TN – Đứa bé Xê Đăng suýt bị chôn sống ở vùng cao Quảng Nam được đặt tên theo lễ quốc khánh (ngày 2.9) vừa tròn 2 tuổi, và câu chuyện nữ y sĩ vượt qua lời nguyền để cứu cháu bé sau khi đăng tải trên Thanh Niên đã khiến những bạn trẻ cách xa hàng ngàn cây số ngưỡng mộ…

 

“Mẹ” Hiếu và cháu Hồ Quốc Khánh tại ngôi nhà nhỏ ở thôn 4 xã Trà Cang –  ẢNH: H.X.H

 
Năm ngoái, Hồ Thị Hiếu – Trưởng trạm y tế xã Trà Cang, H.Nam Trà My người Xê Đăng – lại cứu sống mẹ con sản phụ trẻ Hồ Thị Diêm ở thôn 4 cùng xã, vốn không xa nơi mẹ con Hiếu đang ở. Nhưng cái tên Hồ Thị Hiếu (26 tuổi, chưa lập gia đình) được biết đến nhiều kể từ dịp cứu sống đứa bé suýt bị chôn theo mẹ ở làng Tăk Giang, thôn 6 Trà Cang. Cháu bé được cứu đúng vào dịp nghỉ lễ 2.9, nên sau này được “mẹ Hiếu” đặt tên Hồ Quốc Khánh như một kỷ niệm lớn. Kỷ niệm này càng đặc biệt hơn sau khi Thanh Niên đăng bài “Ám ảnh ma làng” (trong loạt bài dài kỳ Những tập tục kỳ lạ). Không ít lá thư của những cô trò ở TP.Hồ Chí Minh gửi đến cho chị Hiếu bày tỏ sự ngưỡng mộ…

Tăk Giang (thôn 6 Trà Cang) cách nhà cũ của Hồ Thị Hiếu ở thôn 7 không quá xa, là nóc có đến 2 người được chị cứu sống trong những hoàn cảnh khác nhau. Hiếu can thiệp cứu sống cháu Quốc Khánh tháng 9.2011 khi vụ việc xảy ra ở thôn 6, giữa lúc chị đang nghỉ lễ ở dưới xã Trà Mai. Còn vụ cứu mẹ con Hồ Thị Diêm hồi tháng 7.2012, khi sản phụ trẻ này đã đuổi ra khỏi làng, phải xuống dưới thôn 4 tá túc.

“Chỉ có trong phim ảnh”

“Em thật sợ hãi khi biết đến một tục lệ kinh hoàng, đó là người mẹ chết thì đứa con cũng sẽ bị chôn sống theo. Em cứ nghĩ những thứ này chỉ có thể có trong quá khứ hay trong phim ảnh, không thể tồn tại ngay trong cuộc sống hiện tại” – Phạm Thị Thanh Hảo, học sinh chuyên Văn trường THPT chuyên Lê Hồng Phong (TP.HCM) viết trong thư gửi đến Hồ Thị Hiếu. Đây là những lá thư viết sau khi đọc loạt bài trên báo Thanh Niên của học sinh lớp 11 và 12 trường THPT chuyên Lê Hồng Phong. Hành động dũng cảm của Hồ Thị Hiếu đã thực sự gây xúc động với những bạn trẻ ở TP.HCM. Tạ Huỳnh Tiểu Linh (lớp 12 chuyên Văn) hy vọng lá thư của mình trở thành nguồn động viên, giúp chị Hiếu vượt qua những khó khăn sẽ còn gặp phải “trên con đường bước qua những ám ảnh lời nguyền về ma làng”. Tiểu Linh tâm sự, dù chưa được trực tiếp nói chuyện nhưng em vẫn rất rất khâm phục sự dũng cảm, tấm lòng cao thượng của chị Hiếu: “Chị sẵn sàng cưu mang một đứa trẻ xa lạ, bỏ ngoài tai những luật lệ hủ tục, những lời dị nghị đàm tiếu hay đe dọa từ những dân làng. Tuy chưa từng sống trong hoàn cảnh ấy, nhưng em hiểu việc cưu mang, nuôi nấng một đứa trẻ như vậy đối với một cô gái trong độ tuổi như chị là điều vô cùng khó khăn, vô cùng đáng quý. Vì có rất ít người dám đưa ra tiếng nói riêng, tìm con đường riêng thoát khỏi những điều vốn dĩ như một lẽ hiển nhiên xưa nay”.

