Tờ South China Morning Post hôm 06/08 đăng tải bài viết của ký giả Greg Torode của tờ này, bình luận về chuyển hướng trong quan hệ giữa Asean và Trung Quốc xung quanh vấn đề Biển Đông.

Bài viết với tựa đề “ASEAN đột ngột quyết tâm chống Bắc Kinh” mở đầu bằng bình luận rằng Asean ” đột nhiên có động thái gây phức tạp cho chính sách ở khu vực này của Trung Quốc trong những tháng tới”.

Tác giả Torode nhận xét các cuộc họp gần đây nhất của khối Asean tại Hà Nội đang báo hiệu một loạt thay đổi về mặt chiến lược diễn ra đối với Bắc Kinh.

Theo đó, dường như có sự thống nhất hành động khi mà Hoa Kỳ tại diễn đàn ở khu vực hồi tháng Bảy lên tiếng cứng rắn về quyền lợi, quan tâm và nguyên tắc của mình ở Biển Đông, trong khi các nước ASEAN có vẻ đã tìm ra được những cách thức mới để ứng phó với Trung Quốc.

“Không ai tiên đoán được các cuộc họp lần này lại quan trọng như thế nào với việc xác lập lại tầm nhìn ở khu vực,” một nhà cựu ngoại giao Asean được tác giả bài báo, trích thuật nói.

“Mọi người đang chờ xem Trung Quốc sẽ đáp trả ra sao sau khi ‘tiêu hóa’ xong những gì đã xảy ra và ít nhất trong vài tháng nữa câu chuyện sẽ rất thú vị,” vẫn theo nhận định của nhà ngoại giao trong bài báo.

Tờ nhật báo bằng tiếng Anh này nhắc lại việc nhiều thành viên khối Asean có mặt trong số 12 quốc gia, dẫn đầu là Hoa Kỳ, đã bày tỏ lo ngại về tình hình căng thẳng ở Biển Đông ngay tại Diễn đàn khu vực ASEAN gồm 27 thành viên, diễn đàn chính thức duy nhất về an ninh ở Đông Á.

Tác giả nhận xét việc Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Dương Khiết Trì bực tức, phản ánh một sự chuyển biến mạnh mẽ và sự khác biệt giữa các hội nghị lần này với những cuộc họp trước trong những năm gần đây.

Trước đây, người ta từng chứng kiến “áp lực hậu trường của Bắc Kinh” nhằm ngăn cản các quốc gia thành viên Asean thiết lập thảo luận quan trọng chính thức về tranh chấp Biển Đông.

Bắc Kinh, như nhiều nhân vật nội bộ trong khối Asean cho biết, đã thành công trong phương pháp ‘chia để trị’, khi thắt chặt các mối quan hệ riêng rẽ với từng nước và rồi “hạn chế mong muốn hành động thống nhất với tư cách một khối” của họ trong đàm phán với cường quốc trên Biển Đông này.

Cảnh báo

Bài báo trên South China Morning Post còn lưu ý chi tiết Tổng thống Barack Obama sẽ chủ trì cuộc gặp với mười đối tác ASEAN và đưa nội dung này vào lịch trình mới được sửa đổi tại thượng đỉnh Hoa Kỳ – ASEAN sắp diễn ra vào tháng tới.

Khi đó vào tháng 10, các Bộ trưởng quốc phòng của tám cường quốc khu vực, bao gồm Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản, sẽ nhóm tại Hà Nội, theo sáng kiến của Việt Nam, để gặp gỡ các đối tác ASEAN của họ trong cuộc họp diễn ra lần đầu tiên thuộc loại hình này.

“Những nỗ lực kín đáo lâu nay của Trung Quốc nhằm giữ cho chủ đề Biển Đông không được đưa vào chương trình nghị sự, như vậy có thể sẽ trở nên vô vọng,” bài viết nhận định.

