1. Life is beautiful

Thông tin phim : http://www.imdb.com/title/tt0118799/

Phim kể về “quá trình hình thành và phát triển” của 1 gia đình, kể từ khi 2 vợ chồng quen nhau và cưới được nhau, đến khi có con, rồi trọng tâm là lúc gia đình bị bắt về trại tập trung Do Thái của phát xít Đức. Và người cha đã làm mọi cách, kể cả hy sinh mạng sống của mình để không những giữ được tính mạng cho con trai mình, mà còn giữ cho tâm hồn của cậu bé được trong vắt, không bị vởn đục bởi tội ác phát xít, bởi chiến tranh. Và cách của người cha là gì, anh ta đã nói với đứa con rằng bị bắt vô đây chỉ là 1 trò chơi, mỗi ngày sẽ có tính điểm, và phần thưởng sẽ là 1 chiếc xe tăng. Xem phim mới thấy cuộc sống vẫn luôn tươi đẹp ngay cả khi nó khắc nghiệt đến cùng cực, vấn đề là ở thái độ của mình với nó. Diễn viên đóng vai người cha cực kỳ hay. Phim này đã giành 3 giải Oscar vào năm 1999, trong đó có giải phim nước ngoài hay nhất và nam diễn viên chính xuất sắc nhất.

2. The Shawshank Redemption

Thông tin phim : http://www.imdb.com/title/tt0111161/

Andy, một nhân viên ngân hàng tài năng, bị kết tội giết vợ và tình nhân của cô, và bị kết án tù chung thân tại nhà tù Shawshank khét tiếng. Cuộc sống ở nhà tù cay nghiệt và khốn khổ, tuy nhiên, niềm tin, hy vọng, và sự bình thản, mạnh mẽ trước mọi khó khăn của Andy đã mang đến một sinh khí mới cho các tù nhân. Andy kết thân với Red – 1 “kỳ cựu” ở nhà tù này.  Tình bạn của hai tù nhân mang lại những câu chuyện bất ngờ, thú vị và vô cùng cảm động về tình người, về niềm tin và sự vươn lên. Phim tuy không được giải Oscar do chiến dịch quảng bá yếu ớt, và không được công chúng đón nhận lúc ra mắt (vì đã bị “Forrest Gump” cùng thời điểm làm lu mờ), nhưng sau đó, phim đã lấy lại được sự yêu mến của giới phê bình và khán giả, là một trong những DVD được mua và thuê nhiều nhất và luôn đứng đầu trong danh sách phim hay trên trang web uy tín IMDB

3. Love Actually

Thông tin phim : http://www.imdb.com/title/tt0314331/

Một bộ phim giản dị, như câu slogan giản dị của nó vậy : “Love is actually around us”. Lấy bối cảnh Mùa Giáng sinh, Mùa yêu thương, phim xoay quanh câu chuyện của nhiều nhân vật, xoay quanh TÌNH YÊU. Tình yêu ở đây không chỉ là tình yêu nam nữ, mà còn là tình gia đình, tình bạn bè, tình người…Tình yêu trong phim không phải lúc nào cũng trọn vẹn, nó cũng có những nước mắt, những hy sinh, những đau đớn…LOVE ACTUALLY mang lại những nụ cười hài hước, những nhói đau khe khẽ, những giọt nước mắt chia sẻ,  hay nước mắt hạnh phúc. Hãy xem cùng gia đình, cùng bạn bè, cùng người yêu, hay đơn giản là cho một buổi tối một mình, để suy nghĩ về TÌNH YÊU và nhận thấy rằng nó thực sự ở quanh ta đấy bạn ạ.

