Khi một người bạn của tôi đang đi qua chỗ những con voi, bạn ấy chợt dừng lại, với vẻ bối rối vì những con vật khổng lồ ấy đang bị một sợi dây buộc vào chân chúng. Hiển nhiên là những chú voi to lớn này, bất cứ lúc nào, cũng có thể phá đứt sợi dây buộc chúng, nhưng vì sao đó chúng lại không làm thế. Người bạn của tôi thấy một người quản tượng gần bên, bèn hỏi tại sao những con vật đẹp đẽ, hoành tráng như thế chỉ đứng yên mà không gắng bỏ chạy.
Người quản tượng đáp : « À, khi chúng còn rất nhỏ, chúng tôi dùng chính sợi dây với kích cỡ như thế này buộc vào chân chúng, và khi những con voi còn bé, dây như thế đã đủ để giữ chúng. Khi voi lớn, chúng đã quen bị câu thúc bởi sợi dây rồi và tin rằng không thể bứt phá để trốn thoát. »
Bạn tôi sững sờ. Những con voi này có thể phá đứt xích xiềng và tự do bất cứ lúc nào, nhưng vì đã quen « tin » rằng chúng không thể thoát được, chúng bị trói ở nguyên vị trí cũ. Con vật to lớn khổng lồ ấy đã tự giới hạn sức mạnh lớn lao hiện tại của nó chỉ vì sự trói buộc của quá khứ.
Giống hệt những con voi, có bao nhiêu người trong chúng ta luôn bám chặt vào niềm tin rằng mình không thể làm được một việc gì đó, chỉ vì một lần thất bại trước đây?
Có bao nhiêu người trong chúng ta không chịu thử một cái mới và gắng làm một việcgì mang tính thử thách bởi vì cái kiểu tư duy ấy của chúng ta?
Nỗ lực của chúng ta có thể không thành công, nhưng xin đừng bao giờ không cố thử ….
HÃY CHỌN LỰA KIỂU TƯ DUY ĐỂ TA KHÔNG CHẤP NHẬN NHỮNG RANH GIỚI VÀ HẠN CHẾ ĐÃ ĐẶT RA TRONG QUÁ KHỨ.
Các bạn thân mến,
Các bạn chẳng bao giờ muốn mình giống bác voi khổng lồ “bé nhỏ” tội nghiệp kia ?
Chắc chắn 100% câu trả lời của các bạn cho câu hỏi này đều có tính tường minh cao.
Vậy chúng ta nên làm gì?
Thiết nghĩ trước hết chúng ta phải là những người xóa bỏ rào cản, hay phá vỡ những bức tường chắn mất tầm nhìn, và từ bỏ những khuôn mòn của kiểu tư duy chúng ta đã tạo ra và quen thuộc trong quá khứ. Ngày hôm qua đã trôi đi theo dòng chảy bất tận của cuộc sống vốn không ngừng biến đổi này. Luôn có những ngày mới, những cơ hội mới, mở ra cho chúng ta biết bao điều mới mẻ! Thế thì tại sao chúng ta cứ mãi trói buộc và tự câu thúc chúng ta với tư duy kiểu cũ của quá khứ? Như thế quả không logic?
Cái tôi hôm qua có thể non nớt, bé nhỏ, yếu ớt, dại khờ, sai lầm, kém cỏi… nhưng tôi của hôm nay đã lớn mạnh, đã trưởng thành, chín chắn hơn, khôn ngoan, hiểu biết hơn, đã biết học hỏi, rút kinh nghiệm từ sai lầm và thất bại của hôm qua.
Như thế với tư duy mới, sáng tạo hơn, tại sao không thử thách năng lực của mình một cách tích cực hơn: ở một lĩnh vực mới, hay một công việc đòi hỏi cao hơn, có tính thách đố hơn, và nhiều trách nhiệm hơn? Nếu không phải là việc gì to lớn hơn, chí ít ta cũng có thể thử làm lại cái mà ta đã từng thất bại? Và luôn nhớ câu ngạn ngữ ” Thất bại là mẹ thành công” . Rồi bạn sẽ thành công sau một hay vài lần thử thách.
Hãy bắt đầu từ mỗi chúng ta, và nếu các bạn đang làm việc trong lĩnh vực truyền thông, giáo dục, xin hãy gửi thông điệp này đến những người bạn gặp gỡ, tiếp xúc, “phá bỏ lối mòn tư duy trói buộc sức mạnh của chính chúng ta, những người không bé nhỏ và không sợ thất bại”.
Như thế là bạn đang tư duy và hành động theo hướng tích cực.
Một lời nói có thể tóe ra một thời điểm
Một bông hoa có thể đánh thức giấc mơ;
Một cây có thể khởi đầu một khu rừng,
Một chú chim có thể báo hiệu Mùa Xuân.
Một nụ cười có thể mang lại tình bằng hữu,
Một cái bắt tay có thể nâng cao một tâm hồn;
Một ngôi sao có thể dẫn đường cho tàu biển,
Một lời cổ vũ có thể nắm được mục tiêu.
Một lá phiếu có thể thay đổi một quốc gia,
Một tia nắng có thể nhấc bổng một căn phòng;
Một cây nến có thể quét sạch bóng đêm,
Một tiếng cười có thể chế ngự cơn sầu não.
Một cái nhìn có thể thay đổi hai cuộc đời;
Một nụ hôn có thể làm tình yêu đơm hoa.
Một bước đi phải bắt đầu một chuyến du hành,
Một lời nói phải bắt đầu một bài nguyện;
Một hy vọng có thể làm tinh thần ta hưng phấn,
Một cái chạm tay có thể biểu hiện bạn quan tâm.
Một tiếng nói có thể nói lên trí tuệ,
Một trái tim có thể biết đâu là sự thật;
Một đời người có thể tạo ra khác biệt,
Một cuộc đời là bạn và tôi…
Loan Subaru dịch
.
One
One word can spark a moment,
One flower can wake the dream;
One tree can start a forest,
One bird can herald Spring.
One smile can bring a friendship,
One handclasp can lift a soul;
One star can guide a ship at sea,
One cheer can obtain a goal.
One vote can change a Nation,
One sunbeam can lift a room;
One candle wipes out darkness,
One laugh will conquer gloom.
One look can change two lives;
One kiss can make love bloom.
One step must start each journey,
One word must start each prayer;
One hope can raise our spirits,
One touch can show you care.
One voice can speak with wisdom,
One heart can know what’s true;
One life can make a difference,
One life is me and you….
Speech is the mirror of the soul; as a man speaks, so he is. –Publilius Syrus
(Lời nói là tấm gương phản chiếu tâm hồn, bạn nói thế nào, bạn là người thế ấy.)
Kind words are short and easy to speak, but their echoes are truly endless– ( Mother Theresa)
(Những lời nhân ái ngắn và dễ nói, nhưng âm vang của những lời ấy vô tận.)
CẢI THIỆN QUAN HỆ
Hôm nay ngày 1/ 4 , Ngày Cá Tháng Tư, Ngày Nói Dối vui nhộn. Mặc dù là một người thích đùa, nhưng tôi không nghĩ ra được trò đùa nào cho hôm nay. Thay vào đó, tôi tin rằng thật thà là tốt nhất (“Honesty is the best policy “).
Những lời nói thực sau đây trong từng trường hợp cụ thể có thể đem đến niềm vui cho chúng ta trong các mối quan hệ với bạn hữu, gia đình …
BA TỪ NGỮ GIÚP CẢI THIỆN CÁC QUAN HỆ
Có nhiều cách ta có thể làm để cải thiện các mối quan hệ của chúng ta. Trong thời buổi cơ chế thị trường, giá trị vật chất lên ngôi, nhiều người thường chọn những món quà đắt tiền như một cách bày tỏ tình cảm, để tạo nên các mối quan hệ. Thực ra quà tặng không thể thay cho những hành động tiếp theo sau những lời giản dị chân thành sau đây. Khi ta nói một cách chân thành, ba từ sau trong từng hoàn cảnh có thể tạo nên những tình bạn mới, làm cho các tình bạn đã có thêm sâu sắc, và hàn gắn ngay cả những mối quan hệ đã rạn nứt.
Ba từ ngữ sau có thể là công cụ giúp phát triển và cải thiện các mối quan hệ của chúng ta
1. Để tôi/ mình…giúp
Bạn tốt thấy bạn mình (và người khác) cần giúp đỡ luôn cố gắng giúp. Khi họ thấy nỗi đau, họ làm hết sức để giúp hàn gắn. Họ tự nguyện giúp đỡ mà không cần ai nhờ cậy.
2. Tôi (Anh/ Chị / Em..) hiểu bạn( …..)
Người ta sẽ gắn bó và vui vẻ hơn khi được chấp nhận và hiểu biết. Hãy để cho người yêu, người bạn đời, hay những người bạn của bạn biết- bằng nhiều cách đơn giản và những việc nho nhỏ – rằng bạn hiểu họ.
Tôn trọng là một trong nhiều cách biểu lộ yêu thương. Tôn trọng người ta yêu thương chứng tỏ rằng người ấy bình đẳng với ta. Nếu ta nói với các con như nói với người lớn, ta sẽ tạo được sự gắn bó và tin cậy như với những người bạn thân thiết . Điều này áp dụng cho mọi mối quan hệ cá nhân
4. Anh /(Em) nhớ em ( anh)
Có lẽ, và có thể cứu vãn được hay cũng cố thêm những cuộc hôn nhân nếu các cặp vợ chồng nói với nhau lời này một cách chân thành. Lời khẳng định này khiến người bạn đời biết họ được yêu thương và người chồng / vợ cần có mình. Thử nghĩ xem giữa ngày làm việc tại cơ quan, hay khi về đến nhà vào cuối buổi, bạn nghe một lời “Anh nhớ em/ Em nhớ anh“, bạn cảm thấy thế nào?
5. Chắc bạn đúng
Ba từ này rất hiệu quả trong các cuộc thảo luận. Ngụ ý của lời này là sự khiêm tốn, thừa nhận “ chắc tôi sai, hay có lẽ tôi sai”. Ta hãy đối mặt với điều này. Khi bạn tranh cãi với ai, những gì bạn nên làm là chớ quyết liệt phản bác quan điểm của người kia. Cả hai đều không muốn thay đổi quan điểm và bạn có thể làm sứt mẻ mối quan hệ giữa hai người. Khi nói “ Có lẽ bạn đúng” , câu này có thể mở rộng cánh cửa đi sâu hơn vào vấn đề. Sau đó bạn tìm cơ hội bày tỏ quan điểm của mình với người đó theo cách nào đó dễ hiểu và có thể chấp nhận.
6. Xin thứ lỗi
Nhiều mối quan hệ đã rạn nứt có thể được cứu vãn và hàn gắn nếu người trong cuộc biết nhận sai lầm và xin thứ lỗi. Tất cả chúng ta đều có điểm yếu, dễ mắc sai lầm, và có thể thất bại. Một người không nên xấu hổ khi thú thực mình có những hạn chế và sai lầm ấy.Và tìm cách khắc phục. Điều này đúng trong mọi mối quan hệ, kể cả khi cha mẹ sai lầm với con cái. Nói cách khác, hôm nay người nói ” xin thứ lỗi ” sẽ hiểu biết và khôn ngoan hơn ngày hôm qua.
