Trào lưu “gây hại rồi xin lỗi vì… thành công chung”

Năm 2011, trên đất Indonesia có một câu chuyện đã khiến tất cả ngạc nhiên tột độ: Một võ sĩ của môn silat đã tìm cách chạy vòng quanh thảm đấu, thậm chí núp sau lưng trọng tài với thái độ sợ sệt một cách rõ rệt. Ấy thế nhưng, anh chàng chạy, núp kia đã bất ngờ đoạt huy chương vàng trong sự ngỡ ngàng của đối thủ.

Võ sĩ có thái độ thi đấu rất phản thể thao ấy là vận động viên của nước chủ nhà có tên Dian Kristanto thi đấu hạng 50kg. Người lẽ ra phải thắng là võ sĩ Thái Lan Anothai Choopeng và ông trọng tài, tưởng chừng rất trung lập, người Singapore có tên Jasni Salam.

Dù vận động viên quê  nhà đoạt huy chương vàng nhưng khán giả Indonesia nổi giận, còn Liên đoàn Pencak Silat Singapore gửi lời… xin lỗi tới lãnh đạo và ban huấn luyện tuyển Silat Thái Lan. Nhưng có xin lỗi đi chăng nữa thì kết quả vẫn không được công nhận.

Chiêu bài “gây hại rồi xin lỗi” lại được áp dụng ở SEA Games 27 trong môn karate. Ở nhà thi đấu kata, bài thi của đội nữ Việt Nam gồm Hoàng Ngân, Đỗ Thị Thu và Nguyễn Thu Hằng được các nhà chuyên môn đánh giá cao, vì đây là đội đã từng đoạt huy chương vàng giải thế giới. Ấy thế nhưng khi chấm điểm, các trọng tài đã “nhắm mắt” để gạt bài thi của tuyển kata nữ Việt Nam và đưa đội kata Myanmar lên bục nhận huy chương vàng.

Những giọt nước mắt oan ức của Thanh Phúc – Ảnh: TTXVN – Hoàng Lâm

Tất cả đều bất ngờ, cả 3 cô gái karate Việt Nam không cầm được nước mắt, bao nhiêu tâm huyết, công lao của họ trong một năm trời bây giờ bị các trọng tài phẩy tay rũ sạch. Huấn luyện viên Lê Công – người rất giàu kinh nghiệm khi đưa quân đi thi đấu tại các kỳ SEA Games – thì lắc đầu ngao ngán: “Đây thực sự là một kết quả điên rồ, bài biểu diễn của chủ nhà thua xa chúng ta. Nhưng tôi hiểu rõ sự thiếu công tâm đó, các trọng tài có quyền và không ai làm gì được đâu…”.

Các ông tổng trọng tài đã thêm gia vị bi hài cho câu chuyện này bằng cách sau đó… gửi lời xin lỗi tới Karate Việt Nam và thừa nhận là công tác trọng tài có vấn đề và “đáng lẽ đội thắng là Việt Nam”. Tất nhiên chỉ xin lỗi xong là hết, ông tổng trọng tài còn ngỏ ý Việt Nam không nên làm rùm beng mọi chuyện lên vì thành công chung của đại hội. Hoá ra, không chỉ ở Việt Nam mới có câu chuyện xin lỗi “vì đại cục”.

Ở SEA Games có những… tiểu cục và không ai phải xin lỗi. Hãy nhớ câu chuyện “chạy, núp sau lưng trọng tài vẫn nhận huy chương” đầy hài hước ở SEA Games 2 năm trước, giờ tái hiện ở SEA Games này, khác ở chỗ: Người bị hại lại là người… Việt Nam.

Nguyễn Trần Duy Nhất – đúng như tên võ sĩ muay này là người đứng số 1 trong hạng cân của mình ở Đông Nam Á. Nhất không có đối thủ, bất chấp Thái Lan mới là quê hương của muay. Vậy mà Nhất là nạn nhân của các trọng tài nhà thi đấu Wunna Theikdi. Giống hệt như câu chuyện ở môn silat trên đất Indonesia, đối thủ của Duy Nhất là một võ sĩ người Lào.

