Chào các ban,
Hôm nay Ngọc Hoa hân hạnh giới thiệu đến các bạn nhà văn Trần Huiền Ân ở Phú Yên, với Bài Đồng Dao Gọi Nắng, trích từ cuốn tạp bút MÂY TRẮNG DINH PHOAN do nhà xuất bản VĂN HỌC ấn hành.
Trần Huyền Ân có thơ in riêng từ 1967 (ông sinh năm 1937) và đến nay có cả thảy 11 tác phẩm gồm thơ, truyện, biên khảo…
Hân hạnh chào đón nhà văn Trần Huiền Ân vào Vườn Chuối vui chơi cùng các Chuối.
Chúc mọi người một ngày tươi vui!
Tôn Nữ Ngọc Hoa
.
BÀI ĐỒNG DAO GỌI NẮNG
Trần Huiền Ân
Thật ra không một bài đồng dao nào có tên. Nhưng chẳng lẽ khi sưu tập gọi là “Bài không tên số 1, số 2 v.v…”, như vậy e mang tội “đạo đề” các nhạc sĩ, nên tôi tạm đặt cho mỗi bài một tên.
Bài này tạm mang tên Gọi nắng. Lúc nhỏ chúng tôi thường đọc nghêu ngao vào mùa đông, những ngày mưa dầm vừa dứt, trời bắt đầu hanh nắng, cái nắng rất nhẹ, màu vàng nhạt yếu ớt và như sẵn sàng tắt ngay khi gió đến. Đọc như là để khuyến khích thúc giục ông Trời nắng lên, hứa hẹn đem lại cho ông Trời một số điều lợi.
Nắng ông nắng, nắng ông nắng
Bắt cá trắng con ông ăn
Cất nhà con ông ở
Chừa cửa sổ con ông chun
Trải chiếu bông con ông ngồi.
Tìm hiểu nghĩa theo câu chữ thì:
– Nắng ông nắng: có tính cách một lời khuyến khích “Hãy nắng lên, ông Trời, nắng lên”.
– Bắt cá trắng con ông ăn: Cá trắng là món cá đồng ở thôn quê. Về màu sắc có phân biệt: cá trắng rằn vảy màu rằn và cá trắng chỉ có một đường đậm giữa thân. Cá trắng kho với nghệ, lá gừng, là món ăn mặn mà ngon miệng trong tiết đông. Ông Trời cũng như người đời, cưng con, nên những lời hứa hẹn này đều nhắm vào con ông Trời. Bắt cá trắng cho con ông Trời ăn chớ không phải để mời ông Trời. Ai bảo trẻ con thôn quê khờ dại? Rõ ràng là sành tâm lý quá đi chứ!
– Cất nhà con ông ở: Ông Trời là bao trùm thiên hạ, có cõi trời, nhà trời, cổng trời, cửa trời, đèn trời, màn trời… đủ hết, nhưng không nghe con ông có gì cả. Đâu thấy ai chỉ nhà của con ông Trời ở chỗ nào? Mấy anh uống rượu khi say huênh hoang nói dóc:
Hiu hiu gió thổi đầu non.
Mấy thằng uống rượu là con ông Trời.
Nhưng mấy thằng đó làm sao là con ông Trời được? Dân gian nào biết vua là “thiên tử”! Phải chăng dân gian không hề có ý niệm con ông Trời là đấng uy nghi đường bệ, chỉ tưởng tượng con ông Trời là ông Trời con, phá gia chi tử, chẳng biết chuyện nhà cửa thế nào? Vậy thì hứa hẹn cất nhà cho con ông Trời ở là đúng.
– Trải chiếu bông con ông ngồi: Thông thường người dân thôn quê chỉ dùng chiếu trơn, không có in chữ nghĩa hoa văn gì. Chiếu bông (chiếu hoa) để dành khi có đám giỗ, trải lên phản bày mâm cỗ dâng cúng và khi có khách quý đến nhà. Được ngồi trên chiếu bông là người đem đến niềm vinh dự cho gia chủ, được đón tiếp trang trọng. Trải chiếu bông mời con ông Trời là hợp lý.
Thế còn chuyện: Chừa cửa sổ con ông chun? Tại sao con ông Trời không đi cửa chính mà thích chun cửa sổ? Bởi vì con ông Trời là Tia Nắng. Những ngày trời động ta thường đóng chặt cửa sổ, khi mưa tạnh gió tan rồi cửa sổ được mở toang cho ánh nắng ấm áp tràn vào nhà, đem lại niềm vui cho mọi người. Như vậy trong những điều hứa hẹn, có điều là dựa theo sở thích của con người (ăn có món cá trắng, ở có nhà đàng hoàng, ngồi chơi trên chiếu bông), chỉ riêng điều này mới thật sự dành riêng cho con ông Trời: chừa cửa sổ để Tia Nắng chiếu rọi vào nhà. Có thể tia nắng ấy chiếu rọi lên mặt chiếc chiếu bông lâu nay hơi ẩm mốc vì xếp lại vừa được trải ra.