4. My sister’s keeper

Thông tin phim : http://www.imdb.com/title/tt1078588/

Bạn nghĩ gì khi một cô con gái đi kiện cha mẹ của mình vì đã “xâm phạm” cơ thể của cô bé khi không được sự cho phép. Đừng vội nghĩ xấu nhé. Vì cô con gái đó được sinh ra một cách cố ý, để cứu sống người chị bị ung thư máu của mình. Từ nhỏ, cô bé đã phải chịu đau, chịu mổ, chịu rút tủy để chữa trị cho chị mình, và đang đứng trước tương lại không thể chơi thể thao mạnh, không sinh hoạt bình thường vì cần thay thận cho chị. Phim bắt đầu như thế. Xoay quanh sự kiện ấy, ta được du hành từ quá khứ đến hiện tại của gia đình nhỏ bé ấy, từ lúc cô con gái đầu bị chứng bệnh ác nghiệt kia. Và qua những tâm sự, những suy nghĩ của các thành viên trong gia đình, những hồi ức, kỷ niệm, những biến cố, ta càng hiểu hơn về tình cảm khắng khít họ dành cho nhau, và phải bật khóc vì cảm động, vì đau xót, tiếc nuối…Tuy rằng hoàn cảnh khắc nghiệt, nhưng ta vẫn cảm nhận được khát vọng, tình yêu, và niềm lạc quan trong gia đình nhỏ ấy. Phim được làm từ cuốn tiểu thuyết ăn khách cùng tên của nhà văn Jodi Picoult

5. The Holiday

Thông tin phim :

Một bộ phim nhẹ nhàng, nhưng không kém phần ý nghĩa. Phim nói về hai cô gái – một ở Mỹ, một ở Anh – đang gặp “trục trặc” trong tình yêu,họ  gặp nhau trên Internet qua trang web đổi nhà, và quyết định đổi nhà cho nhau một thời gian. Chính trong chuyến đi này, hai người đã tìm lại được niềm vui, niềm tin yêu trong cuộc sống và  tìm được một nửa đích thực của đời mình.

6. Forrest Gump và The Curious Case of Benjamin Button

Thông tin phim : http://www.imdb.com/title/tt0109830/

Thông tin phim : http://www.imdb.com/title/tt0421715/

Tại sao tôi lại đưa hai phim này vào cùng một mục, đó là vì những điểm tương đồng giữa chúng. Nhân vật chính của phim đều là những người “không bình thường”. Nếu như Forrest Gump là một người bị thiểu năng, thì Benjamin Button lại là một dị nhân – sinh ra trong một thân thể của ông già, và khi số tuổi càng tăng, thì thân thể của Benjamin lại ngày càng trẻ lại. Hai người đều lạc loài trong xã hội, nhưng họ không vì thế mà buồn phiền, mà họ luôn vươn lên, tìm cách sống sao cho ý nghĩa và trọn vẹn nhất đời mình. Benjamin Button còn cho ta bài học về thời gian – thời gian không bao giờ đủ, chính vì thế ta cần quý trọng từng giây từng phút của cuộc sống này.

Thế giới điện ảnh rất bao la và còn rất nhiều bộ phim ý nghĩa chờ bạn khám phá.

Còn bạn, bộ phim nào để lại ấn tượng sâu sắc đối với bạn và “nhắc nhở” mình cần “Tư duy tích cực mỗi ngày” ?

Trần Thị Thu Hiền

I. Lục bát

Lục bát, lâu nay ta hay có thói quen xem nó thuần Việt. Nhưng không. Đây là thể thơ gần như của chung của các dân tộc Đông Nam Á. Bởi cơ cấu ngôn ngữ dị biệt nên “lục bát” mỗi nơi phát triển mỗi khác. Ngay từ cuối thế kỉ XVI – đầu thế kỉ XVII được ghi nhận là thời điểm ra đời của sử thi Akayet Dewa Mưno, lục bát Chăm đã rất chuẩn mực. Trước đó nữa, trong panwơc pađit ca dao Chăm, lục bát là thể thơ được độc quyền sử dụng. Chăm gọi nó là thể ariya. Thử xét qua lục bát Việt và Chăm.

1. Lục bát Chăm gieo vần lưng. Chữ thứ sáu dòng lục hiệp với chữ thứ tư dòng bát:

Thei mai mưng deh thei o
Drơh phik kuw lo yaum sa urang
Ai đến từ đằng kia xa
Giống người yêu ta riêng chỉ một người

Hiện tượng này cũng thấy trong ca dao Việt:

Trèo lên cây bưởi hái hoa
Bước xuống vườn cà hái nụ tầm xuân

2. Ariya gieo cả vần bằng lẫn vần trắc. Ở trường hợp này, người Chăm gieo vần cũng khá linh hoạt, họ không nhất thiết cứ một cặp bằng rồi đến một cặp trắc. Có khi cả đoạn dài tác giả chỉ sử dụng độc vần bằng, nhưng đột hứng chúng ta thấy vần trắc xuất hiện:

Mai baik dei brei pha crong
Tangin dei tapong kauk luk mưnhưk
Bbuk ai tarung yuw harơk
Tangin dei pơk nhjwơh yuw tathi
Về đi em cho đùi gác
Bàn tay em vuốt, đầu xức dầu thơm
Tóc anh bù rối như rơm
Tay em vuốt thì mượt như lược chải

Đây là loại vần dù hiếm nhưng cũng có xuất hiện trong thơ ca dân gian Việt:

Tò vò mà nuôi con nhện
Ngày sau nó lớn nó quện nhau đi

Nhưng không như ở lục bát Việt, vần trắc tồn tại khá bình đẳng với vần bằng trong ariya Chăm. Thậm chí trong một bài thơ dài, nó gần như đứng xen kẽ.

3. Tiếng Chăm là ngôn ngữ đa âm tiết nên khác với lục bát Việt, số lượng tiếng được đếm trong ariya Chăm cũng khác. Có hai trường hợp xảy ra:

– Dạng đếm âm tiết: dòng lục gồm sáu âm tiết và dòng bát tám âm tiết, không lệ thuộc vào lượng chữ trong câu thơ.

– Dạng đếm theo lượng trọng âm của từ: Hiện tượng đọc lướt, nén chữ (compression), hay nuốt âm (elision) là chuyện bình thường gần như là thuộc tính của ngôn ngữ đa âm tiết, nhất là trong sáng tác thơ ca. Tiếng Chăm không là ngoại lệ. Dấu vết của cách đếm này cũng có mặt trong vài bài ca dao Việt xưa:

Mình nói dối ta mình hãy còn son
Ta đi qua ngõ ta thấy con mình bò
Con mình những trấu cùng tro
Ta đi xách nước tắm cho con mình

Nhưng khi lục bát Việt phát triển ổn định, nó dừng lại ở 6-8. Các cách tân sau này không quan tâm đến lượng âm tiết trong câu mà đặt nặng ở vắt dòng và nhất là ngắt nhịp. Thì lục bát Chăm vẫn phát triển theo kiểu trương nở.

4. Về thanh điệu: Cũng như thanh điệu trong lục bát Việt xưa, ariya Chăm phát triển khá linh hoạt. Linh hoạt cả khi thanh điệu của lục bát Việt ổn định ở: Bằng Trắc Bằng / Bằng Trắc Bằng Bằng. Lục bát Việt khi xưa có vần trắc. Và khi bài thơ hơn hai cặp lục bát có lối gieo cả vần bằng lẫn trắc thì chúng mang dáng dấp của thể song thất lục bát.

Tò vò mà nuôi con nhện
Ngày sau nó lớn nó quện nhau đi
Tò vò ngồi khóc tỉ ti
Nhện ơi nhện hỡi mầy đi đàng nào

5. Ngoài các thể lục bát kể trên, người Chăm còn có thể pauh catwai (biến thể từ ariya) mà mỗi cặp lục bát đều đứng biệt lập như một bài thơ hoàn chỉnh với đầy đủ ý nghĩa, được kết nối liên hoàn đến cả mấy trăm câu mà vẫn thống nhất qua giọng điệu, tư tưởng. Hình thức không khác mấy so với Choka (trường ca) của Nhật (Choka là Shika: 5-7 âm được kết nối liên hoàn).

6. Đến nay, các nhà nghiên cứu chưa thể khẳng định thời điểm ra đời của lục bát, càng không biết dân tộc nào khai sinh ra nó nữa. Nhưng điều chắc chắn là có sự ảnh hưởng và tác động qua lại. Từ thập niên 50 của thế kỉ trước, giới làm thơ Chăm có sáng tác theo thể lục bát thuần Việt: ổn định, chỉ gieo vần bằng và hiệp vần ở chữ thứ 6 dòng bát. Dù vậy, cái khung của ngôn ngữ đa âm tiết vẫn chưa hết “gò bó” thể ariya Chăm. Để nó không bao giờ hết là nó, nghĩa là đặc trưng Chăm.

(Phần I này lược tóm từ: “So sánh lục bát Chăm – Việt”, Tạp chí Văn hóa – nghệ thuật, số 9, 2001).

II. Các dòng/ khuynh hướng lục bát Việt

Không kể các tác phẩm cổ điển sáng tác theo thể lục bát như Truyện Kiều, Lục Vân Tiên,… lục bát hiện đại Việt Nam phát triển theo 4 dòng chính.