7. Cám ơn bạn ( anh/ chị / em)
Lòng biết ơn là một phong cách lịch sự tuyệt vời . Những người vui sống với những tình bạn thân thiết tốt đẹp không coi nhẹ phong cách lịch sự tối thiểu. Họ sẵn sàng nói những câu nói cám ơn những cử chỉ ân cần , những việc nhỏ bạn làm cho mình. Ngược lại, những người rất ít bạn thường cũng ít bày tỏ sự biết ơn. Trong nền văn hóa Á Đông, một số người thấy không quen với những câu nói cám ơn khi có người mời mình ngồi hay nói một câu khen ngợi mình. Và thậm chí có người còn cho lời cám ơn là khách sáo khi nhận một món quà của người thân trao tặng . Điều đó không đúng
8. Tin ở tôi
Một người bạn là người bước vào và ở lại bên ta khi những người khác bỏ đi. Trung thành, thủy chung là một yếu tố quan trọng đối với những tình bạn chân thực. Đó là sợi dây tình cảm gắn bó bạn hữu. Những người có nhiều bạn tốt thường cũng là những người bạn chân tình và thủy chung. Khi gặp khó khăn, bạn tốt là người nói ”Bạn có thể tin cậy ở tôi”
9. Tôi sẽ đến
Nếu bạn đã từng phải gọi một người bạn đến vào lúc nửa đêm, để giúp đưa một đứa con hay người nhà, hoặc chính bạn đến bệnh viện, hay khi xe của bạn chết máy cách nhà vài cây số, bạn sẽ hiểu giá trị của câu nói đơn giản “ Mình sẽ đến”. Sự có mặt là tặng phẩm lớn nhất ta có thể trao cho nhau. Khi chúng ta thực sự có mặt cho những người khác ( gia đình, bạn bè và cả những ai cần đến ta) những sự thay đổi quan trọng diễn ra trong lòng ta và những người đó. Chúng ta được tắm mình, tươi mới hơn trong tình yêu và tình bạn. Chúng ta được bồi đắp về tình cảm và nâng đỡ về tinh thần . Sự có mặt chính là cốt lõi của phong cách lịch sự.
10. Theo đuổi nó.
Tất cả chúng ta đều là những cá thể độc đáo với những tính cách riêng. Đừng cố gắng buộc người khác tuân theo các khuôn mẫu lý tưởng của mình. Hãy ủng hộ bạn mình theo đuổi những hứng thú, sở thích của họ, dù cho những sở thích ấy rất khác với của mình. Ai cũng có những ước mơ của riêng mình. Hãy ủng hộ và khuyến khích bạn và người thân của mình theo đuổi những ước mơ đẹp ấy.
11. Anh(em) yêu em(anh) / Tôi yêu bạn
Có lẽ đây là những từ quan trọng nhất bạn có thể nói ra. Nói rằng bạn thực sự yêu thương một người là bạn đã thỏa mãn nhu cầu tình cảm lớn nhất của người đó: nhu cầu được thuộc về, được thừa nhận và trân trọng, yêu thương. Người bạn đời, người yêu, bạn, con cái, … tất cả dều cần được nghe 3 từ giản dị nhưng chân thành: “Anh yêu em / Tôi yêu bạn”Tình yêu là một chọn lựa. Bạn có thể yêu ngay khi cảm giác này tưởng như không còn nữa.
(Viết theo Pravs)
Nghe có vẻ giản đơn. Xin nhớ rằng sự chân thành và hành động tiếp theo sau của người nói rất quan trọng. Về bản thân tôi, tôi thực sự tin vào tác dụng của ngôn từ và thấy được hiệu quả của những lời này trong những mối quan hệ của tôi.
Trước đây chúng ta đã có bài Điều gì làm nên lãnh đạo và Thành tố của tuyệt vời , tóm tắt các điểm chính về lãnh đạo. Hôm nay chúng ta bắt đầu đi sâu hơn vào chi tiết, từ những điểm chính trong hai bài đó.
Lãnh đạo có lẽ là nghệ thuật sống hấp dẫn nhất cũng như mù mờ nhất của con người. Hấp dẫn vì lãnh đạo giỏi luôn luôn làm cho mọi thành viên đi theo bùng lửa trong lòng. Mù mờ vì (1) lãnh đạo tùy thuộc rất mạnh vào cá tính người lãnh đạo, và (2) vì đa số mọi người hay nhầm lẫn chức vị với lãnh đạo.
Hãy tưởng tượng đến một câu thanh niên lập quán phở. Từ “cái không”, cậu thuê nhà, sửa cửa, tìm đầu bếp hoặc tự nấu, quảng cáo tiếp thị, đón khách , nếu cần thì làm tiếp viên và chùi nhà luôn, tạo thành tiệm phở. Khi tiệm phở thành công, cậu thuê một quản lý trông coi tiệm, để cậu đến nơi khác mở thêm tiệm mới. Cậu này là lãnh đạo, và người quản lý của tiệm phở là quản lý.
1. Điều khác biệt giữa lãnh đạo và quản lý là lãnh đạo tạo từ “cái không” ra “cái có” và quản lý thì giữ cái có cho đừng mất đi thành cái không. Lãnh đạo cần tầm nhìn, cần lòng tin, cần sáng tạo, cần can đảm, cần khả năng khởi lửa trong lòng những người theo mình. Quản lý cần quy tắc, phương thức vạch sẵn, duy trì và sử dụng những phương thức này để duy trì và phát triển tổ chức.
Dĩ nhiên là ta muốn các quản lý đều có tính lãnh đạo, như vậy thì tổ chức mới có đủ năng lực sáng tạo và động lực để tiến. Tuy nhiên, các khóa học dạy kỹ năng quản lý (management) nhưng lại gọi là khóa học về lãnh đạo (leadership), làm hại nghệ thuật lãnh đạo rất nhiều, vì làm cho người ta hiểu lầm là lãnh đạo chỉ là những kỹ năng quản lý.
Khác biệt giữa quản lý và lãnh đạo cũng thường là khác biệt giữa lãnh đạo và chức vị. Các chức vị trong các tổ chức là các chức vị quản lý. Lãnh đạo có thể có chức vị, như là giám đốc hội đồng quản trị, nhưng thông thường là không có chức vị, như người chủ quán phở mới mở, tự mình phải làm đủ mọi chuyện từ chỉ huy và giao tiếp đến quét nhà. Chức vị thông thường nhất cho lãnh đạo là “người sáng lập.”
Bất cứ người nào thành lập môt dự án nào đó, một nhóm nào đó, như là “Thanh niên ái quốc tranh đấu cho cà phê vỉa hè” :-), thì đương nhiên là lãnh đạo của dự án đó, của nhóm đó, mà chẳng cần ai cho mình một chức vị lãnh đạo nào cả. Lãnh đạo là một vai trò tự nhiên nằm trên vai của người lãnh đạo, hoàn toàn không lệ thuộc vào chức vị của tổ chức. Người có “chức vị lãnh đạo” có thể là lãnh đạo thực của tổ chức đó, hoặc cũng có thể chỉ là bù nhìn nếu các thành viên chỉ nghe theo lời của một người khác, tức là người “lãnh đạo thực sự”, dù rằng người này chỉ có chức vị “phó thường dân” trong tổ chức.
2. Điều quan trọng nhất cho lãnh đạo là phải biết mình và quản lý được chính mình. Nếu không biết ngay cả mình thì không biết được ai cả, nếu không quản lý được cả mình thì không quản lý được ai cả, làm sao làm lãnh đạo được? Biết mình và quản lý mình thực ra chỉ là một việc, vì nếu ta thực sự biết ta đương nhiên là ta tự quản lý ta được.
Đó chính là làm chủ được tất cả mọi sinh hoạt tri thức và cảm tính của mình. Biết khi nào cơn giận muốn đến, tại sao nó muốn đến, và có khả năng chận nó lại, không cho nó phủ chụp lên mình, vì “giận mất khôn”, làm sao dẫn đường cho ai được?
Tất cả mọi loại cảm xúc—thành kiến, nóng giận, sợ hãi, bảo thủ, yêu, ghét, v.v..— đều có có thể làm cho ta mất thông minh, đều phải được nhận diện, chận đứng và quản lý. Nêu không thì không thể thành lãnh đạo khá được. Một cái tâm luôn luôn tĩnh lặng và bình tĩnh là điều tiên quyết của lãnh đạo. Ngay cả trong các võ đường khi xưa, ngoài giờ chạy nhảy đấm đá, ngồi thiền tập hít thở, tập đầu óc tĩnh lặng, được con nhà võ gọi là tập khí công, là điều quan trọng nhất trong võ học chính tông (Ngày nay, phần nhiều các võ đường không hiểu mức quan trọng của việc này). Tiếng đồn là tập khí công cách đó thì công lực sẽ tăng tuyệt đỉnh. Thật ra, cái chính của ngồi thiền như vậy là để tâm tĩnh lặng, không thể nhảy choi choi vì giận, vì sợ, hay vì gì cả. Thông thường khi gặp nguy hiểm, adrenaline tăng đột ngột và làm cho não bộ ta không còn sáng suốt như lúc thường. Tập tâm tĩnh lặng để adrenaline không thể làm cho ta thành u tối là điều tiên quyết của võ học, và tiên quyết cho tướng trên chiến trường. Tướng mà giữa chiến trận mịt trời tâm vẫn lặng như mặt hồ thu, thì rất khó thua.
3. Lãnh đạo phải tự có lửa trong lòng, vì lãnh đạo phải tự động viên mình và động viên người khác. Thông thường chẳng mấy ai động viên lãnh đạo vì (1) người lãnh đạo có tầm nhìn thường làm các việc chẳng có nghĩa lý gì (nếu không nói là điên) đối với đa số người, và (2) lãnh đạo cứ phải động viên mọi người thường xuyên, nên chẳng ai nghĩ là chính lãnh đạo cũng cần được động viên. Vì vậy, lãnh đạo phải có lửa rất mạnh trong lòng. Cho nên, yêu một cái gì đó, đam mê một cái gì đó, mơ ước đắm đuối một điều gì đó, là một thành tố không thể thiếu trong lãnh đạo. Và nếu ta gạt bỏ đam mê của mình và sống cái đam mê của người khác, dù người khác đó là cha mẹ, thì rất khó để có đủ lửa làm lãnh đạo.
Ở đây ta dùng các từ rất nóng, như đam mê, say đắm, để nhấn mạnh đến sức mạnh của điều tạo ra lửa trong lòng. Nhưng đam mê này không nhất thiết phải hừng hực như lửa, mà nó có thể là một ước muốn rất mạnh mẽ nhưng tĩnh lặng và dịu dàng, như đam mê đi tu hay đam mê hy sinh cuộc đời lo cho các người nghèo nơi thôn ấp. Thực ra, như đã nói trên, quản lý tâm được tĩnh lặng là điều kiện tiên quyết cho lãnh đạo, cho nên nếu ta đam mê mạnh nhưng tâm ta cứ nhảy chồm chồm vì đam mê đó, thì ta chưa đủ khả năng lãnh đạo. Phải có ước muốn và quyết tâm rất mạnh, nhưng vẫn quản lý được tâm tĩnh lặng, như vậy mới là lãnh đạo.
4. Lãnh đạo phải có mục đích. Đây còn gọi là tầm nhìn, nếu ta muốn ám chỉ mục đích xa hơn là một hai năm. Lãnh đạo là dẫn đường, mà dẫn đường thì đương nhiên là phải biết đi đâu. Mà đi đâu, thì đó là quyền và nghĩa vụ của người lãnh đạo. Mình cứ muốn đi đâu trước, rồi gọi mọi người đi theo, ai muốn đến cùng nơi thì sẽ theo mình, ai không muốn thì không theo. Đây là điều rất quan trọng trong lãnh đạo. Ví dụ, Gandhi muốn dành độc lập bằng đấu tranh bất bạo động. Có rất nhiều người Ấn lúc đó chủ trương bạo động. Nếu Gandhi nghe theo họ, và thay đổi đường lối thì đó không còn là Gandhi nữa. Lãnh đạo phải đặt mục tiêu, và mọi người đi theo lãnh đạo.
