Chào các bạn,

Ngay từ đầu, nhà Lưu Trú của mình không có phòng học chung nên sau giờ học ở trường, các em về nhà Lưu Trú sẽ học tại bàn học cá nhân được thiết kế ngay trên giường ngủ. Sau một năm học, mình nhận thấy các em học tại giường ngủ rất khó tập trung, dễ buồn ngủ, nhất là những giờ học bài sau giờ nghỉ trưa, dễ bị cám dỗ nằm học. Vì vậy, trong giờ học bài, các em nằm ngồi rất lộn xộn.

Đầu năm học NK 2013 – 2014, mình đã sắp xếp lại để các em có một phòng học chung. Và mình đặt đóng mười bàn học, mỗi bàn có bốn hộc bàn cho bốn em ngồi học, trên mỗi bàn học được chia tên ngồi theo lớp. Tất cả đều được chuẩn bị tươm tất trong mùa hè. Continue reading Trong giờ học bài →

Chào các bạn,

Sau khi xong việc thấy còn sớm chưa đến giờ cơm tối, mình xuống bếp rủ mẹ Thoại đi thăm một số gia đình ở gần nhà mẹ Thoại. Trên đường đi, nhìn lên phía trên xa có một túp lều nhỏ, mình chỉ và hỏi mẹ Thoại: “Nhà của ai vậy?” Mẹ Thoại nhìn theo tay chỉ và cho biết đó là nhà mẹ của ba Lor.

“Sao lại nhà của mẹ ba Lor được? Vì có lần nói chuyện với ba Lor, mình biết ba Lor mồ côi cha mẹ ở với ông bà từ nhỏ, như vậy bây giờ ba Lor làm gì có mẹ!”

Mẹ Thoại hiểu ra, nói: “Ề! Ề! Đó là nhà bà cụ – mẹ vợ của ba Lor”. Nghe mẹ Thoại nói như vậy, mình đề nghị đến thăm nhà bà cụ đó trước. Continue reading Thăm nhà bà cụ →

Chào các bạn,

Ngày đóng tiền điện ở Buôn Làng sẽ không có nhân viên mang giấy báo đến nhà để thu tiền như ở phố, mà đến ngày 20 mỗi tháng, những gia đình sử dụng điện tự động đến nhà văn hóa cộng đồng của thôn Buôn để đóng. Qui định này được thực hiện lâu năm, nay trở thành thông lệ trong Buôn Làng, vì vậy tất cả những gia đình trong thôn Buôn sử dụng điện đều nhớ ngày này để đến nhà văn hóa cộng đồng thôn Buôn đóng tiền điện. Cũng chính trong ngày đóng tiền điện 20 tháng 9 năm 2013, mình đã được biết một chuyện mà qua đó mình có một cảm nhận: “Bà con Buôn Làng sống với nhau thật ấm áp tình người”.

Khoảng tám giờ, mình đang ở trong nhà nhìn ra con đường trước mặt thì thấy mẹ Sót ở gần nhà xách một túi nhỏ đi ngang qua. Continue reading Đóng tiền điện →

Chào các bạn,

Mỗi khi mình đứng lớp dạy hoặc có cơ hội tiếp xúc với các em lớn nhỏ, ngoài những nhắc nhở thông thường như: Ngoan ngoãn, vâng lời, lễ phép, biết thưa chào, siêng năng học hành, sống yêu thương bác ái, biết giữ vệ sinh và tôn trọng những của chung…, có một điều mình không bao giờ quên nhắc các em, đó là: Phải luôn sống thật thà, không được lấy cái gì của ai, đi đâu thấy cái gì không phải của mình không bao giờ được lấy, nếu mình lấy là mình thành người không tốt! Và có một điều cũng rất ngộ, đó là: Đối với anh em Buôn Làng, người lớn cũng như trẻ em, dù có biết nói hoặc hiểu rành tiếng Kinh đến mấy đi nữa thì vẫn không có từ nào dễ hiểu hơn từ “không tốt”.

Cũng chính lời nhắc nhở – không được lấy cái gì của ai – thường xuyên đó, mình đã chứng kiến một cảnh thật buồn cười từ hai em nhỏ chơi trong sân nhà mẹ Kali, là nhà đối diện với nhà trong Buôn Làng của mình, chỉ cách nhau bởi một con đường mòn. Continue reading Nơi lấy bánh →

Chào các bạn,

Mình đang đứng nói chuyện với các em nhỏ trước sân nhà ở trong Buôn Làng thấy bố Tral đi từ cuối đường lên. Lúc ngang qua nhà mình, bố Tral ghé vào sân nói: “Yăh! Đợt này Yăh cảnh giác nghe!”

Mình ngạc nhiên trước lời dặn của bố Tral vì trong Buôn Làng từ lâu đến giờ không ai phải dặn nhau như vậy, nên mình hỏi: “Có chuyện gì mà phải cảnh giác, nghe lạ quá vậy bố Tral hể?”

