Chào các bạn,

Anh Guy Kawasaki là một nhân vật nổi tiếng của Thung Lũng Silicon Valley. Anh là Giám đốc điều hành chính và Chủ tịch của quỹ đầu tư mạo hiểm Garage.com, quỹ chuyên rót tiền đầu tư cho các ý tưởng hay, thay đổi thế giới của những người khởi nghiệp, ví dụ như công ty tìm kiếm Google, công ty mua bán sách trên mạng Amazon.com. Trước đây anh là người “thuyết” chính của công ty máy tính Apple, chuyên thuyết các công ty khác phát triển phần mềm theo chuẩn của Apple.

Sau đây là mười lời khuyên để khởi nghiệp của anh, với tư cách là chủ quỹ đầu tư tiền cho giới khởi nghiệp, với lớp tốt nghiệp khóa học quản trị kinh doanh năm 2000 của trường Babson, một trường đứng hạng đầu về khởi nghiệp của Mỹ.

Chúc các bạn một ngày hào hứng,

Hiển.
.

Vậy bạn muốn thành người khởi nghiệp?

Đi ngược tử 10 đến 1

10. Ôm choàng cái không biết.

Vào cuối những năm 1800s, có một ngành công nghiệp phát đạt ở vùng đất này. Bubba và Junior cắt những khối băng từ những hồ và ao nước đông đá và bán chúng đi khắp thế giới.

Những người “gặt” băng bị phá sản bởi những công ty phát minh ra nhà máy làm nước đá. Cắt và vận chuyển băng trở thành không cần thiết, bởi các công ty có thể làm nước ở bất kỳ thành phố nào trong mọi mùa.

Những nhà máy làm nước đá này lại bị phá sản bới những công ty làm tủ lạnh. Không cần thiết nữa chuyện làm đá ở một nhà máy sản xuất. Tưởng tượng xem mọi sự sẽ tốt hơn thế nào nếu làm đá và tạo chỗ chứa đồ lạnh ngay tại nhà của mọi người.

Điều thú vị là không có công ty nào có sự chuyển đổi từ gặt hái tảng băng sang nhà máy nước đá rồi sang tủ lạnh, bởi vì họ chống lại cái không biết và chỉ chấp nhận cái biết. Nếu bạn muốn thành một người khởi nghiệp, làm điều ngược lại: Yêu thích, ôm choàng, đại diện, và tạo ra “cái không biết.”

9. Đừng yêu cầu ai làm gì mà chính bạn cũng sẽ không làm

Giả sử bạn làm một cái bẫy chuột lớn nhất thế giới – dựa trên mẫu thu nhỏ của một quả bom nguyên tử. Bạn tàn sát chuột siêu hơn tất cả bất kỳ ai trong lịch sử nhân loại. Tuy nhiên, có một số vấn đề:

Bạn cần một người có trình độ tiến sĩ để lắp đặt bẫy.
Bạn phải bỏ xác chuột chết vì phóng xạ cách xa 100 dặm.
Bẫy chuột sẽ tốn $50,000

Bạn sẽ không mua một cái bẫy như thế. Tại sao bạn nghĩ ai đó sẽ mua?

Hãy tưởng tượng những giám đốc của các hãng hàng không ngồi trong khoang bình dân trên máy bay và ăn đồ ăn của hãng hàng không. Thế giới này hẳn sẽ khác đi nhiều lắm. Đừng bảo ai làm gì chính bạn cũng không làm.

8. Tập trung vào việc thực hiện.

Trong suốt 15 năm đầu tiên của sự nghiệp của tôi, tôi nghĩ rằng chìa khóa cho chuyện khởi nghiệp là chất lượng của ý tưởng. Tôi đã sai. Ý tưởng hay dễ ợt. Ngay cả ý tưởng vĩ đại cũng dễ ợt.

Y tưởng không phải là chìa khóa cho việc khởi nghiệp. Việc thực hiện là chìa khóa, hơn nữa, chìa khỏa cho thực hiện là xây dựng một đội ngũ tuyệt vời.

Ai cũng có thể nghĩ ra một ý tưởng hay suốt ngày. Tôi sẽ cho bạn một ý tưởng tỉ đô ngay bây giờ: tạo ra một hệ điều hành nhanh, nhỏ, dễ sử dụng, không có bọ. Vậy đó, đi đi. Làm đi.

Và đến gặp tôi nếu bạn có thể làm điều đó và cần tiền.

7. Đừng quá sợ

Nếu bạn có một ý tưởng, chia sẻ nó, nói về nó, xin phản hồi về nó. Đừng có ôm khư khư vào ngực. Hãy tạo ra đối tác và đồng minh. Cho người ta thuê y’‎ tựởng của bạn.

Bởi vì, như tôi đã nói, không phải chuyện độc đáo của ý tưởng là chìa khóa. Mà điều độc đáo là khả năng thi hành ý tưởng đó của bạn.