Với đẳng cấp vượt trội, Nhất đánh như bão táp, ở vào thế không thể chống đỡ, võ sĩ Lào chỉ còn cách chạy vòng vòng quanh sàn đấu để né đòn. Trong khi tất cả tin vào chiến thắng của Nhất, vì đối thủ kia có ra được đòn nào đâu, chỉ chạy nấp thì các trọng tài ngang nhiên công bố:

Võ sĩ Lào mới là người thắng. Không thể tin nổi, võ sĩ sắt thép như Duy Nhất cũng không cầm nổi nước mắt vì sự bất công này. Ban huấn luyện tuyển Muay Việt Nam quyết định khiếu nại như một cách để tự an ủi chứ họ biết trước kết quả: Khiếu nại sẽ mất tiền và kết quả không thể thay đổi, vì ông tổng trọng tài điều hành là người Lào.

Ban huấn luyện Muay Việt Nam sau đó cũng nhận được lời xin lỗi, nhưng không phải từ ông tổng trọng tài mà từ huấn luyện viên Muay Lào khi ông chủ động cho rằng: “Võ sĩ của chúng tôi không xứng đáng chiến thắng, tôi xin lỗi, nhưng có lẽ chúng ta biết được điều gì đã và đang xảy ra ở đây”.

Khi chủ không chịu đãi khách

Khi được hỏi: “Có phải Myanmar đã tìm mọi cách để đoạt nhiều huy chương vàng để phục vụ tham vọng nhất toàn đoàn với hơn 100 huy chương vàng trong khi SEA Games trước, Myanmar chỉ có 16 huy chương vàng”? U Thint – phóng viên tờ Internet Journal (Myanmar) – nói rằng: “Việc cố gắng lấy huy chương vàng là tham vọng của giới chức chứ không phải của đa số người Myanmar”.

Những giọt nước mắt của Duy Nhất.         Ảnh: Hoàng Lâm

U Thint giải thích: “Myanmar là đất nước mà đạo Phật ảnh hưởng rất lớn tới cuộc sống hằng ngày của người dân. Một trong những nét đẹp của người Myanmar là “không phải sở hữu của mình thì không được dùng”, chúng tôi tự hào về nét đẹp mang đậm văn hoá Phật giáo. Bạn thấy đấy, hiện tượng ăn cắp vặt nơi công cộng rất ít khi xảy ra. Vì thế, chúng tôi rất buồn nếu có chuyện “cướp” huy chương vàng mang về cho vận động viên Myanmar.

Nếu trông vào gian lận và các trọng tài để lấy thành tích, tôi nghĩ thể thao Myanmar cũng không tiến thêm được bao nhiêu sau SEA Games này”.

Còn bình luận viên Quang Huy của Đài Truyền hình kỹ thuật số VTC – người cũng có mặt ở SEA Games trên đất Myanmar – thì thẳng thắn: “Tôi nghĩ nước nào cũng bị ép, trừ… chủ nhà. Tất nhiên có những vụ việc ép trắng trợn, có những việc thông qua… cầu nối “vay huy chương của nước này, trả cho nước kia”.

Vụ việc vận động viên Thanh Phúc bị các trọng tài lấy huy chương vàng vì đối thủ người Myanmar phạm luật rõ ràng là một minh chứng. Các trọng tài gần như để đối thủ của Phúc “chạy” chứ không phải là “đi”. Phúc khóc nhưng không giải quyết được việc gì và ngay cả khi có bằng chứng rõ ràng bằng hình ảnh, ban huấn luyện đội điền kinh Việt Nam vẫn không khiếu nại, vì biết chắc kết quả như thế nào.

Tương tự trường hợp Ánh Viên trong bơi lội. Ở nội dung 100m bơi ngửa, đối thủ Tao Ly (Singapore) đã xuất phát phạm luật (xuất phát trước hiệu lệnh) đã đoạt huy chương vàng. Dù có bằng chứng cho thấy điều này nhưng các trọng tài vẫn công nhận kết quả. Đáng chú ý là trong số các quan chức điều hành bơi lội ở SEA  Games thì các VIP đều là người… Singapore!

Cũng tại đường đua xanh, khi không đã xảy ra một scandal khiến cho cả đoàn Philippines suýt nữa tức khí xách valy về nước hết, bỏ luôn SEA Games. Chuyện là ở đường bơi 100m tự do nữ, vận động viên người Philippines Jasmine Alkhaldi  đoạt huy chương vàng, nhưng sau đó phải trả lại huy chương vì đoàn Thái Lan kiện Jasmine Alkhaldi phạm lỗi khi xuất phát.

