‘Người đề xuất Luật Nhà văn chưa hiểu nguyện vọng nhà văn’

Dù không chắc chắn về khả năng Luật Nhà văn được Quốc hội xem xét, đại biểu Nguyễn Minh Hồng vẫn nhất quyết trình lên ‘bằng bất kỳ giá nào’ vì ‘đã hứa với các nhà văn’. Theo một số người cầm bút, ông Hồng đã ‘hiểu quá đơn giản’ mong muốn và đề xuất của giới viết lách.

Tại kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa 13, nhà văn, bác sĩ, đại biểu Nguyễn Minh Hồng đề xuất đưa Luật Nhà văn vào chương trình xây dựng luật và pháp lệnh Quốc hội khóa 13.

Chia sẻ với VnExpress.net cách hình dung của mình về đề xuất này, đại biểu Nguyễn Minh Hồng cho biết: “Thực trạng văn học đặt ra nhiều vấn đề như: viết về lịch sử như thế nào thì không bóp méo, xuyên tạc lịch sử; Xử lý tranh chấp bản quyền, hồi ký ra sao; Căn cứ nào phân giải hiện tượng đạo văn; Làm sao bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, quyền thừa kế cho nhà văn ra sao… Rồi có người hỏi, thế nào là nhà văn? Có thẻ Hội Nhà văn có phải nhà văn không? Có người viết văn rất nhiều nhưng không có thẻ thì có gọi là nhà văn? Hoặc có giáo viên dạy chuyên văn thì có thể gọi là nhà văn?… Như thế là phải có luật”.

Cách đặt vấn đề của ông Nguyễn Minh Hồng đã gây ngạc nhiên, tiếp đó là tạo ra tranh cãi trong dư luận, đặc biệt là giới văn chương.

Nhà thơ Bằng Việt chia sẻ: “Tôi chưa hình dung ra chuyện này vì chưa thấy có nước nào trên thế giới có Luật Nhà văn”. Nhà văn Hoàng Minh Tường cho biết: “Khi thấy có người đề xuất ra Luật Nhà văn, tôi thấy ngạc nhiên, buồn cười lắm”. Còn nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo đặt vấn đề: “Nếu xây dựng Luật Nhà văn thì chắc sẽ phải có Luật Nhà thơ, Luật Nhà phê bình rồi Luật Họa sĩ, Luật Nhạc sĩ…?”.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Minh Hồng vừa là bác sĩ vừa là nhà văn. Ảnh: Lê Anh Dũng.

Bình luận về “phác thảo” của ông Nguyễn Minh Hồng, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều cho biết: “Nếu hiểu theo cách đó, thì việc ra Luật Nhà văn là điều không cần thiết. Nhà văn, nhà thơ cũng là công dân, phải sống và làm việc theo quy định của Hiến pháp và Pháp luật. Nếu họ xuất bản tác phẩm, họ phải tuân theo Luật Xuất bản đã có. Các vấn đề liên quan đến tác phẩm đã ra đời của họ thì được quy định trong Luật Bản quyền. Nếu nhà văn đi viết báo, họ tác nghiệp trong khuôn khổ Luật Báo chí. Còn sáng tạo – hoạt động quan trọng và đặc thù nhất của nhà văn – thì không có luật nào quy định được. Sáng tạo cần tự do”. Nhà thơ Bằng Việt cũng bày tỏ: “Theo tôi nghĩ, không nên để vấn đề điều tiết về mặt pháp lý vào sâu quá trong đời sống tinh thần của mọi người, nhất là đối với các nhà văn vì họ phải có được sự tự do trong suy nghĩ, trong tư tưởng”.

Trước những phản ứng thiếu đồng thuận từ phía các nhà văn đồng nghiệp, đại biểu Nguyễn Minh Hồng lý giải, Luật Nhà văn không phải là ý tưởng của cá nhân ông, ông chỉ đề xuất theo nguyện vọng của các nhà văn, mà đại diện là Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam – Hữu Thỉnh. Thực tế, trong văn bản Hội nhà văn gửi đến Ủy ban Thường vụ Quốc hội và đại biểu Nguyễn Minh Hồng ngày 26/7/2011, do nhà thơ Hữu Thỉnh ký, có nêu rõ: “Văn học là nòng cốt của văn hóa. Chúng ta đã có Luật Di sản, Luật Xuất bản, Luật Điện ảnh, nên rất cần có Luật Phát triển văn học”. Ông Nguyễn Minh Hồng cho biết: “Năm ngoái, sau khi nghe nghị quyết của Đại hội Hội Nhà văn khóa VIII, tôi đã đứng lên phát biểu: ‘Với tư cách là nhà văn và đại biểu Quốc hội, tôi sẽ cố gắng đưa luật này vào trình Quốc hội’. Sau đó các nhà văn vỗ tay. Hứa rồi nên bằng bất kỳ giá nào tôi cũng phải trình, nếu không các nhà văn lại bảo đại biểu Quốc hội nói suông, hứa không làm”, ông Hồng nói.