Nếu bạn có một ý tưởng tốt, hãy giả định là có năm người khác cũng đang làm việc với ý tưởng đó. Nếu bạn có một ý tưởng tuyệt vời, giả định là mười người khác cũng đang làm việc với ý tưởng đó.
Tôi chưa bao giờ gặp một người khởi nghiệp đầy sợ hãi nào mà thành công cả. Những người thành công luôn chia sẻ ý tưởng của họ, chia sẻ giấc mơ, và lột trần linh hồn sâu kín.

6. Theo đuổi chuyện khởi nghiệp bởi những lý do đúng.

Đây là bài học khó nhất để học. Có thể đối với bạn là mục đích của khởi nghiệp là một tài sản có thể chuyển thành tiền, như là một phương tiện để có được “vui sướng” và vui sướng đó có thể dự đoán trước:

– Cổ phiếu.
– Nhà to.
– Xe siêu tốc
– Máy bay riêng

Vui sướng là tạm thời và thoáng qua. Nó không nên là mục đích của khởi nghiệp.

An lạc là mục đích đúng. An lạc, khác với vui sướng, không đoán trước được. An lạc đến từ việc theo đuổi những sở thích và đam mê không “rõ ràng là” dẫn đến vui sướng. An lạc đến từ xây dựng nên một đội ngũ vĩ đại, từ gia đình, từ bạn bè, và những thứ không đắt nếu không nói là miễn phí. An lạc đến từ việc làm thế giới tốt đẹp hơn.

Do đó tạo ra những sản phẩm và dịch vụ mà bạn yêu thích. Điều đó sẽ làm thế giới tốt đẹp hơn. Vào lúc cuối cuộc đời bạn, Thượng đế sẽ không hỏi bạn về mức đầu tư thị trường của bạn. Thượng đế sẽ hỏi bạn rằng bạn đã làm thế giới tốt đẹp hơn như thế nào?

5. Liên tục học.

Học là một quá trình, không phải một sự kiện. Tôi đã nghĩ việc học là xong khi tôi có bằng cấp. Điều đó không đúng. Người khởi nghiệp không bao giờ ngừng học. Thật ra, việc học sẽ dễ hơn khi bạn ra khỏi nhà trường bởi vì sẽ dễ hơn để bạn thấy tại sao bạn cần học.

Đừng nhầm lẫn nhà trường và việc học. Bạn có thể đến nhà trường và chẳng học được một điều gì. Bạn cũng có thể học được khối lượng khổng lồ không có nhà trường.

Nếu bạn muốn thành người khởi nghiệp thành công, bạn phải tiếp tục học.

4. Hãy ngắn gọn.

3. Tuân theo những điều tuyệt đối.

Mọi sự thay đổi từ tuyệt đối sang tương đối. Khi bạn rất trẻ, tuyệt đối sai nếu nói dối, lừa lọc, hay ăn cắp. Khi bạn lớn hơn, và đặc biệt khi bạn thăng tiến trong hàng ngũ của tập đoàn, bạn sẽ bị cám dỗ bởi “hệ thống” để suy nghĩ theo kiểu tương đối.

“Tôi không gian lận thuế nhiều như đối tác của tôi” “Tôi không chèn thêm vào báo cáo chi tiêu của tôi nhiều như những người khác”. “Tôi không nấu nướng sổ sách của tôi nhiều như những công ty khác”.

Điều này là sai. Tuyệt đối có những điều sai tuyệt đối và những điều đúng tuyệt đối. Một người khởi nghiệp là một vị trí được ngưỡng mộ trong xã hội. Do đó, bạn có bổn phận đạo đức để đặt một chuẩn mực cao.

Nghĩ về ngày tốt nghiệp của bạn như Đợt công bố cổ phiếu đầu tiên của bạn. Cả thế giới như đang ngắm nhìn, do đó hãy tạo một tấm gương tốt.

2. Chơi để thắng.

Chơi để thắng và không để cho bọn lú thuyết phục bạn làm gì kém cỏi hơn. Thực tế, bọn lú càng bảo bạn rằng bạn không thể thành công được, khả băng bạn sắp khám phá ra điều gì đó càng cao.

Chơi để thắng là một trong những điều tuyệt nhất bạn có thể làm. Điều này tạo khả năng phát tỉển tối đa tiềm năng của bạn. Điều này tạo khả năng cho bạn phát triển thế giới và, thuận tiện thay, cũng trồng lên những mong đợi cao cả cho mọi người khác.

Và chuyện gì nếu bạn thua? Chỉ chắc chắn rằng, bạn thua trong khi đang cố điều gì thật to.

Cuộc đời chưa được thử nghiệm có lẽ không đáng sống, nhưng cuộc đời chưa được sống thì không đáng được thử nghiệm. Hãy đảm bảo rằng cuộc đời bạn đáng được thử nghiệm.