Ngoại trưởng Hillary Clinton tại Diễn đàn Asean vừa qua ở Hà Nội cũng đưa ra cảnh báo gián tiếp nhắm vào Trung Quốc, theo đó bà cho biết, Hoa Kỳ nhìn nhận việc giải quyết một cách hòa bình các tranh chấp ở Biển Đông là một “mối quan tâm quốc gia” của cường quốc này.

Vẫn theo bà ngoại trưởng, Washington sẽ dành chỗ cho một “ưu tiên ngoại giao” tạo ra những nỗ lực nhằm biến thỏa thuận không ràng buộc giữa Trung Quốc và Asean về Biển Đông thành một “thực thể có ý nghĩa hơn”.

Bài viết còn ghi nhận hai bước đi của Washington, trong đó, Hoa Kỳ một mặt đạt được sự đồng thuận của Asean qua các cuộc họp gần đây, để cùng với Nga, đưa hội nghị thượng đỉnh thường niên Đông Á của khối này thành một diễn đàn rộng lớn hơn với sự có mặt của cả Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc bên cạnh Trung Quốc.

Mặt khác, như ở Hà Nội, Hoa Kỳ đề xuất mở rộng hợp tác với các thành viên Asean ở hạ vùng sông Mekong và sẽ cử ra một đặc sứ làm việc với nhóm này nhằm ký các thỏa thuận hợp tác chính thức, đồng thời thử mời Miến Điện, nước độc tài quân sự, tham dự một khuôn khổ mới, nhằm mở rộng chính sách ngoại giao Hoa Kỳ – ASEAN.

Ngoài ra, Nhật Bản, vẫn theo quan sát của bài báo, đang “lặng lẽ hun đúc sâu sắc mối quan hệ ngoại giao lâu năm nay của mình với Asean” trong cường quốc kinh tế Đông Bắc Á này cũng “gia tăng các quan ngại về tình hình Biển Đông”.

Cây viết thời sự bình luận thêm về các động thái của Việt Nam đối ngoại với Bắc Kinh, thông qua các diễn đàn khu vực và các tiếp xúc song phương, đa phương với các cường quốc khác.

“Hà Nội đã và đang nhanh chóng thắt chặt các mối quan hệ với Washington và các cường quốc khác trong khu vực, kể cả Ấn Độ và Nga, trong khi cho thấy một năng lực mới về lãnh đạo ở khu vực mà chỉ một vài năm trước đây không ai có thể tưởng tượng được.”

Theo Torode, Việt Nam “hiện đang được xem như một thành lũy đương đầu lại Trung Quốc” trong khối Asean, kèm theo đó là việc nước này ‘hơn bất cứ quốc gia nào khác trong khu vực, cảm thấy chủ quyền lãnh thổ đang bị đặt dưới sự đe dọa khi đồng thời cố gắng chống lại sự hiện diện ngày một gia tăng của hải quân Trung Quốc”.

Nghi ngại

Bài báo cũng nhắc tới nguyên nhân khác làm Hà Nội lo ngại trước Bắc Kinh, mà nổi lên là việc nước láng giềng to lớn này được cho là “bắt giữ hàng trăm ngư phủ của Việt Nam” và “có nhiều động thái phản đối nhằm ngăn cản, hoặc gây sức ép” để các hãng dầu quốc tế phải cắt đứt các thỏa thuận hợp tác tìm kiếm dầu mỏ với Hà Nội.

“Trong thời gian nắm cương vị lãnh đạo nhóm theo nhiệm kỳ luân phiên…, Hà Nội đã có những nước đi mở rộng hơn trong những tháng gần đây.”

Khép lại bài viết, tác giả nhận định :”Không bao lâu chức chủ tịch Asean sẽ được chuyển sang cho Indonesia – quốc gia lớn nhất ở Đông Nam Á, vốn đang thắt chặt ngày một mạnh mẽ hơn quan hệ với Hoa Kỳ.”

“Và mặc dù sức ép ngầm của Bắc Kinh, trong khi không là một bên tuyên bố chủ quyền ở Biển Nam Trung Hoa, Indonesia luôn tỏ ra tích cực trong việc hỗ trợ các cuộc thảo luận ở khu vực.”

