Chào các bạn,

Hôm nay chúng ta tiếp tục nói đến việc xây dựng vòng ảnh hưởng của ta, bằng cách nói đến cách “nói chuyện” của ta trên Internet.

Hãy tưởng tượng đến một căn phòng rộng trong một building. Trong đó có một nhóm bạn bè đang nói chuyện ồn ào trong một căn phòng. Xuân đi ngang, thấy trong đó nói chuyện vui vẻ, cũng muốn vào cho vui. Cửa phòng có tấm bảng: “Bạn cứ tự nhiên vào cho vui. Mở cửa cho mọi người.”

Xuân vào, kéo ghế ngồi nghe. Mọi người đang bàn cãi hăng say về một vấn đề triết l‎y’, chẳng ai để ‎y’ đến Xuân. Được vài phút Xuân la lớn, “Các bác nói chuyện dốt vậy mà cũng nói. Sao không về học thêm tí nữa. Không biết gì mà cũng lớn lối.”

Bạn nghĩ thế nào về Xuân? Xuân là người thế nào?

Nhưng đây là tư cách của rất nhiều bạn trên Internet. Họ cứ nghĩ rằng Internet là nơi mà họ có thể có tác phong thiếu lễ độ, thiếu tế nhị.

Đó là một thái độ rất sai lầm . Internet đã trở thành không gian sống thực cho cả thế giới. Người ta trò chuyện, bàn luận, và làm thương mãi trên Internet. Giấy tờ giao dịch bằng điện tử qua Internet ngày nay có giá trị pháp ly’ như các chứng từ bằng giấy. Không có l‎‎y’ do gì mà chúng ta nghĩ rằng chúng ta có quyền vô lễ và bất lịch sự chỉ vì đây là Internet. Quan trọng nhất là, Internet có thể làm bằng chứng về tư cách của bạn 10 năm sau nữa—chỉ cần vào archives các diễn đàn là thấy được tác phong của ta đã thế nào 10 năm trước.

Người hiểu biết sống trên Internet giống như sống trong văn phòng có đầy đủ bàn ghế của mình. Nghĩa là:

1. Ấn tượng đầu tiên. Lúc mới nói lần đầu, luôn luôn lễ độ, nhã nhặn, tự giới thiệu. Và bàn thảo lễ độ bằng cách cám ơn, đồng ‎ý, rồi sau đó mới hỏi rất nhẹ và rất lễ độ đến các vấn đề mình thắc mắc. Ví dụ:

“Chào các cô chú và anh chị em,

Cháu (mình) tên là Quân, đang học ở bách khoa. Mới vào đây mấy hôm. Thấy mọi người tranh luận hay quá. Quân học hỏi được rất nhiều. Cám ơn tất cả các cô chú anh chị em đã cho Quân được thêm nhiều kiến thức. Quân chỉ có một thắc mắc nhỏ, mong mọi người giúp Quân. Trong đề mục này đang thảo luận, Quân nghe thấy chị Hà nói….. và anh Tuyến nói… Quân không hiểu rõ các điều này có nghĩa là gì, mong các anh chị giải thích hộ. Cám ơn rất nhiều. Quân.”

First impression (ấn tượng đầu tiên) luôn luôn quan trọng, cho nên lần đầu tiên mình nói trong một diễn đàn, hãy làm cho mọi người có ấn tượng tốt về mình.

2. Nói chuyện phải luôn luôn chú trọng việc xưng hô.

• Nói với ai (cô chú anh chị v.v..). Đừng nói trống không trước một nhóm người. Đó là bất lịch sự. Thông thường thì nó thành vô lễ.

• Luôn luôn phải xưng hô lễ độ. Người Việt có cách lễ độ của người Việt. Phức tạp hơn người Âu Mỹ‎. Lựa lời mà nói.

• Nếu không biết chắc là người đó nhỏ hay lớn hơn mình, xưng hô như là người lớn hơn mình cho chắc ăn. Chẳng thiệt hại gì, mà còn nhấn mạnh tính khiêm tốn của mình.

3. Đừng nói chuyện trước mặt một người mà dùng she, he, chị ấy, ông ấy… như là người ấy không có mặt ở đó. Nếu Hoa có mặt ở đó thì nói, “Ngày mai em sẽ nói nhờ chị Hoa đi mua…” hay “I will ask chị Hoa go tomorrow.”

Dùng she, he, him, her… như người ấy không có mặt, rất là vô lễ và bất lịch sự. Dùng tên của người ấy: “Tom, I will drive Jim to work tomorrow. You will be ready to be picked up at 7:30, right, Jim?”

4. Đừng tìm cách tranh luận khi không cần tranh luận.

• Tìm điểm đồng y’ ‎ trước.

• Chỉ nêu điểm bất đồng khi điểm đó quan trọng. Nếu ta đang bàn đến quả núi, thì chuyện con kiến màu đen hay màu vàng không cần phải nhắc đến. Rất nhiều khi, người bất đồng rất lớ ngớ, chỉ nêu bất đồng để tỏ vẻ thông minh, chứ không biết điểm đó có đáng để ai tốn thời giờ không.

Nêu lên các điểm bất đồng không cần thiết, thường làm cho các tranh luận bị đi lạc đường rất dễ.

