Tương dục thủ thiên hạ nhi vi chi,
Ngô kiến kì bất đắc dĩ,
Thiên hạ thần khí bất khả vi dã.
Vi giả bại chi,
Chấp giả thất chi.

Cổ,
Vật hoặc hành, hoặc tùy,
Hoặc hư, hoặc xuy,
Hoặc cường, hoặc luy,
Hoặc toả, hoặc truy.

Thị dĩ Thánh nhân
Khứ thậm, khứ xa, khứ thái.

Muốn lấy thiên hạ mà làm (theo ý mình),
Ta thấy không thể được rồi,
Thiên hạ là món đồ thần, chẳng thể làm theo ý mình được đâu.
Hễ làm thì hỏng,
Hễ giữ thì mất.

Cho nên,
Vật hoặc đi, hoặc theo,
Hoặc hà, hoặc hít,
Hoặc mạnh, hoặc yếu,
Hoặc che, hoặc phá.

Ấy nên Thánh nhân
lánh bỏ những cái gì thái quá.

Tri kì hùng, thủ kì thư,
Vi thiên hạ khê.
Vi thiên hạ khê,
Thường đức bất li.
Phục qui ư anh nhi.

Tri kì bạch, thủ kì hắc,
Vi thiên hạ thức.
Vi thiên hạ thức,
thường đức bất thắc.
Phục qui ư vô cực.

Tri kì vinh, thủ kì nhục,
Vi thiên hạ cốc.
Vi thiên hạ cốc,
thường đức nãi túc.
Phục qui ư phác.
Phác tán tắc vi khí,
Thánh nhân dụng chi tắc vi quan trưởng.
Cố đại chế bất cát.

Biết như con trống, giữ như con mái,
Làm khe nước cho thiên hạ.
Làm khe nước cho thiên hạ,
hằng theo Đức mà không lìa.
Lại trở về trẻ thơ.

Biết trắng, giữ đen,
Làm khuôn mẫu cho thiên hạ.
Làm khuôn mẫu cho thiên hạ,
hằng theo Đức mà không sai.
Lại trở về vô cực.

Biết vinh, giữ nhục,
Làm hang sâu cho thiên hạ.
Làm hang sâu cho thiên hạ,
hằng theo Đức mới đầy đủ.
Lại trở về mộc mạc.
Mộc mạc, tán ra, sinh đủ hạng người.
Thánh nhân dùng hạng tàu năng, phong làm quan trưởng.
Nên phép trị lớn không chia.

Thiện hành vô triệt tích;
Thiện ngôn vô hà trích;
Thiện số bất dụng trù sách;
Thiện bế vô quan kiện nhi bất khả phai;
Thiện kết vô thằng ước nhi bất khả giải.

Thị dĩ Thánh nhân
Thường thiện cứu nhân, cố vô khí nhân;
Thường thiện cứu vật, cố vô khí vật.
Thị vị tập minh.

Cố,
Thiện nhân giả bất thiện nhân chi sư.
Bất thiện nhân giả, thiện nhân chi tư.
Bất quí kì sư,
Bất ái kì tư,
Tuy trí đại mê,

Thị vị yếu diệu.

Đi khéo, không để dấu chân;
Nói khéo, không để lỗi lầm;
Tính khéo, không dùng bàn toán;
Đóng khéo, không cần khoá mà không mở đặng;
Thắt khéo, không cần buộc mà không tháo đặng.

Cho nên Thánh nhân,
Thường khéo cứu người, nên không có người nào bị bỏ;
Thường khéo cứu vật, nên không vật nào bị bỏ.
Ấy gọi là “sáng bằng hai”.

Nên chi,
Người lành là thầy của kẻ không lành.
Người không lành là của cải của người lành.
Không quí người lành ấy,
Không yêu người không lành ấy,
Dù bậc trí cũng mê to.

Yếu diệu là đó!

Trọng vi khinh căn,
Tịnh vi táo quân.
Thị dĩ, Thánh nhân chung nhật
Hành bất li tri trọng.
Tuy hữu vinh quan,
Yến xử siêu nhiên.
Nại hà vạn thặng chi chủ,
Nhi dĩ thân khinh thiên hạ.
Khinh tắc thất bổn,
Táo tắc thất quân.