Bố Tral với vẻ mặt nghiêm nghị nói: “Cách đây hai ngày, bố Tral đã cầm gậy đuổi một đám thanh niên lạ đi xe máy vào Buôn Làng mình. Bố Tral sợ chúng nó đi xem để sau ăn trộm chó hoặc trâu bò của Buôn Làng. Mấy ngày nay, bố Tral cùng với một số người trong Buôn Làng canh chừng xem chúng nó có trở lại không, nhưng không thấy! Tuy vậy bà con Buôn Làng mình cũng phải đề phòng thì tốt hơn!” Continue reading Dùng điện thoại di động →

Chào các bạn,

Mình đi từ nhà mẹ Kali về gần đến cổng, bất chợt quay lại thấy có mẹ đi theo từ lúc nãy đến bây giờ mà mình không để ý. Mình đứng lại khi mẹ đến gần và không đợi mình hỏi, mẹ nói: “Mình là mẹ Khiêm ở tận bên xóm Đào, đến gặp Yăh để muốn Yăh giúp cho một việc”.

Mình mở cửa mời mẹ Khiêm vào và không đợi hỏi, mẹ Khiêm nói ngay: “Gia đình bố mẹ Khiêm có sáu người con, bốn người con gái và hai người con trai. Gia đình bố mẹ Khiêm cũng giống những gia đình khác trong Buôn Làng mình, Continue reading Đi làm xa →

Chào các bạn,

Mỗi lần đi trên đường tránh lũ để ra ngoài nhà Lưu Trú hoặc ngược lại, mình thường xuyên gặp các xe chở gạch từ trong Buôn Làng chạy ra, vì các lò gạch ở ngay trong Buôn Làng, cách các nhà khoảng hai hoặc ba cây số. Và chiều nay, lúc đi ngang qua lò gạch gần nhà, mình thấy một số mẹ đang chuyển gạch lên xe. Hình ảnh đó làm mình nhớ đến các em học sinh nam lớp Mười một ở Lưu Trú sắc tộc Buôn Ma Thuột..

Cũng trong một buổi chiều, chú Tuyến bán vật liệu xây dựng đã đến nhà Lưu Trú sắc tộc, xin mình cho một số em học sinh nam đến chuyển giúp một xe gạch xuống vì xe gạch về bất chợt, các người làm công cho chú Tuyến đã nghĩ, về nhà hết cả. Continue reading Gửi tiền mua kem →

Chào các bạn,

Về sống trong Buôn Làng đôi khi mình có cảm tưởng như mình là người vạn năng, vì gần như trong gia đình có chuyện gì, anh em Buôn Làng không kêu Bok thì kêu Yăh. Và không ai bảo ai, thường các bố đến kêu Bok, còn các mẹ và các em đến kêu Yăh. Các bố mạnh mẽ hơn, ít kêu Bok nên gần như Yăh bị kêu hoài! Từ chuyện đau ốm, bố mẹ cãi nhau, con cái không chịu nghe lời, bố tụ tập uống rượu… Ôi thôi đủ loại! Chính vì vậy mà chiều nay mình được em Nari – học trò lớp Mười gọi điện nói mình đến nhà ngay vì bố mẹ đang cãi nhau.

Gia đình em Nari ở thôn Một, cách nhà mình khoảng bốn cây số. Bố em Nari khoảng bốn mươi lăm hoặc bốn mươi sáu tuổi còn mẹ em Nari bốn mươi hai tuổi. Continue reading Con gái đi học →

Chào các bạn,

Trước kia, đối với mình, khi nói về cuộc sống nghèo đói nghèo khổ, mình chỉ có khái niệm chung chung chứ không cảm gì bao nhiêu. Cho đến hôm nay, sống giữa anh em Buôn Làng, chứng kiến cảnh sống của họ, mình mới phần nào hiểu được, cảm được sự nghèo đói cùng với những hệ lụy của nó.

Ở Buôn Làng mình đang ở, gia đình nào khá lắm thì nền nhà được tráng xi măng, còn đại đa số nền nhà vẫn còn nền đất. Vào trong các gia đình thường không bàn, không ghế, không tủ, không giường… Continue reading Làm cơm cho người viếng →

Chào các bạn,

Gần bốn giờ chiều, mình muốn đi bộ loanh quanh trong Buôn Làng một chút nên qua rủ em Hmô – con mẹ Sót đi cùng cho vui. Trong Buôn Làng đang là mùa thu hoạch lúa nên đi qua sân nhà ai cũng đều thấy có lúa phơi trước sân, không nhiều thì ít. Và cũng là mùa mưa nên trong ngày thường có những cơn mưa bất chợt, vì vậy những nhà phơi lúa, nhà nào cũng có một vài người lớn ở nhà để kéo bạt lúa vô khi trời mưa và đem ra phơi lại khi nắng lên. Phải tranh thủ từng chút nắng để tránh lúa khỏi lên mộng, khỏi hư.

