Chào các bạn,

Vào một sáng thứ Bảy, mình ra khỏi nhà lúc tám giờ và gia đình mình đến thăm đầu tiên trong ngày là gia đình em Kypa học sinh lớp Mười một. Em Kypa mồ côi bố từ nhỏ, sau khi bố em Kypa mất một thời gian ngắn, mẹ em Kypa đã lập gia đình mới và chuyển về sống ở Buôn Kon Hring, huyện Cưmgar, nên ông bà ngoại đã nuôi em Kypa từ ngày mẹ của em Kypa ra riêng cho đến bây giờ.

Bước chân vào nhà, mình ngạc nhiên vì thấy em Lêônít đang ngồi dùng cơm sáng cùng với gia đình em Kypa. Em Lêônít cũng là học sinh Lưu trú của mình và cũng đang học lớp Mười một cùng lớp với em Kypa. Em Kypa nhìn thấy vẻ ngạc nhiên của mình khi nhìn thấy em Lêônít nên không đợi mình hỏi, em Kypa nói luôn: Hôm nay, em Kypa nhờ em Lêônít đi rãy nhổ mì vì cả tuần nay ông bà ngoại đau nên không đi nhổ mì được! Mình cười và nói: Các em biết giúp đỡ nhau như vậy thật là quá tốt. Mình hỏi em Kypa: Rãy xa lắm không? Em Kypa cho biết đi bộ khoảng một giờ đồng hồ là đến nơi. Continue reading Cùng đi rãy →

Chào các bạn,

Trên đường đến thăm gia đình các em học sinh Lưu Trú, khi đi ngang qua nhà mẹ Phút – mẹ đang phơi áo quần ở sân – nhìn thấy mình, mẹ Phút chào và mời vào nhà, nên mình cũng vào thăm nhà mẹ một chút.

Nhà mẹ Phút là một gian nhà ván nhỏ, nền được tráng xi măng, được quét dọn tương đối tươm tất sạch sẽ. Cũng giống hầu hết mọi nhà trong Buôn – nhà chưa có bàn ghế – nên có ai đến chơi là trải chiếu ra giữa nhà để mọi người ngồi nói chuyện. Mẹ Phút cũng lấy chiếu trải ra và mời mình ngồi chơi. Nói chuyện với mẹ, được biết chồng mẹ mất cách đây ba năm với căn bệnh xơ gan. Gia đình mẹ Phút có tất cả sáu người con, đứa con nhỏ nhất năm nay đã được bảy tuổi, đang học lớp Một.

Mình hỏi: Hiện tại mẹ Phút làm gì để nuôi con? Mẹ nói: Mỗi sáng, mẹ Phút làm ở lò gạch đến trưa về, mỗi ngày chỉ làm một buổi nên mẹ Phút chỉ đóng được bốn hàng gạch (4000 viên). Với bốn hàng gạch mẹ Phút được trả 60.000 đồng. Nếu làm cả ngày sẽ được 120.000 đồng nhưng hai người con trai lớn của mẹ Phút không muốn mẹ Phút làm cả ngày, các em thương mẹ không muốn mẹ phải làm công việc bốc gạch nặng nhọc ấy! Vì vậy buổi chiều mẹ Phút ở nhà làm việc nhà. Continue reading Bữa cơm cuối tuần →

Chào các bạn,

Những năm phụ trách Lưu Trú sắc tộc Buôn Ma Thuột vì có các em học sinh Cấp I nên mình có rất nhiều kỷ niệm cũng như có những chuyện không thể nhịn cười được, và những chuyện đó đa số do cách hiểu tiếng Kinh của các em.

Người Kinh chúng ta thường nói một câu có thể mang nhiều ý, nên có thể hiểu nhiều cách, nhiều nghĩa, còn đối với các em sắc tộc thì không như vậy, nhất là đối với các em học sinh Cấp I.

Năm học NK 2009 – 2010 mình có 22 em học sinh Cấp I trong đó có chín em học lớp Năm, và trong chín em học lớp Năm, có năm em học hệ bổ túc và bốn em nam học hệ phổ thông Trường Tiểu Học Nguyễn Đức Cảnh Tp. Buôn Ma Thuột. Bốn em này thuộc loại nghịch ngợm phá phách nhất trong nhà Lưu Trú, và tất cả bốn em đều là người sắc tộc Êđê, con của những bệnh nhân phong đã ổn định, gia đình của các em ở trong trại phong Eana cách Tp. Buôn Ma Thuột 22 km. Continue reading Làm con ma dốt →

Chào các bạn,

Trong nhà Lưu Trú Buôn Hằng năm học NK 2012 – 2013 là năm học đầu tiên các em đến ở, vì là nhà mới nên cũng còn thiếu nhiều thứ, hơn nữa trong Buôn Làng lại không có dịch vụ mang thức ăn đến tận nhà như ở phố, nên mình sắm một tủ đông đá hai ngăn: một ngăn đông lạnh và một ngăn đông đá để đựng thực phẩm dự trữ, và mình dạy cho các em cách sử dụng cũng như bảo quản để các em có thể tự do sử dụng.