1. Vui vẻ với gia đình, bạn bè, và đồng nghiệp trước khi họ đi.

Điều này không liên hệ trực tiếp trực tiếp với chuyện khởi nghiệp. Điều này ấy vậy là bức tranh to hơn.

Đây là bài học quan trọng nhất của tất cả các bài học. Không gì cả – không phải tiền, quyền lực, hay danh vọng – có thể thay thể gia đình và bạn bè của bạn hay mang họ trờ lại một khi họ đi rồi.

Tôi đoán rằng con cái (“công ty con” như chúng tôi gọi chúng ở Thung lũng Silicon) sẽ mang đến cho bạn niềm an lạc cao nhất trong cuộc đời bạn – nhất là , như các bạn, chúng tốt nghiệp đại học và tự lo chi phí.
Nguyến Minh Hiển dịch
.

So You Want To Be An Entrepreneur?

Going backward from 10 to 1

10. Embrace the unknown.

In the late 1800s there was a thriving ice industry in this area. Bubba and Junior would cut blocks of ice from frozen lakes and ponds and sell them around the world.

These ice harvesters were put out of business by companies that invented ice factories. It was no longer necessary to cut and ship ice because companies could make it in any city during any season.

These ice makers were put out of business by refrigerator companies. If it was convenient to make ice at a manufacturing plant, imagine how much better it was to make ice and create cold storage in everyone’s home.

Interestingly, none of the companies made the transition from ice harvester to ice factory to refrigerator company because they resisted the unknown and accepted the known. If you want to be an entrepreneur, do the opposite: Love, embrace, embody, and create the unknown.

9. Don’t ask people to do something that you wouldn’t do.
Suppose you made the world’s greatest mouse trap – based on a miniature nuclear bomb. You murder mice better than anyone in the history of mankind. However, there are some issues:
• You need a PhD in physics to set it
• You have to drop off the radioactive dead mice 100 miles away
• It costs $50,000
You wouldn’t buy a product like this. Why do you think anyone else would?

Imagine if airline execs flew in coach and ate the food? The world would be a different place. Don’t ask people to do something you wouldn’t do.

8. Focus on implementation.

During the first 15 years of my career, I thought that the key to entrepreneurship was the quality of the idea. I was wrong. Good ideas are easy. Even great ideas are easy.

Ideas are the not the key to entrepreneurship. Implementation is the key, and furthermore, the key to implementation is building a great team.

Anyone can come up with good ideas all day long. I’ll give you multiple-billion dollar idea right now: create a fast, small, easy to use, bug-free operating system. There you go. Have at it.

And come see me if you can do it and need funding.

7. Don’t be paranoid.

If you have an idea, share it, talk about it, solicit feedback about it. Don’t hold it close to your chest. Build partnerships and alliances. License it.

This is because, as I said, it’s not the uniqueness of the idea that’s the key. It’s the uniqueness of your ability to implement it.

If you have a good idea, assume that five other people are working on the same thing. If you have a great idea, assume that ten other people are working on it.

I’ve never met a paranoid entrepreneur who was successful. The successful ones share their ideas, share their equity, share their dreams, and bare their souls.

6. Pursue entrepreneurship for the right reasons.

This is the hardest lesson of all to learn. It may seem to you that the goal of entrepreneurship is a liquidity event as a means to be “happy” and that happiness is predictable:

• IPO
• Big house
• Fast car
• Private plane

Happiness is temporary and fleeting. It should not be the goal of entrepreneurship.

Joy is the right goal. Joy, by contrast, is unpredictable. It comes from pursuing interests and passions that do not “obviously” result in happiness. It comes from building a great team, from family, from friends and inexpensive if not free things. It comes from making the world a better place.

So create products or services that you love. That make the world a better place. At the end of your life, God’s not going to ask about your market cap. She’s going to ask how you made the world a better place.

5. Continue to learn.

Learning is a process, not an event. I thought learning would be over when I got my degree. It’s not true. Entrepreneurs never stop learning. Indeed, it gets easier to learn once you’re out of school because it’s easier to see the relevance of why you need to learn.

Don’t confuse school and learning. You can go to school and not learn a thing. You can also learn a tremendous amount without school.

If you want to be a successful entrepreneur, you have to continue to learn.

4. Be brief.

3. Obey the absolutes.

Things change from absolute to relative. When you were very young, it was absolutely wrong to lie, cheat, or steal. As you got older, and particularly when you rise in corporate hierarchies, you will be tempted by the “system” to think in relative terms.

“I didn’t cheat as much on my taxes as my partner.” “I don’t pad my expense reports as much as others.” “I didn’t cook my books as much as other companies.”

This is wrong. There absolutely are absolute rights and wrongs. An entrepreneur is an admired position in society. Therefore, you have the moral obligation to set a high standard.