Nặng là rễ gốc của nhẹ,
Tịnh là chủ của náo loạn.
Ấy nên, Thánh nhân suốt ngày
Đi mà không lìa xe nặng.
Tuy xem thấy cảnh tượng vẻ vang,
Mà lòng yên lặng vượt lên trên cả.
Vì sao vua nước vạn thặng,
Lấy thân mà xem nhẹ thiên hạ?
Nhẹ thì mất gốc,
Náo loạn thì mất chủ.

Hữu vật hỗn thành,
Tiên thiên địa sinh.

Tịch hề liêu hề.
Độc lập bất cải.
Châu thành nhi bất đãi,
Khả dĩ vi thiên hạ mẫu.

Ngô bất tri kì danh,
Tự chi viết Đạo,
Cưỡng vi chi danh viết Đại.
Đại viết Thệ,
Thệ viết Viễn,
Viễn viết Phản.

Cố,
Đạo đại, Thiên đại, Địa đại, Vương diệc đại.
Vực trung hữu tứ đại,
Nhi vương cư kì nhất yên.
Nhân pháp Địa,
Địa pháp Thiên,
Thiên pháp Đạo,

Đạo pháp Tự nhiên,

Có vật hỗn độn mà nên,
Sinh trước trời đất.

Yên lặng, trống không.
Đứng riêng mà không đổi.
Đi khắp mà không mỏi,
Có thể là Mẹ thiên hạ.

Ta không biết tên,
Gọi đó là Đạo,
Gượng cho là Lớn.
Lớn là tràn khắp,
Tràn khắp là đi xa,
Đi xa là trở về.

Vậy,
Đạo lớn, Trời lớn, Đất lớn, Người cũng lớn.
Trong đời có bốn thứ lớn.
Mà người là một.
Người bắt chước Đất,
Đất bắt chước Trời,
Trời bắt chước Đạo,

Đạo bắt chước Tự nhiên.

Khí giả bất lập,
Khoá giả bất hành,
Tự kiến giả bất minh,
Tự thị giả bất chương,
Tự phạt giả vô công,
Tự căng giả bất trưởng.

Kì tại Đạo dã, Viết “Dư thực chuế hành,
Vật hoặc ố chi.”

Cố,
hữu Đạo giả bất tử

Nhón gót lên thì không đứng vững;
Xoạc chân ra thì không bước được.
Tự xem là sáng thì không sáng,
Tự xem là phải thì không chói,
Tự xem là có công là không công,
Tự kiêu căng thì không đứng đầu.
Theo Đạo mà nói thì: “Đồ ăn dư, việc làm thừa.
Ai cũng oán ghét.”

Vì vậy,
người có Đạo không làm.

Hi ngôn tự nhiên.
Cố,
Phiêu phong bất chung triêu,
Sậu vũ bất chung nhật.

Thục vi thử giả,
Thiên Địa.
Thiên địa thượng bất năng cửu
Nhi huống ư nhân hồ!

Cố,
Tùng sự ư Đạo giả.
Đạo giả đồng ư Đạo,
Đức giả đồng ư đức,
Thất giả đồng ư thất.
Đồng ư đạo giả,
Đạo diệc lạc đắc chi.
Đồng ư đức giả,
Đức diệc lạc đắc chi.
Đồng ư thất giả,
Thất diệc lạc đắc chi.

Tín bất túc yên,
Hữu bất tín yên.

Ít nói để cho tự nhiên.
Bởi vậy,
Gió lốc không thể thổi suốt một buổi mai,
Mưa rào không mưa suốt một ngày trường.

Ai làm nên mưa gió ấy?
Trời Đất.
Việc Trời Đất còn không thể lâu,
Huống chi là việc của người!

Vậy nên,
Theo Đạo thì đồng với Đạo,
Theo Đức thì đồng với Đức,
Theo Mất thì đồng với Mất,
Đồng với Đạo,
Đạo cũng vui tiếp đó.
Đồng với Đức,
Đức cũng vui tiếp đó,
Đồng với mất,
Mất cũng vui tiếp đó.

Tin mà không đủ,
Nên mới không tin.