Lúc đi ngang qua nhà ông bà ngoại của em Kypa, hai ông bà già trên bảy mươi tuổi cũng đang phơi một sân lúa và đang ở nhà canh lúa. Mình định đi qua nhưng vừa lúc ông ngoại em Kypa đi ra thấy mình, ông ngoại chào và mời vào nhà chơi, mình và em Hmô ghé vào chơi một chút. Continue reading Cho gạo dẻo →

Chào các bạn,

Ở với các em học sinh Lưu Trú sắc tộc có lẽ sẽ không bao giờ hết những chuyện cười, và tất cả những chuyện cười gần như đều bắt nguồn từ ngôn ngữ. Qua những tiếp xúc, trao đổi các em nói thành thạo tiếng Kinh làm mình nghĩ các em sắc tộc giống như mình, nói là hiểu liền, và có thể nói một câu hiểu liền hai ba ý, mà quên rằng đó không phải là tiếng mẹ đẻ của các em, nên các em gặp rất nhiều hạn chế khi sử dụng tiếng Kinh. Ngôn ngữ bị hạn chế sẽ kéo theo những hạn chế về suy nghĩ, về sáng tạo… Vì vậy, hôm nay mình gặp một chuyện khá buồn cười khi nhờ em Lyna, học sinh lớp Mười một làm một việc.

Ở gia đình, các em không có điều kiện để dùng cơm sáng, nhưng khi các em đến ở nhà Lưu Trú, mình lo cho các em được dùng cơm sáng đầy đủ. Continue reading Rửa hũ chao →

Chào các bạn,

Cùng thời điểm này năm ngoái, mình mới chuyển về Buôn Làng được hơn một tháng. Mỗi sáng đầu tuần chạy xe trên đường tránh lũ từ nhà trong Buôn Làng ra ngoài nhà Lưu Trú, khi xe chạy ngang qua những đám ruộng của Buôn Làng, mình không thấy gì khác hơn ngoài trơ ra những dãy đất khô cằn với những đường nứt nẻ thật lớn, tạo nên một khung cảnh Buôn Làng xơ xác, hoang tàn, buồn thảm do trời hạn hán mất mùa. Anh em Buôn Làng mình nhà nào cũng đói, không đủ cơm ăn mỗi ngày.

Nhưng năm nay, cũng trên con đường cùng với những đám ruộng đó, khi chạy xe ngang qua, mình thấy thật vui trong cảm giác lâng lâng vì được hít thở hương vị của mùi lúa chín từ những cánh đồng với những bông lúa trĩu hạt chín vàng hai bên đường, Continue reading Được mùa →

Chào các bạn,

Trước kia mình vẫn thường nghe nói, nghe kể – “anh em đồng bào sắc tộc thiểu số nghèo lắm!” Nghe và biết là nghèo nhưng cụ thể nghèo cỡ nào thì mãi đến hôm nay, khi vào sống giữa anh em Buôn Làng, sinh hoạt chung trong một môi trường, mình mới hiểu, mới cảm thấu được cái nghèo của anh em Buôn Làng mình đang sống.

Phải nói là anh em Buôn Làng mình nghèo thật! Nghèo đến nỗi cái ăn cũng không đủ nói gì đến cái mặc. Khi đến thăm các gia đình cũng như qua tiếp xúc chuyện trò với các mẹ-là những người chủ trong gia đình, mới biết quanh năm suốt tháng trong gia đình các mẹ không có tiền, dù chỉ vài ngàn đồng! Continue reading Cơm muối →

Chào các bạn,

Trưa thứ Sáu, khi các em Lưu Trú đi học về, mình chuẩn bị cho các em dùng cơm trưa để sau đó mình còn về nhà trong Buôn Làng. Đúng lúc đó, ba Yoang ở trong Buôn Làng ra. Ba Yoang là phụ huynh của em Yoang, học sinh lớp Mười trong Lưu Trú của mình. Ba Yoang chở đến cho mình một cặp gà Buôn Làng được nhốt trong bao và nói: “Nghe mẹ Yoang về nhà nói Yăh muốn nuôi gà Buôn Làng, ba Yoang bắt đến cho Yăh một cặp để Yăh nuôi lấy giống.”

Mình cảm ơn và cho ba Yoang biết mình nuôi gà trong nhà Buôn Làng, không phải nuôi gà ngoài nhà Lưu Trú vì ngoài nhà Lưu Trú đất chật không có chỗ nuôi. Continue reading Gà bay như chim →

Chào các bạn,

Mình chỉ về nhà trong Buôn Làng vào hai ngày cuối tuần, vì vậy, mình luôn dành những ngày cuối tuần đó để đến thăm các gia đình trong Buôn Làng, tạo sự tương quan tình làng nghĩa xóm cũng như biết hoàn cảnh sống của anh em Buôn Làng để giúp đỡ họ. Trong khi chuẩn bị đi thăm vài gia đình bên xóm Đào, được điện thoại gọi báo hai anh bạn trên đường từ Gia Lai về Tp. HCM nghỉ hè, ghé qua Buôn Làng mình thăm, và có dự tính ở lại thăm chơi một vài ngày. Mình đã rủ hai anh bạn ngày mai đi thăm trại phong EaHleo với mình, vì cũng lâu rồi mình không đến trại phong này.

Hơn sáu năm, hôm nay mình mới trở lại thăm trại phong EaHleo. Đây là một trại phong mà đa số bệnh nhân là người anh em sắc tộc Êđê. Continue reading Cầm tay →