5. Viết rõ ràng dễ hiểu. Câu ngắn gọn. Dùng từ giản dị. Phân đoạn rõ ràng cho dễ đọc.

6. Ngồi quanh một bàn tròn thì “lắng nghe” trước khi nói. Trên Internet thì “đọc kỹ” trước khi viết.

7. Dùng tên thật là tốt nhất. Nhiều người dùng nicks. Nhưng trong đa số các trường hợp đứng đắn không ai dùng nick. Nếu cần dùng nick vì mình chưa quen Internet, chỉ một lúc thì không sao. Nhưng, tốt nhất là không nên dùng nick bao giờ, vì nếu mình cứ núp bóng đằng sau các nick, mình sẽ không bao giờ mạnh mẽ và tự tin thật sự. Hãy sống thật như là chính mình bất kỳ nơi đâu.

Hầu như 100% các tội phạm trên Internet đều đứng sau các nick, chứ không phải tên thật. Tại sao?

8. Càng mở rộng lòng mình, mình càng được nhiều người hiểu và yêu mến. Người không bao giờ nói một tí gì về mình, lại còn đứng sau các nick, thì rất khó mà có bạn thâm tình.

9. Hậu quả cuối cùng của nói chuyện, nhất là nói chuyện trên Internet, là tạo ra một danh tiếng cho bạn—tốt hoặc xấu. Cho nên đừng nói, “Tôi cóc cần. Internet mà. Nói sao cũng được. Hơn nữa tôi chỉ dùng nick.”

Sống kiểu đó cũng được, nhưng mình sẽ cứ trẻ con cả đời. Nếu 10 năm sau, mình lại phải chạy lon ton cho anh bạn cùng lớp, lúc này đã là giám đốc công ty, thì đừng hỏi “Sao tên này hồi nhỏ nó còn ngu hơn mình, mà bây giờ nó làm lớn vậy ta. Hay là nó con ông cháu cha?”

Internet có công hiệu mang tiếng nói của ta đến cả hàng trăm hàng nghìn người. Tiếng nói tốt, lẫn tiếng nói xấu. Vậy thì bạn muốn nhân cái tốt của bạn lên nghìn lần, hay nhân cái tồi lên nghìn lần? Cứ tự do lựa chọn.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright TDH, 2009
www.dotchuoinnon.com
Permission for non-commercial use

Chào các bạn,

Networking đây không phải là một mạng computer, mà là một mạng những người mà bạn biết, để nhỡ có gì thì biết ai mà gọi. Đây cũng gần giống như vòng ảnh hưởng, nhưng có lẽ là rộng hơn một tí, có cả những người mình biết dù là mình không có ảnh hưởng mấy đến họ. Networking là xây dựng một mạng người quen biết quanh mình. Từ này có lẽ bắt nguồn từ kỹ nghệ computer.

Cách thông thường nhất người ta dùng để network là đi họp, gặp nhau, nói chuyện với nhau một tí và trao đổi danh thiếp. Sau một seminar hay một conference nào đó thường ta có một mớ danh thiếp, mai sau nếu cần thì biết ai mà gọi.

Nhưng làm thế nào để network hữu hiệu?

• Một trong những cách thường xuyên nhất là trong những dịp gặp nhau đông người, mọi người cầm ly nước uống, đứng lẫn lộn nhau trong căn phòng tiếp tân lớn, và đi vòng vòng, bắt tay nhau nói chuyện, nói với mỗi người một tí. Mính chẳng biết cách này có hịêu quả bao nhiêu, vì mình không thích nó mấy. Trong các dịp đông người, mình cũng chào hỏi mọi người mỗi người một tí, nhưng chẳng bao giờ mình xem nó như là networking cả. Chỉ là chào hỏi vì đó là xã giao và lịch sự.

Tuy nhiên mình đã thấy nhiều chuyên viên networking dùng cách này một cách không được thuần thục lắm. Anh chàng đến bắt tay, tự giới thiệu, trao danh thiếp, nói chuyện với mình vài ba câu, nhưng mắt thì cứ láo liên đảo quanh phòng, tìm mục tiêu kế tiếp. Xem ra rất không thành thực khi nói chuyện.

• Cách mà mình thoải mái nhất là tìm người hạp gu nói chuyện và đứng nói chyện với người này rất lâu. Mình có cảm tưởng là như vậy thì xây dựng được quan hệ tốt hơn. Tuy nhiên, như thế thường có nghĩa là bỏ qua nhiều người khác.

• Mình có một ông bạn vong niên là giáo sư tâm l‎ý đại học. Ông này rất hay. Ông ấy có một quyển sổ tay, nói chuyện với ai, ông củng thỉnh thoảng xin phép họ cho ông lấy bút ghi vào sổ tay các chi tiết cá nhân, như tên họ, tên vợ hay chồng của họ, tên của mấy người con, bao nhiêu tuổi, v.v… Mình chưa thấy ai tỏ ‎ý phiền hà về việc này. Có lẽ là mọi người đều thích khi thấy ông ấy quan tâm đến các chi tiết của họ. Đây đúng là một cách rất hay, vì nó giúp ông này nhớ được các chi tiết của mọi người, để mai mốt nói chuyện tiếp. (Dù vậy mình vẫn chưa làm, vì không siêng việc này mấy :-()

• Cách network mình thích nhất là nói chuyện với một người riêng tư và lâu một tí, như mời nhau đi ăn trưa. Dĩ nhiên, cách này thì tốt vì có thời giờ để hiểu nhau hơn. Và những người đi ăn trưa với mình cũng hạp cách nói chuyện với nhau một tí rồi. Ăn trưa như vậy thì rất vui, và có thể tạo thêm nhiều thân tình.