Think of your graduation as your IPO. All the world is watching, so set a good example.

2. Play to win.

Play to win and don’t let the bozos convince you to do anything less. Indeed, the more bozos tell you that you can’t succeed, the more you may be on to something.

Playing to win is one of the finest things you can do. It enables you to fulfill your potential. It enables you to improve the world and, conveniently, develop high expectations for everyone else too.

And what if you lose? Just make sure you lose while trying something grand.

The unexamined life may not be worth living, but the unlived life is not worth examining. Make sure your life is worth examining.

1. Enjoy your family, friends, and colleagues before they are gone.

This isn’t directly related to entrepreneurship. It’s the even bigger picture.
This is the most important lesson of all. Nothing – not money, power, or fame – can replace your family and friends or bring them back once they are gone.

I predict that children (“spinoffs” as we call them in Silicon Valley) will bring you the greatest joy in your lives – especially once, like you, they graduate and pay their own bills.
______

Guy Kawasaki, CEO and Chairman of Garage.com, is the former chief evangelist of Apple Computer. He is a columnist for Forbes magazine and author of seven books including Rules for Revolutionaries and How to Drive Your Competition Crazy. He has started two software companies and been an angel for three others.

Garage.com is an incubator business, helping entrepreneurs and investors build successful businesses. For entrepreneurs, Garage.com’s primary objective is to assist in obtaining seed-level financing. Garage.com’s two-day Bootcamp for Startups teaches entrepreneurs the fundamentals of taking a company from startup to IPO.

Babson College is an academic institution offering undergraduate, graduate, and executive business education. Babson programs are currently ranked number one in entrepreneurship in the United States and/or worldwide by Business Week, the Financial Times, and U.S. News & World Report.

Chào các bạn,

Nước là nguyên thủy của đời sống. Cho đến ngày nay, tiền đề khoa học căn bản về sự sống vẫn là hành tinh nào không có nước là không có sự sống. Ba phần tư trọng lượng cơ thể con người là nước. Người ta có thể nhịn đói lâu, nhưng có lẽ ít ai sống hơn 3 ngày không nước.

Theo thuyết tiến hóa của Darwin thì toàn thể mọi sinh vật của trái đất, kể cả loài người, bắt đầu từ những mầm sống đầu tiên là những vi khuẩn trong lòng nước tạo ra từ năng lượng của ánh nắng, phát triển từ từ thành rong rêu, cây cỏ và các sinh vật trong lòng biển, lên bờ thành các loài bò sát, rồi các loài thú, rồi con người cuối cùng, qua triệu triệu niên đại.

Trong Thánh kinh, ngày khai thiên, khi vũ trụ “chưa có hình thể và tối tăm và bóng tối che trên bề mặt của sâu thẳm” Thượng đế làm ánh sáng, và chia cách ánh sáng và bóng tối; ngày thứ hai chia nước trên cao nước dưới thấp. Đến ngày thứ ba mới bắt đầu chia nước và đất, gọi là biển và đất, và có sinh vật đầu tiên là cây cối. Đến ngày thứ năm mới có các sinh vật trong biển và chim chóc trên đất liền. Ngày thứ sáu mới có các loài vật trên đất và con người. Tiến trình sáng tạo theo tư tưởng triết l‎ý đến hoàn toàn bằng trực giác này, xem ra cũng không khác lắm với tiến trình tạo sinh của thuyết Darwin.

Và trong thánh kinh, Thượng đế là “nước sự sống” (living water).

Trong văn hóa Việt, nước quan trọng đến mức nước là tổ quốc—nước Việt nam, nước Anh, nước Hòa Lan. Nước non là tổ quốc. Sơn hà gấm vóc hay núi sông gấm vóc là tổ quốc. Đất nước là tổ quốc. Làng nước là quê hương, nơi ta sinh ra và lớn lên.

Nước là mẹ. Đại dương là lòng mẹ bao la. Suốt mát là nghĩa mẹ trong nguồn chảy ra.

Ngay cả ông tổ của dân Việt trong huyền sử, Lạc Long Quân, là rồng dưới nước.

Hai cái chết đầu tiên trong huyền sử Việt, cái chết của Mỵ Châu và Trọng Thủy, nằm trong câu chuyện với nước là chính trong bối cảnh: Thần rùa Kim Quy là thần dưới nước. Áo lông ngỗng—ngỗng là loài vừa sống trên bờ vừa sống dưới nước. Ngỗng là chim, là dòng tiên mẹ Âu Cơ. Lông ngỗng của mẹ dẫn đường về biển nước, là về quê cha. Mỵ Châu chết trên bờ biển và máu hòa vào nước biển. Trong Thủy cũng chết trong nước giếng. Về với nước là về với cội rễ.

Nước là chiến pháp, là thế trận—nước cờ pháo đầu song xa. “Đến nuớc này rồi mà nó còn chưa nhận tội.”

