Chào các bạn,

Khi nói về tư duy tích cực ta luôn luôn nghe cụm từ “bình an trong tâm hồn”, tức là bình an trong tâm mình. Bình an trong tâm hồn để đi qua cuộc đời một cách sống động là đích điểm tối hậu của tư duy tích cực.

Và tư duy tích cực luôn luôn khởi đầu với tâm ta. Tâm của chính ta là nơi toàn năng lượng của tư duy tích cực tập trung vào.

Nhưng ta sống trong xã hội với nhiều người khác. Tư duy tích cực của ta sẽ thể hiện hàng ngày qua cách sống của ta với người chung quanh. Và cách sống của ta với người chung quanh thường là bằng chứng rõ ràng nhất về trình độ tư duy tích cực của ta. Đây là một điểm quan trọng trong tiến trình huấn luyện tư duy tích cực, vì thông thường nếu ta chỉ ở một mình không gặp ai, thì có thể rất khó cho ta biết mình tư duy tích cực đã đến đâu. Ta có thể tưởng là ta đã đạt được mức thượng thừa (vì lúc nào cũng thấy bình an tĩnh lặng), cho đến khi ra ngoài, đụng chuyện với người khác, thì ta hành động rất ấu trĩ. Lúc đó ta mới thấy rất rõ là mình vẫn còn ớ mức nhập môn, và công phu của mình chưa đến đâu cả.

Mình có quen vài người thầy như thế. Một vị thầy dạy Yoga vẫn xem chính anh là người đã tĩnh lặng, vì anh dạy học trò môn này. Tuy nhiên, rất nhiều khi ra ngoài, gặp người phê phán, thái độ anh bất mãn cay cú thấy rõ. Và có một lần nói chuyện, chính anh ta cũng xác nhận với mình là anh cay cú khi bị phê phán (tức là cũng rất tốt; ít ra là anh ấy thấy vấn đề). Một vị sư mình biết và rất khâm phục về kiến thức kinh kệ của thầy, nhưng nếu ngồi nói chuyện một tí là thầy sẽ đi vào các khẩu hiệu và lời nói chống cộng cực đoan, dù là đang nói đến Bát Nhã Tâm Kinh, chẳng tí nào liên hệ đến chính trị, và thầy chẳng biết thầy luôn luôn tự lái đi trật đường rầy như thế.

Điểm quan trọng chúng ta muốn nói ở đây là ngồi một mình thì khó biết là ta thực sự tĩnh lặng hay xao động, cho đến khi ta ra ngoài và đụng chuyện với người khác.

Tâm tĩnh lặng, khi ở trong tâm là tâm, khi đi ra ngoài xã hội là “văn hóa an bình”. “Tâm tĩnh lặng” sẽ ứng xử với mọi người với “văn hóa an bình.”

Mỗi người chúng ta thử nhìn quanh ta một vòng, rồi nhìn xa hơn tí nữa, nhìn quanh thế giới một vòng. Không phải là chung quanh ta đánh nhau, áp bức nhau, chia rẽ nhau, thù hận nhau, ghen ghét nhau, chiến tranh với nhau đầy tràn hay sao? Những thứ này từ đâu tới, không phải chúng đến từ tâm con người hay sao?

Thế thì làm thế nào để thành phố của ta, làng xã của ta, đất nước của ta, nhân loại của ta bớt ghen ghét, thù hận và chiến tranh? Không phải câu trả lời là phải làm cho trái tim của ta hiền dịu và an bình sao? Không phải là mang an bình từ trong tâm ta ra thành văn hóa an bình trong xã hội hay sao?

Văn hóa an bình là văn hóa không có ghen ghét, thù hận, và chia rẽ trong đó.

Văn hóa an bình không có nghĩa là lúc nào cũng giả vờ ngọt như đường phèn vì “khẩu Phật tâm xà” hay vì mình hoàn toàn không có xương sống. Đọc các truyện Thiền về các Thiền sư, ta thấy các vị thường la lối chưởi mắng học trò, đôi khi còn cho vài cái tát hay vài gậy… xem ra rất bạo động… nhưng vẫn là văn hóa an bình, vì trong tất cả các hành động ồn ào đó không có ghen ghét, thù hận, và chia rẽ, ngược lại chúng là tình yêu, là giáo huấn, là tĩnh lặng.