• Theo mình nhận xét, khi netwoking người ta hay hỏi nhau làm việc gì, vì đó là câu hỏi tự nhiên, hơn nữa nó nằm trong danh thiếp, dùng làm đề tài nói chuyện. Nhưng điều ảnh hưởng nhau không phải là việc làm, mà là hai điều này:

— Ta thật sự muốn nghe chuyện của người đối diện: Muốn nghe chuyện làm ăn của họ, chuyện gia đình con cái của họ, sở thích của họ, chuyện họ đã khởi nghiệp ra sao… Mình nói là “thật sự muốn nghe”, vì nhiều chuyên viên networking chỉ hỏi chuyện một cách công thức và máy móc, nghe rất là chán. Người thật sự muốn hiểu người khác như một người bạn mới, thì đương nhiên là thích nghe chuyện của bạn.

— Cách nói chuyện của ta làm cho người nghe có ấn tượng là ta đáng tin cậy.

• Mỗi một nhóm người có một loại tư cách kiểu mẫu khác nhau. Trong môt nhóm toàn là người làm ăn ma đạo, nếu bạn là người hiền lương chân thật, chắc là bạn sẽ bị lãng quên trong góc phòng.

• Càng lên cao thì bằng cấp, địa vị, tiền bạc và kỹ năng ngọai giao càng mất khả năng gây ấn tượng. Ở cấp rất cao, sự chân thật của một người có sức thuyết phục rất mạnh.

• Trong những đường dây liên hệ, người ta thường có một vài tĩnh từ để diễn tả một người nào đó. Ví dụ: “Anh ABC này là bạn tôi. Anh ấy là thương gia, thông minh và thành thật cực kỳ. Anh ta đang tìm bạn đối tác. Anh gặp anh ấy được không?”

Vì vậy, danh tiếng nào mình tạo ra, tốt hay xấu, thì cũng sẽ nằm chết trong vài tĩnh từ đó, ít ra là cũng một thời gian khá lâu. Thành hay không, một phần lớn cũng nhờ vài tĩnh từ này ta có trong bạn bè.

• Đối với nhiều người, networking là một kỹ thuật săn người. Mình không thích khái niệm đó. Đó là cách suy nghĩ của những người không quan tâm đến liên hệ thâm sâu giữa mọi người.

Đối với mình, sống càng có nhiều bạn càng vui. Mình tìm bạn chứ không làm network.

Chúc các bạn một tngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright TDH, 2009
www.dotchuoinnon.com
Permission for non-commercial use

Chào các bạn, trong bài Nói chuyện thế nào? chúng ta chỉ đề cập đến một việc chính là lắng nghe, mà chẳng nói gì đến phần nói cả. Sở dĩ thế vì nếu biết lắng nghe, đương nhiên là biết nói. Nếu học lắng nghe là đương nhiên học nói một cách tự nhiên. Tuy nhiên, vì có bạn sẽ thắc mắc là sao học nói chuyện mà không học nói, cho nên hôm nay ta nói thêm một tí về phần “nói.”

Trước đó, cũng xin nhắc lại với các bạn là phần “nghe” này cực kỳ quan trọng. Các đại học thường chẳng dạy sinh viên (kể cả sinh viến cấp tiến sĩ) học nghe, và chỉ dạy nói. Cho đến khi ra trường hành nghề, thì mới bắt đầu học nghe. L‎ý do là vì học nghe rất khó học và rất khó dạy. Hơn nữa, chỉ người hành nghể mới biết tầm quan trọng của nó. Giáo sư luật và giáo sư tâm lý không biết tầm quan trong này, chỉ luật sư hành nghề và tâm l‎ý gia lâm sàng mới biết là nghe thiếu một ly là đi sai một dặm. Tuy nhiên, các vị thầy sâu sắc về tư duy tích cực—chú tâm về liên hệ con người—hiểu điều này, và luôn luôn nhấn mạnh việc nghe.

Trở lại việc nói, nếu ta nghe rất kỹ, ví dụ nghe một người bạn tâm sự chuyện gia đình không vui, sau khi nghe chừng 30 hay 45 phút, thường thường ta biết được là nên làm gì. Và lúc đó chỉ cần nói vài ba chữ, nhưng chính xác và hiệu lực hơn người ngồi nói cả 2 tiếng đồng hồ không ngưng. Ví dụ:

“Mình có cảm tưởng chuyện này chắc không giải quyết nhanh được, để vài bữa nữa xem sao, bây giờ tụi mình đi window shopping tí đi,” hay

“Mình có cảm tưởng chắc bà cần người thứ ba làm hòa giải thì dễ hơn…”

Thông thường là người được người bạn tin cẩn và gởi gấm tâm sự, không giúp được mấy mà còn làm chuyện bé xé ra to, vì ba lý do:

1. Bị nhiều cảm tính khi nghe, và mang cảm xúc của mình ra lấn át. Ví dụ: Đang nghe đến khúc nóng bỏng, bèn la lên, “Trời ơi trời, sao bà hiền quá dzậy, gặp tui tui gài số zde từ thời Hùng Vương rồi.” Hay là, “Trời, chồng gì mà chồng dã man dzậy, sao bà còn ở với chả đến giờ này.” Các loại phản ứng kiểu này thường là hại bạn hơn là giúp bạn.

