All posts by Nguyễn Anh Tuấn

I am a movie director

Chuyện kể trong đêm Trung thu

 

Đã 6 giờ chiều, hắn vẫn còn ngồi ở quán bia “cóc” tại một thị xã đông đúc. Chả là, anh bạn thân ở hội văn nghệ địa phương sau khi viết xong cái truyện ngắn, biết hắn đang có việc ở thị xã bèn truy tìm bằng được để khoe. Đọc xong dòng cuối bản thảo, ông bạn kéo hắn bằng được đi chiêu đãi. Biết văn nghệ sĩ tỉnh là nghèo nên hắn đã chủ động “tiến cử” một quán bia bình dân mà hắn từng đến, để ông bạn đỡ thâm thủng “màng túi” khi tỏ lòng hiếu khách và cũng không làm tổn thương đến sĩ diện của bạn… Nhưng thật oái oăm, ở ngay cạnh quán bia này vừa mới khai trương một cửa hàng đặc sản “Gà quê”. Bạn hắn định chạy sang kiếm nửa con gà sang nhậu với bia vi sinh (mà hắn phải bấm bụng nói là bia địa phương có hương vị rất đặc biệt!). Hắn giữ tay bạn lại: “Thôi, uống không cho mát. Uống nhanh, tôi phải về. Ông quên đêm nay là Trung thu, còn tôi có con nhỏ à?” Ông bạn nhăn mặt: “Ông buồn cười nhỉ. Lâu ngày mới gặp nhau. Xe ông về chỉ hơn tiếng đồng hồ! Mà uống thì phải có đồ nhậu. Gà quê đây ngon lắm, lại an toàn!” Hắn lắc đầu quầy quậy: “Nhưng tôi không biết ăn thịt gà!” Không hiểu sao hắn bịa ứng phó nhanh thế! Ông bạn tròn xoe mắt sau cặp kính cận dày cộp: “Thế à? Nhưng hình như, lần trước trong cuộc chiêu đãi của tỉnh…Vậy thịt chó nhé? Hôm nay không phải đầu tháng, cũng chưa phải cuối tháng. Trẻ con không được ăn thịt chó (*), nhưng chúng ta thì ăn được”. Đúng là lý luận cù nhầy cốt là để cuối cùng được bày tỏ lòng quý bạn. Hắn nhún vai. “Tôi càng không biết ăn. Ông biết đấy, tôi tiêu hoá kém, mà thịt chó quá nhiều đạm.” Điều này thì hắn nói đúng trăm phần trăm, và bạn hắn thì “tâm phục khẩu phục” hoàn toàn.

Continue reading Chuyện kể trong đêm Trung thu

Cuốn tự điển bách khoa của ông Nguyễn Hữu Đang

 

Lục lọi tủ băng tư liệu cá nhân cũ để tìm hình ảnh cho một phim tài liệu sắp thực hiện, tôi chợt tìm thấy cuốn băng DVC đề ngoài: “Nguyễn Hữu Đang- 2004”. Gần 10 năm qua, kể từ khi quay xong tư liệu đó, lần đầu tiên bây giờ tôi mới bật lên xem lại. Và những cảm xúc nghẹn ngào vẫn còn nguyên vẹn như buổi tối ấy…

Qua một người bạn chung biết được địa chỉ của ông Nguyễn Hữu Đang và được ông cho phép, tôi cùng nhà nghiên cứu sân khấu Nguyễn Văn Thành đến thăm ông tại một khu tập thể cũ ở Nghĩa Đô – huyện Từ Liêm (nay là quận Cầu Giấy, Hà Nội). Đó cũng là thời gian tôi bắt đầu thực hiện cái công việc đã ấp ủ từ lâu- tức là đi tìm những nhà văn, nhà văn hóa nổi tiếng và đã cao tuổi để ghi lại tư liệu hình ảnh, ghi xong rồi cứ dành để đó, đợi khi có điều kiện sẽ làm phim chân dung…

Continue reading Cuốn tự điển bách khoa của ông Nguyễn Hữu Đang

“Hội những người yêu kính Thánh Y Tuệ Tĩnh”

