Đời là khổ ?

Chào các bạn,

Dân Việt chúng ta ai lại chẳng biết câu “Đời là khổ” hay “Đời là bể khổ”. Văn chương nghệ thuật truyền thống của chúng ta phần lớn đặt nền tảng trên khái niệm “Đời là khổ”. Từ các tác phẩm lớn như Truyện Kiều, Chinh phụ ngâm khúc… đến văn hóa dân gian như Phạm Công Cúc Hoa, Quan Âm Thị Kính… phần lớn các tác phẩm văn hóa là khổ đau và nước mắt. Tư duy lánh đời, xa đời, rời bỏ cuộc đời, tìm nơi vắng vẻ ẩn dật… luôn luôn được đề cao như là một lý tưởng sống của người có tri thức.

Nếu ta chê cuộc đời này và lên núi trốn nó, thì đất nước không nghèo đói và bị hết cường quốc này đến cường quốc kia vào làm chủ sao được?

Cho nên chúng ta phải giải quyết vấn đề hiểu lầm văn hóa này. “Hiểu lầm” vì ai trong chúng ta cũng thấy rất rõ là đời có sướng có khổ, có vui có buồn, có đớn đau có hạnh phúc. Nói tóm lại là, cụm từ “đời là khổ” không được chính xác.

Nhưng từ đâu có khái niệm “đời là khổ” đó?

Đây đương nhiên là khái niệm “khổ” của Phật giáo trong Tứ Diệu Đế, nhưng có lẽ đã bị bóp méo bởi cái nhìn bi quan yếm thế của Lão-Trang (túc là, Đạo học theo nhánh Trang tử), mà thành rất tiêu cực. Tứ Diệu Đế, nền tảng của Phật triết, chỉ có bốn chữ: Khổ, Tập, Diệt, Đạo. (Dukkha, Dukkha Samudaya, Dukkha Nirodha, Dukkha Nirodha Gamini Patipada Magga – Khổ, Nguyên Nhân Khổ, Diệt Khổ, Con Đường Diệt Khổ).

Đế thứ nhất trong Tứ Diệu Đế chỉ có một chữ “Khổ”, không phải “đời là khổ” hay “đời là bể khổ” mà ta thường nghe trong mấy tuồng cải lương. Tứ Diệu Đế nói đến cái nhìn mê muội vô minh làm ta bị đau khổ trong đời, và con đường để ta có được cái nhìn tri kiến để ta có được an lạc trong đời. Chữ “khổ” trong Tứ Diệu Đế không hề có nghĩa “Đời là khổ”.

Hơn nữa, nói rằng “đời là khổ” lại càng không đúng với tư tưởng Phật giáo Đại Thừa. Sướng khổ, thiên đàng địa ngục, hạnh phúc đớn đau… đều ở trong tâm ta. Đời chỉ là đời. Đời không sướng không khổ. Sướng khổ là do tâm là ra. Cho nên nói rằng “đời là khổ” là không phải Phật triết.

Sắc bất dị không, không bất dị sắc. Sắc tức thị không, không tức thị sắc.
Đau khổ không khác an lạc, an lạc không khác đau khổ. Đau khổ là an lạc, an lạc là đau khổ.
Tất cả các cách nhìn là do tâm mà ra.
Ta nhìn thấy khổ đau hay an lạc là do tâm ta, chứ không phải bản chất “đời là khổ”.

Điều quan trọng với chúng ta ở đây là, đây không phải chỉ là vấn đề từ ngữ, mà là tư duy của một nền văn hóa. Chúng ta không thể để các tư duy tiêu cực hướng dẫn nền văn hóa ta đi thêm vài nghìn năm nữa.

Vậy thì, các bạn, hãy dùng từ ngữ chính xác lại một chút để cái đầu của chúng ta không tự đánh lừa chính nó. Dùng từ ngữ chính xác một chút là ta đã có thể chuyển tư duy từ tiêu cực thành tích cực.

Nói đến Tứ Diệu Đế, thì đế thứ nhất là Khổ, hay Khổ Đế. Không phải là “Đời là khổ”.