Nhưng tại sao ta hay nghe nói lãnh đạo phải đi theo dân? Đi theo ở đây là đi theo ước muốn và rung động của dân—dân muốn công ăn việc làm, không bị áp bức, con cái có trường học, khi bệnh có bệnh viện, có quyền giữ tài sản, v.v… Phục vụ những ước muốn này là “đi theo dân”. Còn xuất cảng/nhập cảng thế nào, tổ chức giáo dục thế nào, tổ chức phát triển thế nào, đó là mục tiêu của lãnh đạo. Thủ tướng không thể nói với các bộ trưởng, “Muốn làm gì đó thì làm.” Thủ tướng phải có đường đi rõ ràng để các bộ trưởng cùng đi trong đường đó. Tương tự như thế, người sáng lập một nhóm bạn trẻ phải biết là mình muốn lập nhóm để làm gì thì mới có thể kêu gọi bạn bè gia nhập được.
5. Lãnh đạo phải có hấp lực tự nhiên. Tự nhiên tức là tự mình mà có, không cần các trò quỷ quái hay tiếp thị rẻ tiền. Lãnh đạo là dẫn đường cho một nhóm người, đương nhiên là phải có hấp lực để người theo mình. Nhưng hấp lực đó từ đâu mà có?
Đương nhiên hấp lực đến do mục đích và hăng say (lửa) của mình, nhưng nó còn lệ thuộc vào một số yếu tố khác.
• Những giá trị mà mọi người ưa thích: Nói chung, ta có thể nói ai cũng quý trọng nhân lễ nghĩa trí tín, tạm dịch (không hoàn toàn chính xác) là lòng thương người, lễ độ, lòng trung thành, trí tuệ, và thành thật. Người có những cá tính này đương nhiên là có nhiều người yêu.
Tuy nhiên, người ta lại rất ghét đạo đức giả, hoặc “tự xem là đạo đức” (self-righteous), hoặc máy móc. Cho nên nếu miệng nói nhân lễ nghĩa trí tín để chỉ đạo đức giả thì thiên hạ ghét. Hoặc cứ xem ta là người đạo đức hơn thiên hạ, cũng không ai ưa. Hoặc cứ dùng đạo đức công thức máy móc như rôbô, cũng rất đáng chán.
Nói chung là nếu ta nhân lễ nghĩa trí tín thật trong lòng, và đừng mang nhân lễ nghĩa trí tín của ta ra mà đo người khác và phê bình người khác, nếu ta khiêm tốn và thành thật với những khuyết điểm của mình một tí, thì ta sẽ có hấp lực tự nhiên. Và vì là hấp lực tự nhiên, nên nó tự nhiên mà có. Nếu ta cố cho có, thì không có được, mà nếu có thì cũng không “tự nhiên.”
• Càng mở rộng cửa lòng ta thì nhiều người càng dễ vào. Con người của ta phong phú hơn chỉ là cái tên và chức vụ– ta có gia đình, con cái, sở thích cá nhân (ẩm thực, âm nhạc, phim ảnh, thơ phú, v.v..), lo lắng, quan tâm,… Người khác càng hiểu con người cá nhân của ta, càng dễ cho họ yêu ta. Ngược lại, ta càng quan tâm vào đời tư của người khác, càng dễ cho ta yêu họ. Dĩ nhiên quan tâm vào đời tư không có nghĩa là xâm phạm vào đời tư của người khác. Khi mình cảm thấy người ta có vẻ ngại là mình chúi mũi hơi sâu thì dừng lại ở đó.
6. Lãnh đạo phải tự tin. Vì lãnh đạo có tầm nhìn thì thường thấy cái mà người khác không thấy, cho nên thường là lãnh đạo không có thầy dìu dắt trong công việc của mình. Vì vậy, tự mình phải mần mò, thử từng bước một trên cuộc hành trình. Tính toán sai và sửa sai là chuyện thường. Nhiều người khác sẽ cho rằng mình sẽ thất bại, vì sai hơi nhiều. Nhưng mình phải tự tin vào quyết tâm của mình. Quyết tâm phải thành công là sẽ thành công. Không có quyết tâm này, không lãnh đạo được. Tự tin tạo nên quyết tâm và can đảm, không sợ thất bại.
7. Lãnh đạo là phục vụ: Leader is servant. Đây là một mô hình mà mọi “lãnh đạo” đều nói và chẳng mấy người làm. Theo mình nghĩ, nếu một cậu bé đánh giầy đang đáng giầy cho ta và ta lỡ tay làm đổ cà phê trên chiếc dép của cậu bé, nếu ta không xung phong mang chiếc dép đi rửa, thì ta không có khả năng phục vụ. Phục vụ có nghĩa là làm việc kiểu tiếp viên nhà hàng, hay bé đánh giày phục vụ khách. Dĩ nhiên là lãnh đạo quốc gia thì không có thời giờ phục vụ trong nhà hàng, nhưng nếu ông ta không sẵn sàng làm tiếp viên hay đánh giày khi có dịp, thì ông ta chưa đủ chín mùi tâm linh (spiritual maturity) và mọi “phục vụ” của ông ta chỉ là “dịch vụ đầu môi” (lip service).
8. Mọi chúng ta đều là lãnh đạo và đều là người đi theo. Trong cách sống bình đẳng và nâng đỡ nhau ngày nay, ai trong chúng ta cũng đều là lãnh đạo (leader). Cứ khởi động một dự án, thành lập một nhóm, dạy vài học trò, đương nhiên là lãnh đạo. Và ai trong chúng ta cũng là người đi theo (follower). Nếu ta ở trong một nhóm do người khác lãnh đạo, thì ta là người đi theo. Trong mô hình mạng lưới ngày nay, được Internet hỗ trợ mạnh mẽ, tất cả chúng ta lãnh đạo nhau và theo nhau, trong nhiều dự án khác nhau. Mô hình kim tự tháp, với một lãnh đạo cao nhất ở trên, rồi nhiều cấp thấp hơn đi xuống từ từ, còn lại rất ít trong xã hội. Ngay cả trong các đại công ty, mô hình kim tự tháp gần như biến mất. Người ta hay nói đùa (nhưng có thật) là sơ đồ tổ chức các công ty ngày nay chỉ có hai hàng—hàng đầu tổng giám đốc, hàng nhì tất cả mọi nhân viên của công ty.
Vì vậy mỗi người chúng ta, già trẻ nam nữ, đều cần có tự tin, đứng lên tổ chức các hoạt động lợi ích cho xã hội và làm lãnh đạo trong hoạt động đó, đồng thời hăng hái đi theo ủng hộ các lãnh đạo khác trong các hoạt động khác. Tất cả đều hỗ trợ nhau tiến bước đưa nước nhà tiến về phía trước.
Lãnh đạo là sức mạnh và ước muốn nội tâm thể hiện ra hành động bên ngoài. Gốc rễ là sức mạnh bên trong, nhưng phải có biểu hiện bên ngoài mới là lãnh đạo, vì dẫn đường là phải dẫn ai đó. Vì vậy, lãnh đạo là kết hợp cao nhất của nội tâm và hành động. Nó là biểu hiện cao nhất của sức sống con người. Và bởi vì lãnh đạo là tùy ta, chứ không tùy ai thăng chức cho ta cả, cho nên ai trong chúng ta cũng nên làm lãnh đạo cho một dự án nhỏ nào đó, để vừa giúp ích cho xã hội vừa phát triển nhân cách của mình bằng phương thức tối cao.
Khi mây có mầu xám
và sấm sét gầm vang,
khi biển giận dữ
quét ngập bờ,
hãy nghĩ đến trời xanh,
và cầu vòng
cho đến một ngày
mặt trời xuyên thủng
những đám mây giận dữ.
Và những tia sáng
con tim lấy phủ mình
để cho bạn sức mạnh
làm lại từ đầu
và cùng những hy vọng mới
giấc mơ của bạn duỗi rong
Loan Subaru dịch
.
Never Say Die
When clouds are grey
and thunder roars,
when angry seas
sweep on the shores,
think of blue skies
and rainbows too
until the day
the sun breaks through
the angry clouds.
And its bright rays
your heart enshrouds
to give you strength
to start anew
and with new hopes
your dreams pursue
Một giảng viên đang giảng về cách giải quyết các áp lực, căng thẳng cho sinh viên của mình. Ông đưa một ly nước lên và hỏi: “ Các bạn nghĩ cái ly này nặng bao nhiêu?”
Các câu trả lời của sinh viên trong khoảng từ 20 đến 500 gram.
Phân tích của thầy như sau:
Trọng lượng tuyệt đối không quan trọng, mà tùy thuộc vào thời gian bạn cầm cái ly nước. Nếu tôi cầm nó trong một phút, không có vấn đề gì. Nếu tôi cầm nó trong một giờ, tôi sẽ bị đau cánh tay phải. Nếu tôi cầm nó suốt một ngày, bạn sẽ phải gọi xe cấp cứu cho tôi.
Cũng chính trọng lượng của vật đó không đổi, nhưng tôi càng cầm nó lâu, nó càng lúc càng nặng. Nếu chúng ta mang gánh nặng mãi, sớm muộn gì chúng ta sẽ không thể mang nổi, cái gánh ấy càng lúc càng nặng
Chúng ta phải làm gì? Hãy đặt cái ly xuống, nghỉ một lát trước khi lại nhấc nó lên. Chúng ta phải có những lúc bỏ gánh nặng xuống, để chúng ta có thể giải lao, phục hồi sức lực và lại có thể mang được nó.
Vì thế trước khi từ nơi làm việc về nhà chiều tối nay, xin các bạn hãy buông bỏ gánh nặng công việc. Đừng mang nó về nhà. Sáng mai bạn có thể nhấc nó lên. Bây giờ dẫu bạn đang phải mang gánh nặng hay trách nhiệm gì trên vai, nếu được xin hãy bỏ nó xuống. Rồi sau khi đã nghỉ ngơi, bạn hãy nhấc nó lên.
Hãy nghỉ ngơi, thư giãn. Cuộc đời ngắn mà. Làm việc và vui sống.
Chúc mừng và hoan hô!!!
(Theo Pravsj)
Các bạn ạ, nghe qua cách xử lý áp lực như trên không dễ dàng? Làm thế nào chúng ta, những người lao động tích cực, gánh vác trách nhiệm nặng nề- lại có thể quẳng gánh lo công việc đi để vui sống dễ dàng thế? Những nỗi lo còn ám ảnh ta cả khi lên giường, một mình trằn trọc, thao thức trong đêm nữa kia mà!
Thực ra chỉ là một đề nghị để khuyên chúng ta cũng có lúc phải biết quên đi những gánh nặng cuộc đời, công việc căng thẳng, những toan tính và âu lo, và cả những nỗi buồn để còn quan tâm đến những cái khác, giải trí lành mạnh, tận hưởng khoảng thời gian ta có với gia đình, bạn hữu: cùng nhau ăn bữa cơm tối, trò chuyện, xem một bộ phim hoặc một chương trình TV hay… Để giảm và tránh stress, xin các bạn đừng mang thêm việc về nhà, hay trút lên những người thân yêu những chuyện bực mình, những gánh nặng mình phải vác trên vai ở cơ quan hay trong thương trường… Xin chớ ngồi ăn cơm với người nhà, nhưng tâm trí đang nhảy múa với những con số, khuôn mặt thừ ra vì những kế hoạch bị tắc, hay những hợp đồng không kịp tiến độ. Cũng đừng “giận cá chém thớt” nhé! Nếu chẳng may hôm nay công việc của bạn có chút trục trặc, hay khó khăn, bạn chớ nên nặng nề trong lòng rồi bực bội, nặng mặt hay “gây” với vợ con, anh chị em …Xin cứ xem như thời tiết. Trời còn có khi mưa khi nắng, khi tốt trời hay lúc âm u. Công việc của ta có khi cũng thế. Đời có thể không phải luôn màu hồng và ngày hôm nay không phải luôn xanh, nhưng chúng ta cũng đừng nhuộm xám cả không gian quanh ta. Ta có thể mắc mưa trên đường, nhưng chớ đem phong ba về nhà khiến những người quanh ta chịu đựng.
