Ứng xử với nghiệp duyên

Chào các bạn,

Các từ nghiệp duyên, nhân duyên, nhân quả hầu như có một ý nghĩa rất giống nhau, chỉ khác nhau về chữ hơn là về ý.

Duyên, tiếng anh là conditions (điều kiện), những điều kiện ta sống trong quá khứ, chẳng hạn (gia cảnh giàu nghèo, học trường nào, có anh chị em không, bố mẹ làm nghề gì, nơi ta ở giàu hay nghèo, thời thế chiến tranh hay hòa bình, bão lụt thường không, ta siêng học hay ham chơi…), những điều kiện sống (conditions) này trong quá khứ tạo ra ta ngày nay và những chuyện xảy ra cho ta ngày nay (như ta là bác sĩ hay là ăn cướp).

Nói kỹ thuật hơn một chút, thì điều gì ta làm, hay bố mẹ ta làm, tức là điều ảnh hưởng trực tiếp đến ta, thì gọi là nhân (cause). Những điều gián tiếp hơn (thời thế, trường học, thời tiết, thiên tai…) gọi là duyên (conditions). Tức là nguyên nhân trực tiếp (nhân) và nguyên nhân gián tiếp (duyên). Vì thế người ta thường nói “nhân duyên” (causation) hay chỉ nói tắt “duyên”.

Nghiệp duyên thì cũng như duyên hay nhân duyên, nhưng nhấn thêm về “nghiệp” (karma). Bất cứ điều gì ta làm đều tạo ra nghiệp. Có lẽ hiểu nghiệp dễ nhất là “đường dây từ nguyên nhân đến hậu quả”. Ví dụ: Kẻ giết người, tạo ta một nghiệp xấu, nghiệp khổ. Rồi cậu ta gặp một cô và yêu và lấy làm vợ. Sau đó cậu mới khám phá ra là người mình giết trước kia là cha của cô vợ đương thời của mình. Và đương nhiên là cậu ấy đau khổ và không biết phải ứng xử thế nào cho hết tội. Giết người là nhân. Tạo nên nghiệp ác. Nghiệp ác này gặp lúc thì trổ ra thành tình huống đau khổ mới. Trên thực tế, nghiệp duyên có nghĩa hoàn toàn như nhân duyên hay duyên. Và ta có thể nói đây là nhân quả (causation, cause and effect) hay luật nhân quả (the law of causation, the cause-and-effect law).

Nghiệp duyên hay nhân duyên hàm ý là đời sống của mình hiện nay “phần lớn” là hậu quả của các chuyện mình làm trước kia. Điều này thì rất dễ thấy: Hồi nhỏ chuyên trốn học để đi bắn chim bắt dế, thì ngày nay làm phu khuân vác trong chợ là phải rồi. Nhưng từ “phần lớn” rất quan trọng. Phần lớn tức là không phải 100%, vì cách sống của mình lúc này cũng dự phần vào tạo nhân duyên cho mình hôm nay và tương lai. Anh phu khuân vác kia, nếu ngày nay siêng năng học một nghề gì đó và sau đó hành nghề siêng năng, thì chẳng có gì cấm anh ta có thể thành một đại gia trong nghề một ngày nào đó.

Khái niệm nhân duyên, nghiệp duyên này cũng rất gần gũi với khái niệm “căn cơ”. Căn là rễ, gốc rễ. Cơ là máy, cổ máy trời. Căn cơ của ta là gốc rễ của ta, đã được tạo từ trước qua những nhân duyên của ta trước nay. Người có “căn cơ cao”, hay “căn cơ tốt”, hay nói giản dị là “có căn cơ”, là người có thể hiểu được những vấn đề tâm linh rất nhanh; họ còn được coi là “bậc thượng căn” (người có gốc rễ cao). Ngày trước không học, chỉ đi chơi, thì ngày nay thường có căn cơ thấp, nghe mà không hiểu. (Nhưng nhớ là Lục tổ Huệ Năng con nhà nghèo không biết đọc không biết viết, nhưng khi nghe ông hàng xóm đọc Kinh Kim Cang đến câu “Ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm” thì Huệ Năng đại ngộ. Tức là nghiệp duyên Huệ Năng đã rất tốt trước kia, bây giờ dù không học thì cũng đầy trí tuệ tâm linh. Và nhiều vị bằng cấp thạc sĩ tiến sĩ rất xôm tụ, nhưng tâm linh thì hoàn toàn không biết gì, vì tự kiêu quá, không ai dạy được, mà cũng không tự học được).

Trong bài này, chúng ta nói đến ứng xử với mọi người bằng nghiệp duyên, nhân duyên, hay căn cơ của họ.