“Tuy nhiên, các quan chức của nước này cũng đang lên tiếng gia tăng nghi ngờ về sự tăng trưởng của Trung Quốc và lo lắng về sự hiện diện sâu của hải quân Trung Quốc ở Biển Đông.”

Bài viết kết luận với nhận định xung quanh việc tháng trước Indonesia đã bày tỏ quan ngoại trước Liên Hiệp Quốc về các tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc, liên quan tới nhiều nước trong khối Asean:

“Đây là một điều nhắc nhở rằng, mặc dù luôn có những lời lẽ mang tính ngoại giao trong những năm qua, Trung Quốc hiện đang đối diện với một mối quan hệ láng giềng hoàn toàn khác,” bài báo của South China Morning Post viết.

Tạm biệt sau cuộc thăm viếng giữa các sỹ quan quân đội Việt Nam với phía hải quân Mỹ, tại sân bay Đà Nẵng chiều 8/8/2010.

Nhật báo chính bằng tiếng Anh của Trung Quốc, China Daily, Bấm xem sự kiện tàu Mỹ USS George Washington thăm Việt Nam là thêm bằng chứng “Hà Nội một lần nữa thách thức chủ quyền của Trung Quốc đối với Tây Sa [Hoàng Sa]”.

Tàu sân bay thuộc biên chế Hạm đội Thái Bình Dương của Hoa Kỳ có căn cứ tại Nhật Bản đang ở ngoài khơi Việt Nam, trong một phần hoạt động kỷ niệm 15 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Hoa Kỳ.

Truyền thông nhà nước Việt Nam xác nhận một “đoàn cán bộ liên ngành” đã lên thăm con tàu vào hôm 08/08.

Bài báo đăng trên trang nhà của China Daily ghi nhận sự có mặt của tàu sân bay và nhắc lại chỉ mới tuần trước, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Nguyễn Phương Nga đã yêu cầu Trung Quốc chấm dứt việc tiến hành khảo sát địa chấn, san lấp và mở rộng đảo Tri Tôn thuộc quần đảo Hoàng Sa.

Một ngày sau đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Khương Du nói nước này phản đối mọi bình luận và hành động vi phạm chủ quyền của Trung Quốc ở Hoàng Sa và vùng biển kế cận ở Biển Đông.

China Daily dẫn lời ông Su Hao, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Quản lý Xung đột và Chiến lược thuộc Học viện Ngoại giao của Trung Quốc, khẳng định Trung Quốc “là nước đầu tiên phát hiện và đặt tên cho Tây Sa ở Nam Hải và cũng là nước đầu tiên chính thức đặt Nam Hải dưới quyền quản lý của chính phủ.”

Tiếp lời, ông Xu Liping của Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc, nhắc lại rằng khi Việt Nam và Trung Quốc thiết lập quan hệ ngoại giao, thì không thấy nhắc chủ quyền Trung Quốc ở Tây Sa và vùng biển lân cận.

Ông này cáo buộc Việt Nam “nay đang thách thức nguyên trạng lâu nay mà chẳng có bằng chứng lịch sử và pháp lý, và bình luận của nước này trùng khớp với quan điểm của Mỹ”.

Ông Su Hao cho rằng Việt Nam đã “cố tình” đưa ra vấn đề Biển Đông ở Diễn đàn Khu vực Asean tại Hà Nội, nơi Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton tuyên bố Mỹ quan tâm giải quyết tranh chấp biển đảo.

Ông Su Hao nói Việt Nam “định quốc tế hóa vấn đề, để họ có thể là đối trọng mạnh hơn trước Trung Quốc, nhờ sự yểm trợ của Mỹ”.

Nhưng ông này cho rằng hai nước Mỹ – Việt “sẽ chẳng quá thân thiết, hiện tại họ chỉ lấy của nhau những gì họ đang cần mà thôi”.