Tâm làm chủ.

Một người , vì lý do nào đó, nói điều gì đó không tốt cho ta. Ta có sân hận lên không? Sân là một trong ba độc, là văn hóa bạo động.

Một người nào đó buôn bán cạnh tranh làm ta mất khách, ta có nổi sân lên không? Nếu có, là văn hóa bạo động. Đó là tham và sân, hai trong ba độc.

Trong một nhóm—trường học, gia đình, khu phố, chính phủ, hay diễn đàn—ta có vì bất kì lý do nào đó mà kết bè kết đảng và chẻ nhóm đó ra thành hai ba mảnh không. Đó là văn hóa bạo động, và là nguyên do số một gây ra chiến tranh trên thế giới, cũng là nguyên do số một làm cho Việt Nam chậm tiến. Đây là si trong ba độc.

Dù người nói xấu về ta đúng hay sai, cố tình hay vô ý, ta không cay cú và sân hận. Đó là không sân. Và đó là văn hóa an bình. Làm gì thì tính sau. Đôi khi phải làm gì đó để mai mốt họ không làm thế với mọi người, để cho làng xóm có bình an hơn, nhưng có làm gì thì cũng làm với tâm tĩnh lặng, không sân hận.

Người cạnh tranh làm ta mất khách, nhưng ta không sân hận thù oán. Đó là không tham. Và đó là văn hóa an bình. Làm gì thì tính sau. Thường thì phải nghĩ ra chiêu thức mới, chiếm thị trường trở lại, để còn lo công ăn việc làm cho nhân viên. Nhưng làm với tâm tĩnh lặng an bình.

Mọi người thích kết bè kết đảng, và ai nấy đều có lý do “đúng” của riêng họ để làm thế. Ta có thể vượt lên trên các cái “đúng” bè đảng đó, vượt lên trên thói quen cố hữu của người Việt là kết bè kết đảng để đì nhau, tìm mọi cách để mọi người có thể làm việc chung hay không? Đó là không si. Và đó là văn hóa an bình.

Các bạn,

Các bậc thánh nhân—Phật Thích Ca, Chúa Giêsu, Tiên Tri Mohammad—tốn thời giờ giáo huấn mọi người là để mang an bình lại cho toàn thế giới, chẳng phải cho riêng ai. Nhưng các ngài luôn chỉ chú tâm vào quả tim của một người mà thôi—quả tim của chính bạn. Các ngài thường chẳng nói gì về thế giới và các vấn đề xã hội cả. Tất cả quan tâm đều tập trung vào một trái tim của bạn. Vì các thánh nhân đều biết một điều rất căn bản: Chiến tranh thế giới, hay hòa bình thế giới, chẳng đến từ đâu khác hơn là quả tim của mỗi người.

Các bạn đừng nên tiếp tục nghĩ rằng các cuộc chiến trên đường phố của thành phố của bạn chẳng liên hệ gì đến con tim bạn cả, và con tim bạn chẳng liên hệ gì đến việc mang lại an bình cho thành phố hay đất nước của bạn cả. Nếu bạn đã từng nghĩ là bạn chẳng liên hệ gì, thì hãy ngưng cách suy nghĩ lầm lạc đó.

Văn hóa của một thành phố, của một quốc gia, không thể tự nó mà có. Nếu mang tất cả người dân của một thành phố ra khỏi thành phố đó, thì thành phố đó không còn văn hóa gì hết. Văn hóa đến từ tư duy, thái độ và tác phong của mỗi người. Mỗi chúng ta có trách nhiệm liên đới về thành phố của ta, đất nước của ta, thế giới của ta.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright 2010
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Chào các bạn,

Chúng ta đã nhiều lần nói đến cụm từ “thấy sự vật như nó là” (seeing everything as it is). Hôm nay chúng ta nói sâu hơn một tí về cụm từ nay.

