Maya Angelou có tên khai sinh Marguerite Ann Johnson, sinh ngày 4 / 4/ 1928. Bà được mệnh danh là Nữ Thi Hào Da Đen của nước Mỹ, và được học giả Joanne M. Braxton gọi là người phụ nữ da đen viết tự truyện xuất sắc nhất của nước Mỹ . Anggelou là một ngôi sao sáng đa tài. Bà là nhà thơ nữ, nhà văn, người viết tiểu sử, nhà sử học, giảng sư, nhà báo, nhà làm phim, ca sĩ, diễn viên, người kể chuyện, nhà hoạt động nhân quyền hăng say.

Bà có một tuổi thơ nghèo khổ và tủi nhục. Khi mới 16 tuổi, mang thai lần đầu, để kiếm sống trong cuộc đời bà, Angelou đã phải làm nhiều nghề khác nhau, kể cả làm vũ nữ, đánh máy thuê, thư ký, nhân viên bán vé rạp hát, đóng kịch, viết báo…
Bà nổi tiếng nhất với bộ tự truyện 6 cuốn, tập trung vào thời thơ ấu và những năm đầu tuổi trưởng thành của bà. Quyển thứ nhất nổi tiếng nhất trên thế giới viết về 17 năm đầu đời của bà, I Know Why the Caged Bird Sings (1969), “Tôi biết tại sao con chim trong lồng hót” gọi tắt là “Chim Hót trong Lồng” .

Chủ đề của tác phẩm này là một con người có thể sống còn trong một thế giới thù nghịch và vươn lên nhờ lòng can đảm và nhân cách. Tác giả Angelou đã giải thích về tư tưởng này như sau : “đầu tiên người đời phải học cách chăm sóc chính mình để rồi có thể chăm sóc người khác. Đó là lý do làm cho chim trong lồng hót”. Ngay sau khi xuất bản, cuốn truyện “Chim Hót Trong Lồng” đã trở thành sách bán chạy nhất, và nhà văn nữ 42 tuổi Maya Angelou được mời diễn thuyết tại nhiều trường Đại Học trong nước và được tặng học bổng của trường Đại Học Yale. Chim Hót Trong Lồng được đề cử Giải Thưởng Sách Quốc Gia. Với tự truyện này, Maya Angelou được xem là một trong những phụ nữ Mỹ gốc Phi đầu tiên dám đưa ra công luận
đời riêng của mình. Và bà trở thành người phát ngôn xuất sắc cho người da đen và giới phụ nữ.

Vốn là một người đa tài và nhiều năng lực, Maya Angelou đã vượt qua nhiều hàng rào ngôn ngữ, biết nói các tiếng Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Ả Rập, Serbo-Croatian, Fanti và đây là một thổ ngữ của xứ Ghana. Các tác phẩm của bà Maya Angelou thuộc loại bán chạy nhất. Tác phẩm thơ của Angelou, Just Give Me a Cool Drink of Water ‘Fore I Diiie (1971) đã được đề cử giải thưởng Pulitzer.

Bà là thành viên của Hội Nhà Văn Harlem vào cuối thập niên 1950, hoạt động tích cực hăng say cho Phong Trào Nhân Quyền, và là điều phối viên Miền Bắc của Martin Luther King. Tại lễ Tuyên Thệ Nhậm Chức của Tổng Thống Bill Clinton (1993), bà đã đọc bài thơ của bà, Trên Nhịp Đập Buổi Sáng (On the Pulse of Morning) với tư cách một nhà giáo dục, sử gia và tác gia.
Bài thơ ấy cổ vũ cho niềm hi vọng rằng con người sẽ vượt qua được mọi gian khổ và bất công, chiến thắng cái ác, nhìn ra Thế Giới với lòng tha thứ và tình yêu.

Maya Angelou đã nhận được nhiều văn bằng danh dự của các trường Đại Học Mỹ. Năm 1976, Maya Angelou được chọn làm “Người Phụ Nữ của Năm 76” (Woman of the Year) về Truyền Thông của tạp chí Ladies’ Home Journal. Maya Angelou nhận nhiều giải thưởng khác như Giải Thưởng Matrix của Hội Women in Communications, Inc., vào năm 1983, Giải Thưởng Văn Chương North Carolina vào năm 1987, Giải Thưởng Candace 1990 của Cơ Quan Liên Minh Quốc Gia Phụ Nữ Da Đen (The National Coalition of Black Women) vì các đức tính, phục vụ và thành quả đóng góp lớn lao cho cộng đồng và xã hội cũng như ảnh hưởng tích cực của bà về dân chủ, tiến bộ và nhân quyền. Các tác phẩm của bà với chủ đề về gia đình, sự thừa nhận bản sắc riêng của cá nhân, và tệ nạn phân biệt chủng tộc được dùng trong chương trình giảng dạy ở các trường trung học và đại học trên toàn thế giới.