Chúng ta phải dang xa ra một tí, và làm hai việc cùng một lúc trong tâm: Thứ nhất, rất yêu mến, gần gũi, và lo lắng cho bạn. Thứ hai, đứng dang ra một tí về tình cảm để mình nghe chuyện với tư cách là người thứ ba, đứng ngoài, tỉnh táo hơn, để có thể cố vấn tốt.

2. Cho cố vấn sớm quá, khi bạn mới nói chỉ 1/3 câu chuyện, mới chỉ nghe được 3 phút. Cần nhiều thời gian để bạn mình kể lể nhiều chuyện thì mình mới có khái niệm rõ ràng về vấn đề.

3. Mang cách giải quyết cho chính mình để cố vấn cho bạn (như là, “Cho hắn vài tát tai trước, việc gì tính sau!”). Đừng làm thế. Mỗi người có một tâm tính, một khuynh hướng tình cảm và logic khác nhau, cố vấn của mình phải phù hợp với bản tính và cảm xúc của bạn, thì mới xong. Nếu không, thì cố vấn của mình cũng vô ích, vì chắc là bạn mình cũng không nghe theo. Vì vậy, phải hiểu vấn đề và cảm xúc của bạn trước khi cố vấn.

Trên đây, chúng ta cố tình dùng đến một thí dụ “nói chuyện” mà trong đó việc nghe của ta cực kỳ quan trọng, vì ta đang phải làm cố vấn trong một vấn đề nhức nhối. Bình thường thì thoải mái hơn môt tí, nhưng qui luật căn bản vẫn như nhau: Nghe kỹ trước khi nói.

Sau đây là một vài qui luật chung cho việc nói:

1. Nói theo cảm xúc và suy nghĩ của người kia. Ví dụ: Mình biết rất rõ là bạn mình phải xa anh chàng này thì mới xong, nhưng bạn mình lại thương anh chàng quá đỗi. Nói “Nghỉ chơi với anh ta đi” thì không ổn rồi. Vậy thì phải lựa lời mà nói, như là “Khi mình nhiều lu bu và cảm xúc trong đầu quá, rất khó tính toán. Về bên mẹ ở một thời gian cho tỉnh táo rồi hãy tính.” (Thực ra, câu cố vấn này thường tốt cho đa số các trường hợp của mọi người).

2. Nói đến việc đồng ý‎ trước, nói việc bất đồng ý sau, và đừng nhấn mạnh quá đáng đến bất đồng ý (nếu không có l‎ý do cần thiết). Ví dụ: Em rất đồng ‎ý với anh về các điểm anh nói, và em rất ủng hộ dự án này, chỉ có điểm này em nghĩ là sẽ có người thắc mắc sau này và họ sẽ hỏi anh, đó là…”

3. Làm Devil’s advocate. Devil’s advocate (biện hộ cho Quỷ) là mình giả làm người phe địch, tấn công bạn mình, để bạn mình nghiên cứu cách đở. Các luật sư luôn luôn làm việc này, hàng ngày, để xây dựng hệ thống lý luận vững chắc cho vụ kiện của mình.

Thường thì người ta bắt đầu devil’s advocacy bằng cách nói: “Em đồng ‎ý với anh hoàn toàn, nhưng để em play devil’s advocate một tí.” Như vậy người kia sẽ biết là mình đang giúp anh ấy phân tích vấn đề và xây dựng hệ thống luận l‎ý.

4. Nếu có điểm rất quan trọng mình bất đồng ý thì cứ nói thẳng ra để người kia biết đường mà điều chỉnh. Ví dụ: Em thấy dự án của anh để nghị cũng hay, tuy nhiên em đang vướng điểm này … Em nghĩ nếu không giải quyết vấn đề này thì dự án sẽ không sống được. Để em suy nghĩ thêm đã.

Đừng có giả vờ đồng ý trước mặt, hôm sau viết bài sát phạt thẳng tay trên báo. Như thế rất là tồi. Người như vậy không ai nên tin. Nếu cần phải tranh luận trên báo chí vì lý do lợi ích cần thiết cho đất nước, thì ít ra nên thẳng thắn báo tin cho nhau một câu: “Anh à, em đang viết một bài về vấn đề này cho mấy tờ báo. Có vài điểm chắc là em hơi khác ý của anh. Anh đón đọc rồi cho em biết ý kiến nhé.”

5. Đừng nói “Không bao giờ.” Tức là đừng đóng cánh cửa nào vĩnh viễn, đừng trói buộc mình vào một vị thế nào vĩnh viễn. Ví dụ: “Tôi không bao giờ ủng hộ dự án này.” Nói vậy rất là phi l‎ý, vì nếu ngày mai người ta điều chỉnh dự án, và mình không còn lý do để chống đối nữa thì sao? Vì vậy, nên nói nhẹ hơn: “Em không thể đồng ý ‎dự án với sơ đồ như hiện nay. Mai mốt có điều chỉnh thì em sẽ xét lại.”

6. Tránh nói kiểu tuyệt đối. Ví dụ: Đây là quyển sách hay nhất. Đây là người giỏi nhất. Đây là câu nói nổi tiếng nhất.

Các cách nói tuyệt đối này thường không đúng, và làm cho mình có vẻ ngớ ngẩn.