Nhà thơ Bằng Việt, Nguyễn Quang Thiều và nhà văn Hoàng Minh Tường đều không tán thành đề xuất Luật Nhà văn.

Tuy nhiên, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều cho biết, tinh thần của Luật phát triển văn học mà Hội đề xuất hoàn toàn khác với cách hiểu của đại biểu Nguyễn Minh Hồng. “Dù chưa rõ ràng, nhưng nghị quyết Đại hội VIII mong muốn Quốc hội tạo hành lang pháp lý rộng mở hơn, bảo trợ cho hoạt động sáng tạo của nhà văn, ví dụ tạo điện kiện cho tự do sáng tác; đầu tư sáng tác; phát triển tài năng, bảo vệ bản quyền… Nếu soạn thảo theo tinh thần đó thì tôi nghĩ luật có thể cần thiết để tồn tại. Nhưng phải gọi nó bằng một cái tên khác, chứ không phải là Luật Nhà văn”, ông Thiều cho biết.

Nhà văn Hoàng Minh Tường cũng nhận định, người đề xuất đã hiểu quá đơn giản nguyện vọng của các nhà văn. Theo ông, nghị quyết Đại hội VIII đã đưa ra những đề nghị khá hợp lý, tạo tiền đề cho sự phát triển của văn học. Nhưng vị đại biểu được họ gửi gắm đã không hoặc chưa lĩnh hội hết tâm tư của những người cầm bút.

Theo nguồn tin của VnExpress.net, hôm 8/11, trong cuộc trò chuyện với các nhà văn tại Trại sáng tác Cao Bằng, nhà thơ Hữu Thỉnh giãi bày rằng, ông Nguyễn Minh Hồng đã hiểu sai ý ông về Luật Phát triển Văn học. Vị chủ tịch Hội cũng đã gửi thư cho ông Hồng để giải thích rõ ràng hơn.

Tuy không phát triển thành một bộ luật riêng, nhưng một số nước trên thế giới cũng ban hành các chính sách đãi ngộ đặc biệt đối với văn nghệ sĩ, trong đó có nhà văn. Điển hình là mô hình của Ireland. Chính phủ nước này miễn hoàn toàn thuế thu nhập đối với một số ít các nhà văn, nghệ sĩ tài năng. Một số khác, đáp ứng đủ các điều kiện nhất định, sẽ được miễn thuế đối với khoản thu nhập 125.000 euro (3,6 tỷ đồng) đầu tiên trong năm. Năm 2010, mức miễn trừ này bị giảm xuống còn 40.000 euro (hơn 1,1 tỷ đồng) theo chính sách phục hồi kinh tế của Ireland.

Một số quốc gia khác như Mỹ, Anh lại áp dụng chính sách trả lương cho các thi sĩ công huân (những người có vai trò quảng bá, kích thích sự phát triển của thơ ca cũng như văn hóa đọc trong công chúng). Và hầu hết quốc gia phương Tây đều dành ra khoản ngân sách nhất định đầu tư cho các thư viện công, hỗ trợ hoạt động sáng tác cũng như khuyến khích các tài năng nghệ thuật.

Luật nhà thơ để làm gì?

Đại biểu Trần Du Lịch thẳng thắn: “Tôi không hiểu dự án Luật Nhà thơ nó chế định cái gì mà lại được đưa vào chương trình.

Chẳng nhẽ lại bắt ông kia phải làm thơ, ông này không được làm. Trong khi những cái rất cần như Luật Quản lý vốn kinh doanh nhà nước, đã được đề nghị đưa vào từ khóa trước đến nay nhưng đến bây giờ chúng ta vẫn còn nợ cử tri”.

Quả thực rất khó hiểu khi chúng ta đưa những dự luật này vào chương trình xây dựng luật. Trước hết, xin được hỏi các nhà làm luật muốn xây dựng Luật Nhà thơ để phục vụ mục đích gì, điều chỉnh quan hệ gì của đời sống xã hội. Thơ ca thuộc lĩnh vực văn học nghệ thuật, ai thích thì làm thơ, chẳng lẽ lại có quy định về đối tượng, tuổi tác, ai được làm thơ và ai không được làm thơ. Chẳng lẽ rồi đây còn soạn thảo luật nhà văn, luật họa sĩ, luật nhạc sĩ, luật ca sĩ…

Còn về Luật Thư viện, sống trong thời đại ngày nay, với công cụ công nghệ thông tin ngày càng phát triển và internet là cái thư viện khổng lồ, thì thư viện không phải là nơi phục vụ một cách phổ biến cho công tác nghiên cứu, học tập như trước đây. Cho nên hoạt động thư viện ngày càng bị thu hẹp, chưa cần thiết phải soạn thảo một đạo luật để điều chỉnh.