Maya Angelou quả thực là người phụ nữ phi thường

***********************************************
.

Xin giới thiệu với các bạn một trong những bài thơ nổi tiếng nhất của Maya Angelou, Phenomenal Woman, qua ngòi bút dịch của nhà thơ Lê Vĩnh Tài
.

.

NGƯỜI PHỤ NỮ PHI THƯỜNG

Những người phụ nữ đẹp thường hay tự hỏi
đâu là bí mật của tôi
tôi không dễ thương hay có ba vòng đo của người mẫu
nên khi tôi bắt đầu nói với họ
họ cứ nghĩ rằng tôi nói dối
tôi nói
đó chỉ là những điều trong tầm tay của tôi
vòng hông của tôi, bước chân đong đưa của tôi
cái bĩu môi của tôi
tôi là một người phụ nữ
phi thường
người phụ nữ phi thường đó
là tôi

tôi bước vào một căn phòng
tỉnh bơ như không
và đến gần một chàng
những anh chàng hoặc vẫn đứng
hoặc khụy
Rồi họ cứ vây quanh tôi
như đàn ong thấy mật
tôi nói
ánh mắt tôi nồng nàn như lửa
và hàm răng tôi cười như tỏa nắng
sự đong đưa của vòng eo
niềm vui trong mỗi bước chân tôi
làm họ nghiêng ngã
tôi là một người phụ nữ
phi thường
người phụ nữ phi thường đó
là tôi

những người đàn ông ấy đã tự hỏi mình
họ tìm thấy gì ở tôi.
họ cố gắng rất nhiều nhưng không sao biết được
những bí ẩn của tôi
dù tôi cũng cố gắng chỉ cho họ
họ vẫn không thể thấy
tôi nói
nó ở trong cái ưỡn lưng tinh nghịch của tôi
mặt trời trong nụ cười tôi
sự bềnh bồng của hai bầu ngực
vẻ dịu dàng trong phong thái
của tôi
tôi là một người phụ nữ
phi thường
người phụ nữ phi thường đó
là tôi

bây giờ bạn hiểu
chỉ cần đầu của tôi tại sao không phải cúi
tôi không đong đưa hay nhún nhảy
hay cố nói thật lớn
khi bạn nhìn thấy tôi đi qua
nó làm bạn tự hào
tôi nói
mỗi một cái bén gót của tôi
hay lọn tóc loăn xoăn buông thả của tôi
lòng bàn tay ấm mồ hôi của tôi
nhu cầu tự chăm sóc của tôi
bởi vì tôi là một người phụ nữ
phi thường
người phụ nữ phi thường đó
là tôi

Lê Vĩnh Tài dịch

.

PHENOMENAL WOMAN

Pretty women wonder where my secret lies.
I’m not cute or built to suit a fashion model’s size
But when I start to tell them,
They think I’m telling lies.
I say,
It’s in the reach of my arms
The span of my hips,
The stride of my step,
The curl of my lips.
I’m a woman
Phenomenally.
Phenomenal woman,
That’s me.

I walk into a room
Just as cool as you please,
And to a man,
The fellows stand or
Fall down on their knees.
Then they swarm around me,
A hive of honey bees.
I say,
It’s the fire in my eyes,
And the flash of my teeth,
The swing in my waist,
And the joy in my feet.
I’m a woman
Phenomenally.
Phenomenal woman,
That’s me.

Men themselves have wondered
What they see in me.
They try so much
But they can’t touch
My inner mystery.
When I try to show them
They say they still can’t see.
I say,
It’s in the arch of my back,
The sun of my smile,
The ride of my breasts,
The grace of my style.
I’m a woman

Phenomenally.
Phenomenal woman,
That’s me.

Now you understand
Just why my head’s not bowed.
I don’t shout or jump about
Or have to talk real loud.
When you see me passing
It ought to make you proud.
I say,
It’s in the click of my heels,
The bend of my hair,
the palm of my hand,
The need of my care,
‘Cause I’m a woman
Phenomenally.
Phenomenal woman,
That’s me.

Maya Angelou