Khúc tắc toàn,
Uổng tắc trực,
Oa tắc doanh,
Tệ tắc tân,
Thiển tắc đắc,
Đa tắc hoặc.
Thị dĩ thánh nhân bão nhất,
Vi thiên hạ thức.
Bất tự kiến, cố minh,
Bất tự thị, cố chương,
Bất tự phạt, cố hữu công,
Bất tự căng, cố trưởng.
Phù duy bất tranh,
Cố thiên hạ mạc năng dữ chi tranh.
Cổ chi sở vị khúc tắc toàn giả,
Khởi hư ngôn tai!
Thành, toàn nhi qui chi

Cái gì khuyết thì lại toàn;
Cái gì cong thì lại ngay;
Cái gì sâu thì lại đầy;
Cái gì cũ thì lại mới;
Ít thì lại được,
Nhiều thì lại mê.
Bởi vậy Thánh nhân ôm giữ cái một, để làm mẫu mực cho thiên hạ.
Không xem là mình sáng, nên sáng;
Không cho mình là phải, nên chói;
Không cho mình có công, nên có công;
Không khoe mình, nên đứng đầu.
Chỉ vì không tranh,
Nên thiên hạ không ai tranh nổi với mình.
Chỗ người xưa gọi là khuyết thì lại toàn,
Há phải lời nói sai đâu?
Thành, là trở về chỗ Toàn vậy.

Khổng đức chi dung,
Duy Đạo thị tùng.
Đạo chi vi vật,
Duy hoảng duy hốt.
Hốt hề hoảng hề,
Kì trung hữu tượng,
Hoảnh hề hốt hề,
Kì trung hữu vật.
Yểu hề minh hề,
Kì trung hữu tinh.
Kì tinh thậm chân,
Kì trung hữu tín.
Tự cổ cập kim,
Kì danh bất kứ.
Dĩ huyệt chúng phủ.
Ngô hà dĩ tri chúng phủ
Chi trạng tai?
Dĩ thử.

Dáng của Đức lớn,
Theo cùng với Đạo.
Đạo sinh ra Vật,
Thấp thoáng mập mờ.
Thấp thoáng mập mờ,
Trong đó có hình.
Mập mờ thấp thoáng,
Trong đó có Vật.
Sâu xa tăm tối,
Trong đó có tinh.
Tinh đó rất thực,
Trong đó có tín.
Từ xưa đến nay,
Tên đó không mất.
Gốc của vạn vật.
Ta làm sao biết được
Trạng thái của nó?
Nhờ đó vậy.

Tuyệt học vô ưu.
Duy chi dữ a,
Tương khứ kỉ hà?
Thiện chi dữ Ác,
Tương khứ nhược hà?

Nhân chi sở uý,
Bất khả bất uý.
Hoang hề kì vị ương tai!

Chúng nhân hi hi,
Như hưởng thái lao,
Như xuân đăng đài.

Ngã độc bạc hề kì vị triệu,
Như anh nhi chi vị hài.

Luy luy hề nhược vô qui.
Chúng nhân giai hữu dư,
Nhi ngã độc nhược di,
Ngã ngu nhân chi tâm dã tai!
Độn độn hề.

Tục nhân chiêu chiêu,
Ngã độc hôn hôn.
Tục nhân sát sát,
Ngã độc muộn muộn,
Đạm hề kì nhược hải.
Liêu hề nhược vô chỉ.

Chúng nhân giai hữu dĩ,
Nhi ngã độc ngoan tự bỉ.

Ngã độc dị ư nhân,
Nhi quí thực mẫu

Dứt học không lo.
“Dạ” với “Ơi”
Khác nhau chỗ nào?
Lành với dữ,
Khác nhau ở đâu?

Chỗ mà người sợ,
Ta há chẳng sợ.
Nhưng chưa có chi, sợ cũng vô ích.

Người đời vui vẻ,
Như hưởng thái lao.
Như lên xuân đài.

Riêng ta im lặng, chẳng dấu vết chi,
Như trẻ sơ sinh, chưa biết tươi cười.

Rũ rượi mà đi, đi không chỗ về.
Người đời có dư,
Riêng ta thiếu thốn.
Lòng ta ngu dốt vậy thay!
Mờ mệt chừ!

Người đời sáng chói,
Riêng ta mịt mờ.
Người đời phân biện,
Riêng ta hỗn độn.
Điềm tĩnh dường như tối tăm.
Vùn vụt dường như không lặng.

Người đời đều có chỗ dùng,
Riêng ta ngu dốt, thô lậu.

Ta riêng khác người đời:
Ta quí Mẹ nuôi muôn loài.

Tuyệt thánh khí trí,
Dân lợi bách bội.

Tuyệt nhân khí nghĩa,
Dân phục hiếu từ.

Tuyệt xảo khí lợi,
Đạo tặc vô hữu.

Thử tam giả, dĩ
Vi văn bất túc.

Cố lịnh hữu sở chúc,
Kiến Tố bão Phác,
Thiển tư quả dục.

