Nước Non Ngàn Dặm Ra Đi


 

Nhìn vào lớp lớp thời gian
Bao trăm năm một hồng nhan sử viền
Núi sông ngời đỏ bút nghiên
Dòng sanh hoa lệ nặng thuyền trần ai
(‘’Tình sử công chúa Huyền Trân ’’ – Vũ Đình Ninh)

Công chúa Huyền Trân là một công chúa đời nhà Trần, con gái vua Trần Nhân Tông. Năm 1306 bà bị gả đi Chiêm Thành (Champa) cho vua Chế Mân để đổi lấy 2 châu Ô, Lý (từ đèo Hải Vân, Thừa Thiên đến bắc Quảng Trị) bây giờ. Một năm sau đó, khi hoàng hậu người Đại Việt hạ sinh một hoàng thái tử thì quốc vương Chế Mân qua đời. Theo tục nước Chiêm, khi vua chết hoàng hậu phải lên giàn hỏa để tuẫn tang. Vua Trần Anh Tông (anh trai công chúa Huyền Trân) cho người là quan thần Nhập nội hành khiển Trần Khắc Chung đưa lính sang cứu công chúa Huyền Trân về bằng đường biển. Cuộc hải hành kéo dài một năm và theo một số tài liệu thì Trần Khắc Chung đã tư thông với công chúa, vì thế về sau có câu chuyện tình yêu về công chúa Huyền Trân được thêu nên từ chi tiết sử này.

Tháng 8 năm 1308 công chúa về đến thành Thăng Long, và theo di mệnh của vua cha đã quy hành Phật giáo ở núi Trâu Sơn (tỉnh Bắc Ninh ngày nay) với pháp danh Hương Tràng.

Bà mất năm 1340 và được dân chúng thương tiếc tôn là Thần Mẫu, lập đền thờ Bà ở nhiều nơi (chùa Nộn Sơn – Nam Định, núi Ngũ Phong – Huế).

(Theo Đại Việt sử kí toàn thư)

……………………

Từ tích sử là nàng công chúa vâng lệnh vua cha về làm dâu nước ngoại bang để đổi lấy sự bình yên cho dân tộc, đồng thời phát triển trên câu chuyện tình Huyền Trân – Trần Khắc Chung, các nhà văn nhà thơ đã sáng tác nên nhiều tác phẩm bất hủ xoay quanh nàng công chúa nước Đại Việt.

‘’Nước non ngàn dặm ra đi’’(Phạm Duy) và ‘’Tình sử Huyền Trân’’ (Nam Lộc) là 2 bài hát tiêu biểu trong số đó.

Tôi đặc biệt thích bài hát ‘’Tình sử Huyền Trân’’ do nhạc sĩ Nam Lộc viết và phổ nhạc, lời hát rất giản dị, mộc mạc, kể lại câu chuyện đau thương của nàng công chúa vì nước quên tình riêng và chàng dũng tướng Trần Khắc Chung dưới đôi mắt đồng cảm của tác giả:

Trở về quá khứ lật trang sử tình đau thương
Xưa nàng Huyền Trân một trang quốc sắc thiên hương
Để cho vua cha ôm mộng lớn
Gọp thâu giang sơn chung một cõi
Nàng đành hy sinh một đời một đời trâm anh.
Giã từ Mẫu quốc nàng theo Chế Bồng sang Chiêm
Với của hồi môn để dâng Châu Lý Châu Ô
Huyền Trân ra đi đi vì nước
Huyền Trân ra đi đi vì quốc
Ngậm ngùi dân Nam xót thương một đời giai nhân.

Tương truyền rằng ngày xưa, dân Đại Việt vốn không có cảm tình với nước Chiêm thành, coi người Chăm pa là thấp kém hơn mình nên đã có câu: ‘’Thương thay cây quế giữa rừng – Để cho thằng Hán thằng Mường nó leo’’. Dường như đối với người dân Việt, sự chấp nhận rời cố quốc làm hoàng hậu Chăm của công chúa Huyền Trân là một sự hi sinh rất lớn lao của đời người con gái.