Chỉ cần nói nhẹ lại một chút, như “Đây có lẽ là câu nói nổi tiếng nhất” hay “Đây là một trong những câu nổi tiếng nhất.”

Hoặc là nhắc đến những giải thưởng cụ thể, như “Tuần báo ABC đã bình chọn năm 2008, đây là câu nói nổi tiếng nhất thế kỷ 20.”

7. Chúng ta thường có thói quen thích áp đặt ‎ ý kíến của mình. Mình có thể nói ‎ ý kiến của mình để chia sẻ. Nhưng nên khuyến khích bạn đi theo ý kiến của bạn. Đây là cách duy nhất để có nhiều bạn và làm rộng vòng ảnh hưởng của mình.

8. Dù nói gì, thì căn bản đầu tiên và cuối cùng vẫn là thành thật. Thành thật có sức mạnh thuyết phục và hấp dẫn hơn tất cả mọi đức tính khác trong liên hệ con người. Bạn có thể có cách nói ngớ ngẩn, nhưng nếu chí tâm, chí thành, chí tình khi nói, thì cơ hội thuyết phục được người nghe vẫn có thể rất cao, cao hơn người nói trau chuốt mà thiếu thành thật. Người ta ai cũng có năng khiếu “bắt mùi” thành thật hay thiếu thành thật, không nhiều thì ít.

* Bên trên là một số các điểm chính trong việc “nói”. Tuy nhiên, chúng ta không cần phải nhớ hết mọi điểm, vì nếu ta chỉ khiêm tốn và biết lắng nghe rất giỏi, thì tự nhiên ta sẽ nói đúng câu đúng cách và ít lầm lỗi. Chúng ta không nên để ‎ý quá nhiều đến các quy luật lắt nhắt mà quên mất gốc rễ. Trong liên hệ con người, gốc rễ nằm ở chỗ quan tâm đến người đối diện. Mà quan tâm thì có nghĩa là lắng nghe và ủng hộ, và dẹp bớt cái tôi, tức là dẹp bớt thói quen của mình, ý thích của mình, thành kiến của mình, kiến thức của mình, “con đường” của mình.

Ta đã sống với ta một ngày 24 tiếng, cho nên khi gặp người khác nói chuyện, hãy nhìn họ như là trọng tâm cho suy tư của mình. Chẳng l‎y’ do gì đã gặp bạn mà vẫn còn xem chính mình là trọng tâm của suy tưởng. 24 giờ một ngày chưa đủ sao?

Trên đây chỉ là các quy luật chung chung. Thực hành thì phải tùy tình thế mà uyển chuyển và tháo bỏ quy luật. Nếu sống ở đời chỉ theo một số quy luật cứng nhắc là xong, thì cuộc đời quá dễ, như là ấn nút computer thôi. Đâu có giản dị thế.

Nghệ thuật thì chỉ có qui luật hướng dẫn chung chung, nhưng khi thực hành thì lại biến hóa vô cùng. Tùy nghi mà ứng xử.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright TDH, 2009
www.dotchuoinnon.com
Permission for non-commercial use

Chào các bạn,

Kể từ hôm nay chúng ta sẽ khai triển sâu từ từ, làm thế nào xây dựng vòng ảnh hưởng của ta lớn rộng và chắc chắn. Từ nhỏ tới lớn chắc chẳng mấy khi ta được học lớp về nói chuyện. Lúc bắt đầu bập bẹ một hai chữ… ba… ma… là bắt đầu nói chuyện với mẹ. Rồi từ đó về sau là nói chuyện tự nhiên với mọi người, từ bố mẹ anh em đến thầy cô bạn bè. Thỉnh thoảng có học được một tí vể ăn nói cho lễ độ tế nhị, nhưng đó chỉ là một vài cách thưa hỏi, chứ chẳng có lớp nào dạy ta nói chuyện cả.

Nhưng đó mới chính là vấn đề. Đi thì ai cũng biết đi, chẳng có lớp dạy đi. Nhưng sự thật là con nhà võ phải học đi rất kỹ, và vì vậy đi như con nhà võ thì rất chắc chắn, khó bị ngã. Ăn thì chẳng có lớp dạy ăn, nhưng ăn như thiền sư “ăn chính niệm” thì tốt cho sức khỏe hơn 10 lần. Ngày xưa đi sinh con thì đi, nhưng học thì không có lớp. Ngày nay cả bố lẫn mẹ đều học lớp “sinh con” để công việc “đi biển” của phụ nữ trôi chảy hơn và có được người bạn đường chia sẻ.

Vậy thì, ta cũng cần phải học nói chuyện. Nhưng, tại sao lại phải học? Nếu không học thì có hại gì? Từ nhỏ tới lớn tôi nói chuyện một ngày 24 tiếng (nói quên ăn quên ngủ :-)) có sao đâu?

Nếu ta không học nói, thì cách nói chuyện chỉ là biểu hiên tự nhiên của cá tính (do bẩm sinh và thói quen nhờ giáo dục gia đình), và như vậy là hên xui may rủi. Có người thì nói chuyện ai cũng thương, có người thì ai cũng ghét, đa số chúng ta thì thường khi nói chuyện xong mới thấy là có những điều mình đã không nên nói, hoặc là những cách nói mình đã không nên dùng… Nói chung là vì ta không thuần thục kỹ năng nói chuyện, cho nên chất lượng nói chuyện tùy thuộc nhiều vào hên xui may rủi, tùy theo hôm đó ra ngõ có gặp… trai… hay không.