Trong ngôn ngữ Việt, căn bản “nước” trong mọi chất lỏng, nhất là thức ăn, không mất đi như trong các ngôn ngữ khác, dù là nước đã bị thay đổi thế nào—nước canh (soup), nước mắm (fish sauce), nước chấm (dipping sauce), nước phở (phở broth), nước cam (orange juice), nước táo (apple juice), nước màu (caramel sauce)…

Nước là tang bồng hồ thỉ, nam nhi chi chí; non là vững chắc, chung thủy, hòn vọng phu. “Nước non nặng một lời thề, nước đi đi mãi chưa về với non.”

Trà nước là lễ tiếp khi khách đến nhà, là đầu câu chuyện.

Nước là căn bản sâu xa của đời sống thể chất và tinh thần của chúng ta như thế. Nhưng bản tính của nước thế nào?

• Nước rất uyển chuyển. Nước không có hình thù nhất định. Đi theo cái gì thì nước có hình thù đó. Trong ly thì có hình ly, trong bát thì hình bát, trong hồ thì hình hồ, trong sông thì hình sông, trong biển thì hình biển. Gặp nóng thì thành hơi. Trên cao thì thành mây. Gặp lạnh lại thành nước rơi xuống. Lạnh hơn thì thành tuyết, thành băng.

Nước luôn yêu ái và hòa đồng với thế giới chung quanh làm một.

Nước không cứng như đá–cứng ngắc, trân trơ, mù quáng, không thay đổi bao giờ.

• Nước mang hạnh phúc mà không chia rẽ. Nước mưa trên người tốt lẫn người xấu, tưới mát cây tốt lẫn cây xấu.

• Nước mang hứng khởi cho nông dân (Lạy trời mưa xuống lấy nước tôi uống, lấy ruộng tôi cày) cũng như nghệ sĩ (Trời còn làm mưa, mưa rơi mênh mang, từng ngón tay buồn, em mang em mang, đi về giáo đường…).

• Nước tìm chỗ trũng, chỗ thấp hèn mà đến.

• Nước không mất căn tánh của mình dù có biến đổi thành điều chi: Nước mắm, nước canh, nước ngọt…

• Nước dịu hiền như hạt sương long lanh. Và nước dũng mãnh như đợt sóng thần.

• Nước có tự tin và khiêm tốn cho nên dù có biến thành gì (nước trà, nước vo gạo) thì nước vẫn có tên căn bản là nước, không có một mớ địa vị đi trước như nguyên soái nước, tiến sĩ nước, thạc sĩ nước, giám đốc nước… hay là một từ hoàn toàn mới như “sauce” hay “broth”.

Nói tóm lại, nước là sự sống, nước là quê hương, nước là tổ quốc. Nước là nước.

Vậy ta yêu nước không?

Nếu yêu nước thì ta theo gương nước đến mức nào?

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright TDH, 2009
www.dotchuoinnon.com
Permission for non-commercial use

Chào các bạn,

Ta thường hay sợ khi đi qua bóng tối, nhất là nghĩa trang vào ban đêm, tại sao? Thưa, vì ta không biết trong bóng tối có gì. Và lại càng không biết sau ngưỡng cửa của sự chết có gì. Lo sợ những cái điều mình không biết là bản tính sinh tồn có trong gene của con người. Từ hàng triệu năm trước tổ tiển loài người đã hiểu là những khu rừng mới lạ có nhiều nguy hiểm rình rập mà mình không biết. Phải cẩn thận khi đi qua đó.

Dù là nguy hiểm như thế không còn nhiều ngày nay, chúng ta đã được lập trình trong gene rồi. Bởi vì vậy con người có một bản năng tự nhiên là chống thay đổi, vì thay đổi là bước vào một khu mới có nhiều điều không biết. Nếu thay đổi là có stress, dù là thay đổi tốt như làm đám cưới hay chuyển vào nhà mới. Cũng vì thế mà chúng ta có sức ì bẩm sinh rất lớn. Và nói đến cả một quốc gia, thì sức ì đó rất mạnh—tổng số các sức ì cá nhân, cộng thêm sức ì cộng hưởng.

Mỗi người chúng ta cần phải biết sức ì này để tự quản lí mình. Ta sợ điều không biết, sợ thay đổi, cho nên ta mới ì. Nhưng sự thật là, ta đang sống trong mỗi ngày với bao nhiêu điều không biết. Ta đâu có chắc là sẽ không có anh chàng say nào lái xe hơi đụng mình ngày mai, hay một sư đoàn vi khuẩn cúm gà đang nằm trên tay mình chuẩn bị đại tấn công, hay nhà bà hàng xóm sẽ cháy tuần tới rồi cháy lan qua nhà mình… Nếu nói đến xác suất thì khả năng ta bị cái gì đó ngày mai rất cao, nhưng ngoại trừ mấy người bịnh tâm thần như Howard Hughes (đã được đóng thành phim The Aviator), chẳng ai trong chúng ta quan tâm đến khả năng bị tai nạn ngày mai cả.

