “hội nhập”, vấn đề tổ chức bản thảo các sách thiếu nhi thuộc nội dung khoa giáo như các sách rèn luyện kỹ năng cho trẻ mầm non, tiểu học, các sách kỹ năng sống và trau dồi kiến thức… từ tác giả trong nước luôn là khoảng trống.
 

Vì sao rẻ?

Trả lời câu hỏi tại sao Trung Quốc bán bản quyền sách rẻ, ông Nguyễn Văn Phước, giám đốc Công ty Trí Việt – First News, cho biết thật ra Trung Quốc hiện có hai loại tác quyền sách: những sách do Trung Quốc sáng tác và những sách do Trung Quốc dịch lại của Âu – Mỹ. “Tại các hội chợ sách quốc tế, những sản phẩm sách của người Trung Quốc thì họ bán giá đắt tương đương Âu – Mỹ, nhưng bên cạnh đó với các sách dịch từ Âu – Mỹ thì họ bán cho Việt Nam với giá rất rẻ” – ông Phước ghi nhận.

Việc bán rẻ như vậy là do Trung Quốc không tuân thủ Luật sở hữu trí tuệ, bởi khi mua tác quyền một quyển sách tiếng Anh, Trung Quốc chỉ có quyền dịch sang tiếng Trung và phát hành. Việc bán bản dịch tiếng Trung như một sản phẩm phái sinh của bản gốc tiếng Anh để dịch sang một thứ tiếng khác là không thuộc quyền của Trung Quốc, vì chủ sở hữu nguyên tác vẫn giữ quyền sở hữu hợp pháp bản dịch. Ðơn cử trường hợp NXB Trẻ hợp đồng với tác giả J. K. Rowling khi dịch và phát hành Harry Potter tại Việt Nam: dịch giả Lý Lan là người giữ quyền được dịch, NXB Trẻ giữ quyền phát hành bản dịch, và bà Rowling vẫn giữ quyền sở hữu bản Harry Potter tiếng Việt.

Thế nhưng, trong danh mục các sách thiếu nhi đang phát hành tại Việt Nam có nguồn gốc từ Trung Quốc, hiện có rất nhiều sách vốn do Trung Quốc dịch lại từ các nước khác.

LAM ĐIỀN

_________________

Kỳ 2: Sứ mệnh từ nội địa

Một suy nghĩ 3 thoughts on “Nhập siêu sách thiếu nhi”

  1. Nếu đúng như ông Nguyễn Văn Phước nói, sách TQ rẻ là những sách TQ dịch từ tác phẩm Âu Mỹ nay “bán” bản quyền dịch tiếp cho VN trong khi không có quyền bán như vậy, thì việc mua bản quyền kiểu này chỉ như mang tiền cho không các bạn hàng xóm, vì có “mua” Việt Nam cũng vẫn vi phạm bản quyền tác gíả.

    Thích

  2. Nhập siêu sách thiếu nhi – Kỳ 2:

    Tất cả vì… tiền

    LAM ĐIỀN | 09/03/2013 08:01 (GMT + 7)
    TT – “Sẽ rất tai hại nếu như các sách khoa giáo dành cho trẻ con Việt Nam lại toàn những hình ảnh, kiến thức, thông tin từ các nước đâu đâu” – nhà văn, họa sĩ Vũ Đình Giang, người tham gia thực hiện nhiều bộ truyện tranh Việt Nam, lo ngại.


    Các em phải đối diện với rất nhiều sách dịch từ nước ngoài – Ảnh: L.Điền


    Danh mục một số tên sách được mua bản quyền từ Trung Quốc

    Điều này có thể bắt gặp khi dạo một vòng quanh các nhà sách, thấy các em phải sớm đọc và làm quen với con cừu, con kangaroo trong khi các vấn đề lễ nghi của Việt Nam, hình ảnh động, thực vật Việt Nam – những kiến thức khoa giáo nền tảng cho trẻ – lại thiếu vắng trong sách của các em.

    Khoảng trống của mảng sách thiếu nhi thuộc nội dung khoa giáo do Việt Nam đầu tư được lý giải trước hết từ thị trường: công việc tổ chức bản thảo luôn tốn kém hơn rất nhiều so với việc “mua và dịch”.

    Nỗ lực… giữ tinh thần nội địa

    Tiến sĩ giáo dục học Nguyễn Thị Bích Hồng:

    Trẻ “chụp ảnh” những gì thấy được

    Tri giác của trẻ có tính chất chụp ảnh nên những hình ảnh, dấu vết của sự vật, hiện tượng (trong đó có sách, truyện) được đón nhận một cách trọn vẹn và lưu trữ lâu trong trí não trẻ. Chẳng hạn với một chiếc xe, người lớn chỉ nhớ một số đặc điểm riêng nào đó, còn trẻ sẽ “chụp ảnh” đến từng chi tiết. Chính vì vậy, các trường mầm non và tiểu học phải rất cân nhắc khi chọn mua sách, đồ chơi hay vật dụng cho trẻ.