Tất cả tùy thuộc vào chúng ta- nhận thức và thái độ của chúng ta? Hai người có thể nhìn cùng một sự việc, nhưng nhìn thấy theo hai cách hoàn toàn khác nhau. Và hành động cũng thực khác nhau. Mọi thay đổi và hành động đều bắt đầu từ bản thân mỗi người.
Bạn sẽ kiểm soát thái độ của mình hay để thái độ khống chế bạn?
Nghĩ một cách tích cực, và hành động theo hướng tích cực.
Bạn sẽ thấy cuộc sống dễ chịu và tốt đẹp hơn với bạn và những người xung quanh.
On the Pulse of Morning, của Maya Angelou, được bà viết đặc biệt cho, và đọc trong, buổi lễ tuyên thệ nhậm chức tổng thống của Bill Clinton, ngày 20 tháng 1 năm 1993.
Sau bài tiếng Việt, do anh Trần Đình Hoành dịch, là phần tiếng Anh. Và sau đó là video Maya Angelou đọc bài thơ trong lễ nhậm chức.
.
Trên nhịp đập buổi sáng
Maya Angelou
Đá, Sông, Cây
Quản gia cho những chủng loại đã từ lâu biến mất,
Đánh dấu khổng tượng.
Khủng long, để lại những mảnh vụn khô
Thuở tạm dừng ở đây
Trên nền hành tinh chúng ta,
Bất kỳ báo động lớn nào về ngày tận thế gấp gáp của chúng
Đều lạc mất trong ủ rủ của bụi đất và dòng niên đại
Nhưng hôm nay, Đá khóc gọi chúng ta, rất rõ, rất mạnh,
Đến đây, các bạn có thể đứng trên
Lưng tôi và đối diện định mệnh xa xôi,
Nhưng đừng tìm an trú trong cái bóng của tôi.
Tôi sẽ không cho các bạn chổ trốn nào dưới này cả.
Các bạn, được tạo ra chỉ một tí thấp hơn
Các thiên thần, đã lom khom quá lâu trong
Bóng tối trầy trụa,
Đã nằm quá lâu
Úp mặt trong u mê.
Miệng các bạn trào những ngôn từ
Thiết bị cho chém giết.
Đá khóc gọi hôm nay, các bạn có thể đứng trên tôi,
Nhưng đừng giấu mặt.
Phía bên kia tường thành thế giới,
Một Dòng Sông hát bài ca đẹp,
Đến nghỉ ở đây bên cạnh tôi.
Mỗi bạn, một quốc gia bọc trong biên thùy,
Mảnh mai và được làm kiêu hãnh lạ lùng,
Nhưng vĩnh viễn đâm vào vòng vây hãm.
Những cuộc chiến cho lợi tức
Đã để lại những vòng đai hoang vu trên
Bãi bờ tôi, những dòng rác đổ nát trên ngực tôi.
Nhưng, hôm nay, tôi gọi các bạn đến bên cạnh dòng tôi,
Nếu các bạn sẽ không học chiến tranh nữa. Đến đây,
Trang phục hòa bình và tôi sẽ hát những bài ca
Tạo hóa đã cho tôi khi tôi và
Cây và Đá còn là một.
Trước khi chủ nghĩa nghi kỵ thành dấu ấn rực máu chạy giữa
Chân mày bạn và khi mà bạn còn biết là bạn vẫn
Chẳng biết gì.
Dòng Sông hát và hát mãi.
Thật mong muốn được trả lời
Dòng Sông ca hát và Đá khôn ngoan.
Cho nên người Á châu, người Nam Mỹ, người Do thái,
Người Phi châu và người Da đỏ, người Sioux,
Người Công giáo, người Hồi giáo, người Pháp, người Hy Lạp,
Người Ái-nhĩ-lan, người Thầy tế, người Linh mục, người Tộc trưởng,
Người Đồng tính, người Thẳng tính, người Thầy giảng,
Người Đặc quyền, người Không nhà, người Thầy giáo.
Họ nghe. Tất cả họ nghe
Lời nói của Cây.
Hôm nay, từ cây đầu đến cây cuối, mỗi cây
Nói với con người. Đến với tôi, ở đây bên cạnh Dòng Sông.
Hãy tự trồng bạn bên cạnh tôi, ở đây bên cạnh Dòng Sông.
Mỗi bạn, con cháu của một khách du hành
Quá vãng, đã được mua với một giá.
Các bạn, những người đã đặt tên cho tôi, các bạn
Pawnee, Apache, và Seneca, các bạn
Dân tộc Cherokee, những người đã an nghỉ với tôi, thuở đó
Bị ép chạy trên những bàn chân rướm máu, đã để tôi lại cho hành xử của
Những kẻ truy tầm khác—tham lợi đến tuyệt vọng,
Đói vàng.
Các bạn, Thổ Nhĩ Kỳ, Thụy Điển, Đức, Tô-cách-lan…
Các bạn Ashanti, Yoruba, Kru, bị mua,
Bán, trộm, đã đến trong ác mộng
Nguyện cầu cho một giấc mơ.
Ở đây, hãy mọc rễ bên cạnh tôi.
Tôi là Cây trồng bên Dòng Sông,
Không di chuyển.
Tôi, Đá, Tôi Sông, Tôi Cây
Tôi là của các bạn—Lối đi của các bạn đã được trả lệ phí.
Ngẩng mặt lên, bạn có một điều khẩn thiết xé thịt
Cho sáng hôm nay trong lành bừng lên cho bạn.
Lịch sử, dù với đớn đau nghiến xiết của nó,
Không thể đảo lại, và nếu đối diện nó
Với can đảm, không cần sống lại nó lần nữa.
Ngẩng mắt lên, trên
Ngày đang rạng cho bạn.
Mang tái sinh đến
Cho giấc mơ.
Các bà, các bé, các ông,
Hãy nắm nó vào lòng bàn tay của bạn.
Nhào nắn nó thành hình thù của
Cần thiết riêng tư nhất của bạn. Gọt dũa nó thành
Hình ảnh của con người công cộng nhất của bạn.
Nâng cao con tim
Mỗi giờ mới mang đến những cơ hội mới
Cho những khởi điểm mới.
Đừng ăn đời ở kiếp
Với sợ hãi, vĩnh viễn buộc ách
Với ngu đần.
Chân trời cúi rạp về phía trước,
Nhường chỗ cho bạn đặt những bước thay đổi mới.
Ở đây, trên nhịp đập của ngày tốt này
Bạn có thể có can đảm
Nhìn lên và nhìn ra ngoài, đến tôi,
Đá, Sông, Cây, tổ quốc.
Vua Midas cũng như người hành khất.
Bạn cũng như khổng tượng xưa.
Ở đây trên nhịp đập của ngày mới này
Bạn có thể khoan dung để nhìn lên và nhìn ra ngoài
Và nhìn vào đôi mắt của chị, vào
Khuôn mặt của anh, tổ quốc của bạn
Và nói giản dị
Rất giản dị
Với hy vọng
Chào buổi sáng.
A Rock, A River, A Tree
Hosts to species long since departed,
Marked the mastodon.
The dinosaur, who left dry tokens
Of their sojourn here
On our planet floor,
Any broad alarm of their hastening doom
Is lost in the gloom of dust and ages.
But today, the Rock cries out to us, clearly, forcefully,
Come, you may stand upon my
Back and face your distant destiny,
But seek no haven in my shadow.
I will give you no more hiding place down here.
You, created only a little lower than
The angels, have crouched too long in
The bruising darkness,
Have lain too long
Face down in ignorance.
Your mouths spilling words
Armed for slaughter.
The Rock cries out today, you may stand on me,
But do not hide your face.
Across the wall of the world,
A River sings a beautiful song,
Come rest here by my side.
Each of you a bordered country,
Delicate and strangely made proud,
Yet thrusting perpetually under siege.
Your armed struggles for profit
Have left collars of waste upon
My shore, currents of debris upon my breast.
Yet, today I call you to my riverside,
If you will study war no more. Come,
Clad in peace and I will sing the songs
The Creator gave to me when I and the
Tree and the stone were one.
Before cynicism was a bloody sear across your
Brow and when you yet knew you still
Knew nothing.
The River sings and sings on.
There is a true yearning to respond to
The singing River and the wise Rock.
So say the Asian, the Hispanic, the Jew
The African and Native American, the Sioux,
The Catholic, the Muslim, the French, the Greek
The Irish, the Rabbi, the Priest, the Sheikh,
The Gay, the Straight, the Preacher,
The privileged, the homeless, the Teacher.
They hear. They all hear
The speaking of the Tree.
Today, the first and last of every Tree
Speaks to humankind. Come to me, here beside the River.
Plant yourself beside me, here beside the River.
Each of you, descendant of some passed
On traveller, has been paid for.
You, who gave me my first name, you
Pawnee, Apache and Seneca, you
Cherokee Nation, who rested with me, then
Forced on bloody feet, left me to the employment of
Other seekers–desperate for gain,
Starving for gold.
You, the Turk, the Swede, the German, the Scot …
You the Ashanti, the Yoruba, the Kru, bought
Sold, stolen, arriving on a nightmare
Praying for a dream.
Here, root yourselves beside me.
I am the Tree planted by the River,
Which will not be moved.
I, the Rock, I the River, I the Tree
I am yours–your Passages have been paid.
Lift up your faces, you have a piercing need
For this bright morning dawning for you.
History, despite its wrenching pain,
Cannot be unlived, and if faced
With courage, need not be lived again.
Lift up your eyes upon
The day breaking for you.
Give birth again
To the dream.
Women, children, men,
Take it into the palms of your hands.
Mold it into the shape of your most
Private need. Sculpt it into
The image of your most public self.
Lift up your hearts
Each new hour holds new chances
For new beginnings.
Do not be wedded forever
To fear, yoked eternally
To brutishness.
The horizon leans forward,
Offering you space to place new steps of change.
Here, on the pulse of this fine day
You may have the courage
To look up and out upon me, the
Rock, the River, the Tree, your country.
No less to Midas than the mendicant.
No less to you now than the mastodon then.
Here on the pulse of this new day
You may have the grace to look up and out
And into your sister’s eyes, into
Your brother’s face, your country
And say simply
Very simply
With hope
Good morning.
Lãnh đạo là cuộc hành trình khám phá. Lãnh đạo là biểu hiện của một người ở mức cao nhất của người ấy, với mục đích làm điều gì đó tốt đẹp hơn và phát triển tiềm năng của những người khác. Đó không phải là công việc đơn độc, mà là công việc hợp thâu năng lượng từ những người chung quanh.
