Nhiều dự án xây dựng nhà máy thủy điện vừa và nhỏ mấy năm qua đã mất khả năng trả nợ, lại đụng phải cách tính thuế tài nguyên nước vốn đã vô lý lại mới tăng gấp đôi, đang trượt nhanh vào thảm cảnh “ chết cũng khó chôn” !

Nợ càng trả càng …lớn !

Theo Sở Công Thương Đắk Lắk- tỉnh có nhà máy thủy điện tư nhân đầu tiên bán điện cho nhà nước từ năm 2006- tới tháng 6/2014, toàn tỉnh có 14 nhà máy thủy điện vừa và nhỏ (TĐVVN) tổng công suất lắp đặt 85 MW đã vận hành, tổng mức đầu tư 2.400 tỷ đồng, mỗi năm sản xuất được 350 triệu Kwh điện. Với giá bán điện bình quân 800 đ/Kwh lên lưới quốc gia, 14 nhà máy doanh thu mỗi năm 280 tỷ đã nộp tới 112 tỉ tổng các loại thuế VAT, thu nhập doanh nghiệp, tài nguyên nước (TNN), phí môi trường rừng.

Trong 14 nhà máy này, hiện có tới 9 nhà máy đang ôm khoản nợ ngân hàng ngày càng phình to, chưa có cách nào hãm nổi, vì vay quá nhiều, lãi suất rủi ro biến động không ngừng, mà giá điện bán cho EVN lại rẻ. Nhiều chủ nhà máy TĐVVN không giấu nổi thảm cảnh lỗ nặng, muốn làm thủ tục phá sản mà không được, vì bán nhà máy không ai mua, cũng không ngân hàng nào chịu xiết nhà máy trừ nợ .

Ông Hoàng Ðình Tuấn giám đốc Công ty TNHH Hoàng Nguyên vay ngân hàng 300 tỉ để đầu tư 3 dự án thủy điện nhỏ tổng vốn 450 tỉ, vận hành lần lượt các năm 2008, 2010, 2011, tiền bán điện không đủ trả lãi ngân hàng nên tới nay chưa trả được đồng nào nợ gốc. Trao đổi với PV Tiền Phong, ông Tuấn xác nhận khả năng thu hồi vốn là …không thể, e sẽ “ chết không chôn được !”

Không chỉ doanh nhân ngoài ngành rót tiền vào dự án kém hiệu quả nên lỗ nặng, mà cả chuyên gia hăm hở đầu tư vào chính ngành mình được đào tạo, cũng sạt nghiệp.

Điển hình như nhà máy Dray Hlinh 3 thuộc sở hữu gia đình của kỹ sư điện Trương Công Hồng, từng là trưởng phòng Kỹ thuật, rồi trưởng phòng kế hoạch Điện lực Đắk Lắk, sau đó sang làm trưởng phòng Quản lý năng lượng Sở Công Thương.

Kỹ sư Hồng cho biết: Tổng giá trị công trình Dray Hlinh 3 theo dự án đã điều chỉnh là 120 tỉ, vay ngân hàng 65 tỉ, từ khi chính thức sản xuất điện khá hiệu quả tháng 1/2009 tới nay bán được 82 tỉ trước thuế tiền điện, đã trả lãi ngân hàng gần 100 tỉ mà nợ vẫn còn hơn 70 tỉ. Giám đốc ngân hàng cho Dray Hlinh 3 vay vốn xác nhận ông Hồng nói đúng, và cho biết chưa có giải pháp nào để hóa giải khoản nợ xấu này.

Tỉnh Gia Lai, ngân hàng Nhà nước từng công bố nhiều dự án TĐVVN phát sinh nợ xấu lên đến hàng trăm tỷ đồng. Ở Lâm Đồng, trong 11 dự án TĐVVN đang phát điện, cũng có 2 nhà máy nợ ngày càng chồng lên nợ là Đa Kai và Đạm Bon.

 

Kẽ hở từ Luật Thuế Tài nguyên

Trong bối cảnh đó, việc ngành Tài chính đột ngột tăng thuế suất TNN đối với TĐVVN từ 2% lên 4% nhưng không nhân với giá bán bình quân thực tế nhà sản xuất bán cho ngành điện hiện chỉ có 800đ/kWh (đang bị ngành Điện đề nghị giữ nguyên giá không đổi trong nhiều năm), mà lại nhân với giá thương phẩm ngành điện bán ra cho người tiêu dùng liên tục tăng không ngừng, khiến nhiều nhà đầu tư bất bình phát khóc. Hầu hết các chủ đầu tư thủy điện trên cả nước đều đã nhiều lần phản đối, gửi đơn kiến nghị Bộ Tài chính sửa đổi cách áp thuế trái khoáy, bất công này, mà vô vọng.

Bởi điểm nhầm lẫn không rõ cố ý hay vô tình đã nằm ngay trong điều 6 chương II Luật Thuế Tài nguyên do Quốc Hội ban hành năm 2009. Theo đó, công thức tính thuế TNN thay vì áp theo giá thủy điện bình quân thực tế nhà máy bán được, lại áp theo giá bán điện thương phẩm bình quân cao gần gấp đôi mà ngành điện bán ra cho người dân- vốn đã cộng vào rất nhiều loại chi phí quản lý, hao hụt, thậm chí kinh doanh ngoài ngành thua lỗ.

Do thuế suất TNN mới tăng từ 2% lên 4% áp dụng từ tháng 2-2014, và giá điện thương phẩm ngành điện bán ra cho dân lại vừa tăng từ tháng 6/2014, nên năm nay các nhà máy TĐVVN phải nộp thuế TNN cao vọt, với công thức sản lượng điện nhà máy làm ra nhân với giá bình quân mà ngành điện bán ra cho dân (từ tháng 6/2014 vừa tăng bình quân lên 1508đ/kWh), nhân với thuế suất 4%. Theo đó, một nhà máy TĐ nhỏ tổng doanh thu 25 tỉ, riêng thuế TNN năm trước 600 triệu đồng, năm nay phải nộp hơn 1,2 tỉ.

Kỹ sư Hồng than: Nợ chồng nợ, thuế chồng thuế, nhà đầu tư sống thế nào được ?

Quốc Hội cần lắng nghe và điều chỉnh chỗ vô lý này, để Luật Thuế Tài nguyên sau lần sửa đổi sắp tới được trở nên hoàn chỉnh, hợp lý hơn .

Hoàng Thiên Nga