“Thấy sự vật như nó là” (seeing everything as it is)—tức là nhìn sự vật một cách “vô tình” (non-emotional), thấy sự vật một cách “vô tình”, không mang cảm tính của mình vào cái nhìn, cái thấy. Trời mưa thì thấy “trời mưa”, chứ không thấy “mưa buồn” hay “mưa vui”. Trời nắng thì thấy “trời nắng” chưa không thấy “nắng đáng ghét” hay “nắng đáng yêu”. Chỉ nhìn sự vật, thấy sự vật, và không thấy cảm tính vào đó.

Cái nhìn nầy còn gọi là “vô tâm” (no mind) trong Thiền, dù rằng từ “vô tình” có lẽ dễ hiểu hơn. Cái nhìn này cũng là cái nhìn rất chính xác, vì nó nhìn sự vật rõ ràng “như nó là”, không bị bức màn cảm tinh che đậy cái nhìn. Tức là, không bị cảm tính làm cho mình “si mê”, tức là sáng suốt, tức là “ngộ.”

Nhìn sự vật như nó là cũng là cái nhìn giúp cho ta tĩnh lặng luôn luôn và chận đứng được những xung động trong lòng. Ví dụ: Thấy người yêu mình ngồi ăn trưa với một chàng thì chỉ thấy hai người ngồi ăn, chứ không “thấy” thêm “cô ấy có thằng bồ khác” Thấy hai người họ hôn nhau thì thấy “họ hôn nhau, và có thể kết luận chính xác và họ cặp bồ hay yêu nhau” nhưng đừng thấy thêm “cô ấy khinh thường mình” hay “cô ấy phản bội mình.” Cô ấy nói cô ấy yêu chàng kia và không yêu mình nữa thì thấy là cô ấy không yêu mình nữa, đừng thấy thêm “Cô ấy xảo trá, đại gian đại ác.” Thấy mình vò võ một mình thì thấy mình có thể mở cửa cho các nàng khác (chắc chắn), chứ không thấy “thê giới sụp đổ” (suy đoán).

Nói chung, “thấy sự vật như nó là” tức là chỉ thấy đúng cái gì mình thấy, và không suy đoán kết luận thêm lăng nhăng.

Chúng ta có thể thấy rất dễ dàng là “thấy sự vật như nó là” có những cái lợi sau:

1. Tâm ta luôn tĩnh lặng an lạc, không nhảy choi choi theo mọi suy đoán lăng nhăng hàng ngày.

2. Ta luôn luôn sáng suốt khi nhìn vấn đề, mà không bị các cảm xúc và tình cảm làm cho cái nhìn bị lêch lạc.

3. Tâm trí luôn luôn tự do, không bị vướng mắc vào các tình cảm và định kiến. (Định kiến cũng chỉ là tình cảm. Ta có định kiến về việc gì đó chỉ vì ta quá “mê” kêt luận có sẵn trong đầu ta thôi. Ví dụ: Định kiến “da đen thì dốt”. Sở dĩ ta có định kiến này vì ta mê cái kết luận “da đen thì dốt” đến mức làm cho đầu ta không thể buông bỏ định kiến đó, và ngừng suy nghĩ—hễ thấy da đen liền cho là dốt, khỏi suy nghĩ mất công).

Trong liên hệ con người, người “thấy sự vật như nó là” không phán đoán ai cả–chỉ thấy mà không suy diễn, nên không phán đoán. Phán đoán là nguồn gốc chia rẽ số một của con người. Người bị phán đoán thì đau đớn, người phán đoán thì ít nhất là vừa đạo đức giả vừa bất công.

“Đừng phán đoán, hay là bạn sẽ bị phán đoán. Cùng cung cách bạn phán đoán người khác, bạn sẽ bị phán đoán, và cách đo nào bạn dùng, sẽ được dùng để đo bạn.

