Lễ hội Ka Doong của người Jẻ – Kon Tum

Khi những cơn gió rừng ào ạt đổ về cợt ghẹo đung đưa những vạt cúc quỳ vàng rực màu nắng, ấy là khi việc thu hoạch mùa màng của người Tây Nguyên đã hoàn tất. Mọi nhà, mọi buôn, bon, kon, plei đều chuẩn bị cho mùa nghỉ ngơi.Một vòng đời của người Tây Nguyên có biết bao nhiêu lễ hội. Mỗi dân tộc lại có riêng những lễ thức của mình.Bắt đầu từ lễ thổi tai cho đứa trẻ mới ra đời. Rồi lễ cắt việc khi con trai tới tuổi thành niên, trao vòng đính hôn cho nữhng gái trai yêu nhau, bó củi dành cho đám cưới….Nhiều hơn cả là những lễ hội diễn ra theo nông lịch. Như cầu mưa, dọn cỏ, phát rẫy,xuống giống, lúa lên chòi, ăn trâu mừng lúa mới….lễ hội ka Doong của hai nhóm tộc người Jẻ và Triêng ở Kon Tum cũng nằm trong hệ thống những lễ hội đó. lễ thường bắt đầu từ cuối tháng 6, đầu tháng 7 âm lịch, khi mà lúa trên rẫy đã làm xong cỏ đượt đầu.
ruoucan
Ka Doong là lễ lớn nhất trong năm của người Jẻ, Triêng.Tiếng Jẻ Ka Doong có nghĩa là ăn hết. Sau khi đã hoàn tất việc trỉa hạt xuống tòan bộ đất rẫy, cây lúa, cây bắp đã bén rễ lên xanh, người ta tổ chức ăn hết những hạt giống cũ còn lại , không để thừa.Theo quan niệm của người Jẻ, Triêng, nếu không “ ăn hết” mà để thừa lại hạt giốnglà lãng phí, là không tôn trọng của cải , có thể sẽ bị các Yang giận mà bắt phạt, không cho mùa tới no đủ nữa.Chính vì thế mà nhà nhà đua nhau mang tất cả những hạt giống không gieo trồng hết ra mời mọc bà con ăn cho bằng, no cho hết sạch. Thế mới trọn vẹn tình nghĩa buôn làng, mới mong có được một vụ mùa khác tươi tốt, no đủ.Nếu lễ “ ăn hết” được tổ chức vui vẻ, hết một tuÇn hay nhiều ngày hơn, cũng đồng nghĩa năm đó được mùa, nên giống má còn lại nhiều, nên gieo trồng không hết. Còn nếu lễ hội chỉ kéo dài có vài ba ngày, cũng có nghĩa là năm đó mất mùa, không có của ăn của để dành.

Người Jẻ, TRiêng chuẩn bị cho lễ hội Ka Doong từ vài ba tháng trước đó. từ việc khẩn trương gieo trỉa cho kịp mùa vụ, đến làm rượu cần, dệt mau cho xong tấm váy kalay, khố Sơlaisúk, hay tấm dồ kalelai đẹp để chồng con và bản thân có trang phục mới tham gia ngày hội. Cả việc lựa chọn sẵn những cây đẹp, có trái ngon chuẩn bị mang đi trồng.Đến ngày đã định, già làng sai đánh chiêng tụ tập bà con về nhà Rông . Buổi sáng đầu tiên của lễ hội Ka Doong, sau khi làm lễ khấn khứa các vị thần linh, già làng đại diện cho toàn thể các thành viên trong làng trồng một cây gì đó thuộc loại cây ăn trái ( như cam, chuối, đu đủ…), với ý nghĩa giữ gìn và gây dựng một môi trường sống xanh tươi, sinh sôi, phát triển.Sau đó, tất cả mọi gia đình đều cử người đại diện của nhà mình trồng một cây gì đó mà mình thích, đã chuẩn bị sẵn.
le_hoi_cong_chieng
Công việc trồng cây đã xong, già làng phân công việc tiến hành lễ hội. đàn ông tụ tập nhau đi săn kiếm con thịt. Đàn bà giã gạo nấu cơm canh, bằng lương thực và hoa màu của vụ trước còn lại sau khi gieo hạt.Trong lễ hội này, các con vật dùng cho việc hiến sinh phải được săn bắt từ trong rừng đưa về. Không được giết gia súc nuôi trong nhà. Luật lệ này mang ý nghĩa sâu xa rằng : con người phải tự tạo, tự kiếm tìm lấy miếng ăn, không được lãng phí.Đồng thời phải bảo vệ môi trường xanh mà các yang đã ban cho.

Buổi tối ngày lễ, đống lửa trước nhà Rông được đốt lên, những ghè rượu ngọt nhất được mang tới cột xung quanh. Những con thịt săn về, sau khi làm lễ dâng cho các yang , phần chia cho các bếp , phần nướng chung cùng ăn tập thể tại nhà Rông.Mùi thịt nướng thơm phức lan khắp làng trong gió đêm. Trong tiếng chiêng trầm bổng ngân nga như mời gọi trẻ già, trai gái với những bộ váy áo thổ cẩm đẹp nhất, nắm tay nhau bước vào vòng múa xoang. Nữ váy ống dài đến đến gót chân, nam đóng khố, choàng tấm dồ chéo ngang qua ngực. Không chỉ múa, người ta còn hát đố , hát đối đáp nam nữ. Những người già thổi đinh tút đi vòng quanh đống lửa, tiếng thủ thỉ như kể lể câu chuyện ngàn xưa. Trai gái ưng nhau rồi thì rủ bạn ra bờ suối hay lên chòi rẫy nhà mình tình tự.Bao nhiêu ché rượu hết vơi lại đầy, cho đến khi nhạt đi lại được thay ché khác. Cứ thế cho đến khi nào những hạt giống gìn giữ từ mùa trước trong gùi,từ sau khi gieo trỉa, được đem ra ăn hết, các ché rượu đã cạn, hội mới tan.
cau treo-konklor
Ka Doong là một lễ hội độc đáo, mang đầy tính nhân văn, tính cộng đồng một cách sâu sắc. Hội đã được duy trì từ hàng trăm năm nay trong bà con người Jẻ, Triêng, cho đến ngày nay vẫn không lạc hậu so với tinh thần của cuộc sống hiện tại.

Linh Nga Niê Kdăm

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s