Chào các bạn,
Nói về tính cách nổi bật của “ăn” trong văn hóa VN thì mọi chúng ta đều đã biết rồi, nhưng chưa ai nói đến “ăn” trong đời sống tâm linh của chúng ta. Hôm nay mình nói đến khía cạnh tâm linh đó. Nhưng trước hết, chúng ta sẽ lược qua về chỗ đứng của “ăn” trong văn hóa Việt.
– Ăn có chỗ đứng quan trọng trong triết lý Việt: Truyện Bánh Dày Bánh Chưng và vua Hùng Vương tuyển thái tử để truyền ngôi bằng cách chấm hoàng tử nào có món ăn ngon nhất; truyện An Tiêm và Dưa Hấu; truyện sự tích trầu cau (ăn trầu) với điều có vẻ như là chuyện tình tay ba giữa nàng Lưu và hai anh em Tân, Lang (mà mình cho là sự dãy chết của chế độ mẫu hệ); truyện Thánh Gióng ăn nhiều và thành người khổng lồ đánh giặc. Các truyện này đều có trong Lĩnh Nam Chích Quái.
– Cúng vái: luôn có thức ăn trên bàn thờ.
– Ngôn ngữ thì có rất nhiều “ăn”:
• Ăn bằng miệng: ăn uống, ăn nhậu, ăn sáng, ăn trưa, ăn tối…
• Mừng lễ hội: ăn cưới, ăn tiệc, ăn mừng, ăn tết…
• Bất chính: ăn cướp, ăn trộm, ăn hối lộ, ăn chặn, ăn chẹt…
• Thiếu thành thật: ăn gian
• Mãi dâm: gái ăn sương
• Lười biếng: ăn chơi, ăn hại
• Hòa hợp: ăn khớp, ăn nhịp
• Được mến mộ: ăn khách
• Đẹp: ăn đèn, ăn ảnh
• Đậm: ăn nắng
• Chuyện vợ chồng: ăn nằm
• Ngoại giao: ăn nói, ăn mặc
• Thắng bại: ăn thua
• Cách ăn uống: ăn chay, ăn mặn
Và có lẽ là một mớ tiết mục ăn nữa…
Người Việt có thông lệ khách đến nhà thì mời ăn, dù rằng ở thành phố thì ngày nay người ta thường mời uống, trừ khi khách đến nhằm bữa ăn thì mời ăn. Bạn bè đến nhà thăm nhau, đặc biệt là bạn ở xa đến, thì mời ăn vẫn là điều chính.
Có người cho rằng vai trò nổi bật của “ăn” trong văn hóa Việt là bằng chứng chúng ta nghèo bao năm, ăn là chuyện luôn phải lo hằng ngày, cho nên lo “ăn”, từ một ám ảnh trở thành một điểm chính trong văn hóa.
Nhưng, chúng ta sẽ nói đến ăn trong đời sống tâm linh.
Mọi tôn giáo của thế giới đều có một số quy luật về ăn uống. Có những món ăn không được ăn, như các món có mùi hăng (hành, tỏi..) hay thịt cá trong nhà Phật, hoặc lợn trong Hồi Giáo và Do thái giáo… Mỗi tôn giáo đều có cách ăn chay (fasting), như chỉ ăn thực vật trong nhà Phật, không ăn thịt ngày thứ sáu trong Công giáo, ăn chay trong tháng Ramadan của Hồi giáo…
Nói chung là mọi tôn giáo đều nói đến tiết độ trong việc ăn uống. Tham ăn là một trong 7 Mối Tội Đầu (7 Tội Nặng Nhất) trong Công Giáo. Ngày nay chúng ta biết ăn uống thiếu tiết độ thì sinh ra đủ chứng bệnh. Cho nên các lề luật để tiết độ việc ăn uống có gốc rễ trong việc chăm lo sức khỏe của con người.
Nhưng ăn uống còn đi xa hơn thế. Các bộ lạc từ ngàn xưa, và còn thấy ngày nay, thường có những buỗi lễ giao tiếp với thần linh – giết trâu, bò, hay trừu, và các cây trái thơm ngon, mang dâng lên cho các thần linh, rồi sau đó cả bộ lạc cùng nhau ăn uống các lễ vậy này. Ăn và uống (rượu), và cảm giác no và say nồng giúp cho người ta thoải mái cởi mở với nhau hơn, gần gũi nhau hơn, trong cuộc lễ. Đó là dịp để phát triển tinh thần cộng đồng của bộ lạc. Những lễ hội giết trâu, giết bò, giết lợn… ngày nay thường có nguồn gốc văn hóa sâu xa như thế.
Ngay trong các chùa và nhà thờ ngày nay, các tín đồ ăn uống chung với nhau trong các ngày lễ là chuyện thường tình. Những cuộc ăn uống chung như thế, tạo tình thân giữa các tín đồ với nhau.