• Tư duy mới, dự án mới, thay đổi mới cũng tương tự như ngày mai chưa đến—chúng chứa đựng nhiều điều “không biết”. Vì vậy chúng ta thường không muốn khởi động việc mới, dự án mới, tư duy mới.

Tuy nhiên, nếu ta dấn thân vào một thay đổi nào đó, dù là có nhiều điều ta không biết, nhưng so với lúc trước thì có lẽ những điều không biết trong dự án mới cũng chẳng cao hơn những điều không biết trước khi có dự án. Hơn nữa, ta có thể gia tăng “cái biết” cho những dự án mới bằng cách nghiên cứu và hỏi han cẩn thận trước khi làm. Ngoài ra, bên cạnh những cái không biết có thể không tốt cho ta, đương nhiên còn những điều không biết có thể lợi cho ta.

Thông thường chúng ta bị cái không biết của tương lai làm ta bị động, nhưng ta quên mất là tính theo xác suất trung bình và trung tính thì tương lai có 50% điều tốt cho ta và 50% điều không tốt. Nhưng đối với người tư duy tích cực có cái nhìn và khả năng biến mọi thứ thành cái tốt thì con số có thể khác đi nhiều. Tùy theo kinh nghiệm biến hóa của ta đến đâu—có thể là ta sẽ có 90% tốt và 10% không tốt.

• Tóm lại cái không biết thường là nguồn gốc của sức ì của ta. Nhưng xét cho kỹ thì nó nằm trong tâm l‎y’ di truyền chứ không hẳn có có căn bản trong thực tế. Hơn nữa, ta lại thường khi quên mất mặt tốt của điều không biết—chỉ vào một khu rừng lạ ta mới có cơ hội khám phá bao nhiêu trái ngon vật lạ chưa biết.

Nơi có cái không biết là nơi có nhiều cơ hội (chưa ai biết). Ngồi một chỗ thì ta có thể khá chắc chắn là 50 năm nữa ta vẫn ngồi chỗ đó. Nhưng nếu bước ra khỏi chỗ ngồi và dấn thân vào nơi chưa biết, thì mỗi ngày là một dịp gặp những thử thách mới, những cơ hội mới, những kiến thức mới, những kinh nghiệm mới. Mỗi ngày là một bước trưởng thành nhảy vọt. Mỗi ngày là một tự do cho một tâm thức tự do.

Thay vì nhìn cái không biết như một đe dọa, ta hãy xem cái không biết của tương lai như một khu rừng bí mật với những k‎ỳ hoa dị thảo, những kho tàng kỳ bí, chờ ta khai phá. Tại sao chàng hoàng tử đẹp trai phải vào tận rừng sâu mới khám phá ra nàng công chúa ngủ trong rừng?

• Nhưng tại sao ta phải khai phá? Ngồi một chỗ không sướng hơn sao? Dĩ nhiên, nếu bạn thì thích ngồi một chỗ thì ngồi một chỗ cho sướng. Có việc gì đâu. Nhưng nếu ta muốn làm cánh chim khai phá, bay khắp nẻo trời để tìm điều mới lạ, thì ta cứ phải bắt đầu bay vào những góc trời chưa biết.

• Không gian Internet ngày nay cho ta khả năng bay khắp chân trời mà không phải đi đâu cả. Phiêu lưu viết một bài mới trên mạng, đó là một chuyến bay vào một ngã mới. Lập một dự án xã hội trên mạng, thử trình bày một tư tưởng mới trên mạng, chia sẻ một kinh nghiệm mới các bạn trên mạng, thực tập một lối tư duy mới học được trên mạng, tất cả các điều này đều là những chuyến bay vào những chân trời mới.

Những năm trước đây ta ít có cơ hội khai phá hơn, vì cách khai phá dễ nhất là đi vào vùng đất mới, như dân Âu châu sang Mỹ lập nghiệp trước khi nước Mỹ ra đời, hay cha ông ta khai phá phương Nam cách đây vài thế kỷ. Nhưng ngày nay chúng ta lại có cơ hội trãi dài trên một lãnh thổ mới hầu như vô tận (ít ra là cho đến lúc này), đó là không gian ảo của mạng Internet. Nếu tất cả chúng ta dùng không gian rộng rãi này để dấn thân khai phá, thì hậu quả đương nhiên là quốc gia chúng ta sẽ thành một quốc gia khai phá. Nếu cả hàng triệu người có thói quen khai phá hàng ngày thì sức ì chống thay đổi di truyền từ hàng triệu năm trước có thế sẽ chìm mất dưới sức quạt vũ bảo của cánh đại bàng đưa quốc gia vào những chân trời mới lạ của những niên đại mới. Những điều chúng ta khai phá hôm nay là những cánh cửa mở những con đường mới cho bao thế hệ con cháu chúng ta sau này.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright TDH, 2009
www.dotchuoinnon.com
Permission for non-commercial use

Với chiếc máy tính cài phần mềm phát âm, anh Trần Bá Thiện kết nối mình với thế giới ánh sáng – Ảnh: TT

Nhiều đọc giả hỏi tôi: một người mù như anh làm sao viết báo được? Chắc vì anh hồi xưa học văn giỏi lắm…. Nghe xong lời nhận xét ấy mà tôi như rớt từ trời xuống.