Cảm xúc khác nhau cũng đã đến với nhóm bạn cùng lớp 12. Nguyễn Lan Anh nhận thấy tâm hồn mình như được soi sáng khi đọc bài báo viết về Hiếu: “Bản thân tự hỏi liệu bấy lâu mình quá thờ ờ với cuộc sống, tại sao chị ấy lại có nghị lực đến vậy? Em tin, chị sẽ không còn đơn độc khi chống lại những hủ tục ấy nữa”. Thùy Linh không giấu giếm chuyện đã nhiều lần xấu hổ với những cái lắc đầu của mình trước những tiếng gọi giúp đỡ của người xung quanh. Và Gia Bảo bày tỏ lời cảm ơn “vì chị đã cho em và mọi người được cảm nhận thấy cuộc đời này vẫn còn có những người tốt sẵn sàng hy sinh cho người khác”.

Mỗi ngày, y sĩ Hồ Thị Hiếu vẫn phải chạy xe máy gần 1,5 giờ đồng hồ từ nhà đến trạm y tế, vượt qua quãng đường dốc đá lởm chởm. “Mẹ Hiếu” và bé Quốc Khánh  ở trong ngôi nhà nhỏ ven đường dưới thôn 4 Trà Cang. Thông cảm với hoàn cảnh này, trong số những người gửi quà tặng, có cô giáo Hoàng Thị Thu Hiền (trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, TP.HCM) tặng 1 triệu đồng kèm theo lá thư khá ngắn gọn nhưng ấm áp: “Tôi rất cảm động và suy nghĩ nhiều về lòng dũng cảm và tình thương người của chị. Sau lưng chị có rất nhiều người ủng hộ và cảm kích”.

 

Tặng “người dũng cảm” 5 triệu đồng

Sau khi Thanh Niên đăng bài “Ám ảnh ma làng”, có 20 lá thư của các bạn trẻ gửi đến tòa soạn nhờ chuyển đến y sĩ Xê Đăng Hồ Thị Hiếu. Tòa soạn cũng tiếp nhận 5 triệu đồng từ bạn đọc gửi tặng mẹ con Hồ Thị Hiếu – Hồ Quốc Khánh. Để nuôi nấng cháu bé, Hồ Thị Hiếu hiện phải thuê người trông nom với tiền công 500.000 đồng/tháng, chưa kể khoản ăn uống, quần áo… Từ năm 2010-2011, khi  mới được nhận mức lương dưới 1 triệu đồng/tháng thì Hiếu đã phải cáng đáng thêm “đứa con” này.

Hứa Xuyên Huỳnh

 

Những tập tục kỳ lạ – Kỳ 3: Ám ảnh ma làng

Những nhân chứng sống mà chúng tôi gặp gỡ đã tố cáo một tập tục kinh hoàng – đòi chôn sống trẻ sơ sinh nếu chẳng may sản phụ tử vong – cùng với nỗi ám ảnh dai dẳng về “cái chết xấu”.