Với tác động từ hai đoàn Thái Lan và Singapore, Ban tổ chức  SEA Games đã phải cho… bơi lại và Jasmine Alkhaldi chỉ đoạt huy chương đồng, huy chương vàng thuộc về Thái Lan, huy chương bạc thuộc về tay bơi Singapore. Uỷ ban Olympic Philippines đã  phản đối quyết liệt lên ban tổ chức SEA Games 27, còn huấn luyện viên trưởng tuyển bơi Philippines thì lên tiếng tố cáo Singapore tìm mọi cách thao túng môn bơi tại SEA Games 27 và cùng với Myanmar tìm mọi cách “chia chác” huy chương.

Trong môn silat, truyền thông Singapore cũng phát khùng vì Ahmad Shahril – vận động viên từng 4 lần vô địch thế giới cũng như 3 lần vô địch SEA Games đã bị mất huy chương vàng một cách rất khó hiểu: Cú đấm của Ahmad Shahri bị đối thủ Kyaw Niang Thun đưa tay gạt ra. Nhưng Kyaw Niang Thun đã rất khôn khéo nằm vật ra để… ăn vạ và cho rằng cú đấm của Ahmad Shahri lực quá mạnh (dù thực tế cú đấm ấy chỉ… lướt nhẹ).

Hùa theo Niang Thun, huấn luyện viên chủ nhà chủ động kêu gọi khán giả có mặt tại nhà thi đấu Zeyar Thiri gây sức ép lên trọng tài. Với sức ép ấy, cộng với sự có mặt của một quan chức cấp cao của Myanmar trên ghế VIP nhà thi đấu, “kẻ ăn vạ” Niang Thun đã có… huy chương vàng! Vậy là “hội làng” từ chỗ nấp sau lưng trọng tài cũng có HCV, bây giờ thêm chiêu mới: Ăn vạ cũng có vàng!

Hay bị ép, hay là vua… than thở?

Nhìn chung các quốc gia đến chơi ở “hội làng” đều bị ép, nhưng dường như Việt Nam là “kêu” to nhất. Phải chăng Việt Nam là đối tượng để các trọng tài tìm cách tước đoạt huy chương? Đa số các nội dung mà vận động viên Việt Nam thua thiệt đều liên quan đến các môn biểu diễn hoặc quyết định phụ thuộc vào cảm tính trọng tài.

Chẳng hạn như trường hợp của Thanh Phúc, đi bộ là môn mà các trọng tài bắt lỗi rất cảm tính nên họ không khó để đưa Phúc vào bẫy. Hay nội dung kata trong karate, taolu trong wushu… quyền định đoạt cho vận động viên nào đoạt huy chương vàng đều phụ thuộc vào cái gật hay lắc của trọng tài. Trong khi đó, Việt Nam lại tham dự các nội dung này với tỉ lệ khá cao.

Khác với Việt Nam, các nước Thái Lan, Malaysia hay Singapore đầu tư nhiều hơn vào các môn Olympic có luật lệ rõ ràng, có những chuẩn về phương pháp tính điểm. Nhưng tại đấu trường SEA Games này cũng cần phải nói, thể thao Việt Nam kêu ca nhiều quá, từ chuyện con muỗi của đội bóng đá nam, đến lý do “khác gió ở nhà” nên mất huy chương của đội đua thuyền và thông thường là thất bại thì đổ lỗi cho… trọng tài.

Kêu ca khiếu nại để đòi công bằng thì tốt, nhưng có một thực tế là trong khá nhiều trường hợp là “trọng tài” và các lý do khách quan thường được đưa ra để đổ lỗi và che lấp đi những yếu kém của chính mình.

(còn tiếp)

Hình ảnh Đoàn TTVN tại Lễ bế mạc SEA Games 27 (Ảnh: Quang Thắng)

Đoạt 73 huy chương vàng, 86 huy chương bạc, 86 huy chương đồng và đứng vị trí thứ ba toàn đoàn, thể thao Việt Nam đã hoàn thành chỉ tiêu đề ra cả về sổ lượng huy chương lẫn vị trí trong bảng tổng sắp. Nhưng liệu đây có phải là một SEA Games thành công với thể thao Việt Nam, khi chúng ta đã phải bỏ ra một khoản đầu tư lớn, đi với số lượng trên 700 thành viên để giành giật ở một “hội làng” đầy sạn và tiêu cực?