Lấy cảm hứng từ tích sử về quan hệ với công chúa Huyền Trân, nhạc sĩ khắc họa một mối tình sâu sắc cho người quân tướng ở lại – Trần Khắc Chung với người con gái mình yêu:

Còn ai đau đớn hơn Trần tướng quân
Nhìn theo u uất khối tình thủy chung
Trăm năm đá vàng còn đây
Anh không thể nào xuôi tay
Thế nên quyết lòng không kể gian nguy
Giữ cho mối tình keo sơn

Kể lại sự việc Trần tướng quân đưa người đến cứu công chúa lúc nàng bị đưa lên giàn thiêu tuẫn tang vua Chiêm, tác giả đưa người nghe đến một viễn cảnh lịch sử rất mộng, rất thơ:

Đồ bàn anh đến tìm em lúc lửa ngút cao
Ôi giàn hỏa thiêu sẵn sàng thiêu đốt thân em
Dành em qua tay ông thần chết
Nhìn nhau rưng rưng trong lòng mắt
Thuyền vừa ra khơi mới hay mình tựa nên đôi … !!!

Khác với ‘’Tình sử Huyền Trân’’ viết cho vị thế người trai – Trần tướng quân, ca khúc ‘’Nước non ngàn dặm ra đi’’ lấy từ ý thơ của khúc hát dân gian ‘’Nước non ngàn dặm’’ theo điệu Nam Bình kể về tâm tình người ra đi – công chúa Huyền Trân:

Nước non ngàn dặm ra đi
Dù đường thiên lý xa vời
Dù tình cố lý chơi vơi
Cũng không dài bằng lòng thương mến người
Bước đi vào lòng muôn dân
Bằng hồn trinh nữ mơ màng
Bằng tình say đắm ơi chàng
Ước nuôi dần hòa bình trong ái ân
Những ánh Tháp vàng
Cây quế giữa rừng
Chỉ một mùa tang là hương là sắc tan
Tàn cả tình yêu
Vì hận còn gieo
Đất nước cháy theo với ngọn lửa thiêu
Mới hay tình nhẹ như tơ
Mộng ngoài biên giới mơ hồ
Chẳng ngăn được sóng vỡ bờ
Với đêm mờ hồn về trên Tháp ma.

Tôi đến thăm đền thờ Huyền Trân tại Huế vào một ngày hè, thấy những nét kiến trúc tiêu biểu của văn hóa thời Trần từ những hoa văn, họa tiết cho đến những bức phù điêu như một biểu tượng của ý chí thống nhất đất nước từ Ải Nam Quan đến mũi Cà Mau. Trước đền thờ có 4 trụ biểu vươn cao họa hình long phượng, điện thờ tôn nghiêm, đằng sau có núi Ngũ Phong trấn giữ, cảnh đẹp và rất linh thiêng. Tượng công chúa Huyền Trân đúc bằng đồng, trông uy nghiêm, huyền diệu mà vẫn chuyển tải hồn hậu nét đẹp của con người Việt Nam. Thắp những nén nhang cho người công chúa xưa, lòng rưng rưng hình dung về một giai đoạn sử thi của nước ta, và nhớ về một mối tình trắc trở với giấc mộng biên giới xa xăm.

Ta nghe lại những nhạc khúc Huyền Trân cho một lịch sử các vị nữ thánh của dân tộc được thi vị hóa vào thơ ca:

‘’Nước non ngàn dặm ra đi’’ – Quang Lê & Mai Thiên Vân


 

‘’Tình sử huyền trân’’ – Trường Vũ
Các bạn click vào ảnh dưới đây để nghe.