Vậy thì ta cần nghiên cứu học hỏi để có thể kiểm soát và thuần thục kỹ năng nói chuyện hơn. Và vì nói chuyện là kỹ năng ăn nói chính—truớc cả nói trước đám đông, trước cả phỏng vấn tìm việc, trước cả giảng bài—cho nên nói chuyện là kỹ năng mẹ đẻ của tất cả các kỹ năng nói khác. Học cách nói chuyện là học căn bản nói cho tất cả các kỹ năng nói khác.

Nói đến nói chuyện, chúng ta dễ bị đi lạc vào cả một rừng qui luật, như là phải khiêm tốn, phải nhỏ nhẹ, phải thành thật, phải thấu hiểu, v.v… Rất dễ bị hỗn độn trong đầu và bị lạc vòng vòng. Cho nên, chúng ta sẽ dùng một cách khác, giản dị hơn và hiệu quả hơn. Chúng ta sẽ chú trọng vào vài điểm chính, từ đó mọi điều tốt khác sẽ tự động nảy sinh.

I. Mục đích của nói chuyện: Xưa nay chẳng mấy người trong chúng ta nghĩ đến mục đích của nói chuyện. Gặp bạn là nói, cả tiếng đồng hồ, hết giờ thì bye-bye ra vể. Vậy thôi.

Nhưng nếu nghĩ lại kỹ một tí thì nói chuyện là chia sẻ. Chia sẻ gì thì chưa cần biết. Nhưng chắc chắn là nói là để chia sẻ–thông tin, ‎sở thích, tình cảm, kiến thức…

Mà muốn chia sẻ thì mình phải hiểu người kia. Càng hiểu sâu hiểu kỹ, càng chia sẻ tốt. Ví dụ hai màn đối thoại sau đây:

— “Buồn quá ghé nhà bồ chơi.”
“Buồn gì vậy?”

— “Buồn quá ghé nhà bồ chơi.”
“Ừ qua đi. Để mình chạy ra tiệm tạp hóa đầu ngõ mua vài trái xoài nhâm nhi.”

Dù rằng chẳng ai biết chuyện gì đã xảy ra, ai cũng có thể thấy được người bạn trong ví dụ thứ hai có vẻ nhậy cảm và hiểu bạn mình hơn người trong ví dụ 1 rất nhiều.

II. Vì vậy, quy luật nói chuyện thứ 2, là phải lắng nghe, vì chỉ có lắng nghe mới hiểu biết để chia sẻ.

Đây là qui luật thực hành đầu tiên. (Quy luật số một bên trên là mục tiêu trong tư tưởng). Và qui luật lắng nghe này trái ngược lại với đa số chúng ta. Chúng ta thường thường dùng nói chuyện để trình bày ý kiến của mình (“Thằng cha đó xí trai dã man tàn bạo”), hay sở thích (“Tôi thích nhạc rock hơn nhạc cổ điển), hay kiến thức (Decartes là cha đẻ của tam đọan luận). Nhưng đó chỉ là một chiều, và là chiều thứ hai. Chiều đầu là chiều lắng nghe, vì nếu không lắng nghe thì ta cũng nói không hiệu quả. Phải lắng nghe trước khi nói.

Cho nên phải mang “lắng nghe” về vị trí đầu trong “nói chuyện.”

Nhưng, lắng nghe bằng cách nào?

1. Tâm niệm: “Tôi muốn thực sự hiểu được bạn tôi đang nghĩ gì, đang cảm xúc gì. Và tôi chỉ có thể hiểu được, nếu tôi lắng nghe và quan sát.”

2. Tĩnh lặng: Ồn ào thì không lắng nghe được.

• Tĩnh lặng tức là không nói nhiều, nhất là nói ra ‎ ý kiến của mình khi không cần nói. Ví dụ:

“Biết ông Hảo dạy toán không?”
“Cái ông hắc quẩy kiêu căng đó ai mà không biết.”

Câu trả lời này có thể đã cắt ngang vĩnh viễn một cuộc nói chuyện quan trọng và sâu sắc như sau:

“Biết ông Hảo dạy toán không?”
“Biết.”
“Mày biết tao làm sao không?”
“Không. Nói đi. Tao nghe.”
“Tao có bầu với ổng…”

• Tĩnh lặng là không suy nghĩ lung tung trong đầu trong khi nghe. Chỉ nên chú tâm vào việc nghe mà thôi. Ví dụ:

“Hôm nay trời thấy buồn quá.”
(Nghĩ thầm: “Anh chàng này chắc lại đang thất tình cô nào đây”)

Đừng nên suy nghĩ và phán đoán trong khi nghe như thế. Chỉ nghe vởi một qủa tim tĩnh tặng, không phán đoán, không thành kiến.

• Tĩnh lặng là không xung phong “cố vấn” khi chưa được hỏi. Ví dụ:

“Bỏ thì thương, vương thì tội. Chẳng biết làm sao bây giờ.”

Đây không phải là câu xin ‎‎y’ kiến cố vấn (như các ông thường hiểu lầm), mà chỉ là một lời tâm sự. Cách trả lời hay nhất là một chữ “Ừ.”