• Thành tích SEA Games 27 của đoàn TTVN: Âm thịnh, dương suy
• “Hội làng” mang tên SEA Games – Bài 1: Chuyện bi hài quanh những cuộc thi
• “Hội làng” mang tên SEA Games – Bài 1: Chuyện bi hài quanh những cuộc thi
• Kết thúc SEA Games 27: Đoàn Việt Nam đứng thứ 3 với 73 HCV
• 73 HCV SEA Games có đổi được 1 HCV ASIAD?

Theo mức thưởng công bố trước SEA Games 27, huy chương vàng (HCV) được thưởng 45 triệu đồng, huy chương bạc (HCB) được thưởng 25 triệu đồng và huy chương đồng (HCĐ) sẽ nhận 20 triệu đồng. Ngoài ra, mức thưởng nóng là 6 triệu đồng/HCV, 4 triệu đồng/HCB và 2 triệu đồng/HCĐ. Mỗi kỷ lục SEA Games thưởng 15 triệu đồng. 

Như vậy, theo Quyết định số 32/2011/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 6.6.2011, thì tổng số tiền thưởng cho cá nhân đoạt thành tích tại SEA Games là khoảng 13 tỉ đồng. Các huấn luyện viên (HLV) cũng được thưởng với mức bằng với vận động viên (VĐV) theo nguyên tắc HLV trực tiếp huấn luyện đội tuyển nhận 60%, trực tiếp đào tạo tại cơ sở trước khi tham gia đội tuyển là 40%.

Tổng cộng, chỉ riêng số tiền thưởng cho VĐV, HLV ở SEA Games này không dưới 20 tỉ đồng. Đó là con số không nhỏ, nhưng nó chỉ là một phần trong toàn bộ số tiền gần 60 tỉ đồng mà thể thao Việt Nam bỏ ra cho cả chiến dịch SEA Games gồm tiền chế độ, tiền lệ phí dự SEA Games cho hơn 700 thành viên đoàn thể thao Việt Nam ở Myanmar, tiền thưởng, chưa tính chi phí tập huấn. Đầu tư 700 triệu đồng để có được 1 HCV?

Tất nhiên, có những HCV rất đáng giá. Như trường hợp Ánh Viên, với 3 HCV, 2 HCB, 1 HCĐ và phá 2 kỷ lục SEA Games, tay bơi này sẽ nhận khoản tiền thưởng “cứng” là 260 triệu đồng và chắc chắn sẽ được thưởng thêm. Hay như Đội tuyển Bóng đá nữ đoạt HCB – ngoài mức thưởng theo chế độ trên dưới 500 triệu đồng, thầy trò HLV Trần Vân Phát sẽ nhận thêm 3,3 tỉ đồng tiền thưởng từ VFF và nhà tài trợ BIDV. Mỗi cầu thủ nữ sẽ nhận mức thưởng tổng cộng gần 200 triệu đồng.

Nhưng cần thừa nhận, mặc dù có tới 73 HCV nhưng thể thao Việt Nam dự SEA Games này không nhiều những huy chương “vàng 10”. Mặc dù những nỗ lực đoạt HCV của các VĐV rất đáng khen, nhưng trong số 73 HCV có được thì bao nhiêu trong số đó có khả năng đưa thể thao Việt Nam tiếp cận với trình độ thế giới và Châu Á? Ánh Viên đoạt 3 HCV, lập kỷ lục SEA Games, nhưng ở Đại hội thể thao Châu Á sắp tới tổ chức ở Hàn Quốc, khả năng đoạt huy chương của Ánh Viên không thật sự rõ ràng.

Tấm HCV môn cử tạ của Thạch Kim Tuấn thực tế chỉ là sự khẳng định lại tên tuổi của Tuấn sau khi lực sĩ này đã đoạt HCĐ thế giới. Trưởng đoàn Thể thao Việt Nam Lâm Quang Thành đã đánh giá: “Điền kinh dù đạt chỉ tiêu về số lượng huy chương (10 HCV) nhưng chưa hoàn thành nhiệm vụ, bởi quá nhiều những thế mạnh được đặt kỳ vọng không phát huy được. Bơi lội mới chỉ ở tiềm năng”.