Tại sao bạn tìm một mụn cưa trong mắt của anh em bạn và không để ‎ y’ đến tấm ván trong mắt bạn. Làm sao bạn có thể nói với anh em bạn, ‘Để tôi lấy mụn cưa ra khỏi mắt anh,’ trong khi còn cả tấm ván trong mắt bạn? Này đạo đức giả, trước hết hãy lấy tấm ván ra khỏi mắt bạn, rồi bạn sẽ nhìn rõ được để lấy mụn cưa ra khỏi mắt của anh em bạn.” Jesus of Nazareth, (Matthew 7:1-5).

Phán đoán người khác là đầu mối mọi chia rẽ và chiến tranh trên thế giới. Mà phán đoán người khác thì luôn luôn từ hoàn toàn sai đến sai tí tí, chẳng bao giờ hoàn toàn đúng được, vì mình đâu có biết được tâm người khác đâu.

Chỉ có một người mà ta có thể phán đoán chính xác nhất là chính ta, thì ta lại không làm.

Thế có phải vừa si mê vừa đạo đức giả không?

Nếu bạn muốn tĩnh lặng, thông thái, nhân ái, không mù quáng si mê, thì hãy tập “nhìn/thấy sự vật như nó là”, không đắp lên sự vật các màn cảm tính, và không phán đoán gì cả. Khi sự vật có kết luận, đương nhiên ta sẽ thấy kết luận của sự vật bằng “nhìn nó như nó là,” mà chẳng cần suy diễn lăng nhăng trước đó.

Trong các kỹ năng tư duy tích cực thì kỹ năng “nhìn/thấy sự vật như nó là” là dễ thực hành nhất, vì nó rất công thức—cứ nhìn và không thêm cảm tính hay suy đoán. Thật ra các điều tra viên sống với kỹ năng này hàng ngày—điều tra “lạnh lùng”, không cảm tính, sự việc đưa đi hướng nào thì điều tra theo hướng đó, không suy đoán và kết luận lăng nhăng. (Điều tra viên suy đoán chỉ để định hướng điều tra, không phán đoán và kết luận trước khi kết luận đã rất rõ ràng). Chỉ có điều tra “vô tình” “lạnh lùng” thì mới có thể điều tra chính xác được.

Tuy thực hành giản dị thế, nhưng đại đa số người trên thế giới rất thích “bình”. Làm thơ thì phải là “mưa não nùng” thì mới cho là hay, chứ chỉ “mưa rơi” thì chê dở. Thấy ai làm gì đó, là lo phán đoán lên án xuống án lung tung, đù đó không là chuyện của mình, và mình biết chỉ khoảng 1/10 câu chuyện và chẳng biết trong lòng mỗi người trong cuộc họ nghĩ thế nào, cảm xúc thế nào. Thế thì đừng đổ thừa cho các tay khủng bố làm thế giới đại loạn. Đại loạn đi ra từ tâm phán đoán của mỗi người phán đoán. Và mỗi lần ta phán đoán một chiều, là ta thải thêm hơi độc vào bầu khí quyển. Hơi độc đó giúp tạo ra các tay khủng bố.

Đây là vấn đề căn bản chia con người trên thế giới thành hai nhóm—nhóm thông thái và nhóm si mê. Thấy sự việc rõ ràng là thông thái; thấy bậy bạ vì mình kết luận lăng nhăng là si mê.

Ta có tự do lựa chọn đứng vào nhóm nào.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

Bài liên hệ: Vô tâm

© copyright 2010
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Chào các bạn,

Mình ở Washington nên thường có cơ hội gặp người từ mọi nơi trên thế giới. Nhưng mình lại tồi về địa lý, cho nên nhiều khi gặp bạn mới, mình rất ngớ ngẩn và thiếu ngoại giao.