Tình trạng của một người lúc này đã được định hình phần lớn bằng quá khứ của họ, trí tuệ của họ lúc này đã được thành hình từ quá khứ đến bây giờ. Nghĩa là, nếu họ chỉ hiểu đến mức 1 thì bạn không thể bắt họ hiểu đến mức 10, vì đó là điều không thể. Có thể nếu họ chăm chỉ họ sẽ cần 10 năm hay 20 năm để đến mức 10, hoặc lười biếng thì chẳng bao giờ đi xa hơn 1, hay cũng có thể đi ngược xuống -1 không biết chừng.

Bạn muốn chính bạn thoải mái, và mọi người quanh bạn thoải mái, thì ứng xử với mọi người ở mức căn cơ của họ, do nhân duyên của họ đã tạo ra. Hay nói cách khác, ứng xử với họ như họ là (as he is, as she is). Người ta hiểu được đến đâu thì nói đến đó. Nói mà thấy người ta không hiểu thì đừng gân cổ giải thích mãi, hoặc tìm cách áp lực cho người ta hiểu.

Đây là phương cách giáo dục hiệu quả. Dạy con cũng vậy, căn cơ nó chậm lụt về toán nhưng nhanh về tưởng tượng, tình cảm và văn chương, thì đừng ép con phải giỏi toán, mà nên khuyến khích con giỏi văn chương. Vì căn cơ nó vậy, đi theo căn cơ thì tốt hơn là nghịch với căn cơ.

Trong mọi việc ở đời, đặc biệt là những việc cực kỳ trừu tượng như tâm linh, thì nếu bạn của mình chỉ có thể đến mức tụng kinh, ăn chay, làm việc thiện, và chẳng thể hiểu những điều sâu sắc của Bát Nhã Tâm Kinh, Kinh Kim Cang, Kinh Pháp Hoa… thì để bạn tụng kinh, ăn chay, làm việc thiện, mà đừng bắt bạn hiểu Phật pháp thâm sâu.

Đó là ứng xử theo nghiệp duyên, nhân duyên, hay căn cơ. Ứng xử như vậy thì mình thoải mái, học trò mình cũng thoải mái, mình và học trò không căng và stressed, và học trò dễ khá vì đi con đường hợp năng khiếu học trò.

Không chỉ là học trò hay con cái, mà nhân viên dưới quyền, hoặc mọi người giao tiếp thường xuyên với mình, cũng thế. Ứng xử với mỗi người tùy theo căn cơ của họ và giúp họ phát triển theo con đường hợp với năng khiếu của họ nhất. Nếu điều gì họ chưa đến mức hiểu được thì đừng ép họ hiểu. Khuyến khích họ luôn tiến, ngày hôm nay khá hơn hôm qua, theo vận tốc của họ là tốt nhất.

Còn nếu mình cần người có căn cơ cao hơn nhiều, thì tìm.

Đây cũng còn là những vấn đề lớn về chính trị, xã hội. Nếu đất nước hiện đang ở mức căn cơ này, nghiệp duyên này, thì đừng đòi đất nước bỏ giai đoạn, nhảy một bước lên đến hàng đầu thế giới. Hiểu đất nước và giúp đất nước mở mang trí tuệ từ từ, cách nhanh nhất hợp với nghiệp duyên, căn cơ của đất nước.

Đó gọi là sống tùy duyên – tùy nhân duyên, tùy nghiệp duyên mà sống.

Cư trần lạc đạo thả tùy duyên
Cơ tắc xan hề khốn tắc miên
Gia trung hữu bảo hưu tầm mịch
Đối cảnh vô tâm mạc vấn thiền

(Trúc Lâm Đầu Đà Trần Nhân Tôn)

Việt dịch:

Sống đời vui đạo hãy tùy duyên
Hễ đói thì ăn, mệt ngủ liền
Trong nhà có của, đừng tìm nữa
Nhìn cảnh, vô tâm, hỏi chi thiền

(Nguyễn Hữu Vinh dịch)

Chúc các Bồ tát luôn tùy duyên.

Mến,

Hoành

© copyright 2017
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

3 thoughts on “Ứng xử với nghiệp duyên”

  1. Em cám ơn anh giảng giải thật chi tiết và dễ hiểu ạ.

    Nghiệp duyên, nhân duyên, hay căn cơ là luật tự nhiên trong cuộc sống.

    Ứng xử với mọi người ở mức căn cơ của họ, tùy nhân duyên của họ, để giúp họ phát triển theo con đường hợp với năng khiếu của họ nhất, khuyến khích họ luôn tiến, theo vận tốc của họ, mà không căng, không stressed, mà luôn bình an, thoải mái. Tùy duyên mà sống.

    Đó là tư duy tích cực.

    Liked by 2 people

  2. Hieu Dat Nuoc , giup Dat Nuoc, mo mang Tri Tue tu tu ….., cach nhanh nhat hop voi nghiep Duyen , can co cua Đạt Nuoc …Oi cam kich qua tieng goi cua Con tim yeu Nuoc cua Tri Si , Việt Nam ….Xin Hon thieng Dat Nuoc, luon cho che nhung nguoi con Bi – Tri – Dung cua Vietnam .

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s