Thoát hiểm hy hữu

H.T.D. bị đuổi ra khỏi làng, khi người dân ở làng Tăk Giang thuộc thôn 6 xã Trà Cang (H.Nam Trà My, Quảng Nam) phát hiện cô không chồng mà chửa. 26 tuổi, cô gái Xê đăng này mang tiếng “chửa hoang” đến 2 lần. “Cả làng đuổi tôi. Họ bảo, nếu mày muốn sinh con thì đừng có bước vô làng này, đừng bước vô nhà của mày nữa”, D. nhớ lại. Trong căn nhà gỗ vắng chủ cách làng cũ hơn 30 km nơi D. đang trú ngụ, đúng tháng 7 năm ngoái, D. âm thầm sinh nở và suýt nữa cả mẹ con đã bỏ mạng. Chuyện của D. nhắc nhớ về luật lệ khắc nghiệt ở vùng cao dành cho những cô gái lầm lỡ. Nhưng dẫu sao, mẹ con D. thoát chết vì may mắn gặp được ân nhân Hồ Thị Hiếu – một cô gái Xê đăng ở thôn 7 cùng xã. D. chuyển dạ, sinh con từ 7 giờ tối, đến 10 giờ trưa hôm sau Hiếu mới hay tin thuê xe ôm chạy vào. Lúc đó, đứa bé nằm dưới đất, bên cạnh người mẹ đang thoi thóp…

Cháu bé Hồ Quốc Khánh và “mẹ” Hiếu sau 22 tháng thoát hiểm – Ảnh: H.X.H

Hồi tháng 9.2011, vùng cao Quảng Nam đã chấn động với thông tin y sĩ Hồ Thị Hiếu kịp cứu sống đứa trẻ Xê đăng Hồ Quốc Khánh suýt bị dân làng chôn sống theo mẹ. Cô y sĩ sinh năm 1987 này khi ấy mới nhận quyết định bổ nhiệm Trưởng trạm y tế xã Trà Cang đúng 1 ngày. Ngày 2.9.2011, khi đang nghỉ lễ ở trung tâm cụm xã Tăk Pỏ, Hiếu nhận điện thoại của em gái từ thôn 7 Trà Giang báo tin đang có ca sinh khó ở làng Tăk Giang (thôn 6). Sang đến nơi, em gái Hiếu còn hốt hoảng bảo người ta đòi chôn sống đứa trẻ theo tập tục cũ sau khi sản phụ Hồ Thị Yên (sinh năm 1978) băng huyết, tử vong. Dân làng quan niệm, lỡ sau đó đứa trẻ bị khát sữa chết sẽ biến thành “ma làng” gây hại. Không còn cách nào khác, Hiếu “điều đình” qua sóng điện thoại di động với người chồng tên Hồ Văn Xếp: “Sao ác độc quá vậy? Cứ cắt rốn cho nó, rồi để tôi nuôi. Nó cũng ưng sống như mấy người vậy!”. Hiếu kể, phải làm căng lắm gia đình ông Xếp mới cho bế đứa trẻ đi, nhưng phải tốn thêm hơn 200.000 đồng để trả công cho người làng Tăk Giang cắt rừng dẫn xuống huyện.

Hiếu và cháu bé hiện đang ở trong ngôi nhà gỗ dựng bên bờ sông Tranh dưới thôn 4. Trạm y tế xã Trà Cang ở thôn cách nhà chừng 15 km, nhưng cô phải chạy xe máy gần 1 giờ 30 phút mới đến, cứ đều đặn sáng đi chiều về. Hôm chúng tôi đi cùng chuyến với Hiếu từ dưới nhà lên trạm y tế, cô bị ngã xe mấy lần do chở thùng y tế cồng kềnh khi vượt lên các đoạn dốc đá lởm chởm…

Bước qua lời nguyền

Làng Tăk Giang nằm ở lưng chừng ngọn núi Piêu, vỏn vẹn chưa đầy 100 nóc nhà, cách trung tâm huyện Nam Trà My hơn 4 giờ đồng hồ đi bộ. Nơi đây tồn tại một qui định bất thành văn: mỗi khi có người “chết xấu”, cả làng kiêng cữ đến mức “nội bất xuất ngoại bất nhập”, ai không tuân theo sẽ bị già làng phạt vạ. Kinh hoàng hơn, đứa trẻ nếu còn sống cũng bị chôn theo mẹ…