Chúa Giêsu, trong buổi ăn tối cuối cùng với các môn đệ, tạ ơn Cha, rồi bẻ bánh mì chia ra cho các đệ tử và nói: “Đây là mình thầy, hãy nhận và ăn.” Sau đó Giêsu, cầm chén rượu, tạ ơn, và nói: “Các con hãy uống chén này. Đây là máu giao ước của thầy, sẽ đổ ra để chuộc tội cho nhiều người.” (Matthew 16:26-28).
Đây là một điều thật thú vị và bí ẩn. Điều này có nghĩa là gì? Tại sao bánh mì lại là “mình thầy”? Và rượu (nho) lại là “máu thầy”?
Nếu Giêsu nói các câu này với tư cách là Thượng đế thì có thể dễ hiểu hơn. Mỗi ngày các con ăn bánh mì và uống rượu, tức là các con ăn chính Thượng đế vào người. Thượng đế có trong mọi thứ, và đương nhiên là có trong thức ăn thức uống của các con. Khi ăn khi uống, các con chẳng chỉ nuốt thức ăn thức uống, mà các con ăn uống “sự sống” của Thượng đế. Sự sống của các con có từ sự sống của Thượng đế. Các con chẳng bao giờ tách rời khỏi Thương đế. Các con hãy nhớ điều này.
Vậy hãy cẩn trọng và tôn quý sự ăn uống của các con. Mỗi khi ăn uống các con mang sự sống, mang Thánh linh, của Thượng đế vào người.
Và hãy nhớ ăn uống chung để cùng chia sẻ sự sống từ Thầy. Ăn uống chung làm cho tình thân của các con thêm mạnh mẽ.
Ăn uống chung hằng ngày còn có một giá trị tâm linh sâu sắc khác nữa. Giêsu thường giảng riêng cho các môn đệ những điều mà đám đông không nghe được, trong những lúc ngồi ăn giữa các thầy trò mà thôi.
Ngồi ăn chung là việc của những kẻ thân tình. Chúng ta chỉ ăn chung với gia đình, và thỉnh thoảng với một người bạn thân. Ngoài ra thì chẳng ăn chung với ai cả. Các quý vị kinh doanh hay chính trị đôi khi ăn chung với đối tác, là người mình chưa thân, nhưng bữa ăn có tác dụng giúp cho tình thân nẩy nở. Nhưng đây cũng chỉ là ngoại lệ. Thông lệ là, ăn chung là việc của những người thân.
Cho nên ăn uống chung giữa những người thân là giờ phút thoải mái nhất và gần gũi nhất để chia sẻ với nhau những điều sâu sắc.
Truyền thống ăn và chia sẻ sâu sắc này được Giêsu dùng, Thánh kinh ghi lại, và do đó được lưu hành cho đến ngày nay.
Đó là điều quan trọng của việc “ăn” trong đời sống tâm linh: (1) Ăn chẳng chỉ là ăn mà là tiêu thụ “sự sống” của Thượng đế. (2) Ăn uống chung nhau là việc của người thân với nhau để chia sẻ với nhau những điều gần gũi và sâu sắc.
Cho nên, các bạn, khi ăn với người thân trong gia đình hay bạn bè thân tình, hãy quý những thời khắc đó. Hãy dùng thời gian đó để chia sẻ những điều sâu sắc và tích cực – đừng nói chuyện tiêu cực. Đó là thời khắc chia sẻ sự sống, và những điều sâu sắc trong trái tim mình.
Trong gia đình đừng dùng những bữa ăn để mắng mỏ nhau. “Trời đánh tránh bữa ăn.” Dùng thời gian ăn chung để giúp nhau vui cười và tích cực.
Đặc biệt là gia đình ngày nay, bố mẹ làm việc không ngừng nên thường không có dịp ăn chung trong gia đình. Nếu bố mẹ cùng cố gắng để cả nhà luôn ăn tối với nhau thì tốt cho đời sống gia đình và con cái hơn.
Các bạn, “ăn”, dù có triết lý hay không, thì cũng rõ là tiêu thụ “sự sống” vào người. Và sự sống là điều quan trọng nhất cho chúng ta, cả cơ thể lẫn tâm linh. Đừng quên thời khắc ăn, để dùng nó mà nhớ đến và tạ ơn Thượng đế và bao người đã góp công tạo nên thực phẩm, nhớ đến nối kết thường trực giữa ta và Thượng đế, nhớ đến “ăn” như là một điều linh thánh, nhớ đến những người thân ăn chung mâm với ta là để ta yêu thương, hỗ trợ, gần gũi và chia sẻ.
Chẳng có một điều gì quan trọng cho sự sống hơn là ăn. Cho nên ăn là điều linh thánh nhất – hơn tất cả mọi hoạt động khác của loài người, kể cả Thiền định và cầu nguyện.
Chúc các bạn luôn ăn uống tốt.
Mến,
Hoành
Bài cùng chuỗi
– Ăn
– Nối kết với Thượng đế
© copyright 2019
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com
Đọt Chuối Non 