Nếu phải nói đến “đời” và “khổ” thì “Đời có khổ” chính xác hơn “Đời là khổ” rất nhiều. Chỉ cần đổi chữ “là” thành chữ “có” là ta đã chính xác hơn và tích cực trong tư duy hơn rất nhiều.

Đời CÓ khổ. Không phải “đời là khổ”. Đời có đau khổ, có an lạc, Hay nói cho đúng, cái nhìn của ta về cuộc đời có đau khổ, có an lạc. Và ta tu tập để ta đổi cái nhìn của ta về cuộc đời, từ cái nhìn đau khổ sang cái nhìn an lạc.

Chúng ta là một quốc gia với đa số là Phật giáo, và Phật giáo là con đường giúp mọi người thay đổi cách nhìn, từ cách nhìn mê muội làm cho ta khổ, đến cái nhìn sáng suốt cho ta an lạc. Đây là một luồng tư duy rất tích cực. Chúng ta không nên duy trì truyền thống tiêu cực, sai lầm, vì lý‎ do nào đó đã nằm trong văn hóa dân gian rất mạnh.

Đời CÓ khổ, chứ không phải “đời LÀ khổ”.

Các bạn, chuyển lời kêu gọi này đi xa nhé.

Chúc cả nhà một ngày an lạc.

Mến,

Hoành

© copyright 2011
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Một suy nghĩ 3 thoughts on “Đời là khổ ?”

  1. Đồng ý với anh Hoành “đời có khổ” chứ không phải “đời là khổ”.
    “Đời là bể khổ” là cường điệu lên và có lẽ cũng có ích cho ai đó quá ham mê quyền lực, quá ham mê vật chất, bất chấp thủ đoạn. Như một liều thuốc đặc trị cho một bệnh chứ không phải dùng cho mọi người. Ai không có bệnh thì không nên dùng thuốc trị bệnh, vì đã không lợi mà còn có hại.
    Còn lên núi hoặc tìm nơi vắng vẻ để ở – mà không chê cuộc đời, vẫn yêu cuộc đời, vẫn theo dõi cuộc đời, vẫn muốn làm một điều gì đó, một chút gì đó trong khả năng mình – để góp thêm nhiều giọt nước trong cho đại dương đời đẹp hơn… thì nên cảm thông và khuyến khích.
    Bởi ở xa nơi ồn ào huyên náo sẽ dễ tĩnh tâm hơn, dễ thấy rõ đời hơn, cũng là thích hợp với một độ tuổi nào đó, một hoàn cảnh nào đó…
    Vấn đề là mỗi người nên tự biết mình. Lúc nào thì phải xông vào chợ đời dọn rác, phải ra đồng diệt cỏ, diệt sâu, chăm lúa, bảo vệ mùa màng. Lúc nào nên tiến, lúc nào nên lui hay ngồi yên…
    Nhưng nói về số lớn, nói về quốc gia xã hội, thì cần nhiều người tham gia dọn rác, diệt cỏ, diệt sâu, chăm lúa, bảo vệ mùa màng hơn, cần nhiều người biết tiến và ít người lui…
    Ngay cả người lui, thì tư tưởng phải luôn là tư tưởng tích cực, tư tưởng tiến công với cái xấu, cái ác trong bản thân mình và cả ở cuộc đời.
    Như vua nhà Trần thời xưa, đã lên núi tu mà khi có giặc đến vẫn xuống núi tham gia đánh giặc, xong lên núi tu tiếp! Quá tuyệt!
    Có lẽ chân lý là đời có sướng có khổ, có vui có buồn, có tiến có lui, như có mưa và nắng, như có ngày và đêm, như có sinh và diệt. Nhưng lúc nào cũng nên yêu đời!
    Vài dòng tản mạn, xin lượng thứ!

    Số lượt thích

  2. Xin lỗi! Khi nãy tôi chưa hiểu hết ý của từ “lên núi”. Đây có lẽ là “lên núi về thái độ” chứ không phải “lên núi về địa lý”.
    Có rất nhiều người “ở giửa phố” vẫn như là “lên núi” vì họ tu tập “pháp môn mackeno” (mặc kệ nó)!
    Có nhiều người “lên núi” mà lòng vẫn dính mắc với bao nhiêu chuyện đời phiền não đảo điên…

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s