Trong vòng 20 năm qua, việc nghiên cứu về lãnh đạo đã đưa tôi đến Rô-ma, Hy Lạp, Bắc Phi và Trung Đông, và những kinh văn cổ của Trung Quốc cũng như các ký tự cổ của Ai Cập. Từ các nghiên cứu này, tôi đã rút ra sáu kết luận về lãnh đạo:
1. Khác biệt giữa lãnh đạo và quản lý lớn hơn là khác biệt giữa hai nhóm kỹ năng.
Quản lý dựa trên mệnh lệnh và kiểm soát và sử dụng các tiến trình làm việc khoa học. Khoa học quản lý đến từ thời Cách mạng Kỹ nghệ, khi những đoàn nhân công thất học cần chỉ huy. Đằng khác, lãnh đạo tức là biểu hiện tinh thần của con người—nguồn thật của tuyệt vời. Chúng ta không thể dạy lãnh đạo theo cách ta dạy quản lý.
2. Quan tâm của chúng ta về lãnh đạo không phải là cơn sốt hay thời trang.
Lãnh đạo là một khái niệm đã được nghiên cứu hàng nghìn năm. Ta có thể thấy nó trong các kinh văn cổ từ Trung quốc đến Ai Cập. Chúng ta say mê khoa lãnh đạo vì nó là một phần của hiểu biết về bản tính con người chúng ta. Người ta biểu hiện tính lãnh đạo khi họ trình bày điểm tuyệt hảo của họ và của những người khác.
3. Để thành một lãnh đạo, trước hết bạn phải hiểu chính bạn.
Chẳng có hai người nào biểu hiện tính lãnh đạo giống nhau. Mỗi người chúng ta là một lãnh đạo đặc biệt. Vì vậy, ta sẽ thất bại nếu cứ cố sắp khoa lãnh đạo ngăn nắp vào trong cái hộp.
4. Lãnh đạo không đặt căn bản trên địa vị hay chức vị.
Tính lãnh đạo phát ra từ bất kỳ người nào có khả năng và được khuyến khích để biểu hiện chính mình trong khi làm việc có mục đích và ý nghĩa. Như là một xã hội, chúng ta phải lìa xa khái niệm rằng các giám đốc công ty là những người có tầm nhìn với những tư tưởng chuyển hóa. Chúng ta phải chuyển từ tình trạng lệ thuộc sang tình trạng tham gia, trong đó mọi người dùng năng lực và tiềm lực riêng của mình để phục vụ và làm tròn mục đích.
Lãnh đạo là một trình tự trong đó những người lãnh đạo và những người đi theo cùng hoạt động để đạt các mục tiêu chung. Chúng ta đều là người lãnh đạo và người đi theo vào những lúc khác nhau. “Đi theo” không phải là một vai trò thụ động. Người đi theo bảo đảm là người lãnh đạo theo đuổi mục đích.
5. Tính lãnh đạo không thể đạt được trong cô lập.
Người ta biểu hiện tính lãnh đạo khi họ hành động như là một bộ phận của một toàn thể, và tính năng này hoạt động tốt nhất khi cơ cấu tổ chức dạng mạng lưới thay thế cơ cấu đẳng cấp. Điều quan trọng là các cá nhân trong tổ chức cùng nhau phát triển, và tổ chức được đối xử như là một sinh vật có hít thở. Tính lãnh đạo cần môi trường thích ứng để nẩy nở.
6. Tính lãnh đạo phải có ưu tiên hơn quản lý trong thế giới thay đổi nhanh chóng ngày nay.
Quản lý sống mạnh trong môi trường ổn định và cơ cấu đẳng cấp. Nhưng chúng ta đang sống trong một thế giới thay đổi liên tục, và chúng ta phải “viết luật mới.” Tính lãnh đạo sẽ ở ngay tại tâm điểm của tất cả cố gắng của chúng ta trong việc cải thiện tổ chức và thế giới. Tính lãnh đạo sẽ đòi hỏi can đảm–đó là cốt lõi của lãnh đạo.
Bạn có đang biểu hiện tiềm năng lãnh đạo của bạn? Hãy xem lại đời sống của bạn ở sở làm, ở nhà, và trong các sinh hoạt xã hội. Bạn là lãnh đạo hay chỉ thuần túy là một quản lý? Bạn có đang phát triển các kỹ năng lãnh đạo của bạn và sử dụng chúng để cải thiện tổ chức của bạn và cuộc đời riêng của bạn?
Hãy nhớ: Lãnh đạo là một hành trình, không phải là điều bạn có thể học trong một khóa học năm ngày. Lãnh đạo đòi hỏi thời gian và suy tưởng.
Leadership is a journey of discovery. It is the expression of a person at his or her best whose aim is to transform something for the better and to develop this potential in others. It is not a solitary pursuit but one that harnesses the energy of those around you.
During the past 20 years my studies on leadership have taken me to Rome, Greece, North Africa and the Middle East and to the texts of ancient China and the hieroglyphics of Egypt. From this research, I have come to six conclusions about leadership:
1. The difference between leadership and management amounts to more than a different set of skills.
Management is based on order and control and makes use of sophisticated processes. It came into being during the Industrial Revolution, when a mass of uneducated workers needed to be marshaled. Leadership, on the other hand, is about expressing the human spirit — the real source of greatness. We cannot teach leadership in the same way we teach management.
2. Our preoccupation with leadership is neither a fad nor a fashion.
Leadership as a concept has been explored for thousands of years. It can be found in ancient texts from China to Egypt. Our fascination with it has never dwindled because it is part of our understanding of who we are as human beings. People express leadership when they demonstrate the best of themselves and others.
3. To become a leader, you must know yourself first.
No two individuals express leadership in the same way. Each one of us can be a unique leader, and that is why trying to put leadership into a box always fails.
4. Leadership is not based on position or title.
Leadership springs from anyone enabled and encouraged to express himself while working with purpose and meaning. As a society, we need to shift away from the notion of chief executives as visionaries with transforming ideas. We have to shift from a dependency state to one of participation in which everyone uses his or her own power and potential to serve and fulfill a purpose.
Leadership is a process in which leaders and followers engage to achieve mutual goals. We are all leaders and followers at different times. “Followership” is not a passive role but a dynamic one: Followers ensure that the leader follows the purpose.
5. Leadership cannot be achieved in isolation.
People express leadership when they act as part of an integrated whole, and this works best when a web structure replaces the hierarchical structure. It is important that individuals and organization develop together and an organization be treated as a living, breathing whole. Leadership needs the right environment in which to thrive.
6. Leadership must take priority over management in today’s fast-changing world.
Management thrives in a stable environment and a hierarchical structure. But we are living in a world that changes constantly, and we must rewrite the rules. Leadership will be at the heart of all our efforts to improve our organizations and our world. It will require the courage that is at the heart of all leadership.
Are you expressing your leadership potential? Consider your life at work, at home and in social situations. Are you a leader or simply a manager? Are you developing leadership skills and using them to improve your organization and your personal life?
Remember: Leadership is a journey, not something that can be learned on a five-day training course. It requires time and reflection.
Đứng đầu cũng chưa đủ
khi bạn có khả năng để thành TUYỆT VỜI
Bạn có tiềm năng gì?
Điều gì đang trì bạn lại?
TẦM NHÌN
Bạn có thể thấy,
sờ,
và nếm được giấc mơ của bạn?
LÒNG TIN
Xa hơn hy vọng,
lòng tin tuyệt đối
vào chính mình,
vào mục tiêu của mình,
vào kết quả.
ƯỚC MUỐN
Điều gì mang chiều sâu
và ý nghĩa
đến cho đời bạn?
CAN ĐẢM
Khả năng đặt
giấc mơ
lên trên sợ hãi
KIÊN TRÌ
Đối diện thất vọng,
đối diện thất bại và khó khăn…
sức mạnh để bước một bước,
rồi một bước nữa,
rồi một bước nữa…
THỰC HIỆN
ĐIều gì kích động bạn
hành động?
Điều gì là
sức mạnh sáng tạo của bạn?
ĐAM MÊ
Tia lửa nào
thắp sáng hồn bạn?
Điều gì đẩy bạn đi tới?
Hãy khao khát tuyệt vời
trong mọi mặt của đời sống,
trong công việc,
trong quan hệ,
trong những giấc mơ cho tương lai
Đơn giản là, đứng đầu cũng chưa đủ,
khi bạn có khả năng thành TUYỆT VỜI
Trần Đình Hoành dịch
Elements of greatness
It is not enough to be the best
when you have the ability to be GREAT
What is your potential?
What’s holding you back?
VISION
Can you see,
touch,
and taste your drearms?
BELIEF
Beyond hope,
absolute faith…
in yourself
in your goals,
in the outcome.
DESIRE
What gives depth
and meaning
to you life?
COURAGE
The ability to place
your dreams
above your fears.
PERSEVERANCE
In the face of disappointment,
in the face of setbacks and barriers…
the strength to take one step,
and then another,
and then another…
EXECUTION
What inspires you
to action?
What is your
creative force?
PASSION What spark
lights your soul?
What drives you?
Aspire to greatness in each facet
of you life,
in your career,
in your relationhips,
in your dreams for the future
It simply is not enough to be the best
When you have the ability to be… GREAT
Mỗi người chúng ta trong thế giới này
Đều có khả năng dẫn đường và tạo nhiệt tâm
Đôi khi ta cảm thấy
Việc ta làm bé nhỏ, tầm thường
Nhưng hãy nhớ là một gợn sóng lăn tăn
Cũng có thể tạo nên xung động
Và biến thành dòng chảy không ngăn cản được.
Hãy bắt đầu bằng một bước ngắn
Đừng để ai chắn lối
Cứ đi đường mình
Dù ai đó có thể cười
Rồi sao? Nhiều người sẽ theo bạn
Đừng bao giờ bỏ cuộc
Thành công thường khi chỉ là tiếp tục
Bám chặt sau khi những người khác đã buông tay
Sợ hãi làm chúng ta bé nhỏ
Hãy chạy thẳng vào những nỗi sợ của mình
Và ôm chúng trong tay
Bên kia nỗi sợ là cuộc đời
Tuyệt vời của bạn
Hãy bước khỏi khán đài
Tiến ra sân
Chơi trò chơi của cuộc đời
Mạo hiểm
Cứ nhảy, rồi tấm lưới sẽ hiện ra
Tích cực
Bạn nghĩ thế nào, bạn sẽ thành người thế đó
Mơ, mơ giấc mơ lớn
Hãy cảm nhận nó, tin nó, nắm bắt nó
Dẫu cho giấc mơ của bạn là gì, hãy theo đuổi nó
Bạn sẽ kích động được nhiều người khác
Giang tay ra
Săn sóc
Dịu dàng
Khi ai làm việc tốt,
Hãy vỗ tay
Bạn sẽ làm hai người cùng vui.
Hãy là người mẫu tích cực
Hãy là đổi thay mà bạn muốn thấy trong thế giới.
Hãy tạo nên điều khác biệt
Bây giờ là lúc dẫn đầu, rất rõ.
Việt dịch: Huỳnh Huệ
.
Each of us on this earth has it: the ability to lead and inspire
Sometimes our work feels small and insignificant
But remember a small ripple can gain momentum
and build a current that is insurmountable.
Begin with one small step.
Don’t let others stand in your way
Walk your own path
Someone may laugh
So what. Many will follow.
Don’t ever give up.
Success seems to be largely a matter of hanging on
after others have let go.
(William Feather)
Fears keep people small.
Run towards your fears.
Embrace them
On the other side of your greatest fears
live your greatest life
( Robin Sharma)
Get out of the stands
Get on the court
Play the game of life
Take risks.
Leap, and the net will appear
Be positive.
What you think, is who you become
Dream , dream big.
Feel it. Believe it. Achieve it.
Whatever your dreams are…, go for it.
You will inspire others
Extend a hand
Care.
Be kind.
When someone does something good, applaud.