Nhớ lại, Hiếu vẫn còn rùng mình: “Họ nói tôi phản bội dân làng. Nhà cũ của tôi ở chỉ cách chỗ đó 1 thôn. Người ở làng cứ quở trách tôi hoài, bảo mày cũng là người Xê đăng, chưa có chồng con mà không biết kiêng cữ. Đã không tránh cái chết xấu, lại còn rước nó về làm con nuôi”. Lúc đó, Hiếu bảo mình chỉ nghĩ đến việc cứu người, thậm chí “cam kết” sẽ chịu trách nhiệm hoàn toàn trước dân làng, miễn là cứu được đứa trẻ.

Câu chuyện cứu sống cháu bé Hồ Quốc Khánh đã “đánh thức” lương tâm nhiều người. Cán bộ xã cũng tìm về làng Tăk Giang biệt lập ấy nhiều hơn, có điều dân  làng né tránh không ai chịu “thừa nhận” hủ tục dai dẳng ấy, như lời một vị lãnh đạo xã Trà Cang trần tình với chúng tôi. Nhưng cô gái Xê đăng Hồ Thị Hiếu không nghĩ vậy. Những trường hợp mà Hiếu liệt kê thật kinh hoàng: Năm 2009, ở thôn 5 Trà Giang, có gia đình cố tình đẩy người mẹ (đã tử vong vì sinh khó) đè lên đứa trẻ đến ngạt thở. Hồi tháng 7.2010, cũng ở thôn 6, sản phụ Hồ Thị Sam sinh đứa thứ 5 lúc nửa đêm khi người chồng đang ở nhà cha mẹ ruột. Mãi đến sáng hôm sau, hàng xóm nghe tiếng trẻ khóc tìm đến thì người mẹ đã chết. Người chồng Hồ Văn Níu trở về, lạnh lùng đưa cả hai mẹ con đi chôn. “Hồi đó, nghe tin xấu tôi đã tức tốc chạy bộ lên làng để cứu đứa bé, nhưng khi đến nơi thì đã quá muộn. Tôi không hiểu vì sao họ có thể làm những chuyện khủng khiếp đến thế?”, Hiếu nói.

Ngay ở thôn 7 quê Hiếu, người làng còn nhớ một trường hợp tương tự xảy ra 30 năm trước. Nỗi ám ảnh về “ma làng” thi thoảng mới xuất hiện ở vài thôn nóc vùng cao, nhưng có sức ám ảnh khủng khiếp. Nơi bản làng heo hút, nhiều lời nguyền cũ vẫn đang bao phủ. Người dũng cảm dám bước qua lời nguyền như Hồ Thị Hiếu quá hiếm hoi. Những sự cố đau lòng ấy cùng với nhân chứng sống đã đặt ra câu hỏi: bao giờ, và ai, sẽ xóa bỏ tập tục kinh hoàng này?

 

Hồ Quốc Khánh, tên đứa bé may mắn được Hồ Thị Hiếu nhận làm con nuôi và đặt tên, giờ đã 22 tháng tuổi. Mẹ con Hiếu ở ngôi nhà gỗ ven đường dưới thôn 4 Trà Cang, cách không xa trung tâm H.Nam Trà My. Hằng ngày, Hiếu phải thuê người giữ con với tiền công 500.000 đồng/tháng, chưa kể khoản ăn uống, quần áo… Gia cảnh Hiếu thật khốn khó. Nhà đông anh chị em, chỉ mình cô được theo học ngành y tại Trường Cao đẳng y tế Quảng Nam. Năm 2009, Hiếu quay về làm việc không lương tại Trạm y tế xã Trà Cang. Đến năm 2010, Hiếu mới được nhận mức lương dưới 1 triệu đồng/tháng, sau đó (năm 2011) lại cáng đáng nuôi thêm một đứa trẻ với nhiều lời dị nghị…
 

Hứa Xuyên Huỳn