3. Lắng nghe là nghe từng chữ cho kỹ.

4. Lắng nghe là nghe cả “âm hưởng” của mỗi chữ.

— Vân tốc nhanh hay chậm?
— Mỗi từ nghe như pháo nổ, hay như là chinh phụ ngâm khúc?
— Đang nói bình thường, tự nhiên chậm lại, hay đổi giọng … tức là có nhiều uẩn khúc bên trong.

5. Lắng nghe là nghe cả “âm thanh của tĩnh lặng” (the sound of silence)

Một quảng lặng yên có thể nói đến một tâm tư trĩu nặng rõ ràng hơn là nghìn câu nói. Thông thường, chúng ta sợ yên lặng, cho nên hay phá những quảng lặng như vậy bằng cách nói năng lung tung. Đừng làm thế. Hãy lặng yên và nghe lời nói của yên lặng.

6. Lắng nghe là nghe cả “ngôn ngữ thân thể.” Dáng đi, cách ngồi, cách đứng… có thể nói lên rất nhiều cảm xúc trong lòng.

7. Lắng nghe là nhẹ nhàng khuyến khích người kia nói tiếp, bằng gật đầu đồng y’, hay “ừ” “vâng” “dạ”, hay lập lại các tĩnh từ người kia mới nói “Ừ, buồn thật”, “Ừ, khó thật.”

8. Lắng nghe là lắng nghe. Lắng nghe không có nghĩa là bạn phải cho y’ kiến, cho cố vấn, cho phán đóan, hay làm gì đó. Khi người kia cần y’ kiến, họ sẽ hỏi y’ kiến bạn, lúc đó hãy nói. Bằng không thì bạn chỉ cần lắng nghe, vậy là đủ cho cuộc nói chuyện rồi.

III. Chia sẻ thường có nghĩa là chia sẻ đồng ‎ý. Cho nên khi nói chuyện nên nói về các điểm đồng y’. Các điểm bất đồng , nếu không có lý do quan trọng thực sự phải bàn đến, thì chẳng việc gì phải lôi nó ta. Có nhiều người chỉ thích lôi những điểm bất đồng ra nói. Sao vậy?

IV. Chia sẻ không phải là một hành động tri thức, mà là một hành động tình cảm. Ngay cả khi người ta chia sẻ tri thức, ví dụ “Mình post bài giải toán này đề chia sẻ với các bạn,” dù tóan là tri thức, thì chia sẻ tri thức toán là hành động tình cảm để chia sẻ với những người mình yêu qu‎y’. Cũng như chia sẻ một quả cam–dù quả cam là thực phẩm thì việc chia sẻ quả cam cũng là hành động tình cảm.

Vì vậy, hãy đặt con tim vào việc chia sẻ khi nói chuyện. Dùng con tim để sống chí tâm, chí thành, chí tình.

Chúc các bạn một ngày vui.

Hoành

Chào các bạn,

Trong tiếng Anh có từ circle of influence. Từ này có nhiều nghĩa rất khác nhau. Trong bài này chúng ta hiểu nghĩa “vòng ảnh hưởng” của bạn là tất cả những người mà bạn có thể có ảnh hưởng, nghĩa là lời nói của bạn có thể được họ nghe kỹ một tí, lời nói của bạn có được ảnh hưởng trên những người đó không ít thì nhiều.

Không cần nói dài dòng thì có lẽ chúng ta cũng có thể thấy ngay là người nào có vòng ảnh hưởng càng lớn thì càng dễ thành công trên đời. Nếu lời nói của mình có được nhiều người nghe thì gọi người hùn vốn cũng dễ, bán hàng cũng dễ, tìm partner khởi động một dự án cũng dễ… Nói chung là bàn chuyện gì cũng dễ hơn là người có vòng ảnh hưởng bé xíu.

Nhưng làm thế nào để có một vòng ảnh hưởng lớn?

Câu trả lời rất giản dị, phải không các bạn? Chỉ cần hai điều: Bạn chỉ cần làm cho nhiều người biết đến bạn, và những người đó trân trọng lời nói của bạn.

1. Làm cho nhiều người biết đến mình.

Ngồi ôm sách một mình cả ngày thì ít người biết đến. Nhất định là phải giao lưu với thế giới bên ngoài thôi. Chúng ta cần chung đụng với nhiều người để quen biết thêm nhiều người. Chẳng còn cách nào khác:

• Đi làm (bán thời gian nếu còn bận học). Tiếp viên nhà hàng là việc l‎ý tưởng nhất để sinh viên các lớp thấp khởi đầu. Công việc này gặp cả trăm người một ngày, và thường là thực khách chỉ cần nhìn phong cách một (sinh viên) tiếp viên làm việc là có thể biết được mình có muốn cô ấy làm kỹ sư cho mình khi cô ra trường không.

• Xung phong làm việc không lương cho các quí vị có thẩm quyền (như tìm tài liệu giúp một giáo sư đang viết về một đề tài)—vừa để học thêm kinh nghiệm vừa được các vị giới thiệu đường đi nước bước sau này.

• Xung phong trong các công tác thiện nguyện, thanh niên, sinh viên, học sinh v.v…

• Xung phong trong các công việc trong các tổ chức có sẵn: Nhà thờ, nhà chùa, trường học, v.v…

• Chơi thể thao và các hoat động văn hóa nghệ thuật (vũ, yoga, etc…)

• Thảo luận trong các diễn đàn.