Rõ ràng, thể thao Việt Nam đã đầu tư vào một cuộc chơi tốn kém, để rồi sau đó có thể tô hồng bản tổng kết về số lượng huy chương cũng như vị trí trong bảng xếp hạng. Tương lai thể thao Việt Nam đối mặt thế nào với cái gọi là “vấn nạn” SEA Games đậm chất hội làng, mà ở đó nước chủ nhà Myanmar đã có bước “nhảy vọt” từ vị trí thứ bảy Đông Nam Á cách đây 2 năm, lên vị trí thứ hai ngạo nghễ. Tất cả các nhà chuyên môn đều nhận định, với những gì đã và đang có, không thể đổi thay được SEA Games và các cuộc thi đấu ở đây không giúp ích nhiều cho thể thao Đông Nam Á tiếp cận với trình độ Châu Á.

Dọc đường tác nghiệp, một phóng viên người Myanmar cho tôi biết: “Nếu tính về tổng mức đầu tư, đặc biệt là cơ sở vật chất thì chúng tôi xứng đáng có hàng ngàn HCV chứ không phải con số 86 HCV ở SEA Games. Nhưng chúng tôi chấp nhận khoản đầu tư lớn này vì tương lai, bởi cái “lãi” của Myanmar không nằm ở việc đoạt bao nhiêu HCV, đứng vị trí thứ mấy mà chính là giới thiệu được hình ảnh đất nước, con người Myanmar ra thế giới…”.

Mục đích của Myanmar khá rõ ràng, còn SEA Games 27 này với thể thao Việt Nam, liệu có khoản “lãi” nào khi đã đầu tư hàng triệu USD? Liệu đã đến lúc chúng ta mạnh dạn bỏ những môn “tham gia cho có”, để “củng cố bảng xếp hạng”; thay vào đó, mạnh dạn đầu tư vào những môn Olympic với số lượng ít hơn?

Hai mặt SEA Games?

Nếu SEA Games chỉ như lớp thanakha trên gương mặt của thiếu nữ Nay Pyi Taw thì tương lai của sân chơi này đặt ra nhiều dấu hỏi. SEA Games như một “hội làng” – điều đó không sai. Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Ủy ban Olympic Việt Nam – ông Hoàng Vĩnh Giang – đánh giá: “SEA Games là sân chơi kết hợp giữa các môn thể thao Olympic và những môn thể thao độc đáo của nước chủ nhà và các nước trong khu vực.

Tôi nghĩ tất cả đều rất phù hợp với điều lệ của Liên đoàn Thể thao Đông Nam Á. Mỗi nước đều có những môn thể thao truyền thống, thế mạnh riêng – ví dụ như chinlone của Myanmar. Nếu chúng ta gạt hết những môn thể thao không được thi đấu tại Olympic đi thì thực sự không công bằng, bởi SEA Games còn là dịp để các nước thể hiện những nét văn hóa truyền thống độc đáo riêng”.

Tuy nhiên, cũng có nhiều ý kiến không ủng hộ việc đưa các môn truyền thống vào SEA Games. Lý do, đây chính là tiền đề để các quốc gia tính chuyện… “chia chác” huy chương. Ngay ở SEA Games 27 này, để chinlone – môn thể thao truyền thống của người Myanmar vào chương trình thi đấu – nước chủ nhà Myanmar đành phải nhượng bộ bằng cách “chia” huy chương cho Thái Lan, Lào, Campuchia. Hay đơn cử vovinam, để thuyết phục chủ nhà Myanmar đưa nội dung này vào, chủ nhà tuyên bố “đòi” 6-7 HCV thì mới đồng ý tổ chức.

Không còn cách nào khác, phía Việt Nam buộc phải đồng ý. Một nền thể thao trung thực liệu có chấp nhận việc “chia chác” huy chương như vậy không? Từ chuyện chia chác huy chương một cách công khai dẫn đến “tệ nạn” trọng tài chỉ một bước chân.