You will make two people happy
(Samuel Goldwyn)
Be a positive role model
Be the change you want to see in the world .
(Gandhi)
Make a difference
Now is the time to lead out loud
Tiếng Anh có từ “sense of belonging”, dịch ra tiếng Việt là “cảm giác thuộc về”, như là “Anh cảm thấy anh thuộc về quê hương này.” Cảm-giác-thuộc-về là một cảm giác chủ quan, nhìn từ góc độ của người chủ cảm giác. Như vậy nghĩa là, nếu nàng nói “Em thuộc về anh,” thì đó là cảm-giác-thuộc-về của người đang yêu. Nhưng nếu chàng nói, “Em thuộc về anh,” thì đó không phải là cảm-giác-thuộc-về, mà là tuyên bố quyền sở hữu ở thời đại khủng long :-).
Sense of belonging rất cần thiết cho hạnh phúc và tư duy tích cực của ta. Một khảo sát của Reg Williams, giáo sư y tá và tâm lý tại đại học Michigan (bang Michigan, Mỹ) cho thấy, các bệnh nhân bệnh trầm uất có sense of belonging cao mau lành bệnh hơn các bệnh nhân có sense of belonging thấp. Các khảo sát khác cũng cho thấy cô đơn là một trong những nguyên nhân chính của bệnh trầm uất. Và dĩ nhiên là ai trong chúng ta cũng biết là trẻ em không có, hoặc không gần gũi, ai trong gia đình thường dễ “chán đời,” “hận đời” và phạm pháp.
Các nhận xét này liên hệ trực tiếp đến việc thực hành tư duy tích cực. Tất cả các đạo gia và chuyên gia về tư duy tích cực đều lập đi lập lại, ngày này qua tháng nọ, là ta phải yêu người, yêu loài vật, yêu đời, yêu thế giới. Những cái “yêu” này chính là những cảm-giác-thuộc-về, các bạn ạ.
Tôi chỉ có thể yêu được trường này nếu tôi cảm thấy tôi thuộc về trường này—đây là trường của tôi, đây là các thầy cô bạn bè của tôi. Nếu tôi cảm thấy tôi “lạc chuồng” trong trường này, ở đây là những tháng ngày chán nản và tù tội, đây là trường của “chúng nó” và thầy cô của “chúng nó,” chẳng ăn nhập gì với tôi cả, thì tất nhiên là tôi không thể nào yêu trường, tích cực về trường, và tích cực với chính mình trong khuôn viên trường được.
Tương tự như vậy, ta sẽ không thể nào tích cực được với đời trong “khuôn viên”của đời, nếu ta không có cảm giác là ta thuộc về cuộc đời, nếu ta cho rằng ta bị ném vào cuộc đời này như một nhà tù lớn lạnh lùng, vô mục đích.
Nhưng làm thế nào để ta có được cảm giác thuộc về cuộc đời?
À, câu hỏi này trực tiếp liên hệ đến câu hỏi căn bản nhất của tất cả mọi triết thuyết, mọi tôn giáo, mọi truyền thống tâm linh: Ta từ đâu mà đến? Đến để làm gì? Và ta sẽ đi đâu?
Những câu hỏi tối hậu đó, bạn sẽ phải tự nghiên cứu tìm câu trả lời. Tại đây chúng ta chỉ nói đến phương diện thực hành để giúp chúng ta tăng được cảm-giác-thuộc-về, và do đó, tăng được tư duy tích cực. Dù là truyền thống tâm linh hay triết lý nào, giải thích như thế nào, thì trên phương diện thực hành, tất cả đều phải dùng một phương pháp giản dị–đó là “quan tâm”, hay còn gọi là “để ý.” Và ta thực tập “để ý” từng bước một, từ trong nhà đi ra ngoài, như sau.
• Nếu ta muốn có cảm giác ta thuộc về gia đình của ta, cách duy nhất là để ý đến gia đình, hay nói chính xác hơn là để ý đến mọi người trong gia đình—Ai đang làm gì? Ở đâu,? Vui buồn ra sao? Ta cần chào hỏi thường xuyên—nếu đi sớm về khuya, chẳng thấy ai ngoại trừ cái gường của mình, thì khó cho mình có cảm tưởng thuộc về gia đình.
• Bên ngoài gia đình, đối với bạn bè và người thân quen cũng vậy, để ý đến họ một tí, hỏi han họ về công việc, gia đình, vui buồn, khó khăn, thay vì gặp nhau hàng ngày làm việc với nhau mà trong 5 năm chỉ nói chuyện công việc.
• Bước cao hơn của để ý là đối với người không quen biết. Thông thường, ta không bao giờ để ý đến người không quen biết, cho nên ta có thể đi ngang qua hàng nghìn người trong một ngày, nhưng chẳng bao giờ để ý đến ai. Vậy thì, nay ta thực tập nhìn những người ngoài đường kỹ hơn một tí (dĩ nhiên không phải chỉ các cô mặc mini, mà là mọi người :-)), nhất là những người lao động, những người buôn thúng bán bưng, và thương họ hơn một tí vì ta may mắn hơn. Nhìn mọi người chung quanh kỹ hơn một tí và thấy ta là anh chị em của họ và họ là anh chị em của ta. Dù là không quen biết nhau, ta có thể hiểu được những khó khăn, lo lắng, vui buồn của họ, vì đời sống của họ, trên căn bản, chẳng khác đời sống của ta bao nhiêu.
• Nhìn ánh nắng, nhìn hàng cây , nhìn hoa cỏ kỹ hơn một tí, tận hường cái đẹp thiên nhiên, và cám ơn cuộc đời đã cho ta bao nhiêu cái đẹp.
• Nhìn những con thú ta gặp, chó mèo chim chóc, và thán phục cái đẹp và bản tính tự nhiên trong trắng của chúng—ít ra là chúng không nói dối–và cám ơn cuộc đời đã cho thế giới này những người bạn như thế.
• Cuối tuần, đưa gia đình về vùng quê đi “dã ngoại”, vừa để thanh thản đầu óc, vừa tận hưởng vẻ đẹp thiên nhiên, vừa thấy đất nước và cuộc đời đẹp đến thế nào.
Nói chung là ta chẳng cần phải làm gì thêm, ngoại trừ “thấy” cuộc đời trước mặt với bao thân thiện đẹp đẽ và gần gũi của nó. Từ đó ta sẽ gần gũi, yêu thương và tích cực hơn với cuộc đời. Bằng không, ta vẫn có thể nhìn cuộc đời hàng ngày, nhưng vẫn không thấy cuộc đời, hoặc chỉ thấy với hằn học và tuyệt vọng—Ôi, đời vô mục đích, vô nghĩa lý, vô tình yêu! Đời là dối trá xảo quyệt! Đời là sa mạc lửa bỏng mênh mông!
Thực sự, đời là một bức tranh huyền diệu—có thể là thiên đàng, có thể là hỏa ngục, có thể là đồng cỏ xanh tươi, có thể là biển cát rực lửa, có thể là những em bé cười khúc khích, có thể là đoàn quỹ dữ gầm gừ… Đời có thể hiện ra trước mắt ta với muôn nghìn hình thái khác nhau. Và người cầm cây đũa thần có thể hô thiên biến vạn hóa đó, chẳng ai khác hơn là tâm ta cả.
“Hướng về ánh nắng, bạn sẽ không nhìn thấy bóng râm.” Nhân sinh quan tích cực, chính là ánh nắng trong trái tim.
Mỗi người trong chúng ta đều mang trong mình những hạt giống tâm hồn tốt (tích cực) và không tốt (tiêu cực) . Cũng như mọi loại cây để có thể tăng trưởng, đều cần có người trồng chăm vun xới, cho ánh sáng, nước và dưỡng chất, mảnh đất tâm hồn và các hạt giống của ta cũng thế. Chúng ta cũng cần chăm bón những dưỡng chất cho mảnh đất- khu vườn tâm hồn ta phát triển mới có thể tạo ra hoa thơm và quả ngọt: hạnh phúc cho ta, cho người, cho đời.
Theo tâm lý học Phật giáo tâm thức của chúng ta gồm có hai tầng: tầng dưới là Tàng thức, tầng trên gọi là Ý thức. Tàng thức là tiềm thức, còn Ý thức là phần sinh hoạt bình thường. Tàng thức được ví như mảnh đất chứa đủ loại hạt giống: những hạt giống tốt đẹp của tình thương, niềm vui, lạc quan, hạnh phúc, tha thứ, bao dung, … , nhưng cũng không thiếu các hạt giống xấu của giận hờn, ích kỷ, ganh tỵ, sân hận, bi quan, tuyệt vọng, ….
Xin nhắc lại một ẩn dụ rất hay của Thiền sư Nhất Hạnh : “Ý thức là phòng khách, và tàng thức là nhà kho. Khi các hạt giống được tưới tẩm sẽ trở thành một thứ năng lượng trên tầng ý thức và trở thành những tâm hành.“ Ví dụ hạt giống GIẬN nằm im dưới tàng thức, khi bị chọc giận (bị tưới tẩm), chúng hiển lộ thành tâm hành giận và năng lượng giận trào dâng, sục sôi như sóng dữ và từ nhà kho chúng tràn ngập phòng khách. Các bạn cũng như tôi đều biết sức tàn phá của sân hận như thế nào rồi? Ấy là địa ngục cho ta và những người thương yêu hay những ai là nạn nhân của cơn sân hận ấy.
Như thế, nếu muốn giữ được phòng khách sáng, đẹp trang nhã, mỗi chúng ta đều phải ngăn ngừa không cho những hạt giống tiêu cực từ nhà kho xuất hiện, lao vào phòng khách và gây bạo động. Cũng giống như người làm vườn, muốn có và giữ hoa thơm, trái ngọt cho khu vườn của mình, phải biết chăm bón, diệt cỏ dại, ngăn ngừa sâu rầy đến phá hại khu vườn của mình vậy.
Để ta sống đẹp và hạnh phúc, chúng ta cần tạo một môi trường sống tốt cho mình. Ta có thể làm được như thế, nếu ta biết phát triển 4 nguyên tắc để làm tăng sức mạnh của hạnh tinh tấn. (The Art of Power, Thích Nhất Hạnh, 2008)
1. Cần thiết phải ngăn ngừa, tránh để cho những cảm xúc tiêu cực phát khởi.
2. Nếu những cảm xúc tiêu cực này đã vì duyên cớ gì đó biểu hiện thì ta nên làm cho chúng lắng dịu hay thay thế chúng.
3. Hãy luôn mời gọi các hạt giống tích cực lên vùng ý thức
4. Hãy quan tâm lưu giữ những hạt giống tích cực- những tâm hành thiện ỡ trên phòng khách càng lâu càng tốt
Mỗi ngày chúng ta ăn gì, làm gì, đọc gì, xem gì và nói gì cũng nên cố gắng nhớ đến bốn nguyên tắc trên.
Nguyên tắc thứ nhất:
Ai trong chúng ta còn mơ hồ về tác hại của một bài báo kích động, loan truyền tin thất thiệt, một cuốn phim bạo lực, đầy những máu me, sex, chết chóc, dục vọng …, và các chất kích thích như rượu, như ma túy, … không chỉ với thanh thiếu niên, mà cả những người lớn?. Đã có bao nhiêu trẻ vị thành niên, thanh niên, và người lớn sau khi phạm pháp, gây nhiều thứ tội như ăn cắp, đã thương, sát hại người vì thù hằn, ghen tuông, cãi vã, hay hiếp dâm… đều khai nhận đả thủ ác dưới tác động của những độc tố kia?!