Khi về nhận phụ trách Lưu Trú Buôn Hằng mình được toàn quyền quyết định về việc nhận các em cũng như các chi phí các em cần đóng khi các em vào ở nhà Lưu Trú, và trước khi mình đến, một số bạn bè đề nghị mình nên để các em đóng góp mỗi tháng 200.000 đồng phụ thêm, như vậy mình sẽ bớt lo hơn trong việc nuôi các em. Nhưng khi vào ở trong Buôn, mỗi ngày chứng kiến cảnh khó khăn thiếu thốn của mọi gia đình, trong gia đình của họ bữa đói nhiều hơn bữa no, con cái bố mẹ ăn mặc nhếch nhác… thêm vào đúng năm hạn hán mất mùa, lại biết xã mình là xã nghèo nhất tỉnh Đăklăk, nên mình quyết định nuôi không các em để bớt gánh nặng cho gia đình và các em có thể an tâm học hành. Continue reading Dành sữa cho em →

Chào các bạn,

Mình nhận thấy anh em đồng bào sắc tộc tuy rất nghèo, nhưng lại sống rất rộng rãi với những người cùng sống cũng như với đồng bào của họ. Có lẽ vì vậy mà tuy nghèo nhưng họ không có người đi ăn xin, cũng như trong Buôn Làng có một vài gia đình cha mẹ chết, để lại một đoàn con năm sáu đứa còn rất nhỏ, và các em trong các gia đình mồ côi này được Buôn Làng bao bọc giúp đỡ nuôi nấng, nên các em cũng không phải vào sống trong các trại mồ côi hoặc phải tản mác đi làm con nuôi ở những gia đình khác!

Nói đến tính rộng rãi không bon chen tham lam của họ, làm mình nhớ đến một hôm: Lúc đó cũng gần mười giờ, mình đang đứng trên hiên nhà sinh hoạt của giáo xứ, nhìn ra cổng thấy hai người đàn ông là người trong Buôn, khoảng trên bốn mươi tuổi khiêng một cái bao có vẻ nặng đi vào, đặt xuống trước mặt mình và nói muốn gặp Bok (“Bok” là “cha”, tiếng Sêđăng). Mình nhờ một em đi mời Bok giúp họ và trong khi chờ mình nói chuyện với họ. Họ cho biết một người tên A Đê và một người tên A Canh, cả hai cùng ở xóm Đào, tối hôm qua đi bẫy chuột và bắt rắn bên cánh đồng Hòa Thành và đã bắt được một con rắn hổ chúa rất to, hôm nay mang đến cho Bok để làm thịt ăn. Từ trước đến bây giờ, đây là lần đầu tiên bắt được một con rắn to như vậy, nhiều lần bắt được rắn muốn mang đến nhưng toàn bắt được rắn nhỏ! Continue reading Rắn to khi hạn hán →

Chào các bạn,

Trước kia mình rất siêng xin áo quần cũ để cho anh em đồng bào sắc tộc trong các Buôn Làng, cũng như cho các em trong nhà Lưu Trú để mỗi tháng các em được về, các em đem về cho gia đình.

Mình xin và giúp cho họ một thời gian dài, sau nghĩ lại thấy anh em đồng bào sắc tộc mình đã khổ cực thiếu thốn đủ mọi thứ… giờ lại suốt đời cứ phải mặc áo quần cũ thật đúng là quá tội, nên mình lại không xin áo quần cũ nhưng đổi lại là xin áo quần sida. Cũng rất may mình quen anh chị Hoàng Liên bán áo quần sida. Anh chị có ba cửa hàng bán áo quần sida gần nhau ở cổng số một Tp. Buôn Ma Thuột, và anh chị rất rộng rãi nên mỗi lần mình đến, anh chị cho mình năm hoặc sáu bao lớn áo quần đủ cỡ, đủ kiểu và đủ loại, mình đem về xổ ra cho các em học sinh Lưu Trú sắc tộc Buôn Ma Thuột phân chia, mỗi phần hai mươi bộ, vừa nam vừa nữ cũng như áo quần người lớn và trẻ em để chia đều cho mỗi gia đình.
Continue reading Mặc rồi, mặc nữa, mặc nữa nữa →

Chào các bạn,

Buổi chiều mình đến thăm gia đình hai vợ chồng già A Streang. Vào một gian nhà ọp ẹp, hai vợ chồng A Streang năm nay trên sáu mươi lăm tuổi, nhưng nhìn cứ như gần tám mươi tuổi vậy!