Dứt Thánh bỏ Trí,
Dân lợi trăm phần.

Dứt Nhân bỏ Nghĩa,
Dân lại thảo lành.

Dứt xảo bỏ lợi,
Trộm cướp không có.

Dứt ba khoản đó,
Có đủ vào đâu.

Phải được như vầy,
Ăn ở giản dị và chất phác,
Ít riêng tư, ít tham dục.

Đại Đạo phế, hữu Nhân Nghĩa.

Huệ Trí xuất, hữu đại nguỵ.

Lục thân bất hoà hữu hiếu từ.

Quốc gia hôn loạn, hữu

trung thần

Đạo lớn mất, mới có Nhân Nghĩa.

Trí Huệ sinh, mới có dối trá.

Lục thân chẳng hoà, mới có hiếu từ.

Nước nhà rối loạn, mới có tôi ngay.

Thái thượng, hạ tri hữu chi.
Kì thứ thân nhi dự chi.
Kì thứ uý chi.
Kì thứ vũ chi.
Tín bất túc yên,
Hữu bất tín yên.

Du hề kì quí ngôn.
Công thành sự toại,
Bách tính giai vị ngã tự nhiên.

Đời thái sơ, dân chỉ biết có đấy.
Kế đó, dân than và khen đấy.
Kế đó, dân sợ đấy.
Kế đó, dân khinh đấy.
Vì không đủ tin,
Nên dân không tin.

Bậc thánh xưa, quí lời nói.
Làm xong công việc cho dân,
Mà dân cứ tưởng tự nhiên tự mình làm

Trí hư cực,
Thủ tịnh đốc,
Van vật tịnh tác,
Ngô dĩ quan phục.
Phù vật vân vân…
Các phục qui kì căn.
Qui căn viết tịnh,
Thị vị viết Phục Mạng.
Phục Mạng viết Thường.
Tri Thường viết Minh,
Bất tri thường vọng tác hung.
Tri thường dung,
Dung nãi công,
Công nãi vương,
Vương nãi thiên,
Thiên nãi Đạo,
Đạo nãi cửu,
Một thân bất đãi

Đến chỗ cùng cực hư không,
Là giữ vững được trong cái “Tịnh”.
Vạn vật cùng đều sinh ra;
Ta lại thấy nó trở về gốc,
Ôi! mọi vật trùng trùng,
Đều trở về cội rễ của nó.
Trở về cội rễ, gọi là “Tịnh”.
Ấy gọi là “phục mạng”.
Phục mạng gọi là “Thường”.
Biết Thường gọi là Minh.
Không biết đạo thường mà
làm càn là gây hung hoạ
Biết đạo thường thì bao dung,
Bao dung thì công bình,
Công bình thì bao khắp,
Bao khắp là Trời,
Trời là Đạo,
Đạo thì lâu dài
Suốt đời không nguy…

Cổ chi thiện vi sĩ giả,
Vi diệu huyền thông,
Tham bất khả thức.

Phù duy bất khả thức,
Cố cưỡng vi chi dung.
Dự yên nhược đông thiệp xuyên,
Do hè nhược uý tứ lân.
Nhiễm hề kì nhược khách,
Hoán hề nhược băng chi tương thích.
Đôn hề kì nhược phác,
Khoáng hề kì nhược cốc,
Hỗn hề kì nhược trọc.

Thục năng trọc dĩ chỉ,
Tĩnh chi từ thanh;
Thục dĩ an dĩ cửu,
Động chi từ sinh.
Bảo thử Đạo giả bất dục doanh,
Phù duy bất doanh,
Cố năng tế bất tân thành.

Bậc toàn thiện xưa,
Tinh tế nhiệm mầu, siêu huyền, thông suốt.
Sâu chẳng khá dò.

Bởi chẳng khá dò,
Tạm hình dung Đó.
Thận trọng dường như qua sông trên nước đặc.
Do dự dường sợ mắt ngó bốn bên.
Nghiêm kính dường như khách lạ,
Chảy ra dường băng tan,
Quê mùa dường gỗ chưa đẽo gọt,
Trống không dường hang núi,
Pha lẫn dường nước đục.

Ai hay nhờ tịnh
mà đục hóa trong,
Ai hay nhờ động
mà đứng lại đi?
Kẻ giữ Đạo không muốn đầy.
Chỉ vì không muốn đầy,
Nên mới che lấp được mà chẳng trở nên mới .