– Dòng lục bát dân gian, mà lục bát Nguyễn Bính là rất tiêu biểu. Nhịp thơ nhịp nhàng, ngôn ngữ dung dị dễ hiểu, hình ảnh thơ quen thuộc và gần gũi với đời sống thôn quê Việt Nam. Rất gần với ca dao. Sau Nguyễn Bính, đã có nhiều nhà thơ đi theo và phát triển xu hướng lục bát này, Đồng Đức Bốn đậm hơn cả.

– Dòng lục bát trí tuệ. Có thể xem Lửa thiêng của Huy Cận thời Thơ Mới là thành tựu mở đầu. Mới mẻ ở đề tài và ý tưởng, ngôn từ trí tuệ và chắt lọc bên cạnh là độ nén của ý thơ tạo nên thứ thi pháp rất hiện đại.

– Dòng lục bát huyền ảo. Dòng này nẩy nở và phát triển mạnh ở miền Nam thời sáng tác [và ảnh hưởng] Phật giáo thịnh hành: Huy Tưởng, Tuệ Mai và nhất là Phạm Thiên Thư với Động hoa vàng (1973) và Trại hoa đỉnh đồi (1975). Ngôn ngữ thơ mơ mơ hồ hồ bên cạnh hình ảnh mông lung, ý tưởng thiếu rành mạch, tạo một cảm giác miên man, mong manh, huyền ảo. Bài thơ đôi lúc chuyển nhịp khá bất ngờ.

– Dòng lục bát hậu hiện đại. Mở đầu bằng Bùi Giáng. Sáng tác của ông giai đoạn sau, nhất là các bài thơ mà tỉ lệ từ Hán Việt lấn át. Có khi bài thơ chỉ là một chuỗi liên hệ âm, thanh, vần, phép nói lái trong ngôn ngữ nối tiếp hoặc chồng chéo lên nhau, lồng vào nhau như thể một ma trận chữ vô nghĩa; rồi cả chuỗi hình ảnh, ý nghĩ dẫm đạp lên nhau, xô đẩy, nhảy cóc rối tù mù. Bài “Ngẫu hứng” đã được Nguyễn Hưng Quốc bình rất độc đáo.

Một hôm gầu guốc gầm ghì
Hai hôm gần gũi cũng vì ba hôm
Bôm ha? đạn hả? bao gồm
Bồm gao gạo đỏ bỏ gồm gạo đen.

Sau Bùi Giáng, ta thấy Nguyễn Duy sáng tác theo xu hướng này, nhưng không đậm bằng. Các bạn trẻ Sài Gòn sau đó đẩy lục bát hậu hiện đại đi xa hơn nữa.

Bên cạnh bốn dòng trên, ta còn thấy sự thể Du Tử Lê đã cố ý cắt nát lục bát bằng các dấu chấm, phẩy, gạch chéo… để tạo nhịp mới, nhịp chỏi cho thể thơ vốn khá mềm mại này – một cố ý thuần kĩ thuật.

Nằm nghe – chăn gối rơi. Cùng
tháng năm bằn bặt.- Phật còn ở không
Tôi nhìn – tôi rất chon von
núi non âm bản. – rừng son vẽ.- Buồn

Hôm nói chuyện ở Lớp Cử nhân tài năng tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh vào năm 2006, một sinh viên tụng ca lục bát Đồng Đức Bốn, bị tôi hỏi vặn: bạn đã đọc lục bát Bùi Giáng, Phạm Thiên Thư chưa? Câu trả lời là – chưa! Tôi nói: thế thì bạn chưa thể bàn về lục bát được. Đơn giản, nếu là độc giả phổ thông, bạn có thể cảm [cúm, mạo] nhận hay khen chê tùy hứng, nhưng khi bạn đang ngồi giảng đường để trở thành người đọc chuyên nghiệp ở thì tương lai (nhà phê bình, giáo viên dạy văn,…) thì bạn cần đọc hệ thống, nghĩa là phải nhận diện thơ lục bát trong tiến trình của nó. Không thể khác.

Trên đây, tôi chỉ phân loại mang tính gợi ý. Đề tài gợi mở nhiều hướng nghiên cứu rộng và sâu hơn.

Inrasara

Sài Gòn, 8-7-2008.