Hai ông bà A Streang cũng có sáu người con đều đã lập gia đình, và ra riêng lâu lắm rồi vì người dân tộc có phong tục cho con cái lập gia đình rất sớm, và gia đình các con cái của họ cũng rất nghèo nên không có gì để giúp bố mẹ!

Hai ông bà A Streang tự đi mót lúa, đào củ rừng và bắt tôm bắt cá nuôi nhau từ tháng này qua tháng khác, từ năm này qua năm nọ!

Mình đến thăm lúc bếp lửa gia đình đang cháy, mình nhìn trong nhà không có gì cả ngoài một nồi cơm nhỏ và một nồi canh nhỏ đang nấu trên bếp. Mình mở nắp nồi canh ra, thấy một nắm rau rừng với hai con cá nhỏ tí xíu họ mới bắt được ở suối về, mình nghĩ với chừng ấy thức ăn có lẽ tối nay cũng là bữa cơm ngon của hai ông bà A Streang! Continue reading Có gì để cho →

Chào các bạn,

Mình thấy hiện tại người sắc tộc thiểu số về vấn đề hôn nhân gia đình của họ có rất nhiều nét giống người Kinh của chúng ta ở vào thời thật xa xưa, nghĩa là lập gia đình sớm, không ly dị, nếu không may một trong hai người chết đi thì thường người kia ở vậy, không tái hôn.

Những năm mình ở Lưu Trú sắc tộc Buôn Ma Thuột, trong số học sinh mình có em Bin – học sinh lớp Mười, trong năm học NK 2010 – 2011 có hoàn cảnh gia đình cũng khá đặc biệt. Gia đình em chỉ có hai mẹ con, sống ở Buôn KonHring thuộc Huyện Cưmgar. Bố em bị bệnh chết khi mẹ mới mang thai em được bốn tháng, từ đó mẹ của em không tái hôn, sống như vậy nuôi con. Mẹ em sống với ông ngoại vì bà ngoại cũng đã mất và các cậu, các dì đã lập gia đình nên cũng đã ra riêng.

Continue reading Con chữ ở với con cả đời →

Chào các bạn,

Mình sống giữa anh em đồng bào sắc tộc thiểu số kể cũng lâu năm, cũng rất gần gũi thân thương, nhất là trong các môi trường Lưu Trú, vậy mà cho đến bây giờ có một đôi điều cơ bản mình vẫn chưa hiểu về họ, về dân tộc họ!

Ví dụ như họ là thuộc dân tộc nói nhiều hay nói ít là mình chịu, vì gần như mình gặp một người dân tộc biết tiếng Kinh nhiều hoặc ít, thậm chí chỉ hiểu bập bẹ… thì mẫu số chung của họ sau khi nghe mình nói là cười, và làm y hệt như điều mình yêu cầu mà không một chút phản ứng như một số lần mình đã chia sẻ. Hôm nay mình lại gặp một chuyện cũng thật bực mình mà cũng thật buồn cười, cũng vì tật không nói gì của họ.

Continue reading Răng →

Chào các bạn,

Ở nhà, mình có tiếng là nhanh nhẹn, đảm đang và cẩn thận, nên khi ở với các em Lưu Trú sắc tộc, mình nhờ làm gì mà cứ mò rờ mãi không xong, là thế nào cũng có chuyện với mình. Mới đầu các em mới đến chưa nghiệm được điều này, nhưng chỉ sau một thời gian ngắn là các em nhận ra được.

Trong nhà Lưu Trú sắc tộc thường có bốn chị em, mình điều hành tổng quát còn các chị khác được phân chia trách nhiệm theo chuyên môn của mình. Trong năm học NK 2009 – 2010, chị phụ trách học tập các em Lưu Trú sắc tộc rất hiền, khi các em lề mề chậm chạp, chị thường nói với các em một câu rất nhẹ nhàng: Các em mình làm gì thì làm nhanh lên một tí, khi nào cũng lề mề cà rịch cà tàng. Đó là điệp khúc miên trường của chị khi chị làm việc với các em, đến độ gần như từ em nhỏ nhất cho đến các anh chị lớn trong nhà Lưu Trú sắc tộc đều thuộc câu điệp khúc đó của chị. Continue reading Văn phòng Cà rịch cà tàng →

Chào các bạn,

Thường ngày Chúa Nhật mình không có mặt ngoài nhà Lưu Trú, chỉ có tổ trực nhà các em ở lại khoảng từ sáu đến tám em, nhưng tuần này mình mệt nên mình ở lại ngoài Lưu Trú, không về.