“Hi, I am John Lawata. I’m from Fiji.
“I’m Hoanh Tran. Nice to meet you. Sorry I couldn’t catch where you’re from.”
“Fiji. Republic of Fiji Islands.”
“Uhm…”
“You know, Fiji Islands.”
“Yes… yes… Please forgive me for my ignorance. Where is that?”
“We’re in the Pacific. We’re close to Vanuatu to the west, New Caledonia to the southwest, New Zealand’s Kermadec to the southeast, Tonga to the east, Wallis and Futuna to the northeast and Tuvalu to the north.”
“Oh, great. A group of islands in the Pacific!”

Thực thì các tên này, đối với nhiều người chúng ta, nghe cũng giống như nơi nào đó trên mặt trăng, chứ chẳng biết là đó là những quốc gia hải đảo nằm giữa Thái Bình Dương, mà Việt Nam là một phần bờ Thái Bình Dương, láng giềng rất gần.

Rất may là nếu bạn đi khắp nơi trên thế giới, khi nói “Tôi đến từ Việt Nam” thì mọi người đều biết đến Việt Nam. Hai cuộc chiến thắng chống Pháp và Mỹ làm Việt Nam trở thành một quốc gia nổi danh và được thán phục trên thế giới.

Được cả thế giới biết đến tên là một vốn liếng kinh tế chính trị rất lớn. Cho dù Thái Lan có dùng hàng tỉ đô là mỗi năm quảng cáo trên TV thế giới hàng chục năm liền như vậy, thì thế giới vẫn ít người biết về Thái Lan như là Việt Nam, vì học sinh thế giới, nhất là học sinh Mỹ, đều phải học về hai cuộc chiến lớn mà Việt Nam đã thắng–về chiến lược, về qui ước chiến tranh, về sự thay đổi chính trị quốc tế, về chính sách ngoại giao của Mỹ trên thế giới… Khi người khác phải học về ta, thì đó là một vốn liếng kinh tế chính trị lớn ngoài sức tiền bạc có thể mua. Đừng quên vốn liếng vô giá này.

Ít ra là cũng không còn “vô danh”.

Nhưng có lẽ vẫn còn “tiểu tốt”. Vì chúng ta vẫn còn là một quốc gia nghèo kém.

Vây thì, nhiệm vụ của chúng ta vào thời đại này là mang Việt Nam ra khỏi vòng “tiểu tốt” lên đến hàng “đại gia.” Và cuộc “chiến” này sẽ dài hơn, gay go hơn, và đòi hỏi nhiều trí tuệ và quyết tâm hơn hai cuộc chiến trước—Chúng hắn không giỏi đấm đá, nhưng chúng hắn rất giỏi về phát triển.

“Thừa thắng xông lên” là dùng những chiến thắng cũ làm bàn đạp để tiến lên. Chúng ta cần tận dụng tiếng tăm có sẵn của chúng ta để tiếp tục để lại dấu ấn Việt Nam trên cánh đồng quốc tế.

Những vốn liếng truyền thống chúng ta đã có mà người khác chưa có thì cần phải triển để tiếp thị ra ngoài:

1. Văn hóa cổ truyền: Nhất là Phật giáo. Đây là một luồng tư tưởng hòa bình thâm sâu, mà chúng ta là một trong chỉ vài truyền nhân lâu đời. Phật học Việt Nam nên được khôi phục vững mạnh, các học giả Phật học cần được ủng hộ để học tập sâu sắc, với tầm mức có thể dạy lại cho thế giới. (Và ta đang nói chuyện tư tưởng, không phải chuyện xây chùa).

Văn hóa truyền thống của 55 dân tộc anh em cần được bảo vệ và phát triển, để làm mạnh bản chất tâm linh của mỗi dân tộc, và để dùng đó làm nền tảng cho kỹ nghệ du lịch, cho du khách thế giới học được chiều sâu của một quốc gia, hơn là chỉ tắm biển rồi về như là đi mọi nơi khác.

Ngay cả các truyền thống tâm linh và văn hóa mới, như Thiên chúa giáo, có thể tự làm giàu cho chính mình và cho quốc gia mình bằng cách hòa nhập với văn hóa Việt Nam để cho nó một dáng vẻ Việt Nam đặc sắn riêng (như công giáo Việt Nam, tin lành Việt Nam), thay vì nhìn và suy nghĩ rất Tây và rất đối chỏi với văn hóa truyền thống Việt.