Trong môi trường hàng ngày, ta nên tránh các độc tố ấy, bởi chúng sẽ đánh thức các hạt giống bạo động trong ta.
Nguyên tắc thứ hai:
Khi một hạt giống xấu- tiêu cực như sân hận, tuyệt vọng…. bị khơi dậy, phải tìm cách ngăn chận và đưa chúng xuống tàng thức, bởi nếu để chúng hoành hoành quá lâu trên vùng ý thức, chúng càng mạnh lên càng gây đổ vỡ và tác hại lớn hơn. Không cần phải đè nén chúng, mà hãy nhận diện chúng và thay thế chúng.
Thay vì ngồi gục đầu bên chai rượu đế, để cay đắng nguyền rủa cuộc đời cho quên sầu, mắng nhiếc người khác vì tức tối, hãy bước ra ngoài ngắm nhìn thiên nhiên, nghe một bản nhạc êm dịu, tìm đọc một cái gì đó lành mạnh hơn, như câu chuyện cuộc đời về nghị lực phi thường, tấm gương cao đẹp của Nguyễn Bích Lan, chùm thơ hay của cô ấy. (Báo Tuổi Trẻ ngày 12 – 17/03/ 2009). Nhưng bạn phải nhớ rằng các hạt giống tích cực, hạt lành phải luôn mạnh và hấp dẫn để trấn át được các hạt giống tiêu cực, xấu kia. Nói cách khác, nhiều tâm hành tích cực hiện diện trong phòng khách của chúng ta, thì chẳng còn chỗ cho tâm hành tiêu cực xâm nhập.
Nguyên tắc thứ ba:
Để mời gọi các hạt giống tích cực lên và an cư trên vùng ý thức, ta phải biết tạo cơ hội cho các hạt giống ấy từ tàng thức vươn lên, biểu hiện và tăng trưởng trên vùng ý thức. Sao bạn không nghe một bản nhạc êm dịu, xem một bộ phim có sức lôi cuốn như Cuộc Đời Tuyệt Đẹp, Giai Điệu Hạnh Phúc, Mamma Mia ….? Chắc chắn bạn không thể không xúc động và ngưỡng mộ những Maria ( do Julie Andrews đóng trong The Sound of Music, Giai Điệu Hạnh Phúc), Guido (do Roberto Benigni đóng trong Life is Beautiful, Cuộc Đời Tươi Đẹp). Về nhạc thì có rất nhiều các bạn ạ: Những bản nhạc như Mỗi Ngày Tôi Chọn Một Niềm Vui, Hãy Yêu Nhau Đi… của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, hay Beautiful That Way ( nhạc trong phim Life is Beautiful, Nicola Piovani và tiếng hát của Noa ), I Have A Dream ( nhạc của ban ABBA), nhạc hòa tấu, không lời,…
Nhân đây cũng xin nói, bài này là để tiếp nối một cảm xúc tích cực sau khi được đọc loạt bài báo về những tấm gương nghị lực phi thường và những con người khuyết tật biết nuôi dưỡng những hạt giống tích cực, và vượt lên số phận làm đẹp cho đời, như Nguyễn Bích Lan, hay xem Ca sĩ Thủy Tiên hát và nhạc sĩ Nguyễn Thế Vinh (chỉ còn một tay vừa chơi đàn ghi ta, vừa thổi harmonica ) trong chương trình Gặp Mặt Cuối Tuần, HTV 7, đài truyền hình thành phố Hồ Chí Minh, tuần 3 tháng 3)
Nguyên tắc thứ tư:
Giống như có bạn hiền, ta nên trân trọng họ, gìn giữ những tình cảm quý mến ấy trong sự hiểu biết, cảm thông, chúng ta phải ôm ấp, gìn giữ những tâm hành thiện, những hạt giống tích cực như yêu thương, lạc quan, trung thực, bao dung, vui tươi… ở lại trong ý thức của ta càng lâu và càng nhiều càng tốt. Trong khi với các hạt giống tiêu cực của tâm bất thiện ( sân hận, ích kỷ, ghen tuông, đố kỵ…), ta đẩy chúng xuống tàng thức, hoặc tìm cách hóa giải và triệt tiêu những biểu hiện của chúng càng nhanh càng hay. Chẳng phải bạn vẫn thường thấy một đề nghị thực đơn giản và dễ thực hiện trên các trang như Lá Xanh, Đọt Chuối Non, hay trên các bài viết về Sống Đẹp: Hãy cho đi thật nhiều những nụ cười bạn có, ấy là tặng phẩm không mất tiền của người giàu niềm vui . Thế thì tại sao các bạn không hào phóng trao tặng nụ cười cho những người bạn gặp mỗi ngày trong đời để mọi người cùng vui?
Những nguyên tắc hay phương sách trên, gọi là chánh tinh tấn, có thể xem như phép thực tập để chế tác chánh niệm và đem lại sức mạnh tinh thần cho chúng ta. Chánh tinh tấn đem lại rất nhiều niềm vui, hạnh phúc cho bản thân ta, cho những người ta yêu thương và mọi người sống quanh ta. Với chánh tinh tấn, bạn có thể tự thân chuyển hóa, chuyển hóa cả môi trường , và cả thế giới nữa, bởi vì bạn có quyền lực đích thực.
Chánh tinh tấn tuyệt vời như thế đấy. Các bạn ạ, tôi luôn tin mỗi chúng ta đều có khả năng bồi đắp cho những hạt giống tích cực và chánh tinh tấn ấy.
Một lầm lỗi lớn về suy tưởng chúng ta hay vấp phải mỗi khi thấy ai đó hăng say làm việc gì, là kết luận ngay, “Anh ấy rất tích cực.” Nhưng, một người rất hăng say chém giết, đó cũng là tích cực sao ?
Thù hận cũng là ngọn lửa đam mê thúc đẩy con người hăng say hoạt động trong việc trả thù và đập đổ, như tình yêu thúc đẩy con người yêu thương và xây dựng. Lầm lỗi lớn của chúng ta là lầm lẫn năng lực với tích cực.
Cả tích cực lẫn tiêu cực, cả tình yêu lẫn thù hận, đều tạo ra năng lực. Cuộc đấu tranh giữa năng lực tích cực và năng lực tiêu cực là cái mà, trong mọi nền văn hoá của con người, chúng ta gọi là cuộc đấu tranh giữa thiện và ác, giữa ánh sáng và bóng tối. Nhưng, bạn đừng vội giơ tay sớm “Tôi phe thiện.” (Biết rồi khổ lắm nói mãi :-)) Nếu tự cho điểm, thì tất cả thế giới chỉ có một phe thôi, các bạn ạ–mọi người chúng ta đều dõng dạc tuyên bố, rất thành thật, “Tôi đương nhiên là thuộc phe thiện.” Nhưng rất tiếc, sự thật là thế giới có biết bao nhiêu người gây bao đau khổ và phiền não hằng ngày. Mọi người đã thuộc về phe ta hết rồi, phe địch ở đâu ra vậy kìa?
Nếu ta biết được là ta vô minh, thì ta đâu còn vô minh nữa. Bản chất của “không ánh sáng” là làm cho chúng ta không thấy được gì, kể cả không thấy được chính mình. Văn hào Alexander Solzhenitsyn nói, “Ước chi chỉ có những người gian ác đâu đó quỷ quyệt làm những việc gian ác, và ta chỉ cần lặt họ ra khỏi đám chúng ta và tiêu diệt họ. Tiếc thay, lằn ranh phân chia thiện ác cắt ngang mỗi trái tim con người, và ai là người sẵn sàng tiêu diệt con tim của chính mình?” Người nào vô tội, hãy ném viên đá đầu tiên!
Bởi vì thiện và ác đã có sẵn trong trái tim con người, đừng tưởng rằng khi ta hăng say làm gì đó tức là ta đang tích cực. Tích cực là tình yêu. Thù hận là tiêu cực. Hăng say hoạt động vì thù hận vẫn là tiêu cực, dù là hăng say tiêu cực. Hăng say chưởi bới, hăng say đả phá, hăng say chỉ trích, hăng say đạp người ta xuống, đó là những hăng say tiêu cực, dù xem ra rất nóng, rất nhiều năng lực. Martin Luther King nói, “Hận thù khiến đời sống tê liệt, tình yêu giải phóng. Hận thù tung rối bời đời sống, tình yêu đem đến hài hòa. Hận thù phủ đen cuộc đời, tình yêu rọi sáng.”
Nhưng, nếu ta không là người đã hiểu và làm chủ được con tim của mình, ta sẽ không phân biệt được tình yêu và thù hận trong tim. Nếu có người cướp đường đang cướp một thiếu nữ, và ta ra tay hào hiệp đánh hắn để cứu nàng, thì trong lòng ta đang có tình yêu hay thù hận? Nếu ta vì yêu nhóm nông dân bị một quan chức tham nhũng ức hiếp mà “tấn công” vị quan đó bằng mọi cách, thì đó là tình yêu hay thù hận?
Đây là câu hỏi hết sức chủ quan, và thực sự là chỉ có mình bạn hiểu được quả tim của bạn. Không ai có thể trả lời cho bạn cả–bạn đang vì tình yêu hay thù hận trong lòng? Nếu bạn không chắc, thì mình chia sẻ với bạn một phương cách nhận biết giản dị. Nhưng cách nào đi nữa thì độ chính xác của nó tùy vào một điều kiện duy nhất—ta có thật sự thật sự thật sự thành thật thành thật thành thật với chính lòng ta không. Sai một ly đi một dặm. Chỉ cần ta có một thoáng thiếu thành thật với chính mình, mọi đo lường sẽ sai đi cả dặm.
Phương cách đó là: Hãy lắng nghe những câu chính ta nói. Các câu nói của bạn là nói về người mình yêu, hay nói về người mình ghét? “Chị bị như vậy cực quá, để em giúp chị môt tay” hay “Tên này đại gian đại ác, tôi phải đánh nó một trận mới được.” Dĩ nhiên là một hai lần thì không thể quyết đoán được, nhưng nếu bạn lấy tổng số câu trong một ngày hay trong một tuần (kể cả những câu nói thầm trong đầu) và so sánh, bạn sẽ có khái niệm khá rõ ràng là mình vì tình yêu (tích cực) hay vì thù hận (tiêu cực). Nếu bạn tính ra 50/50, thì bạn đứng ngay chính giữa. Người tích cực hạng thầy sẽ có tỉ số tình yêu/thù hận bằng 100/0.
Nếu bạn là người tích cực thực sự, tỉ số của bạn phải rất gần 100/0. Và bạn có thể làm được điều đó, vì Mahatma Gandhi nói, “Hãy ghét tội lỗi, nhưng yêu người lầm lỗi.”
Chúng ta lại rất hay ghét người lầm lỗi và yêu làm lỗi. Dĩ nhiên, đã không là thánh thì ai cũng lầm lỗi khi này khi khác. Nhưng tối thiểu là ý chí trong tâm tưởng, ta có ghét tội lỗi và yêu người lầm lỗi không?
Đây là chuyện tự nhiên trong bản tánh con người, chứ chẳng phải là gì phi thường hoặc không tưởng như nhiều người lầm tưởng—bố mẹ ghét những điều sai con cái làm, nhưng vẫn luôn thương yêu con cái. Đó là bản tánh con người tự nhiên. Rất nhiều người trong chúng ta đã lạc khỏi bản tánh yêu thương của mình quá lâu, cho nên thường hay thù ghét người mình cho là lầm lỗi, trong khi mình vẫn cứ yêu làm lỗi đó—ai hăng say đấu tố tham nhũng trong khi mình vẫn nhận tiền hay chi tiền dưới gầm bàn thường xuyên?