    Tuy vậy, trẻ không phải là một cái máy ảnh “cơ học” mà là một chủ thể có cảm xúc và biết ghi nhớ theo cảm xúc. Các dấu vết lưu trữ đó khó có ảnh hưởng sâu đậm ngay lập tức đến tâm trí của trẻ. Với những quyển sách, truyện đầu đời, nếu các ấn phẩm ấy có những hình ảnh về cuộc sống, thế giới xung quanh bé thì hiệu quả giáo dục sẽ tốt hơn. Nên làm sao cho trẻ có ấn tượng sâu đậm đầu tiên về những gì gần gũi nhất, đặc biệt là với những hình ảnh thiêng liêng như cờ Tổ quốc, sau đó mới cung cấp thêm thông tin, hình ảnh về những nơi xa lạ.

    THÁI BÌNH ghi

    Khi tổ chức sản xuất loạt Tranh truyện cổ tích Việt Nam, Công ty Nhã Nam phải đầu tư tìm kiếm họa sĩ và người viết kịch bản, dựng phác thảo, sản xuất, in màu… cạy cục gần ba năm mới xong 20 tập, vốn bỏ ra hơn 300 triệu đồng và tiêu thụ thì phải tính bằng hàng năm. Trong khi đó, nếu mua một bộ truyện tranh tương tự từ Trung Quốc thì tốn khoảng vài chục triệu, lại không mất tiền đầu tư cho các khoản thiết kế, trả lương cho họa sĩ và nhuận bút cho tác giả…

    Điều này cũng được Công ty Phan Thị ghi nhận tương tự. Phan Thị đang có một loạt sách vui học dành cho các em mầm non như Cùng Mi & Nô học lễ giáo, Đố thơ mầm non, Hoa hồng nhanh trí. Tuy nhiên, như với bộ Cùng Mi & Nô học lễ giáo, phía Phan Thị cho biết êkip của mình thực hiện tám tập mất 45 ngày, trong khi nếu mua tác quyền từ bên ngoài thì chỉ cần một ngày là chuyển ngữ xong nội dung.

    Và hiện tại, “giềng mối” hiếm hoi giữ được tinh thần nội địa trong các sách thiếu nhi là NXB Kim Đồng. Ông Cao Xuân Sơn – giám đốc chi nhánh NXB Kim Ðồng tại TP.HCM – cho biết: “Từ hơn mười năm nay, ban lãnh đạo NXB Kim Đồng nhất quán về chủ trương đầu tư bản thảo trong nước. Kim Đồng mua bản quyền sách nước ngoài là để các độc giả của mình cập nhật kịp thời các sách mới bên ngoài, nhưng đầu tư sách trong nước vẫn rất cao”. Cụ thể, hiện Kim Đồng có bộ Những người sống quanh em hơn 30 tập, nội dung giới thiệu kiến thức, hình ảnh những người làm các nghề gần gũi với các em, những người mà các em có thể bắt gặp ngay khi ra khỏi nhà, đi học hoặc đi du lịch cùng gia đình. Một bộ truyện cũng rất thú vị nữa là Lạ mà quen, quen mà lạ dành cho các em từ 2-5 tuổi, nhằm khơi gợi những cảm nhận về môi trường xung quanh: Trái cây rất ngon, Bầu trời và mặt đất, Những tên gọi khác nhau của đồ vật…

    “Hằng ngày trẻ con đối diện với môi trường rất riêng của Việt Nam thì không nhất thiết mình cứ dịch từ nước ngoài” – họa sĩ Vũ Đình Giang cho biết anh đang cùng êkip của mình thực hiện một loạt ấn phẩm dành cho thiếu nhi Việt Nam trong nỗ lực “giành lại thị phần” so với các ấn phẩm dịch.