Từ… dốt văn

Cha tôi là nhà báo. Ông viết tin chiến trường cho các báo quốc tế thời chiến tranh Việt Mỹ. Thời ấy, tôi đang học trung học tức phổ thông cấp 2-3 với những bài văn được 10/20 hay 11/20 điểm là mừng hú vía. Tôi nghĩ, nghiệp văn chương chẳng phải là cái nợ của mình nói chi đến nghề làm báo.

Nhớ lại các bài toán đố thời học tiểu học tức cấp 1 ngày nay, tôi lại ngớ người ra mà không tài nào hiểu được điều gì đã xảy ra cho tôi. Tôi không giỏi toán cấp 1 lắm nhưng hầu hết các bài tôi đều giải được, và trong bài giải, chỉ có chữ: “Đáp số”. Phần còn lại của bài làm chỉ toàn là con số và phép tính. Tôi không biết sẽ viết cái gì để giải thích về các con số mình đã tính ra. Những câu văn ngắn như thế mà tôi còn chưa nghĩ ra được thì nói chi đến môn tập làm văn. Từ những bài luận dễ như miêu tả, tường thuật cho đến các bài hóc búa như nghị luận đều ôi thôi cả. Mỗi khi xem lại sổ điểm của mình ngày xưa, tôi lại phì cười. Điểm toán, sinh ngữ, sử, địa môn nào cũng giỏi, chỉ trừ nàng văn.

Chẳng những văn viết, ngay văn nói của tôi cũng thật là ấm ớ. Tôi mà kể chuyện thì chỉ được ba câu đã bị người khác chen vào vì chẳng ai đủ kiên nhẫn để nghe cả. Không biết nói, hay không có khả năng nói khiến tôi nhiều phen bị đòn oan. Tính tôi hay nghịch phá. Nhưng không phải lúc nào tôi cũng là tác giả các màn quậy. Vài lần, đứng xem các bạn trong xóm nghịch đến chừng người lớn đến, chúng nó bỏ chạy cả. Tôi đứng lại vẫn còn cười toe toét. Khi người lớn hỏi thì trả lời ấm ớ nên… ăn đòn oan là chuyện thường. Phải chăng ngày xưa, tôi mang một loại khuyết tật có tên là rối loạn chức năng ngôn ngữ?

Bức màn tăm tối của văn chương bỗng một hôm biến mất khi tôi học 11. Lần đó, lớp làm báo tường và tôi bị các bạn chỉ định phải có một bài, đề tài tự do. Chẳng hiểu ma đưa đường hay quỷ dẫn lối, tôi lấy giấy viết ra và trong vòng một giờ đồng hồ, bài viết hoàn tất. May cho học sinh toàn trường là bài ấy bị loại . Tôi ấm ức và viết lại cho riêng mình vài bài nữa. Chữ nghĩa bao năm đèn sách bỗng tuôn ra ào ào. Từ đó, điểm văn tôi cứ lên đều đều.

Tới làm báo

Tôi không nhớ rõ bài báo đầu tiên của tôi là bài nào. Chỉ nhớ lúc ấy, chị Thủy Cúc cần viết một phóng sự và đến rủ tôi cộng tác. Sau đó, tôi bắt đầu dịch các bản tin khoa học tiếng Anh của các đài nước ngoài và gởi Tuổi Trẻ, thời 1988. Tôi nhớ số tiền nhuận bút đầu tiên do tôi tự viết trọn một bài đã được tôi dùng để mua xấp vải may cái quần Tây. Cái quần ngày ấy không còn mặc được nhưng tôi vẫn giữ lại như một kỷ niệm. Nó đánh dấu rằng nếu một người mù như tôi chịu khó thì cũng làm ra tiền xứng đáng.

Cái sân lớn nhất để tôi múa bàn phím chính là lãnh vực khuyết tật. Trên cái sân này, mỗi phận người là một bài học. Mỗi thành tích là một điểm sáng cho nhiều người vươn đến. Trên mảnh sân này, tôi viết đủ loại “báo” như báo mạng, diễn đàn, báo cáo, dự án, tài liệu hướng dẫn… Càng phải viết nhiều tôi càng phải đọc nhiều. Thủa nhỏ tôi cũng là kẻ chăm đọc sách như câu “thư trung hữu nữ nhan như ngọc” – trong sách vở có cô gái đẹp như ngọc. Càng đọc nhiều tôi viết càng cô đọng, súc tích hơn. Có hôm trong một ngày tôi phải viết gần 10 trang trên máy vi tính.