Một suy nghĩ 8 thoughts on “Nước Non Ngàn Dặm Ra Đi”

  1. Tán vui với Ngọc Vũ:

    Sau này người ta chứng minh chính sử đã…hư cấu khá nhiều.
    Một số nhà nghiên cứu đã minh oan cho Trần Khắc Chung, rằng chuyện tư thông với Công chúa Huyền Trân chỉ là lời đồn thổi ác ý.
    (Người chép sử thuở ấy chắc cũng không ưa Trần Khắc Chung)

    Cũng như chuyện Huyền Trân phải lên dàn hỏa, hoàn toàn không có theo thông lệ của người Champa.(Phải là vợ chính, phải là người Champa)

    Công lao Huyền Trân vẫn đáng ghi nhận, nhưng câu chuyện thực về nàng công chúa chắc không ai biết được tường tận vì nó đã chìm vào sương mù huyền thoại, mãi mãi chìm vào bóng đêm lịch sử…

    Các bạn xem thêm bài viết của BS. Hồ Đắc Duy:

    http://handung107-lichsu.blogspot.com/2009/03/co-hay-khong-chuyen-tran-khac-chung-tu.html

    Số lượt thích

  2. Hi anh Can,

    Thực tế thì khi xem vài bài viết về công chúa Huyền Trân em cũng đọc được nhiều tài liệu, như anh Can nói, khá đáng tin, minh oan cho Trần Khắc Chung, em cũng đồng ý là lịch sử có nhiều ý kiến như vậy thì mình cũng chả biết là đúng hay sai vì đã xảy ra từ thời xưa quá 🙂

    Em lựa chọn ý kiến thêu dệt về chuyện tình Trần Khắc Chung – Huyền Trân đưa vào bài viết cũng chỉ nhằm phân tích ý nhạc với nguồn gốc bài hát cho mọi người quan tâm thôi, nhưng đúng ra là nên thêm câu ở cuối bài viết là có một số tư liệu sử khác chứng minh câu chuyện này là sai.

    Chúc anh Can khỏe và mau trở lại Nhạc xanh, để lâu nữa em sợ mình lỡ đà cướp mất job của thầy mình mất 😛 😛

    Số lượt thích

  3. Thật ra thì hình như chuyện Trần Khắc Chung là 1 cách ngoại giao của Đại Việt
    Lúc đó Champa đòi lại 2 châu Ô Lý, vì Đại Việt đưa công chúa về. Nhưng Đại Việt phản bác lại là chuyện Huyền Trân đi với Trần Khắc Chung không phải là chủ ý của Đại Việt, mà là công chúa+Khắc Chung tự ý làm vậy (và Trần Khắc Chung cùng công chúa lúc đó lánh mặt, coi như Đại Việt cũng không tìm ra). Và Đại Việt vin vào cớ chưa tìm ra công chúa nên nhất quyết không trả đất

    Số lượt thích

  4. Không biết sử Chăm nói gì về Huyền Trân nhỉ. Trần Can có thông tin gì không?

    Wikipedia có đoạn nhận định này:

    Nhận định

    Tuy nhiên, một số người đời sau cho rằng câu chuyện này có phần thêu dệt, chuyện nêu lý do công chúa phải lên giàn hỏa chỉ là cớ do sách Việt sau này viết thêm. Theo tiến sĩ Po Dharma, công chúa Huyền Trân không thể hội đủ điều kiện để xin lên giàn hỏa vì nếu theo truyền thống Champa xưa, đây là một vinh dự và chỉ có bà hoàng hậu chính thức mới được phép hủy thân trên giàn hỏa với chồng của mình [8] [2]. Trong kinh điển theo đạo Bà La Môn đều không nhắc đến tục lệ này của người Champa, chưa chắc đã có tục lệ như thế. Cho dù có tục lệ đó đi nữa, thì việc hỏa táng phải tổ chức trong vòng 7 ngày sau khi chết, vì khí hậu nhiệt đới không cho phép bảo quản thi hài được lâu hơn, đến khi tin đưa về Đại Việt và dù Trần Khắc Chung có lên tàu sang ngay cũng không thể nào kịp, trong điều kiện giao thông thời đó [9]. Chuyện Trần Khắc Chung tư thông với Huyền Trân có thể là vì bị gièm pha, đồn thổi vì sự chênh lệch tuổi tác quá lớn và Trần Khắc Chung được tiếng đạo đức, trên tàu còn rất nhiều người khác cùng đi, như là An Phủ Sứ Đặng Vân (Đặng Thiệu), không dễ dàng hành động [10][11].