Lord Bryon, thi sĩ nước Anh, nói, “Thù hận là điên rồ của con tim.” Nhà Phật nói sân hận là một trong ba độc—tham, sân, si—làm cho người ta mất ánh sáng. Người thực sự tích cực không thể có thù hận; hành động tích cực không thể đặt trên căn bản thù hận. Đừng vội nhìn vào các hành động nóng bỏng của mình bên ngoài mà tưởng rằng mình tích cực. Người tích cực, với con tim tràn đầy yêu thương, đôi khi có thể chuyển xoay thế giới với chỉ một nụ cười và một con tim thanh lặng.
Trong thời đại chúng ta, ta thấy tận mắt bao cuộc chiến, giết hằng triệu con người, nhân danh chủ nghĩa này, chủ nghĩa nọ, đạo này, đạo nọ, thần này chúa nọ, lý tưởng này, con đường nọ. Những người đứng trong các cuộc chiến đó rất hăng say và nồng nhiệt chém giết. Nếu bạn nói bất kỳ câu nào để khuyên họ ngừng tay, có thể là bạn sẽ bị mắng nhiếc, bỏ tù, hay xử tử tức thì. Tuy nhiên, nếu đứng ngoài cuộc, mọi người chúng ta đều phải lắc đầu, “Sao những người này có thể điên rồ đến mức đó nhỉ?” Continue reading Yêu cụ thể , yêu trừu tượng→
Hôm nay chúng ta sẽ khảo sát hai lý luận căn bản nhất trong luận lý học, mà ta dùng hằng ngày, để hiểu rõ và nắm vững chúng trong đời sống và công việc hằng ngày. Đó là tam đoạn luận suy diễn và tam đoạn luận quy nạp. Đồng thời ta sẽ cảnh báo về các giới hạn tự nhiên của ngôn ngữ và lý luận.
• Tam đoạn luận hầu như là nền tảng của phần lớn, nếu không nói là tất cả, suy tư của con người. Tam đoạn luận là lý luận ba câu. Ví dụ: (1) Mọi người đều chết. (2) Ông Xuân là người. (3) Vì vậy, ông Xuân sẽ chết. Hai câu đầu (1) và (2) của tam đoạn luận nầy là 2 tiền đề–tiền đề 1 và tiền đề 2. “Tiền” là trước (không phải là “money”, nhưng nếu bạn hiểu là money cho dễ nhớ thì cũng tốt, vì money thường đi trước mọi sự :-)), tiền đề là mệnh đề đi trước; câu (3) là kết đề, tức là kết luận rút ra từ hai tiền đề.
Tam đoạn luận trên đây là tam đoạn luận suy diễn, nó vì nó “suy” từ cái chung (mọi người) đến cái riêng (ông Xuân).
• Lý luận theo chiều ngược lại, từ VÀI cái riêng đến cái chung, goi là quy nạp. Và quy nạp thì dựa vào quan sát các trường hợp cá nhân, mà “quy” về một định luật chung cho tất cả. Ví dụ: (1) Hùng Vương chết, Hai Bà Trưng chết, Trần Hưng Đạo chết, Quang Trung chết, ông tôi chết, bà tôi chết, v.v.. (2) Các vị đó là người. (3) Vì vậy, mọi người đều phải chết.
• Hai tam đoạn luận này ta dùng rất thường xuyên trong ngày, nhưng gọn gàng hơn. Ví dụ, suy diễn kiểu các bà :-): “Ông này làm gì mà ôm điện thoại đi ra xa, nói nhỏ xíu. Chắc là liên hệ bất chính với cô nào rồi.” Đây là rút ngắn của môt tam đoạn luận: (1) Đàn ông nói điện thoại cách bí mật là có liên hệ bất chính với đàn bà. (2) Ông này đang bí mật. (3) Vì vậy, ông này có liên hệ bất chính.
• Lỗi lầm thường thấy nhất trong tam đoạn luận suy diễn là tiền đề đầu tiên thường quá rộng, theo kiểu vơ đũa cả nắm. Trong ví dụ trên, ở tiền đề 1, ta thấy ngay là nói chuyện bí mật đâu nhất thiết có nghĩa là có liên hệ bất chính, giả sử đó là bí mật quốc phòng hay bí mật nghề nghiệp thì sao?
Muốn cho chính xác hơn thì ta phải “thu nhỏ” lại một tí,và nói theo kiểu xác suất. Ví dụ: (1) Đàn ông, không thuộc diện có bí mật nghề nghiệp, mà nói chuyện bí mật thì có khả năng cao là có liên hệ bất chính. (2) Ông này không thuộc diện có bí mật nghề nghiệp mà cứ nói chuyện kiểu bí mật trước mặt mình, (3) thì có khả năng cao là có liên hệ bất chính.
“Khả năng cao” thì khá chính xác trên phương diện lý luận, nhưng không mạnh như trăm-phần-trăm. Vì vậy, các quí vị thiếu kinh nghiệm thuyết phục thường cứ cố ăn nói viết lách kiểu trăm-phần-trăm cho mạnh mẽ, nhưng làm người nghe và người đọc nhận ra ngay là mình lớ ngớ và không thành thật.
• Điểm yếu của tiền đề 1 của tam đoạn luận suy diễn cũng chính là điểm yếu của kết đề của tam đoạn luận quy nạp. (1) Tôi thấy ông A nói điện thoại bí mật và có liên hệ bất chính. (2) Tôi cũng thấy ông B cũng vây; ông C cũng vậy.… (3) Vì vậy, hễ đàn ông nói chuyện điện thoại bí mật là có liên hệ bất chính.
Kết luận này quá rộng, theo kiểu vơ đũa cả nắm, cho nên không tin được. Nếu giảm lại một tí theo cách nói xác suất thì dễ tin hơn: “Vì vậy, hễ đàn ông nói điện thoại bí mật là có khả năng có liên hệ bất chính.”
• Cả suy diễn và quy nạp (cũng như mọi luận lý khác của con người) đều có môt điểm rất yếu nữa, đó là các từ ngữ của con người luôn luôn có tính cách mù mờ, dùng tạm qua ngày thôi, chứ không giải quyết điều gì rốt ráo được. Ví du: (1) Hồng nhan thì đa truân. (2) Cô ấy đẹp quá. (3) Thành ra đời cô ấy khổ.
Phản biện: “Trời, con nhỏ đó, cái mặt mẹt như vậy mà chị nói là đẹp. Nó cực vì chuyên môn nói xạo, chớ hồng nhan cái gì!”
Ở đây ta thấy, từ “đẹp” rất mù mờ. Đẹp xấu tùy người đối diện, tùy say hay tĩnh. Bất cứ từ nào trong ngôn ngữ con người cũng đều mù mờ như thế. Cho nên, những người tin rằng có thể dùng ngôn ngữ và lý luận để giải quyết mọi thắc mắc ở đời, tìm ra mọi chân lý ở đời, là những người rất thiếu kinh nghiệm về lý luận.
• Một điểm yếu rất lớn khác nữa là tất cả mọi phương thức lý luận (kể cả tam đoạn luận) chỉ do con người tìm ra được trong cuộc sống mắt thấy tai nghe. Ví dụ: Tiền đề “Mọi người đều chết”. Ta biết được điều này là do thấy trong lịch sử (qua sách vở) và chung quanh ta ai cũng có lúc chết, cho nên ta “qui nạp” thành kết luận “Mọi người đều chết.” Rồi ta lại mang kết luận quy nạp này làm tiền đề cho một suy diễn mới, “Mọi người đều chết, hắn là người, cho hắn tha hồ ba hoa chích chòe đi rồi cũng có lúc phải chầu chúa thôi!”
Tức là quy nạp, suy diễn, hay bất kỳ lý luận nào ta sẽ học sau này, cũng chỉ là do kinh nghiệm quan sát của con người mà ra. Cho nên, các lý luận này khi gặp điều gì vượt quá vòng kinh nghiệm thường ngày của con người thì hoàn toàn không sử dụng được. Ví dụ: Tự nhiên có một cô gái rất trẻ, nhìn mới hai mươi mấy, đến gặp bạn và nói: “Tôi nói cho cậu bé hay nhé, cậu năm nay cở bốn mấy, thế thì cậu phải gọi tôi là ‘bà tiên tổ’ mới đúng, vì tôi năm nay 3.125 tuổi rồi.” Nếu cô bé này cứ nhất định như thế, và nếu chúng ta không thể chứng minh được tông tích cô này, toàn hệ thống công an cảnh sát của thế giới không có cách nào chứng minh được cô này từ đâu mà có, thì lúc đó ta có thể thấy lời cô ta nói có một cái gì đó có thể có giá trị, chứ chưa chắc là cô ta điên, và qui luật “Mọi người đều phải chết” có thể không dùng được, tối thiểu là trong trường hợp cô bé này.
• Nhận xét trên đây có hậu quả rất lớn cho đời sống con người trên thế giới ngày nay: Trong những lãnh vực xa hơn kinh nghiệm mắt thấy tai nghe (cộng thêm các máy móc phụ mắt và phụ tai), thì toàn hệ thống suy luận của con người không sử dụng được, và đó là lý do tại sao mà tôn giáo và các truyền thông tâm linh luôn luôn sống mạnh cho đến ngày nay, dù là tôn giáo và các truyền thống tâm kinh nói nhiều điều rất khác với kinh nghiệm hằng ngày và lý luận hằng ngày của ta. Các tôn giáo và truyền thống tâm tinh thường nhấn mạnh đến những kinh nghiệm vượt xa kinh nghiệm hằng ngày—Ví dụ: Nói chuyện với Chúa hiện ra trước mặt, nói chuyện với Quan âm Bồ tát hiện ra trước mặt… Ở đây ta không bàn đúng sai, ta chỉ cần hiểu rằng các kinh nghiệm cá nhân siêu hình, dù thật hay không thật, là các kinh nghiệm không thuộc trong lĩnh vực hoạt dộng của ngôn ngữ và lý luận thông thường. Cho nên nếu ta cố gắng tranh biện về các vấn đề này tức là ta rất thiếu kinh nghiệm về ngôn ngữ và lý luận.
• Một điểm quan trọng khác trong việc sử dụng và hiểu biết ngôn ngữ là: Ngôn ngữ, vì giới hạn rất lớn của nó, thường được sử dụng như là “hé cánh cửa” để mời ta vào bên trong và thấy rõ hơn. Nếu ta không chịu mở cửa bước vào, thì không thể thấy bên trong. Ví dụ: Bạn thường ngày về nhà 6 giờ chiều. Hôm nay không hẹn nhưng lại về 11 giờ đêm, vào nhà thấy nàng còn ngồi đó bên mâm cơm và nói “Em đợi anh từ chiều đến giờ.” Bạn thực sự thấy được gì, thấy được bao nhiêu, trong câu nói đơn sơ nhẹ nhàng đó, hay là chỉ lý luận: “Đến giờ thì đi ngủ đi chứ, tại sao đợi làm gì?”
• Luận lý học là khoa học về sử dụng ngôn ngữ và lý luận chính xác. Nó rất cần cho chúng ta trong công việc và đời sống hằng ngày. Cho nên ta phải nắm vững. Và khi đã nắm vững, ta cũng phải biết ngôn ngữ và lý luận có rất nhiều giới hạn. Khi đọc hay nghe một câu nói, có nghĩa là chúng ta nhận được cái bánh ít bọc lá chuối. Ngôn ngữ lý luận là lớp lá bọc, tư tưởng tâm tình là bánh bên trong. Ta ăn bánh bỏ vỏ, hay ăn vỏ bỏ bánh?
Stumble It!
Đọt Chuối Non 