Trong khi đó, có những dự án luật liên quan đến các quyền cơ bản của công dân rất cần được thúc đẩy nhanh lại không được chú trọng như Luật Trưng cầu  ý dân, Luật Bảo vệ quyền riêng tư, Luật Biểu tình. Thảo luận vấn đề này, đại biểu Trần Thị Quốc Khánh phát biểu: “Không nên sợ thực tiễn cuộc sống, cần sớm có luật để người dân có thể biểu tình một cách trật tự và thể hiện ý kiến của mình một cách đúng luật”.

Thời gian làm việc của Quốc hội có giới hạn, hãy chắt chiu thời gian đó cũng như trí tuệ của các đại biểu để tập trung vào những việc cần thiết, có ích cho dân, cho nước hơn. Quốc gia có vùng biển đảo rộng lớn và có 3.260 km bờ biển nhưng chưa có Luật Biển Việt Nam, các đạo luật khác như Luật Đất đai, Luật Giáo dục, Luật Phòng, Chống tham nhũng cần phải sửa đổi nhanh cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Mỗi một giờ làm việc của Quốc hội là một giờ chi tiêu tiền của dân. Mỗi chiếc vé máy bay, phòng ở của đại biểu là tiền của dân. Mà nước mình còn nghèo, dân còn khổ, cho nên phải chi tiêu tiền của dân cho hợp lý

Lê Chân Nhân

ĐẤT  NƯỚC NHIỀU NHÀ THƠ CÀNG TỐT

Có một bài báo được đăng trên trang mạng về cái gọi là “vấn nạn thơ đầy đường”. Thi Thi Tôi lại có một ý kiến khác.

Trước hết xin trích nguyên văn một số đoạn của bài báo trên:

“Tắc đường và vấn nạn thơ đầy đường, người tham gia giao thông và nhà thơ đều là hiện trạng cần phải tháo gỡ.”… “Có vô vàn những “nhà thơ” đã tìm đến những công dân bình thường, không hiểu gì về thi ca, đặc biệt là các phụ nữ chưa chồng, muộn chồng, góa chồng, thậm chí đang có chồng đường hoàng nhằm làm lung lạc tinh thần họ bằng những chồng thơ do chính họ bỏ tiền ra hoặc đi vận động tài trợ để sản xuất ra các “sản phẩm thơ” làm ô nhiễm môi trường tinh thần.”… “Nhiều đôi vợ chồng cãi nhau suýt ly hôn mà thủ phạm là… thơ.”… “Các- nhân- khẩu- thơ đã tạo ra sự tắc đường ghê gớm cho văn học. Các nhà thơ xịn luôn muốn trốn thoát khỏi những ngân nga thơ rởm nhưng khó lòng thoát khỏi. Đó là thập- diện- mai- phục… thơ làm tắc nghẽn mọi ngóc ngách, ngõ hẻm, đường sá, giao lộ tinh thần khiến cho thơ sạch không có lối đi. Nó lan từ thành thị đến nông thôn, thậm chí đến những làng quê nghèo đói nhất, chỉ toàn ông già bà già, trẻ con, đàn ông ra thành phố làm khuân vác và đàn bà ra thành phố làm ô-sin hoặc tìm kiếm đủ các loại nghề để kiếm sống.”… “Một câu nói hỗn xược ở vỉa hè làm đau lòng những nhà thơ chuyên nghiệp: “Nhà thơ bây giờ có số lượng ngang với tội phạm”… “Thơ đang lạm phát như chúng ta đang cay đắng sống trong những ngày của lạm phát kinh tế.”…

Thi Thi tôi không bình luận về những ý kiến trên, mà chỉ xin có mấy lời lan man theo ý kiến chủ quan. Trước hết là từ: “Nhà”. Từ này có nhiều nghĩa nhưng chỉ xin đề cập trong một phạm trù nhất định: Nhà nông: chỉ những người làm nghề nông nghiệp. Nhà khoa học: chỉ những người nghiên cứu khoa học… và nhà thơ: chỉ những người làm thơ. Không ai đặt ra qui đinh phải đạt bao nhiêu tấn lúa/ ha thì mới được gọi là “Nhà nông” và các “Nhà” khác cũng tương tự như vậy. Vậy thì một nhóm người tự cho mình cái quyền đặt ra qui định thế nào là “Nhà thơ” liệu đã đúng chưa, trong khi thực tế có những “Nhà” cậy cục để được vào hội này, hội nọ nhưng cả đời không viết được một câu cho  ra hồn.