    * Sử thần Ngô Sĩ Liên trong Đại Việt Sử ký Toàn thư chê trách chuyện này:

    Ngày xưa Hán Cao Hoàng vì nước Hung Nô nhiều lần làm khổ biên cương, mới lấy con gái nhà dân làm công chúa gả cho thiền vu. Kết hôn với người không cùng giống nòi, các tiên nho đã từng chê trách, song dụng ý là muốn binh yên, dân nghỉ, thì còn có thể nói được. Nguyên Đế thì vì Hô Hàn sang chầu, xin làm rể nhà Hán, nên lấy nàng Vương Tường mà ban cho, cũng là có cớ. Còn như Nhân Tông đem con gái gả cho chúa Chiêm Thành là nghĩa làm sao? Nói rằng nhân khi đi chơi đã trót hứa gả, sợ thất tín thì sao không đổi lại lệnh đó có được không? Vua giữ ngôi trời mà Thượng hoàng đã xuất gia rồi, vua đổi lại lệnh đó thì có khó gì, mà lại đem gả cho người xa không phải giống nòi để thực hiện lời hứa trước, rồi sau lại dùng mưu gian trá cướp về, thế thì tín ở đâu [12]

    * Theo nhà sử học Phạm Văn Sơn trong Việt sử toàn thư :

    Duy việc Trần Khắc Chung lập mưu đưa Huyền Trân trở về nước sau khi Chiêm Vương qua đời, dù muốn sao ta cũng phải nhận là một việc bất tín đối với Chiêm Thành. Thì phản ứng của nước Chiêm là lẽ dĩ nhiên và chính đáng.
    Còn người Việt đã thắng một canh bạc không lương thiện lắm lại còn ra bộ não nùng xót xa … [13].

    http://vi.wikipedia.org/wiki/Huy%E1%BB%81n_Tr%C3%A2n

    Số lượt thích

  5. Người Chăm xưa theo tín ngưỡng Bàlamôn, ảnh hưởng văn hóa Ấn Độ nên cũng có truyền thống…không chép sử.

    Còn người Chăm nghĩ gì về Huyền Trân công chúa? xin mượn vài câu thơ của nhà thơ Chăm Inrasara:

    “Em đến Châu Lí, Châu Ô một ngày gió lộng
    Thương Huyền Trân bước nhỏ ngập ngừng
    Vào Champa mở dòng sử mênh mang
    Về xứ lạ
    như trở về Cố quận

    Về cõi Phật chôn cuộc tình u uẩn
    Cuộc tình qua một giấc hư phù…”

    Số lượt thích

  6. Không biết anh Kiệt căn cứ vào tư liệu lịch sử nào mà nói vậy, nhưng nghe rất … hợp với những phỏng đoán của cái tính đa nghi của em khi nghe các sự kiện của câu chuyện này! Xem ra người Việt mình khá … ma lanh nhỉ, đến mức cũng có người viết sử mà hậu duệ vẫn chẳng tin người viết sử! 😀

    Số lượt thích

  7. Về chuyện Huyền Trân đi về vì sao có thể suy đoán như vậy

    1- Huyền Trân với Trần Khắc Chung mất tích trên biển trong suốt giai đoạn 2 bên tranh cãi nhau về 2 châu Ô Lý, phía Đại Việt khẳng định là họ chưa hề về Đại Việt trong thời gian đó (mà cả 1 đoàn sứ bộ mất tích cả năm, Đại Việt cũng không thèm đi tìm)

    2- Ngay sau khi sự việc giải quyết xong, tức là Champa rút quân và từ bỏ ý định chiếm lại 2 châu Ô Lý, thì Huyền Trân về đến Đại Việt. Nhà Lý cũng chẳng xử trí gì, 2 ông bà lấy nhau và sống bình thường

    3- Hành trình dài 1 năm trên biển, chắc chắn đã phải chuẩn bị trước mọi thứ, vì đâu có dễ để nuôi cả 1 đoàn sứ bộ. nên hoặc họ đã tích trữ lương thực, hoặc đã dự phòng chỗ ở, hoặc được tiếp tế thường xuyên. và cũng đâu có dễ giấu cả 1 đoàn.

    Nên rõ ràng là cố ý

    Số lượt thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s