 

NHỮNG NGƯỜI KÍNH YÊU THÁNH Y TUỆ TĨNH
CẨN BÁO

( Ý tưởng thành lập và Kế hoạch hoạt động )

 

A. Mục đích & Yêu cầu.

Danh y Tuệ Tĩnh đã mất tại Giang Nam Trung Quốc trong nỗi nhớ thương cố quốc khôn nguôi suốt những năm tháng cuối đời. Ước nguyện cuối cùng tha thiết nhất của cụ bộc lộ trong tấm bia mà một nhà nho VN đi sứ Trung Hoa chép lại: “Ai về nước Nam, cho di cốt của tôi về với…”

Ước nguyện xót xa cuối cùng đó của cụ chưa biết còn kéo dài đến bao giờ…

Nhưng cái ước nguyện lớn nhất của đời cụ, bộc lộ chí hướng và triết lý cao siêu “Cây Thuốc Nam chữa người Nam” cùng nhiều tư tưởng y thuật tiến bộ của cụ thì đã và đang được thực hiện. Tuy nhiên, việc thực hiện này vẫn dừng ở mức độ hạn chế, tùy tiện, được chăng hay chớ; chưa trở thành phong trào xã hội sâu rộng, chưa đi vào tiềm thức của đại đa số nhân dân cũng như trong hàng ngũ thầy thuốc trong cả nước.

Continue reading “Hội những người yêu kính Thánh Y Tuệ Tĩnh”

Vài ý nghĩ về Thơ Việt hôm nay và những cách ứng xử với Thơ

 

 

Thời gian dài vừa qua, đời sống văn hóa & tinh thần nói chung, đời sống văn chương nói riêng đã diễn ra tình trạng loạn chuẩn tới mức báo động, và nổi lên những hiện tượng kỳ dị- nổi bật nhất là tình trạng “lạm phát thơ” ( như tên một bài viết), mà đỉnh cao (hay thực chất là biến tướng quái đản của nó) là hiện tượng người làm thơ dám tự nhận “mượn bút tiền nhân”…

Là một người yêu thơ, và đang làm một công việc có thể nói là lấy thơ ca làm gốc, tôi xin mạnh dạn góp mấy lời lạm bàn về hiện trạng trên.

Đúng là có sự thật: “Nhan nhản những tập thơ vô thưởng vô phạt xuất hiện trong các giải thưởng, trên quầy sách, trên bàn thờ tổ tiên hay trên những trang mạng cá nhân. Đó là thứ thơ sáo mòn, nhạt thếch và cũ rích, tưởng như vừa khai quật trong bãi thải của quên lãng…Nhưng cũng không ít người say mê với nó và tưởng mình không thua gì Nguyễn Bính, Xuân Hương khi được một số độc giả khen vuốt ve trên mạng ảo…” (“Hiện tượng vè hóa, văn xuôi hóa và cũ hóa Thơ…cần báo động” – Nguyễn Trọng Tạo – trieuxuan.info ). Quả thực có chuyện: “Thơ thập- diện- mai- phục… thơ làm tắc nghẽn mọi ngóc ngách, ngõ hẻm, đường sá, giao lộ tinh thần khiến cho thơ sạch không có lối đi.” ( “Vấn nạn thơ đầy đường”- trannhuong.com). Bản thân tôi cũng đã bày tỏ thái độ trước sự lạm phát thơ này trong vài bộ phim truyện truyền hình phát trên Văn nghệ chủ nhật, như phim “Trời cho- trò chơi”: một ông được đền bù đất đai đã vung tiền cho mình và vợ con làm sang- vợ mở phủ, con gái mua sắm, còn bản thân thì cho in thơ “con cóc” của mình để khoe và để biếu (do một cò mồi kích thích dẫn dắt mà diễn viên Xuân Bắc thủ vai rất đạt)

Continue reading Vài ý nghĩ về Thơ Việt hôm nay và những cách ứng xử với Thơ

Kịch bản tuồng “Chữa Bệnh Ghen” – Một tác phẩm nghệ thuật tâm lý hiện đại

 