    Thiếu vắng đội ngũ chuyên gia tư vấn về giáo dục

    Nói là “nỗ lực giữ tinh thần nội địa” nhưng tình hình rất khó khăn, ông Cao Xuân Sơn nhẩm tính: Loại truyện tranh như Những người sống quanh em thì với êkip của Kim Đồng mỗi năm chỉ làm được 10 tập và theo ông, nếu mua sách từ bên ngoài tốn một, tự tổ chức làm bản thảo trong nước phải tốn gấp 10 -12 lần. Sự khó khăn trong việc tổ chức bản thảo trong nước còn thể hiện ở sự thiếu vắng đội ngũ chuyên gia tư vấn về giáo dục và giáo dục thiếu nhi. Một họa sĩ thâm niên làm truyện tranh cho biết: “Những người này giữ vai trò cung cấp các kiến thức chuẩn, để khi các đơn vị làm sách cần tư vấn một nội dung gì đó thì có thể tham khảo từ họ để quy trình làm sách được nhanh hơn. Trong khi ở Việt Nam hiện nay các nhà xuất bản phải tự tìm các chuẩn cho mình, và lắm nơi gửi niềm tin vào sách nước ngoài cho chắc ăn!”.

    Đó là một trong những lý do mà ông Nguyễn Quang Tuấn – giám đốc Công ty sách Đinh Tị – gọi là không phải tự nhiên mà sách Trung Quốc tràn vào Việt Nam nhiều thế. Theo thông lệ, những công ty nào từng mua sách của Trung Quốc thì cứ hằng tháng hoặc hằng quý, họ đều gửi mail chào bán các sách mới. Sở dĩ các công ty Việt Nam chọn mua sách từ Trung Quốc là vì nội dung và hình ảnh trong sách của họ gần giống mình, bạn đọc dễ chấp nhận. “Các sách về phát triển trí tuệ, dạy trẻ các kỹ năng ngoan ngoãn, không ngang ngược… đều có thể được bạn đọc Việt Nam chấp nhận” – ông Tuấn nhận xét.

    Nhiều đơn vị làm sách chỉ lo kinh doanh

    Trong khi đó, với tư cách một người có thâm niên làm truyện tranh và các sách cho thiếu nhi Việt Nam, bà Phan Thị Mỹ Hạnh – giám đốc Công ty Phan Thị – cho rằng ở Việt Nam hiện nay hầu hết các đơn vị làm sách chỉ đang làm kinh doanh chứ không làm xuất bản. Các đơn vị làm sách không đủ sức để đầu tư vào tầm nhìn chiến lược, đọc thị trường, xây dựng đề cương và đào tạo, xây dựng đội ngũ làm sách. Những việc này đòi hỏi đầu tư theo chiều sâu, mất thời gian dài, trong khi mua sách từ bên ngoài dịch ra thì có sản phẩm bán ngay, thu lợi nhanh, và chính lợi nhuận kinh doanh làm người ta quên đi trách nhiệm phát triển sản phẩm trong nước.

    Đối với các sách khoa giáo, tính mục đích rất tốt, rất cần nhưng thực hiện không dễ. Thực tế đã có nơi làm bộ sách dạy luật tác quyền bằng tranh, nhưng chính những người trong giới đọc cũng thấy không hấp dẫn.

    “Các nước như Trung Quốc, Nhật Bản phát triển và xuất khẩu văn hóa của họ sang nước mình thông qua bản quyền sách. Họ có các quỹ hỗ trợ xuất bản ra nước ngoài nên họ luôn chào mình rằng có bộ sách này hay lắm, cứ mua tác quyền đi, rồi chúng tôi sẽ chi một khoản tiền từ quỹ này để hỗ trợ quý vị in ấn” – bà Hạnh nói. Cứ như vậy, chi phí mua tác quyền và đầu tư làm sách dịch ít hơn nhiều so với tự tổ chức bản thảo. Các đơn vị làm sách trong nước cũng không mấy ai tự nhận lấy việc “xương xẩu” là tự làm sách Việt để xuất khẩu ra bên ngoài như một lẽ đương nhiên của cái gọi là hội nhập toàn cầu.

    “Không cạnh tranh được”

    Bà Phan Thị Mỹ Hạnh nhẩm tính: Nếu đầu tư làm truyện tranh, tiền trả cho họa sĩ khoảng 500.000 đồng/trang, quyển sách 30 trang sẽ tốn 15 triệu tiền họa sĩ. Trong khi mua một quyển 30 trang tương tự từ Trung Quốc, tiền tác quyền chỉ khoảng 5 triệu. Mức chênh lệch ấy là rất hấp dẫn trong kinh doanh.

    Số liệu từ NXB Kim Đồng cho thấy năm 2012, đơn vị này làm 2.000 đầu sách, trong đó sách Việt Nam chiếm 31%, sách dịch từ nước ngoài chiếm 69%. Một công ty tư nhân có tỉ lệ sách thiếu nhi dịch từ nước ngoài chiếm 10-15% cho biết năng suất thực hiện sách tranh màu cho thiếu nhi phải mất cả năm mới xong một tập, “đầu tư như thế thì không cạnh tranh được với các công ty chuyên dịch”, vị đại diện công ty này khẳng định.

    Thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s