Người Việt ta vốn có truyền thống và năng khiếu: “Xuất khẩu thành thi”. Nhiều vùng nông thôn bây giờ vẫn có lối nói chuyện thành vần và nhiều câu lục bát sống mãi với thời gian. Bây giờ cuộc sống vật chất khá hơn thì tất yếu nhu cầu về tinh thần cao hơn rất nhiều và k bao giờ có giớ hạn. Vậy thì làm thơ đâu có tội gì và đâu có phải ai đó phải là người như thế nào mới được làm thơ.

Trở lại vấn nạn tắc đường. Nếu có một ngày toàn nhà thơ tham gia giao thông thì chắc chắn nạn tắc đường giảm đi rất nhiều, bởi dù đấy là nhà thơ ở cấp độ nào thì đều là những người có tâm hồn phong phú, có nhân tính, biết nhường nhịn nhau. Đặc biệt nếu có chút va chạm không tránh khỏi vì quá đông thì cũng không sảy ra xô sát lớn, vì ngoài các yếu tố trên, trong túi các nhà thơ nhiều nhất cũng chỉ có cây bút và cuốn sổ, không bao giờ có dao, kiếm, dùi cui điện hay súng…

Còn nếu các nhà công quyền lại đồng thời là các nhà thơ thì lại tốt quá, người dân chắc không phải điêu đứng vì thói hống hách, quan liêu, cửa quyền, tham lam vô độ… dù đã có cái gọi là: “Một cửa”(!). Bởi thơ đã khơi dậy phần người rồi. Chưa nói các nhà thơ trọng tinh thần hơn vật chất, lúc đó có muốn cũng không bao giờ có những vụ kiểu Vinaxin. Dẫu có bớt xén của công cũng không như cán bộ bây giờ, vì kinh phí in thơ không cần nhiều …

Bây giờ các câu lạc bộ, các nhà thơ nhiều như lá rừng, thơ hay, thơ dở đều có cả. “Xưa ra ngõ gặp anh hùng. Bây giờ ra ngõ trùng trùng nhà thơ”. Không ít người tự nhận mình là “Nhà thơ”, trong khi những cái viết ra không biết gọi tên là gì, kể cả mấy ông bà tự cho mình cái quyền phán xét chê bôi người khác. Thi Thi tôi nghĩ đấy cũng là điều hay, bởi theo qui luật những cái gì  không đáng tồn tại sẽ tự  bị đào thải, đâu có cần ai đó gào lên như bị chẹt xe hay rắn cắn…

Lợi ích của thơ rõ quá rồi, đâu cần phải nói lại cái điều nhiều người biết. Vậy thì nên chăng phát triển số lượng “Nhà thơ” nhiều hơn nữa. Mà muốn có nhanh số lượng các “Nhà thơ” có lẽ nên học cách “đi tắt đón đầu”. Thi Thi tôi xin đề xuất một sáng kiến: cứ lập các câu lạc bộ thơ thật nhiều vào, còn lại đào tạo sau. Mà thật ra sẽ không mất nhiều công sức, tiền bạc và thời gian đâu, vì người Việt ta ai cũng có tố chất của một “Nhà thơ” rồi. Cứ hình dung đến lúc “Việt Thi Quốc” của chúng ta (chữ của soạn giả, nhà thơ Gia Dũng) sẽ thanh bình, tệ nạn xã hội chỉ còn rất nhỏ (nếu điều tra tội phạm ở các nhà giam thì số lượng nhà thơ là tội phạm rất ít, nếu có thì cũng không mắc nhiều tội nặng). Nạn tắc đường đang làm đau đầu mấy ông kẹ và người tham gia giao thông cũng tự dưng biến mất. Lúc đó có chăng thì rác hơi nhiều vì các “Nhà thơ” tâm hồn mây gió vứt những bản thảo chưa ưng không đúng chỗ nhưng cái lỗi ấy cũng đáng yêu đấy chứ, có khi lại trở thành bản sắc cũng nên. Khách du lịch quốc tế lúc ấy sẽ đến tham quan học hỏi nườm nượp, kinh tế tăng trưởng chóng mặt, không mấy chốc sẽ đứng đầu nhóm G7 ấy chứ. Vậy thì tại sao lại đi chỉ trích có nhiều “nhà thơ”, ngược lại phải hoan hô ấy chứ!

   11.2011 Thi Thi