Mộ Nguyễn Diêu
Kịch bản tuồng “Liệu đố” (chữa bệnh ghen) có thể nói là một kịch bản văn học khá kỳ lạ. Khoác cái vỏ lụng thụng của những điển tích cổ, thơ Đường, Kinh thi…, nhưng kịch bản được viết ra từ trên một thế kỷ này tận cốt lõi lại là sự sống dân gian Việt, và điều đặc biệt nhất là chứa đựng nhiều yếu tố hiện đại trong nội dung tâm lý cũng như về hình thức biểu hiện. Tôi xin mạn phép được minh chứng điều này bằng chính văn bản vở tuồng “Liệu đố” mà tôi có được trong tay nhờ các nhà nghiên cứu dịch thuật Hán Nôm của Trời Văn Bình Định. (Quỳnh Phủ Nguyễn Diêu- ông đồ nghệ sĩ- Nxb Sân khấu, 2011)

Theo nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Liễn, “Liệu đố thuộc dòng dân dã như các vở Trương Ngáo, Trương Đồ Nhục, Nghêu Sò Ốc Hến, Lưu Bình-Dương Lễ… không cân đai mũ mãng”. Nghĩa là, nó không có xuất xứ từ một tích cổ từng ghi trong sử sách nào hết, tức không dính líu tới bất kỳ sự kiện lịch sử hoặc nhân vật có thực nào! Về nội dung, nó đề cập trực diện tới Cái Ghen. Xưa cũng như nay, chứng bệnh khó chữa này rất phổ biến, và thời hiện tại, có lẽ nó càng phát triển gay gắt. Còn trong văn chương nước nhà, cái ghen của một người đàn bà quý tộc khiến Truyện Kiều vốn đã lừng danh về quá nhiều phương diện phải lưu lại cho đời cái biểu tượng đặc sắc “Nhà Ghen Hoạn Thư”!…

Continue reading Kịch bản tuồng “Chữa Bệnh Ghen” – Một tác phẩm nghệ thuật tâm lý hiện đại

Tư tưởng khoan thứ sức dân qua một Lễ hội đã có từ hàng ngàn năm trước

 

Tạp chí Văn Hiến Việt Nam số mới nhất ( 3/ 2012 ) có một bài viết khá lý thú: “Mùa xuân xem lễ rước Vua”. Chỉ có điều hơi tiếc là, bài viết không có một hình ảnh minh họa khả dĩ giúp người đọc thêm tin tưởng và có thể hình dung được rõ nét hơn về “Lễ Rước vua độc đáo” này! Là người cũng đã từng chứng kiến toàn bộ Lễ hội trên, và ghi lại được khá đầy đủ hình ảnh của nó, tôi xin tham góp một số hình ảnh cụ thể, cùng đôi lời bổ sung…

Continue reading Tư tưởng khoan thứ sức dân qua một Lễ hội đã có từ hàng ngàn năm trước

Từ một khúc nhạc cầu hồn năm xưa

 

Kỷ niệm Điện Biên Phủ 7/5

Nhà hát Lớn thành phố một đêm đầu tháng 5 năm 1954. Khán giả chìm trong im lặng khi cây đũa của người nhạc trưởng vang lên, và âm thanh trầm buồn của cả dàn giao hưởng làm nền cho cây vĩ cầm độc tấu khúc Réquieme. Rồi âm thanh đó tràn sang toàn bộ cảnh chồng hình những chiếc Dacota bay đen bầu trời và những cột khói lửa bốc lặng lẽ…

Không hiểu sao, tôi bỗng nhớ đến cái trường đoạn đầy rung cảm và có lẽ là hay nhất trong bộ phim “Điện Biên Phủ” của đạo diễn P.Schoendoerffer khi tôi vượt đèo Pha Đin…Tây Bắc đang mùa ban nở. Hoa ban làm bừng sáng các hẻm núi, vực sâu, những vạt đồi trơ trụi. Hoa ban trắng đến ngẩn ngơ – thứ hoa hút hồn cả tuổi trẻ của tôi trên vùng núi hiểm trở và khắc nghiệt này…

Thật thú vị đến bất ngờ, tôi bắt gặp người đạo diễn của bộ phim đó ở ngay trong bảo tàng nằm giữa chiến trường xưa: hình ảnh người phóng viên mặt trận đang bị ngã cố bảo vệ chiếc máy quay, và có thể vẫn đang bấm máy. Phải chăng, khúc tưởng niệm về một cuộc chiến bi thảm đã dạo hoà âm mở đầu trong tâm hồn Schoendoerffer ngay từ cú bấm máy đặc biệt ấy?