Nắng cuối mùa đông là nắng chuyển sang xuân. Ánh nắng ba tháng mùa xuân như công ơn ông bà cha mẹ rọi xuống nuôi xanh từng ngọn cỏ. Thơ Mạnh Giao bên Tàu:
Thùy ngôn thốn thảo tâm
Báo đáp tam xuân huy?
Và truyện Kiều:
Hạt mưa sá nghĩ phận hèn
Liệu đem tấc cỏ quyết đền ba xuân.
Từ bài đồng dao ngô nghê liên hệ đến văn chương bác học của các đại gia, ta hiểu được giá trị của Tia Nắng mùa đông. Đây mới thật đúng là con ông Trời, gần gũi, thân mật đem lại cho chúng ta sự ấm áp. Chúng ta hãy cùng mở rộng những khung cửa sổ tâm hồn để đón chào những Tia Nắng.
Cái thâm thúy bình dân phải chăng ở đó?
“ Mẹ khổ thật” Mai nói thầm. Càng nghĩ Mai càng thương mẹ, thấy mẹ thật tuyệt. Mai được tới trường, được thầy khen bạn quí là do có mẹ. Sống bên mẹ Mai cũng nhu mì chăm chỉ, lễ phép và hay đỡ đần các bạn chẳng khác mẹ mấy. Mai cũng yêu thiên nhiên cây cỏ như mẹ.
Ngôi nhà tôi cần tìm nằm sâu trong một ngõ nhỏ, hai bên đường mướt xanh những tán lá, mùi hương thoang thoảng của hoa và quả chín như ướp vào mũi, cho tôi một cảm giác thật dễ chịu, một cảm giác nhẹ nhàng thư thái. Một khoảng không gian bình yên, tĩnh lặng, tách biệt khỏi khu đô thị ồn ào náo nhiệt tiếng xe cộ gần như suốt ngày đêm chỉ độ mươi cây số là cùng. Phải chăng vì thế mà Trọng Đình chọn làm chốn lui về ? Một cái tin bất ngờ gây nhiều tranh cãi trong giới anh em “bán chữ” chúng tôi. Một cặp từ vừa có tính khôi hài vừa có tính tự trào mà vui miệng chúng tôi tự gán cho cái nghiệp của mình. Có người cho là châm biếm, mỉa mai, cũng được, có sao đâu khi một vấn đề có thể nhìn từ nhiều góc độ, cũng như chuyện của anh Trọng Đình vậy. Những thông tin từ nhiều phía không làm tôi bận tâm là mấy, vì thừa hiểu tính hành lang của nó, điều chủ yếu là nguyên do của những thông tin. Trọng Đình là bậc đàn anh của lớp trẻ chúng tôi, nều muốn tôn xưng hơn nữa thì phải gọi anh là “Thầy”, nhưng anh không thích danh xưng này, nghe vừa xa cách vừa kiêu mạn. Vốn theo đuổi cái nghiệp gian nan này từ nhỏ, anh đã phải trải qua không biết bao là trở ngại. Ai cũng biết, nghệ sĩ là người chỉ muốn sống cho cái đẹp, chỉ muốn góp hết sức mình cho những giá trị tinh thần của cuộc sống, và chính vì thế gần như đối lập hoàn toàn với kinh tế, mặc dầu vẫn luôn phải phụ thuộc vào nó. Cái nghiệp văn chương lại là thứ đeo đẳng bám riết như nợ nần, người cầm bút cứ muốn trải hết lòng mình ra giấy, bởi cuộc sống chung quanh luôn có những điều trăn trở. Đó là tâm tư của những người cầm bút chân chính. Trọng Đình là một người như thế. Văn và báo chiếm cả hai tay, cuộc sống gia đình không mấy khi dư dả, nhưng nếu ai bảo đổi cây bút để lấy một thứ có giá trị vật chất thì không bao giờ. Anh thường nói “Văn chương là chiếc cầu nối tình người. Chúng ta đem rao bán cái nhân tình, thì chúng ta phải biết biểu thị cái nhân tình của chính chúng ta trước đã. Đừng có viết một đàng, xử sự một nẻo. Tất cả sẽ chỉ là sự vô nghĩa, sáo rỗng khi bản thân chúng ta không là một thực nghiệm. Viết – Trước hết là Sống đã”. Đại loại là những lời rất tâm rất tình của anh mỗi khi có dịp trò chuyện với chúng tôi. Một vài tay trong số chúng tôi có được chút tên tuổi ngày nay là cũng nhờ công dìu dắt của anh. Và quả thật, anh không hề có sự mưu cầu hay tư lợi những cái được cho mình. Dù lớn hay nhỏ, anh đều muốn có sự minh bạch, thẳng thắn, vì thế mà người ưa anh cũng nhiều, người ghét anh cũng lắm. Chẳng sao cả, ở đời chuyện yêu ghét là thường tình, chỉ cần mình không thẹn với lương tâm là đủ. Vậy đó, thế mà không hiểu sao, sau một chuyến công tác dài ngày ở Hà Nội về, tôi nghe nói anh tuyên bố gác bút. Rõ là một điều khó tin, nếu không phải là thật , thì ai ? và vì lý do gì mà tung ra cái tin ấy ? Còn nếu là thật, thì phải có chuyện gì ghê gớm nghiêm trọng lắm xảy ra, anh mới có một động thái gay gắt như vây. Bởi nếu phải từ bỏ một niềm đam mê đã thấm lậm vào tận máu thịt, thì chẳng khác nào người ta phải từ bỏ cuộc sống của mình.