2. Võ thuật, nhất là các môn võ Viêt Nam như Tây Sơn Bình Định hay Vovinam nên được khuyến khích xuất cảng.

3. Văn chương: Bao nhiêu năm chinh chiến đau thương với các đại cường mà chúng ta không có được những tác phẩm lớn trên thế giới, thì nhất định là mọi tội tình phải đổ lên đầu ông văn hóa (thay vì kết luận cả nước chúng ta toàn người dốt). Ông văn hóa thích chém đầu chém đuôi, gọt dũa chuyện có thật thành truyện nhi đồng giả tưởng… cho nên không có gì gọi là đáng giá.

Nhưng nguồn hứng khởi thì còn nguyên đó — lịch sử bi thảm và hào hùng, những hùng tráng cộng những lỗi lầm còn thấy đó… Nếu các nhà văn của ta được khuyến khích viết tự do, viết thật, không chỉ viết quàng cáo ba xu, thì nhất định là ta sẽ có những tác phẩm lớn trên thế giới. Điều này chắc chắn 100%. Một giải Nobel cho một nhà văn Viêt Nam cũng giúp kỹ nghệ du lịch nhiều lắm chứ không ít (dù rằng rất tiếc là nhà văn sẽ không được chia tí hoa hồng nào 🙂 ).

4. Thực phẩm (nhà hàng): Các món ăn Việt Nam đã có tiếng trên thế giới. Nếu ta chăm chút vào vệ sinh thực phẩm và nhà hàng, thì nhiều người trên thế giới sẽ muốn đến thăm Việt Nam chỉ để… ăn.

5. Hòa Bình: Thế giới hiện đang nằm trong nhiều cuộc chiến địa phương và quốc tế lớn lao. Dân ta đã biết mùi đau khổ của chiến tranh, văn hoá Việt Nam lại là văn hóa tổng hợp của nhiều văn hóa khác nhau, cho nên Việt Nam có đủ tư cách và khả năng để lãnh đạo các tổ chức và phong trào hòa bình trên thế giới. Chúng ta đủ tư cách làm trung gian điều hợp hòa bình cho nhiều cuộc chiến trên thế giới. Không phải chỉ là các cường quốc mới xây dựng hòa bình được. Thực ra các cường quốc thường là những tay gây chiến. Thế giới cần những tổ chức thứ ba, ngoài cuộc, không thiên vị, không mâu thuẫn quyền lợi, để giúp các bên lâm chiến hòa giải.

6. Made in Viet Nam: Chúng ta muốn thương hiệu “Made in Vietnam” có tiếng tăm trên thế giới, từ con người đến văn hóa đến vật chất. Con người Việt Nam chúng tôi hiền hậu, hiếu khách và dũng mãnh. Văn hóa chúng tôi phong phú, đa dạng và sâu sắc. Hàng hóa chúng tôi sáng tạo, bền rẻ đẹp.

Nói chung là các bạn đừng có ảo tưởng là chúng ta đang có thể thong thả ngủ ngày vì chiến tranh đã xong hơn 30 năm. Chúng ta hiện đang ở trong một vận hội mới với những tranh đấu mới và những cơ hội mới. Đây là một thời kỳ rất kích thích và thú vị. Đã hàng ngìn năm ông cha chúng ta chỉ là một cái bóng trong một góc đất nhỏ của thế giới, chẳng ai biết đến. Nhưng ngày nay, thế hệ đàn anh ngay trước ta đã giúp chúng ta trở thành nổi tiếng trên thế giới. Nhiệm vụ của chúng ta là tiếp tục tiến lên, biến Việt Nam trở thành hùng cường trên thế giới. Đây là một cuộc chạy đua rất thú vị, vì nếu chúng ta quyết tâm, tận lực, và đồng nhất như một, thì không về nhất, nhì, hay ba, chúng ta cũng về rất cao, chẳng thể thua được.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright 2010
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com