Continue reading Từ một khúc nhạc cầu hồn năm xưa

Tiếc Cho Miền Yêu Xanh Biếc

 

Tiếc

Thức dậy thấy tên anh
Giận mình sao ngốc nghếch
Để miền yêu xanh biếc
Vừa vụt qua mất rồi.
(Sợ buồn khẽ rụng- Thủy Hướng Dương, Nxb CAND, 2012)

Đã lâu lắm, tôi có đọc một bài thơ không nhớ rõ của ai, trong đó có hai câu: “Khi anh hiểu tiếng hàng mi em khép/ Thời thanh xuân tươi đẹp đã qua rồi”. Đọc bài thơ “Tiếc” của THD, hai câu thơ trên chợt vụt hiện về tâm trí tôi… Thơ THD qua hai tập chị tặng tôi: “Hãy yêu đi khi ta còn có thể”“Sợ buồn khẽ rụng” hầu hết là các “dòng nhớ trong veo” nhưng dễ lẫn với rất nhiều tập thơ tình xuất bản đến chóng mặt thời gian qua; vì vậy tôi sửng sốt trước một bài thơ 4 câu ngũ ngôn truyền thống của chị “neo” tôi lại, buộc phải ngẫm nghĩ.

Continue reading Tiếc Cho Miền Yêu Xanh Biếc

NHỮNG GIỌT BUỒN TINH KHIẾT – Đọc bài thơ “Tắm trăng” của Bàng Ái Thơ *

 

Tranh Ái Thơ
Hễ đã có chút máu thi sĩ trong người, ai mà chẳng từng đôi lần ngơ ngẩn trước vầng trăng, để trăng nuốt mất hồn vía và gửi gắm vào trăng mấy vần thơ, thậm chí bằng cả tập thơ toàn về trăng! (Đơn cử tập thơ “Trăng” của Ngọc Căn, tác giả người Ninh Hiệp- Nxb Văn học, 2010). Còn xưa nay, trong văn chương mọi xứ, Trăng đã là một đề tài vô tận, một nguồn thi cảm lớn; và có tác giả cứ nhắc đến tên là có thể bàn về Trăng như một đặc điểm của thi tài, thi pháp: Lý Bạch, Hàn Mặc Tử…

Vì thế bài thơ “Tắm trăng” của Bàng Ái Thơ, khi xuất hiện, ít nhất phải đối diện với hai tâm lý thưởng thức: một là thích thú đồng cảm, hai là e ngại lo lắng cho tác giả dẫm phải bóng tiền nhân. Nhất là khi Ái Thơ lại là con cháu của hai nhà thơ nổi tiếng: Bàng Sĩ nguyên, Bàng Bá Lân, sự e ngại trở thành một đòi hỏi khắt khe: liệu chị có sự sáng tạo riêng với tư cách là một tác giả đàng hoàng hội viên Hội nhà văn từng in 5 tập thơ?

Continue reading NHỮNG GIỌT BUỒN TINH KHIẾT – Đọc bài thơ “Tắm trăng” của Bàng Ái Thơ *

Nhân lễ hội tại Đền Đô kỷ niệm ngày Đức Lý Thái Tổ đăng quang: Rồng đã từng bay nhiều lần trên bầu trời quê hương các vua Lý?