‘Cân bằng’

Tàu USS George Washington tập trận cùng Nam Hàn hồi tháng Bảy

Các chiến lược gia Trung Quốc không phải là người duy nhất đặt chuyến thăm của tàu USS George Washington nằm trong một phần chiến lược lớn hơn của Mỹ tại Đông Nam Á.

Cây bút Margie Mason của hãng tin AP, khi thăm con tàu ở Đà Nẵng hôm 08/08, đã viết rằng siêu hàng không mẫu hạm của Mỹ đến đây để gửi đi thông điệp rằng “Trung Quốc không phải là tay chơi lớn duy nhất trong vùng”.

Bài của AP dẫn lời đại úy Ross Myers, tư lệnh phi đội chiến đấu trên tàu sân bay, nói: “Ý nghĩa chiến lược và tầm quan trọng của Biển Đông, và quyền tự do hàng hải là điều quan trọng đối với cả Việt Nam và Mỹ.”

Các viên chức hải quân Mỹ, theo AP, nói khi con tàu USS George Washington đi vào Biển Đông trong mấy ngày qua, họ đã thấy tàu hải quân Trung Quốc đi theo và giữ khoảng cách với tàu của Mỹ.

Ký giả Margie Mason dẫn lời giáo sư lâu năm về Việt Nam, Carlyle Thayer, nói: “Việt Nam không ủng hộ kiềm chế Trung Quốc, nhưng giống như phần lớn các nước ASEAN khác, họ muốn thấy có các siêu cường khác hiện diện cân bằng lẫn nhau.”

Ông nói thêm: “Không phải tinh tế lắm cũng nhìn thấy Việt Nam muốn Hoa Kỳ hiện diện trong khu vực để cân bằng lực lượng với Trung Quốc.”

Tin cho hay tàu khu trục USS John McCain cũng sẽ cập cảng Việt Nam trong tuần này, và có các hoạt động luyện tập và trao đổi văn hóa.

Tập trận

Con tàu USS George Washington mới đây cũng là một phần trong sự chỉ trích của Trung Quốc, khi diễn ra cuộc tập trận chung giữa Mỹ và Nam Hàn.

Hồi tháng Bảy, ban đầu Mỹ định gửi con tàu này ra Hoàng Hải – biển nằm giữa Trung Quốc và bán đảo Triều Tiên – tham dự cuộc tập trận nhằm cảnh cáo Bắc Hàn.

Nhưng Trung Quốc phản đối. Bấm Tướng Mã Hiểu Thiên, Phó Tổng tham mưu trưởng Quân đội Trung Quốc, nói Trung Quốc phản đối cuộc tập trận gần lãnh hải nước này.

Điều này khiến Lầu Năm Góc phải đồng ý tiến hành cuộc tập trận ở Biển Nhật Bản, ở phía đông bán đảo Triều Tiên.

Nhưng tuần rồi, trong một diễn biến khiến Trung Quốc bất mãn, Lầu Năm Góc tuyên bố phần hai của cuộc tập trận sẽ lại được chuyển về Hoàng Hải.

Người ta dự đoán cuộc diễn tập mới sẽ diễn ra từ 16 tới 26 tháng Tám.

Các bài bình luận trên báo chí Mỹ những ngày vừa qua nghiêng về quan điểm rằng chính phủ Barack Obama, sau thời gian đầu lấy lòng Trung Quốc, thì nay cảm thấy chiến lược đó không hiệu quả.

Viết trên tạp chí Forbes, nhà nghiên cứu Bấm Gordon Chang nói lãnh đạo Trung Quốc dạo gần đây “đòi hỏi thêm bằng chứng vâng lời từ Washington”.

Ông này nói việc chuyển cuộc tập trận ra Hoàng Hải là cách người Mỹ nói rằng: “Chúng tôi hy vọng quý ngài hiểu là chúng tôi đã chán ngấy đòi hỏi không ngừng nghỉ của quý ngài.”

Trong khi đó, một bài ra hôm nay của Bấm Nhân dân Nhật báo tiếp tục phản đối việc Mỹ dự định tập trận ở Hoàng Hải.