Nghĩa là cuộc rượu chiều nay ít nhất cũng kéo dài đến tối, không sao , đó lại là điều tôi đang muốn. Anh đi xuống bếp, tôi ngồi lại ngắm quanh. Trên hai vách tường đối diện nhau là hai bức tranh cũng có sắc độ tương phản nhưng trông lại rất hòa hợp. Một là cảnh một dãy núi cao với những lô xô bóng cây to rậm rạp, điểm thêm những dáng chim đang sải cánh, một là giữa đại dương mênh mông, một con tàu với cột khói to phăm phăm rẽ sóng, lác đác trong khối màu xanh ngăn ngắt là lấm chấm những hình đầu cá, đuôi cá. Cả hai bức tranh đều biểu thị một sự mạnh mẽ, hùng vĩ và khoáng đạt. Thiên nhiên luôn đem đến cho con người những cảm giác có ích. Hẳn bất kỳ ai đứng trước khung cảnh này cũng đều dậy lên trong mình một xúc cảm mạnh mẽ vững chãi.
Tôi nói ngay, anh gật gù rồi tiếp :
Tôi cười nhẹ nhõm :
You can’t go back to childhood
Có những khuya lơ khuya lắc, chủ nó mải hoang đàng mà buông bỏ đến tận trăng cao mới vỗ yên đạp máy, nó vẫn thầm lặng vượt bao kilomet đường dài mà đem chủ nó về tận chốn yên lành. Hết xăng ? Không phải, mới đổ đầy mà, thôi rồi, nhớt, đích thị, quá cữ thay cả nửa tháng rồi, tiêu, không khéo lột dên đúp-pê rồi quá. Cái cần đạp cứ trượt đi đây này. Làm sao đây nhỉ ? còn phải một đọan xa nữa mới đến chỗ sửa xe quen . Mấy việc này không giao vào tay người lạ được, tuy rằng chưa chắc người quen là đã ưu đãi phần giá cả, nhưng quan trọng là không phải lo chuyện “luộc” phụ tùng, nhất là máy móc từ ngày xuất xưởng đến nay chưa mở ra lần nào. 
Bỗng tiếng trống trường bùng bùng, đổ ào ra đường lớp lớp quần xanh áo trắng, tiếng cười khanh khách, tiếng réo gọi nhau, tiếng trêu đùa, chọc ghẹo nhộn nhã cả một quãng đường. Sực nhìn ngôi trường, tôi một khắc ngẩn ra, đó cũng là ngôi trường ngày xưa tôi đã học chứ đâu. Không phải trí nhớ tôi tồi đến thế, mà vì ngôi trường ngày xưa là những lớp học bằng gỗ ván, đã trải qua không biết mấy mươi mùa mưa nắng, để chúng tôi thường nghịch những đốm tròn nhảy nhót trên bàn học, để nép sát vào nhau né gịot mưa dột từ trên mái lỗ chỗ. Từ lúc nào tôi không rõ, ngôi trường đã được xây lại, khang trang, đẹp đẽ. Hai tầng lầu cùng những cây to rợp bóng đã làm biến mất cái hình dáng ọp ẹp, cũ kỹ của trường xưa. Sự phát hiện nhóm lên trong tôi những hồi ức. Một thóang điểm những gương mặt các thầy cô, những gương mặt bạn bè, mà bây giờ chắc cũng không dễ gì nhận ra nhau. 
Đọt Chuối Non 