    (Sự thật quanh bức ảnh “Bát đế vân du” và một số bức ảnh chụp được mây Rồng đang hiện diện tại Đền Đô)

 

Bát Đế Vân Du - ảnh Hoàng Tuấn Đại
Có một bức ảnh nổi tiếng đang được treo tại chính điện của Đền Đô – Bắc Ninh, mang tên: “Bát đế vân du”. Và nó đã được in ra thành hàng ngàn hàng vạn phiên bản các cỡ dành phục vụ cho du khách thập phương suốt hơn một thập kỷ qua. Đây là một bức ảnh phong cảnh đẹp theo những tiêu chuẩn thẩm mỹ hiện đại về nhiếp ảnh- và đã trở nên quen thuộc với đông đảo công chúng trong nước lẫn quốc tế… Bức ảnh từ khi ra đời đến nay, sau 15 năm vẫn gây ra sự kinh ngạc cùng nhiều bàn cãi tranh luận. Song cũng có không ít người chưa hiểu được ý nghĩa của bức ảnh. Còn nếu có hiểu, thì cũng còn lơ mơ, chung chung. Và, ít người có điều kiện để biết rằng, để có thể đường hoàng hiện diện được ở Đền Đô hôm nay cho khách hành hương tới chiêm ngưỡng, bức ảnh đã trải qua không ít thăng trầm sóng gió!…

Continue reading Nhân lễ hội tại Đền Đô kỷ niệm ngày Đức Lý Thái Tổ đăng quang: Rồng đã từng bay nhiều lần trên bầu trời quê hương các vua Lý?

Nỗi buồn Mẹ bên sông Đà

Bút ký

Tôi vô tình được gặp mẹ trong một khách sạn.

Cứ chiều chiều, mẹ lại ra đứng ở ban công tầng hai, mắt nhìn về phía xa xa, vẻ mong đợi bồn chồn…

Có lần, trong một cuộc liên hoan văn nghệ do đội văn công của khách sạn trình diễn, tôi gặp mẹ ngồi ở hàng đầu, giữa các quan khách…Chẳng hiểu những lời ca tiếng hát trẻ trung đã gợi cho mẹ những cảm nghĩ gì. Nhưng tôi chợt cảm thấy: lọt thỏm giữa âm thanh, sắc màu và hoạt động sôi nổi, mẹ như để tâm tư lắng vào một nơi nào đó thật xa xôi…

Dần dà, tôi cũng được biết ít nhiều về thân thế của mẹ.

Continue reading Nỗi buồn Mẹ bên sông Đà

Mùa hoa ban Tây Bắc với chàng “lãng tử” Trần Hòa Bình

 

Trần Hòa Bình trên vùng núi Phù Yên, Tây Bắc
Sau những đợt gió lạnh cuối cùng, nơi dốc đứng của những đoạn đường cheo leo hiểm trở hoặc ở tận tít tắp những hẻm núi xa mờ, những cánh ban rừng – đặc sản của riêng Tây Bắc bắt đầu lặng lẽ thi nhau nở…
Mùa ban năm nay, tôi lại vác máy quay lên rừng lên bản để thực hiện nốt bộ phim tài liệu “Đi tìm hoa ban”. Chỉ có điều, tôi đi lần này đã không còn người bạn “lãng tử” yêu Tây Bắc- nhà báo, nhà thơ Trần Hoà Bình…

Mùa hoa ban năm ngoái, do điều kiện thời gian, chúng tôi mới chỉ đi tới Mộc Châu, Thụân Châu, và quanh thị xã Sơn la. Chúng tôi dự định mùa xuân năm nay sẽ cùng đi vào tận Sông Mã, Quỳnh Nhai,v.v, thâm nhập sâu hơn vào cuộc sống của đồng bào Thái, Mông, Dao, Khmú, Sinhmun…Đã có dấu hiệu của gió Lào, cùng với sương mù, khói đốt nương, không gian trở nên mờ ảo, đôi lúc nhạt nhoà, tựa nước mắt lau vội của người con gái trong truyền thuyết hoa ban khi lang thang qua rừng sâu núi thẳm mà không tìm được người yêu…

Continue reading Mùa hoa ban Tây Bắc với chàng “lãng tử” Trần Hòa Bình

Khúc Hát Hoa Ban

 

Chùm thơ hoa ban – Nguyễn Anh Tuấn

 