Trên thực tế việc phát triển những môn thể thao ngoài hệ thống Olympic có thể tốt cho một vài quốc gia, nhưng để phát triển thể thao trong khu vực, cần tập trung vào những môn Olympic. Singapore – một quốc gia có tư duy khá cấp tiến trong thể thao – đã từng tuyên bố rằng khi làm chủ nhà SEA Games 28 (năm 2015) sẽ chỉ tập trung vào các môn Olympic và chỉ có khoảng 30 môn.

Bị xử ép, lãnh đạo đoàn Việt Nam khiếu nại trọng tài. Ảnh: Quang Thắng

Những người quan tâm tới sự phát triển của thể thao Đông Nam Á chưa kịp mừng thì mới đây, Singapore lại tuyên bố họ sẽ đưa ít nhất 10 môn mới (không có trong chương trình SEA Games 27) và tất nhiên là thế mạnh của Singapore như bóng mềm, trượt nước, squash…

Nguyên Trưởng đoàn thể thao Việt Nam Nguyễn Hồng Minh lập luận rằng: “Chu kỳ SEA games 2 năm một lần, việc thay đổi liên tục các môn thi như thế sẽ khiến các quốc gia trở tay không kịp trong việc đào tạo VĐV. Mặt khác, có thể SEA Games sau chính môn thi này lại không được tổ chức. Tư duy hội làng sẽ không thể kết thúc khi chính phủ bỏ ra hàng tỉ USD để đầu tư cơ sở vật chất, nhưng không có lý nào lại “nhường huy chương cho các nước khác”.

Singapore đầu tư 1 tỉ USD vào dự án xây dựng khu liên hợp thể thao Singapore Sports Hub trên diện tích 35ha, với kỳ vọng công trình này sẽ giúp Singapore trở thành một trong những trung tâm thể dục thể thao hàng đầu thế giới. Trước mắt, Singapore Sports Hub dành để phục vụ SEA Games 28. Vậy nên đừng lạ là Singapore cũng đã lên kế hoạch để nhất ngôi toàn đoàn từ ngay bây giờ.

Trở về từ SEA Games ở Nay Pyi Taw 

Dọc đường tác nghiệp, tôi có hỏi các đồng nghiệp Myanmar về những công trình SEA Games sẽ được sử dụng như thế nào khi SEA Games 27 kết thúc. “Thật khó nói” – Saw Mar, phóng viên tờ The New Light của Myanmar – cho biết: “Với lượng người thưa thớt như ở Nay Pyi Taw thì có lẽ những công trình lớn ấy một vài năm mới lại có dịp sử dụng. Chẳng hạn, theo tôi biết là tới tận tháng 10 năm sau mới có một sự kiện được tổ chức trên các sân lớn ấy, đó là giải U.19 Châu Á. Tôi không dám nói là lãng phí, nhưng…”.

Nay Pyi Taw chấp nhận bỏ ra hàng tỉ USD đầu tư vào các công trình thể thao không chỉ nhằm đoạt lấy thứ hạng cao trên bảng xếp hạng cuối cùng. Hơn hết, Nay Pyi Taw thông qua SEA Games muốn chứng minh khả năng và tiềm năng của mình. Những công trình thể thao ở SEA Games như những viên đá quý gắn trên vương miện quyền lực ở Nay Pyi Taw…

Hình ảnh Nay Pyi Taw ở khắp nơi với mức độ tương phản của nó giữa những người cắt cỏ ngồi bên cạnh những khu biệt thự sang trọng của các tướng lĩnh Myanmar. SEA Games đi qua đã để lại gì? Một màn trình diễn lớn với đầy đủ chiêu trò, hỉ nộ ái ố và rất tốn kém…

Từ Nay Pyi Taw chợt nghĩ về Đại hội thể thao Châu Á  ASIAD 18 – tổ chức năm 2019 tại Việt Nam. Chúng ta sẽ làm gì để cải thiện thành tích 1 HCV, xếp thứ 33 toàn đoàn? Sẽ lại là một hệ thống cơ sở vật chất xây mới, đầu tư lực lượng mới với chi phí sẽ gấp nhiều lần 150 triệu USD dự toán ban đầu? Hay chúng ta – cuối cùng – vẫn chỉ vùng vẫy trong “hội làng” mang tên SEA Games?