• Post bài trong các diễn đàn, Internet site, hay các loại báo chí khác.

2. Làm cho mọi người trân trọng lời nói của mình

Phần này là phần chính, phải không các bạn? Nếu mình quen 1000 ngưởi mà 1001 người không tin mình thì cũng vô ích. Thà là chỉ quen 5 người nhưng cả 5 người đều trân trọng lời nói của mình.

Nhưng làm thế nào để mọi người trân trọng lời nói của mình?

Câu trả lời cũng giản dị: Mọi người trân trọng lời nói của ta nếu lời nói của ta đáng tin cậy.

Nhưng làm thế nào để lời nói ta đáng tin cậy?

Thưa:

• Điều thứ nhất, và là điều quan trọng nhất–Thành thật. Thành thật là kim cương trong thế giới thương mãi và chính trị. Không có gì có thể so sánh được với thành thật.

Biết thì nói là biết, không biết thì nói là không biết. Xanh thì nói là xanh, đỏ thì nói là đỏ.
Chúng ta đã nói đến chuyện này trong bài Làm thế nào để thành thật ?

• Điều thứ hai là nói năng rất chính xác và rõ ràng, dùng từ cẩn thận. Và điều này thường có nghĩa là nói chi tiết một tí: Ví dụ: “Em cũng không rành vụ này lắm, nhưng đã Google vào đến năm bảy websites vể thực phẩm và sức khỏe, và các sites này đều nói là Atisô làm sạch gan.” (Thay vì chỉ nói “Atisô tốt gan”). Hay “Em nghe loáng thoáng là cà phê có hại cho sức khỏe, nhưng em không rành mấy. Để mai mốt em research xem sao.” (Thay vì chỉ nói “Cà phê có hại cho sức khỏe”).

Nếu cần thì nói chậm lại, để tìm từ nói cho chính xác.

• Nếu lỡ nói sai thì xin lỗi và chỉnh lại. Ví dụ: Hôm qua em nói với chị là Việt Nam đã có thuốc ngừa H1N1, hôm nay đọc lại thì thấy không đúng, đó là ở Anh quốc chứ không phải Việt Nam. Em nhớ nhầm.

• Giữ lời hứa. Nếu hẹn ngày mai 8 giờ đến thì 8 giờ (tốt hơn làm 8 giờ kém 5) có mặt, dù là đang có động đất. Có trường hợp khẩn cấp thì gọi điện cáo lỗi, nhưng trường hợp khẩn cấp không có hơn một lần một năm. Cáo lỗi thường quá sẽ đồng nghĩa với không thành thật, không giữ lời hứa.

Lời hứa là lời hứa, nó chẳng lệ thuộc đến loại công việc hay tiền bạc. Ví dụ: Bạn hứa với một tổ chức từ thiện là sẽ xung phong làm việc không công 2 giờ một tuần, thì làm đúng 2 giờ một tuần, với phẩm chất như được trả lương 1000 đô một giờ. Đừng coi thường lời hứa của mình.

Đừng hứa hơn mình có thể giữ. Ví dụ: Em ủng hộ dự án của chị hết mình. Em hứa là sẽ cố gắng hết mình để thuyết phục sếp em. Nhưng em chưa nói chuyện với anh ấy nên không chắc anh ấy sẽ nghĩ thế nào. Không bảo đảm cho chị được. Nhưng chắc chắn là em sẽ cố gắng hết mình.

• Thông tin thường xuyên và chính xác. Ví dụ: Em đang trên đường đến nhà chị đây, nhưng ở Hai Bà Trưng và Trần Hưng Đạo đang bị kẹt xe dữ quá, em không nhúc nhích được, chắc phải trễ khỏang 20 phút. Em sẽ gọi lại chị khi đường thông.

• Điều cuối cùng, nhưng quan trọng số hai. Nghe cho kỹ, và hỏi lại cho kỹ. Không nghe cẩn thận và không hỏi lại để chắc chắn ta hiểu ‎y’ người nói, thường làm cho ta gây nên nhiều hiểu lầm. Ví dụ: Bạn mình nói “Ngày mai nếu trời không mưa em đến nhà chị”. Ngày mai trời mưa nhưng mình đợi cả ngày, không thấy gì, gọi đến thoại đến trách bạn, “Sao nói đến không đến, tớ ngồi đợi cả ngày?”

Người nghe không kỹ, và không hỏi lại cho kỹ, thường có tác phong gần giống như người hay nói dối, dù là họ không nói dối.

Tóm lại, các chi tiết thì nói ra hơi nhiều, nhưng chủ đích thì rất giản dị: Làm cho lời nói của mình đáng tin cậy đối với người nghe.

Trong thế giới thương mãi, kinh tế và chính trị, không có gì đáng giá bằng lời nói đáng tin cậy–lời nói đáng tin cậy quí và hiếm hơn kim cương trong các thế giới đó, vì vậy nó rất được trân trọng.

Nếu có được nhiều người quen biết và ai cũng tin lời nói của bạn, tin bạn ngay cả khi người ta không đồng ‎ý với bạn, thì làm sao bạn có thể không thành công được?

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,

Hoành

© copyright TDH, 2009
www.dotchuoinnon.com
Permission for non-commercial use