LẠI MỘT MÙA HOA BAN

Anh muốn viết bài thơ hoa ban
Nhưng mùa ban chưa lại
Em đã đi xa…

Một chiều miền Tây
Gió Lào khắc khổ
Những vệt ban rừng nở sớm
Trên sườn núi xanh mờ
Những mỏm đồi trơ trụi

Tây Bắc là đây em
Anh hỏi
Mỗi khi lòng ngơ ngác
Tự bao giờ em đến bên anh
Như rừng ban trắng muốt
Sáng một dải mờ sương
Có phải, trong thung lũng xanh ngập nhớ thương
Đang vẳng lời em nhắn lại :
“ Hoa ban ơi !
Có chàng trai lần đầu biết hoa ban
Hoa chớ phũ phàng đấy nhé !”
Anh vui thích và ngỡ ngàng như đứa trẻ
Tìm em qua một sắc hoa rừng

Nhưng không đợi em về
Ngắt cánh ban rừng mộc mạc
Anh đã ra đi…

Continue reading Khúc Hát Hoa Ban

Những phím dương cầm tím tái

 

Bốn chín ngày

Mẹ xa bốn chín ngày rồi
chỉ còn những vật dùng quen ở mãi
còn những phím dương cầm tím tái
tay con giờ gặp lại
xạc xào rung…
ngày ba lần con mời mẹ xơi cơm
di ảnh mẹ đôi mắt
trời thăm thẳm
cây xõa bóng hiên nhà như chịu tang ngõ vắng
nhớ bước ngày nào đưa mẹ tập dưỡng sinh
có ai vẽ như ngày xưa trẻ lại
hoa rụng về cành trời thấp lại hồng lên
sao trời chỉ cho con có mẹ một lần
cho con gom những câu thơ mới
bốn chín ngày mẹ đi về mãi mãi
để con ở lại với ngày mai
gió thổi và hoa trôi
xin gió, xin hoa cho con câu thơ gặp mẹ mỉm cười

LÊ HÀ
(Tạp chí Tháp Bút-Trung tâm văn hóa TP Hà Nội- CLB văn học- số 17/12/2011)

Continue reading Những phím dương cầm tím tái

Lên ngọn suối gặp “Vùng rừng nóng bỏng”

 

Bút ký
Đạo diễn Nguyễn Anh Tuấn

Trên thượng nguồn sông Mã- Sơn La
Tôi trở lại Sơn La khi những cánh hoa đào phơn phớt mát dịu đương hối hả tranh giành lần cuối với màu xám bạc của lau và đá. Và lần nào cũng thế, cứ bắt đầu qua Thung Khe để vào xứ sở sương mù, quê hương của suối sâu thác dữ, núi rừng trùng điệp, tôi đều chợt lặng đi nhớ tới người anh, người đồng nghiệp đã qua đời hơn hai mươi năm trước: nhà biên kịch điện ảnh người Thái Cầm Kỷ. Anh mất giữa cái tuổi mà sự tích lũy sáng tạo đang căng đầy thôi thúc trong một trái tim nóng bỏng…

Xe tôi lúc này đang vượt đèo Chiềng Đông hiểm trở. Tôi ngậm ngùi nhìn cái nơi mà Cầm Kỷ gặp tai nạn… Những điều anh dự báo và khẩn thiết kêu gọi trong kịch bản phim truyện “Vùng rừng nóng bỏng” chưa kịp lên màn ảnh đã rơi ập vào chính số phận của anh: chiếc xe chở Cầm Kỷ đã bị đổ do hậu quả của những cơn lũ rừng, sau nhiều năm tháng dài đốt phá rừng triền miên vô tội vạ! Cứ mỗi năm, những con suối Tây Bắc ngày một trở nên ngầu đục hung dữ hơn! Cả những cánh rừng hoa ban kỳ diệu mà chỉ riêng vùng rừng Tây Bắc mới có cũng đang bị chặt, bị đốt phá một cách không thương tiếc! Cầm Kỷ xót xa tâm sự cùng tôi sau nhiều lần từ Sơn La hoặc Lai Châu quay về Hà Nội. Ánh mắt anh ứ lệ, ngầu đỏ…

Continue reading Lên ngọn suối gặp “Vùng rừng nóng bỏng”