Nhưng cái sân ấy cũng đầy chông gai. Từ khi trở thành một người mù năm 20 tuổi, tôi cảm nhận sâu sắc cái nỗi đau của phận người khuyết tật – NKT. Chẳng những họ bị lãng quên, bị xem thường, họ còn bị đưa lên công luận theo một cách nhìn tiêu cực. Hơn mười năm trước, NKT đã phải đấu tranh vì những bài báo khơi dậy nỗi đau của NKT để kêu gọi lòng thương hại của cộng đồng. Có người nói thương hại là tình cảm của gái điếm. Chúng tôi phải bênh vực không chỉ để cộng đồng dành cho những NKT thành công một cái nhìn xứng đáng nhưng còn vì những NKT đang vượt qua bao thử thách để tìm một vị thế tử tế trong xã hội. Nói những vấn đề nặng tính lý luận này, với tôi tuy rất khó nhưng lại không gian khổ bằng việc….. đem niềm vui đến NKT.

Một nhóm vài NKT như tôi, Hoàng Yến (*) có khả năng viết lách đã mỗi ngày tự quán sát nội tâm, tự tắm rửa tâm hồn mình bằng những bài viết về tư duy tích cực. Chúng tôi phải học cách tìm được bình an và niềm vui thật cho chính mình. Tôi không có niềm vui thật thì lấy niềm vui nào để san sẻ với các bạn khuyết tật của mình. Chính chúng tôi cũng phải đối chọi với các rào cản từ nhận thức của đồng loại, từ những trở ngại mỗi ngày khi ra đường, khi học tập, khi vui chơi.

Cãi lý chăng? Tôi tự tin vào kinh nghiệm bản thân và kiến thức của những năm học xã hội học và kiến thức của bao khóa tập huấn có lẽ tạm đủ để tôi đấu lý với đời. Nhưng, một bồ cái lý không bằng một tí cái tình. Làm sao tôi có được cái tình khi tâm hồn mình đang chứa đầy phẫn nộ vì bị ngược đãi. Có chăng là cái tình nhu nhược giả dối. Quả thật, các bài báo của tôi về đề tài khuyết tật thường được khởi đầu từ những cơn phẫn nộ. Đã bao lần tay tôi run lên vì giận dữ khi gõ bàn phím.

Thế nhưng, sau đó, tôi phải biết cách lắng lòng xuống và tìm ra sự minh mẫn của bình an. Chỉ khi tôi biết yêu cả những người từng ngược đãi tôi, tôi mới nói cho họ hiểu họ đang làm tổn thương NKT chúng tôi. Không phải dám nói ra một sự thật. Đôi vai con người nhỏ bé lắm, không đủ sức gánh vác tất cả sự thật. Nỗ lực của tôi trong mỗi bài báo là nỗ lực biết yêu người yêu đời. Vì yêu mà lên tiếng. Và lên tiếng để thay đổi chứ không lên tiếng để vạch trần hay khơi dậy những nỗi đau.

o0o

Sao tôi lại phải nói ra những điều cao siêu thế này? Thực ra tôi chỉ là một đứa mê ăn. Mê ăn từ nhỏ. Mê ăn đến nỗi cả dòng họ nhà tôi khi nhắc đến tôi chỉ nhớ đến cái thiên tài ẩm thực ấy. Sao tôi lại không dùng đức tính phàm ăn tục uống của mình để quan sát xã hội. Đi đến đâu, thăm viếng ai, tôi cũng ráng nấn ná để được chủ nhà mời ăn. Văn hóa ẩm thực của mỗi địa phương hay mỗi cá nhân sẽ nói lên rất nhiều điều về thực trạng đời sống của họ. Họ sướng hay khổ, vui hay buồn, giàu hay nghèo, kiểu cách hay chơn chất.. hết thảy đều có thể quan sát được khi họ ăn, cách họ ăn, món họ ăn và những thứ liên hệ.

Bạn đọc có khi nào được ăn bữa cơm do chính những người mù tự đi chợ và nấu chưa? Bạn đã từng dự tiệc cưới của một đôi vợ chồng khuyết tật chưa? Giữa thung lũng đầy nước mắt ấy, họ vẫn nở cho đời những đóa sen lộng lẫy. Với tôi làm báo là hái những đóa hoa ấy.

TRẦN BÁ THIỆN

(*) Thạc sĩ Võ Thị Hoàng Yến-Long Thành, một bạn khuyết tật của tôi.

Tuổi Trẻ