Tổ trực nhà hôm nay có năm em, lúc dùng cơm tối, mình nói với các em sáng mai 04g30 mình sẽ gọi các em dậy đi lễ! Mình hỏi các em có bao nhiêu xe đạp để sáng mai đi lễ? Các em cho biết chỉ có hai chiếc và với hai chiếc thì không thể đi năm em được nên mình nói: Sáng mai em Vương đi xe máy với mình.

Thường trong năm học các em ăn sáng bằng mì tôm hoặc cơm, và những ngày nghỉ các tổ trực nhà, mình cho các em tự do muốn ăn gì thì cứ mở tủ lạnh, tủ đông lạnh hoặc trong vườn có các loại rau…  muốn ăn kiểu gì tự làm lấy ăn vì các em cũng đã học cấp III lại là các em nữ, nên mình muốn các em tập lo liệu cho quen để sau này khi nghỉ học ở nhà các em còn biết quán xuyến việc nhà. Continue reading Gởi bánh mì →

Chào các bạn,

Khi đến thăm gia đình mẹ Th – là nữ hộ sinh đang làm ở trạm xá xã trong Buôn, mình hỏi mẹ Th: Các mẹ ở Buôn có đến trạm xá sinh hoặc mời mẹ Th đến đỡ tại nhà nhiều không?

Mẹ Th cho biết: Ở đây, trừ những trường hợp sinh khó, còn lại họ tự đỡ, không đến trạm xá và cũng không mời mình đến nhà đỡ, vì hầu như ai cũng biết đỡ, kể cả các ông chồng.

Mình hỏi: Họ tự đỡ không sợ bị uốn ván sao?

Mẹ Th kể: Ngày trước trẻ sơ sinh dân tộc chết vì uốn ván rất nhiều, nên trước kia ông bà mình cũng sinh nhiều con nhưng không nuôi được bao nhiêu, vì sinh ra khoảng ba ngày hoặc một tuần là đứa bé bị uốn ván chết, nên lúc đó mỗi gia đình người dân tộc rất ít con. Continue reading Khi mẹ mang em →

Chào các bạn,

Rất nhiều lần mình muốn gặp các em nhỏ hằng đêm đi bẫy chuột về để hỏi chuyện các em, vì mình cũng muốn nghe trực tiếp các em – là người trong cuộc – kể một lần cho rõ, nhưng mãi đến hôm nay mới có cơ hội gặp được các em.

Bảy giờ sáng mình đến nhà mẹ Nhang để xin một ít củi cho nhà Lưu trú, cũng vừa lúc sáu em trai khoảng từ mười hai đến mười lăm tuổi, chở nhau trên ba chiếc xe đạp đi bẫy chuột đêm về và dừng lại gần chỗ mình đang đứng để vào nhà, trong sự tươi vui, rạng rỡ… Nhìn thấy như vậy, mình đi theo vào nhà em. Nhà em ở sát nhà mẹ Nhang – là nhà mình đang đến để xin củi. Continue reading Chờ chuột đêm trăng →

Chào các bạn,

Có những chuyện chỉ xảy ra trong khoảnh khắc nhưng nó đọng lại trong đáy tâm hồn, khiến mình nhớ da diết tha thiết mãi khôn nguôi! Và mỗi lần nhớ là mỗi lần trái tim mình rung động, nóng ấm lên như nó đang xảy ra trong giây phút hiện tại! Thật vậy, mình nhớ vào năm học NK 2009 – 2010, lúc đó mình đang ở Lưu Trú sắc tộc Buôn Ma Thuột.

Vào cuối tháng Mười là khoảng thời gian thời tiết Tây Nguyên chuyển mùa nên gió nhiều làm cho nhiều người dễ bị đau, trong đó có em Y Jung – học sinh Lưu trú sắc tộc của mình. Em mười hai tuổi nhưng chỉ mới học lớp Một. Hai ngày đầu em Y Jung có triệu chứng cảm cúm, chỉ sốt nhẹ và ho, nhưng qua đến ngày thứ ba, em bắt đầu sốt cao và nôn ói, mình cho em Y Jung qua nằm bên phòng bệnh để truyền dịch vì các kết quả xét nghiệm cận lâm sàng cho thấy em bị sốt siêu vi. Continue reading Sao cô tốt với người dân tộc mình quá vậy? →