Khi còn nhỏ tôi hay lơ đễnh, hành xử thiếu tập trung, bị thầy cô giáo nhắc nhỡ nhiều lần, ngồi nghe giảng bài nhưng tâm trí bay nhảy ngoài sân, miên man theo những ý tưởng của mình, mà thường là vu vơ, không ăn nhập gì với bài đang học. Nếu bị gọi thình lình, chỉ biết ú ớ, lời giảng của thầy cô đâu có vào chút nào trong đầu.

Sau này tôi có nhiều công việc liên quan đến lĩnh vực kỹ thuật, quan sát thấy rằng công việc kỹ thuật đòi hỏi an toàn cao và thao tác phải quyết đoán, lúc này mới thấy sự quan trọng là phải tập trung chú ý khi làm việc, và tập trung là một biện pháp an toàn.

Cửa phòng bạn ở có nhiều công tắc điện, bạn nhếch nhác mở cái này, tắt cái kia một cách không tập trung, chẳng hại gì, sáng cái này, tắt cái kia cho đúng cái mình cần, cứ mấy cái công tắc mà quên hoài, có sao đâu, mọi việc vẫn trôi đi, dù bạn thiếu chú ý một chút cũng chẳng sao, làm gì mà lớn chuyện.

Nhưng cũng mấy động tác đóng cắt đó ở một trạm điện, đóng hay cắt cầu dao nào thì yêu cầu phải đúng cầu dao đó, chỉ mỗi việc bấm nút đóng hoặc cắt mà phải có lệnh, có 6 chữ ký, đi phải hai người, đến nơi một người giám sát đứng trước bảng thao tác, đọc tên cầu dao, nút nhấn, người thao tác nhắc lại và đối chiếu với thẻ tên của cầu dao thao tác, đọc to đã đóng, đã cắt, ký tên mình vào phiếu, báo bằng bộ đàm về cho người ra lệnh là đã thực hiện xong thao tác của phiếu lệnh số, ngày, giờ do ai đó phê duyệt…

Sao phải bày vẽ ra lắm việc nhiêu khê như thế, tốn người như thế… Các trình tự như vậy chỉ để chắc rằng bạn phải tập trung vào việc đang làm, làm đúng trình tự đã yêu cầu trên phiếu, và thao tác đó là đúng, không thể sai sót. Dù tổ chức công việc thuộc loại chuyên nghiệp, huấn luyện kiểm tra an toàn hằng năm, vậy mà với ngành điện lực khắp nơi thỉnh thoảng đọc báo vẫn thấy tai nạn.

Giải thích việc này cho rõ hơn, là nếu thao tác sai sẽ dẫn đến hậu quả khôn lường. Ví dụ bạn đóng điện nhầm vào nhánh đường điện có người đang sửa chữa, với điện thế hàng chục ngàn Vôn, việc có điện thình lình thế này sẽ dẫn đến chết người và hư hỏng thiết bị, đã yêu cầu thứ tự vàng, xanh, đỏ là phải đúng chắc chắn 100% thứ tự vàng – xanh- đỏ, màu của thứ tự pha được đánh dấu trên các thanh dẫn.

Với những công việc đòi hỏi phải thật đúng, nếu không phải là đang phỏng vấn, thi kiểm tra… bạn nên tập trung khi làm việc, việc tập trung chú ý, quan sát, làm cho việc thao tác chính xác… và muốn vậy, mọi chuyện lớn nhỏ đòi hỏi phải có quy định thật rõ ràng và chi tiết, tổ chức thực hiện khoa học, tự tin và hiểu rõ việc mình làm.

Trong một hội nghị khoa học, toàn người hiểu biết, ban tổ chức đã thông báo không dùng điện thoại di động trong thời gian hội thảo, hai bên hội trường có biển báo cấm, vậy mà… đang thảo luận, điện thoại ai đó vẫn reng, có thể nào không biết sử dụng điện thoại, hoặc cố tình, hoặc không ý thức…

Chỉ cái vòi nước trong cơ quan, sử dụng xong làm ơn đóng lại, vậy mà nhiều người hay quên, để nước chảy lai láng.

Lái xe trên đường mà không tập trung chú ý vào việc điều khiển xe, quan sát bên trái bên phải trước mặt, đã vậy vừa lái xe vừa nghe điện thoại, nhắn tin… xác suất tai nạn đáng tiếc có thể xảy ra lớn hơn nhiều nếu bạn lái xe một cách chăm chú, tập trung.

Rộng ra, nếu bạn đang cầu nguyện, đang khấn Phật mà lòng bạn còn vấn vương, không thành tâm, hoặc mưu hại người, thì tâm bạn đang không tĩnh lặng, Thượng đế hay Phật hay Thánh thần sao chứng giám được lòng bạn.

Từ mà nhà Phật dùng để hướng vào sự tập trung chú ý trong giây phút hiện tại này, việc bạn đang làm chính xác gọi là  chánh niệm, thực hành “chánh niệm trong từng bước chân, chánh niệm trong từng hơi thở”… tôi hiểu là bạn phải tĩnh tâm, bạn đang ở giây phút thực tại, tập trung chú ý vào việc đang làm.

Chỉ việc đóng cầu dao mà rườm rà như vậy, làm sao nếu người mình vốn hay nể nang, lòa xòa qua chuyện mà đảm đương những việc yêu cầu không được sai sót như vận hành, quản lý hạt nhân, mà sai phạm hay nhầm lẫn có thể gây hậu quả khốc liệt cho cả khu vực rộng lớn, cho nhiều người.

Khi làm việc, tâm bạn hướng về công việc đang diễn ra… với tấm lòng khiêm tốn, tĩnh lặng… là bạn tự nhiên thấy thật tập trung, làm việc thông suốt và chủ động, đó là một biện pháp an toàn để ngăn ngừa cái có thể gây nguy hiểm cho mình…

Cầu mong rằng mọi người thực hiện chánh niệm, tập trung chú ý khi làm việc như là một biện pháp an toàn cho cá nhân, cho người chung quanh, cho xã hội.

Sài Gòn 24.4.2015

Quang Nguyễn